I SA/Wa 2265/23

I SA/Wa 2265/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Anna Milicka-Stojek /sprawozdawca/
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2125/24 - Wyrok NSA z 2025-11-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 106 ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 maja 2024 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 września 2023 r. nr KOC/5171/Op/23 w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 25 września 2023 r. nr KOC/5171/Op/23, po rozpatrzeniu odwołania K. P. (dalej jako "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "decyzja") z 20 lipca 2023 r. nr 3783/2023 uchylającą decyzję tego organu z 26 czerwca 2013 r. nr 3513/2013 o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Prezydent decyzją z 26 czerwca 2013 r. skierował skarżącego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych (pkt 1) i umieścił go w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w W. (pkt 2). Punk 2 tej decyzji został następnie zmieniony decyzją z 11 czerwca 2014 r. nr 2568/2014 w ten sposób, że umieszczono skarżącego w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w W. (dalej jako "DPS").
Prezydent decyzją z 20 lipca 2023 r. uchylił własną decyzję z 26 czerwca 2023 r. o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. W uzasadnieniu decyzji powołał się na art. 54 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2023 r. poz. 901 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", i wskazał, że w chwili obecnej nie zachodzą przesłanki ustawowe uprawniające skarżącego do przebywania w domu pomocy społecznej, bowiem w świetle opinii DPS, w którym skarżący przebywa od 8 lat oraz stanowiska lekarzy, skarżący jest osobą zdolną do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Nie wymaga stałej opieki i pielęgnacji ze strony innych osób. Mimo niepełnosprawności jest w stanie funkcjonować samodzielnie w środowisku. Korzystanie przez skarżącego w bardzo ograniczonym zakresie z usług DPS, głównie w zakresie miejsca pobytu i wyżywienia potwierdza, że innej pomocy nie wymaga lub nie jest nią zainteresowany. Choć sytuacja życiowa skarżącego jest trudna i jako osoba bezdomna nie ma on lokalu, to jednak bezdomność nie stanowi przesłanki do umieszczenia w DPS, który to ma pełnić całodobową funkcję opiekuńczą nad osobami niesprawnymi i niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, nie zaś funkcję lokalu zastępczego. Zdaniem Prezydenta, obecnie wystarczające dla skarżącego byłoby wsparcie ośrodka pomocy społecznej, do którego może on zwrócić się o zapewnienie tymczasowego schronienia lub wsparcia w uzyskaniu lokalu socjalnego. W przypadku skarżącego konieczne jest także podjęcie leczenia odwykowego.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie i zauważył, że jest ona dla niego niezrozumiała, krzywdząca i absurdalna. Wskazał na wieloletni konflikt z dyrektor DPS, jak również na podejmowane wobec niego działania mobbingowe i celowe dążenie do "pozbycia się" go z DPS. Podniósł, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, porusza się na wózku inwalidzkim, cierpi na szereg innych chorób i że w wyniku utraty miejsca w domu pomocy społecznej znalazł się w trudnej sytuacji życiowej.
Kolegium decyzją z 25 września 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta i wyjaśniło, że prowadząc postępowanie w sprawie wniosku o umieszczenie w DPS organ obowiązany jest ustalić zakres koniecznej dla wnioskodawcy pomocy. Niezbędne jest ustalenie, że z jednej strony istnieją okoliczności kwalifikujące wnioskodawcę do umieszczenia w domu pomocy społecznej - wiek, choroba, niepełnosprawność - z drugiej strony organ winien ustalić, że nie jest w stanie zapewnić wnioskodawcy niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych w niezbędnym zakresie. Kolegium zauważyło, że w sprawie przeprowadzony został wywiad środowiskowy, którego ustaleń skarżący nie kwestionował ani w trakcie postępowania ani też w treści odwołania. Z ustaleń wywiadu wynika zaś, że skarżący bardzo często opuszcza samodzielnie DPS nie informując o tym pracowników, samodzielnie wykonuje wszystkie czynności życia codziennego, w tym przygotowywanie posiłków, przyjmowanie leków, toaletę. Samodzielnie gotuje przy użyciu elektrycznej grzałki w zajmowanym przez siebie pomieszczeniu. W toku wywiadu ustalono również, że skarżący nie korzysta z pomocy pielęgniarskiej, zaś z lekarskiej korzysta doraźnie, w celu wypisania recept na przyjmowane leki, które następnie samodzielnie realizuje. Generalnym wnioskiem wywiadu jest stwierdzenie, że skarżący korzysta z DPS w praktyce wyłącznie w celu noclegu i posiłku. DPS zaproponował mu również złożenie wniosku o lokal socjalny, przy czym po początkowym zainteresowaniu, następnie odmówił on podjęcia takiego działania. W toku wywiadu ustalono ponadto, że skarżący bardzo często nadużywa alkoholu, zakłóca spokój mieszkańców DPS, jak również doprowadza do zanieczyszczenia pomieszczenia, które zajmuje. Skarżący nie kwestionuje tych faktów. W aktach znajdują się również dwie opinie lekarskie. Lekarz medycyny rodzinnej w zaświadczeniu z 1 marca 2023 r. stwierdził, że dalsze przebywanie pacjenta w DPS budzi wątpliwości, w szczególności ze względu na jego samodzielność oraz brak korzystania z pomocy pracowników DPS. Z kolei z treści zaświadczenia specjalisty z zakresu psychiatrii wynika, że brak jest ewidentnych wskazań do pobytu pacjenta w DPS, jak również to, że nie wymaga on leczenia psychiatrycznego. Powyższe zaświadczenia potwierdza również wieloletnie nadużywanie przez skarżącego alkoholu i demoralizujący wpływ na innych mieszkańców DPS. W ocenie Kolegium, powyższe okoliczności i ustalenia wskazują, że nie sposób na chwilę obecną nadal twierdzić, że skarżący spełnia przesłanki skierowania do DPS. Zgromadzony materiał dowodowy, którego ww. nie kwestionuje, potwierdza znaczną jego samodzielność i brak konieczności całodobowej opieki. W szczególności te dwie okoliczności uzasadniają uchylenie decyzji w przedmiocie skierowania go do domu pomocy społecznej, na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł, że w toku postępowania, w tym podczas zbierania materiału dowodowego, popełniono szereg błędów, a w konsekwencji wydano decyzję tendencyjną i krzywdzącą. Skarżący wskazał, jako najbardziej krzywdzącą okoliczność, nakazanie mu natychmiastowego opuszczenia DPS. Tymczasem jest on niepełnosprawny, po amputacji nóg, porusza się na wózku inwalidzkim i cierpi na szereg innych chorób.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu w piśmie procesowym z 28 marca 2024 r. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając im naruszenie:
1. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz przez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w tym w szczególności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 2 października 2014 r.;
2. art. 10 § 1 i art. 81 K.p.a. przez niezapewnienie skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji oraz uznanie za udowodnione okoliczności, co do których skarżący nie miał możliwości się odnieść;
3. art. 80 i art. 81a § 1 K.p.a. przez dokonanie dowolnej, nie swobodnej oceny dowodów w postaci zaświadczeń lekarskich, z których wynika szereg chorób i dysfunkcji skarżącego;
4. art. 55 ust. 1 u.p.s. poprzez odebranie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej osobie wymagającej całodobowej opieki, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych;
5. art. 106 ust. 5 u.p.s. przez uchylenie decyzji na niekorzyść strony, mimo braku zmaterializowania się którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z 20 lipca 2023 r. o uchyleniu własnej decyzji z 26 czerwca 2013 r. o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekłe somatycznie chorych.
Materialnoprawną podstawę ww. decyzji stanowił art. 106 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
W przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w ww. przepisie, np. w razie zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej, w tym zdrowotnej, osoby skierowanej do domu pomocy społecznej rolą organów jest dokonanie nadzwyczaj wnikliwego i szczegółowego zbadania, czy okoliczności te uzasadniają uchylenie decyzji kierującej, zaś decyzje o tym rozstrzygające winny przekonywująco wykazywać, które zdarzenia przesądzają o tym, że utrzymanie przysługującego skarżącemu świadczenia rozminie się z funkcją przypisaną temu świadczeniu przez ustawodawcę.
Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie słusznie uznały, że w niniejszej sprawie wystąpił przesłanki określone w ww. przepisie, co skutkowało możliwością uchylenia decyzji o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej. Organy ustaliły bowiem, na podstawie wywiadu środowiskowego i opinii lekarskich dołączonych do akt, że skarżący bardzo często opuszcza samodzielnie DPS nie informując o tym pracowników, samodzielnie wykonuje wszystkie czynności życia codziennego, w tym przygotowywanie posiłków, przyjmowanie leków, czynności higieniczne, korzystanie z toalety. Samodzielnie gotuje przy użyciu elektrycznej grzałki w zajmowanym przez siebie pomieszczeniu. W toku wywiadu ustalono również, że skarżący nie korzysta z rehabilitacji, z pomocy pielęgniarskiej, zaś z lekarskiej korzysta doraźnie, w celu wypisania recept na przyjmowane leki, które następnie samodzielnie realizuje. Skarżący korzysta z DPS w praktyce wyłącznie w celu noclegu i posiłku. DPS zaproponował mu również złożenie wniosku o lokal socjalny, przy czym po początkowym zainteresowaniu, następnie odmówił on podjęcia takiego działania. W aktach znajdują się również trzy opinie lekarskie. Lekarz medycyny rodzinnej w zaświadczeniu z 1 marca 2023 r. stwierdził, że dalsze przebywanie pacjenta w DPS budzi wątpliwości, w szczególności ze względu na jego samodzielność oraz brak korzystania z pomocy pracowników DPS. Z kolei z treści dwóch zaświadczeń specjalisty z zakresu psychiatrii wynika, że brak jest ewidentnych wskazań do pobytu pacjenta w DPS, jak również to, że nie wymaga on leczenia psychiatrycznego.
Powyższe w ocenie Sądu wskazuje, że stan zdrowia skarżącego uległ znacznej poprawie, jest on samodzielny, porusza się na wózku lub protezach, nie wymaga pomocy właściwie w żadnych czynnościach dnia codziennego, w tym w ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, korzystaniu z toalety, myciu, podawaniu i dawkowaniu leków (nie korzysta z rehabilitacji, pomocy pielęgniarskiej, zaś z wizyt lekarskich jedynie w celu wystawienia recept, które sam realizuje). Skarżący nie korzysta z żadnych usług oferowanych przez DPS poza noclegiem i posiłkami. Już tylko ta okoliczność, jak słusznie uznały organy orzekające w sprawie, była wystarczająca do uchylenia decyzji o skierowaniu go do domu pomocy społecznej. Jak bowiem słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 1 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 911/20 (LEX nr 3243742), zmiana sytuacji osobistej pensjonariusza domu pomocy społecznej, poprzez np. poprawę stanu zdrowia eliminującą konieczność całodobowej opieki, uzasadnia zastosowanie art. 106 ust. 5 u.p.s., tj. uchylenie decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej i zastosowaniu innych form wsparcia, przewidzianych w ustawie. Stanowisko to Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela.
Podkreślić ponadto należy, a czego nie neguje skarżący, że nie przestrzega on regulaminu placówki, od lat i bardzo często nadużywa alkoholu, stosuje agresję słowną, zakłóca spokój mieszkańców DPS (w tym osoby współdzielącej z nim pokój), jak również doprowadza do zanieczyszczenia pomieszczenia, które zajmuje (o czym świadczy wywiad środowiskowy z 30 czerwca 2023 r., liczne notatki pracowników DPS oraz zaświadczenia lekarskie znajdujące się w aktach). Wpływa powyższym zachowaniem negatywnie na innych mieszkańców DPS, działa na nich demoralizująco.
W myśl zaś art. 11 ust. 1 u.p.s., w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Z powyższego wynika, że jeśli osoba, której przyznano świadczenie, marnotrawi je lub korzysta z przyznanych środków w sposób niezgodny z przeznaczeniem, to okoliczność ta również stanowi przesłankę do uchylenia decyzji przyznającej pomoc w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Jak stwierdził przy tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 1167/17 (LEX nr 3112038), również niewłaściwe zachowanie w stosunku do pracowników domu pomocy społecznej oraz innych współmieszkańców świadczy o marnotrawieniu przyznanych świadczeń i korzystaniu z nich w sposób niezgodny z przeznaczeniem. Takie zachowanie wskazuje na marnotrawienie przyznanych świadczeń w postaci pobytu w domu pomocy społecznej, co stanowi naruszenie art. 11 ust. 2 u.p.s.
W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi zaś wątpliwości, że skarżący swoim dotychczasowym zachowaniem polegającym na nadużywaniu alkoholu i zanieczyszczaniu zajmowanego pomieszczenia (które współdzieli z innym mieszkańcem), naruszaniu spokoju innych pensjonariuszy oraz nieprzestrzeganiem regulaminu i zaleceń dyrektora DPS i personelu, marnotrawił przyznaną pomoc.
Podsumowując wskazać należy, że choć niewątpliwie skarżący jest niepełnosprawny i posiada różne schorzenia, to jednocześnie jest osobą samodzielną (porusza się o wózku inwalidzkim i na protezach) i sprawną psychofizycznie (por. zaświadczenie lekarskie z 1 marca 2023 r i zaświadczenia lekarza psychiatry z 23 marca 2023 r. i z 3 kwietnia 2023 r.). Nie można w związku z tym zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, jakoby organy w sposób pobieżny oceniły jego stan zdrowia, gdyż został on ustalony między innymi na podstawie zaświadczeń lekarskich. W ocenie Sądu, organy orzekające zasadnie uznały, że w niniejszej sprawie skarżący nie spełnia już przesłanki braku możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu oraz braku możliwości zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Takie wnioski w tej sprawie są w ocenie Sądu trafne i zostały potwierdzone znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniami lekarzy, w których stwierdzono, że pacjent "jest samodzielny, korzysta z protez. Nie korzysta z pomocy pracowników DPS. Wątpliwości budzi potrzeba przebywania pacjenta w DPS. Nadużywa alkoholu, działa demoralizująco na innych mieszkańców", "brak ewidentnych wskazań do pobytu w DPS – jego zachowanie wpływa negatywnie na innych pensjonariuszy. Pacjent jest w stanie samodzielnie funkcjonować poza DPS – w środowisku domowym" oraz że "potrafi samodzielnie zadbać o własne potrzeby, w razie konieczności o nich zakomunikować. Ma dużą sieć wsparcia wśród znajomych, ma dobre możliwości poznawcze, jak i planowania czasu. Mieszkaniec jest mobilny i samodzielny w przemieszczaniu się". Potwierdzeniem powyższego jest również przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy oraz okoliczności faktyczne sprawy, takie jak przebywanie skarżącego poza DPS przez większą porę dnia (wracanie jedynie na nocleg). W ocenie Sądu, materiał dowodowy został przez organy zebrany prawidłowo i wyczerpująco. Powyższe znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych decyzji. Tym samym za niezasadne należy uznać zarzuty pełnomocnika skarżącego dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 § 1, art. 81a § 1 K.p.a., przez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych i istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną oceną zebranego materiału dowodowego.
Niezasadne są również zarzuty naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 81 K.p.a., przez uniemożliwienie stronie wzięcia czynnego udziału w postępowaniu. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że skarżący pismem z 18 kwietnia 2023 r. został zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji z 26 czerwca 2013 r. W piśmie tym pouczono go również o treści art. 10 oraz art. 73 § 1 K.p.a. Odbiór tego pisma skarżący pokwitował osobiście w dniu 21 kwietnia 2023 r.
Reasumując w ocenie Sądu, w sprawie zaistniała zmiana sytuacji osobistej skarżącego, jak i okoliczność marnotrawienia środków pomocowych, obligująca organy do zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s., co skutkowało uchyleniem ostatecznej decyzji z 26 czerwca 2013 r. o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej.
Końcowo zaznaczyć należy, że w przypadku zmiany sytuacji zdrowotnej skarżącego i spełnieniu przez niego przesłanek z art. 54 ust. 1 u.p.s. istnieje możliwość wydania przez organy ponowie decyzji o skierowaniu go do domu pomocy społecznej. Jednakże w świetle ww. przepisu powstanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej warunkowane jest ustaleniem, że dana osoba wymaga całodobowej opieki (z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności) i nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a potrzeba opieki nie może być zapewniona w formie usług opiekuńczych. Z treści tego przepisu nie wynika natomiast możliwość przyznania prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej osobie, która - jak w przypadku skarżącego – posiada schorzenia, ale jest osobą samodzielną, a jedynie grozi jej bezdomność. Wiek, choroba lub niepełnosprawność osoby starającej się o skierowanie musi być zaś tego rodzaju, że uniemożliwia tej osobie nie tylko samodzielne funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku, ale uniemożliwia tej osobie prawidłowe funkcjonowanie pomimo innych możliwości pomocy, a więc w przypadku ustalenia, że rozmiar i zakres usług opiekuńczych byłby niewystarczający.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł jak w sentencji.
Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ww. ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie tego trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której organ w odpowiedzi na skargę wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zaś pełnomocnik skarżącego na ww. tryb wyraził zgodę w piśmie procesowym z 28 marca 2024 r.