I SA/Wa 2253/18

I SA/Wa 2253/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-11-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2018-12-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Gabriela Nowak
Jolanta Dargas
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1270/22 - Wyrok NSA z 2023-07-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Joanna Dargas WSA Gabriela Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2020 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz P. G. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2016 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (Kolegium) po rozpatrzeniu odwołania P. G. (Skarżący) od decyzji Prezydenta [...] (Prezydent) z [...] września 2013 r., w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego podjęło zawieszone postępowanie administracyjne i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Prezydent decyzją z [...] września 2013 r., po rozpatrzeniu wniosku H. K. i J. W. ustanowił prawo użytkowania wieczystego
1. w udziale [...] części do zabudowanego gruntu o pow. [...] m², położonego w Warszawie przy ul. [...], opisanego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...], dla którego prowadzona jest księga wieczysta KW [...],
2. w udziale [...] części do zabudowanego gruntu o pow. [...] m² położonego w [...] przy ul. [...], opisanego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...], dla którego prowadzona jest księga wieczysta KW [...],
na rzecz W. D., A. D., M. W., E. W. i Z.S. oraz ustalił wysokość czynszu symbolicznego z tytułu ustanowienia ww. praw na kwotę [...] zł. Jednocześnie Prezydent odmówił ww. osobom przyznania wnioskowanego prawa odpowiednio do udziałów [...] i [...] w ww. gruntach.
W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość położona jest na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej "dekret"). Z dniem 21 listopada 1945 r. tj. z dniem wejścia w życie dekretu nieruchomości warszawskie, w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, przeszły na własność gminy [...]. Stosownie do art. 7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące - uprawnieni byli w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) za czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Organ ustalił, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność H. K. i J.W., które złożyły wniosek o przyznanie prawa własności czasowej [...] sierpnia 1948 r.
W ocenie organu wprawdzie 14 listopada 1947 r. ukazało się w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] ogłoszenie o objęciu w posiadanie przedmiotowej nieruchomości, jednak objęcie w posiadanie nie nastąpiło z uwagi na naruszenie wymogu zawiadomienia dotychczasowych właścicielek gruntu. W związku z tym objęcie gruntu w posiadanie przez Gminę nastąpiło dopiero na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z [...] stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę [...] tj. 16 sierpnia 1948 r., zatem wniosek został złożony przed upływem terminu.
Organ wyjaśnił, że nieruchomość nie jest objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, w związku z tym brak jest podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego prawa - z wyjątkiem udziałów w prawie użytkowania wieczystego ustanowionych uprzednio na rzecz osób trzecich.
Od decyzji Prezydenta odwołanie złożył Skarżący. Zarzucił, że wniosek dekretowy został złożony po upływie terminu wynikającego z dekretu.
Kolegium uznało odwołania za niezasadne podzielając ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji. Podkreśliło, że kwestią zasadniczą dla rozstrzygnięcia było ustalenie, czy objęcie w posiadanie przedmiotowego gruntu przez gminę odbyło się przy ścisłym spełnieniu przez Zarząd Miasta wymagań określonych w wydanym na podstawie art. 4 dekretu rozporządzenia Ministra Odbudowy w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112, dalej "rozporządzenie z 7 kwietnia 1947 r."), obowiązującego od 21 maja 1946 r. do 9 lutego 1948 r., a które ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Wymienione rozporządzenie w § 3 ust. 1 przewidywało zawiadomienie o przystąpieniu do objęcia gruntu w posiadanie poprzez ogłoszenie Zarządu Miejskiego w organie urzędowym, które zgodnie z § 4 powinno zawierać: dokładne oznaczenie gruntu z podaniem w miarę możliwości imienia i nazwiska dotychczasowego właściciela, termin oględzin nieruchomości, wezwanie dotychczasowego właściciela do wzięcia udziału w oględzinach. Stosownie do § 5 ust. 1 - Zarząd Miejski, jeżeli posiadał dane o miejscu pobytu dotychczasowego właściciela, obowiązany był - niezależnie od ogłoszenia - zawiadomić go na piśmie o przystąpieniu do objęcia gruntu w posiadanie. W myśl § 7 ust. 2 tego rozporządzenia do sporządzonego protokołu oględzin, o którym mowa w § 7 ust. 1 dotychczasowy właściciel nieruchomości miał możliwość zgłoszenia zarzutów, jeżeli uważał, że zawarte w nim ustalenia naruszają jego prawa. Zgodnie natomiast z § 8 ust. 1 rozporządzenia grunt uważa się za objęty przez gminę w posiadanie w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dniem dokonania przez Zarząd Miejski w organie tego zarządu ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin. Kolegium powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 2471/00 wskazało, że rozporządzenie Ministra Odbudowy z [...] kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminy [...] dla ważności czynności polegającej na objęciu gruntu w posiadanie, nakazywało podjęcie konkretnych działań mających na celu zapewnienie uczestnictwa byłego właściciela w tym objęciu, jeżeli było to możliwe. Ich niedokonanie powodowało istotne naruszenie prawa. Skoro nie powiadomiono byłego właściciela o czynnościach obejmowania gruntu w posiadanie, mimo iż możliwość taka niewątpliwie istniała, to trudno mówić o zgodnym z prawem objęciu przez gminę gruntu przedmiotowej nieruchomości w posiadanie.
Kolegium wskazało, że w aktach sprawy brak jest wymaganego zawiadomienia skierowanego do byłych właścicieli, brak jest również potwierdzenia nadania takiego zawiadomienia. Wobec tego nie doszło do skutecznego objęcia gruntu w posiadanie na podstawie przepisów rozporządzenia z 1946 r.
Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących niedokonania przez organ I instancji oceny treści pism z 29 maja 1948 r. oraz 5 sierpnia 1948 r., które zdaniem Skarżącego świadczą o dokonaniu zawiadomienia w trybie ww. przepisów Kolegium wyjaśniło, że w piśmie z 29 maja 1948 r. wnioskodawczynie nie zawarły żadnego stwierdzenia o otrzymaniu zawiadomienia, natomiast w piśmie z 5 sierpnia 1948 r. jest mowa o tym, że właścicielki otrzymały zawiadomienie zbyt późno. Zdaniem organu żadne z tych pism nie wskazuje, jakie zawiadomienie, o jakiej treści i w jaki sposób miało być doręczone dawnym właścicielkom. W tej sytuacji nie jest możliwe dokonanie kontroli, czy to ewentualne zawiadomienie spełniało wymogi wynikające z przepisów rozporządzenia oraz do kogo i kiedy zostało skierowane. W konsekwencji organ uznał, że nie wszystkie warunki określone w przepisach rozporządzenia zostały spełnione - a tylko w takiej sytuacji dopuszczalne byłoby przyjęcie, że doszło do skutecznego objęcia gruntu w posiadanie.
Kolegium powołało wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 188/07, z którego wynika, że jeżeli przesłanką odmowy przyznania własności czasowej jest bezskuteczny upływ terminu, przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r., to niezbędne jest wykazanie nie tylko, że osoby uprawnione nie zgłosiły żądania, ale także ustalenie czy i kiedy rozpoczął bieg termin do złożenia takiego wniosku.
Zdaniem Kolegium nie można zatem oprzeć ustalenia o prawidłowym objęciu gruntu w posiadanie jedynie na podstawie fragmentu pisma z 5 sierpnia 1948 r. zawierającego wyraz "zawiadomienie", gdyż nie można ustalić, czy chodziło tu o zawiadomienie sporządzone w trybie rozporządzenia z 1946 r., czy zawiadomienie zawierało wymaganą treść, kiedy i do kogo zostało skierowane. Nie można wywodzić negatywnych skutków dla stron z faktu zaniedbań po stronie organów administracji, w szczególności wynikających z wadliwego prowadzenia akt sprawy czy zaniechania dokumentowania poszczególnych czynności.
Natomiast powołane przez Skarżącego pisma z 16 października 1976 r. i z 16 października 1976 r. nie odnoszą się do kwestii objęcia gruntu w posiadanie i dopełnienia związanych z tym obowiązków. Z kolei wyrażony tam pogląd o niezłożeniu wniosku dekretowego w terminie nie jest wiążący w mniejszym postępowaniu. Kolegium nie kwestionując, że termin do złożenia wniosku dekretowego nie podlega przywróceniu wskazało, że w niniejszej sprawie wniosek został złożony przed upływem terminu.
Na decyzję Kolegium z [...] maja 2016 r. skargę złożył Skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 6 K.p.a., poprzez wydanie decyzji z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, tj. utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, podczas gdy wnioskodawcy nie wypełnili wszystkich ustawowych przesłanek uzyskania prawa bowiem wystąpili z wnioskiem o ustanowienie użytkowania wieczystego z przekroczeniem ustawowego terminu na jego złożenie;
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji nie podjęcie przez organ wszelkich niezbędnych czynności w celu wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, koniecznych dla wydania prawidłowego merytorycznego rozstrzygnięcia oraz dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pism z 29 maja 1948 r. i z 5 sierpnia 1948 r. oraz pism Urzędu Dzielnicowego [...] z 16 października 1976 r. tj. pisma zatytułowanego "stwierdzenie" oraz wniosku o przepisanie na własność Skarbu Państwa tytułu własności nieruchomości przy ul. [...], a w konsekwencji wydanie decyzji z pominięciem istotnych okoliczności sprawy, tj. faktu złożenia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego po terminie ustawowym, co powinno skutkować wydaniem decyzji o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego;
- art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji precyzyjnie przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej w niniejszej sprawie dokumentom urzędowym tj. pism z 16 października 1976 r. podczas, gdy te dokumenty stanowią dowód pośredni na niezłożenie przez wnioskodawców w terminie wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego;
- art. 138 § 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji gdy decyzja ta, jako wydana z naruszeniem przepisów prawa, powinna zostać na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylona w całości i wydana decyzja odmowna;
- art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Odbudowy z [...] kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez Gminę [...], poprzez przyjęcie, że 6 miesięczny termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa wieczystego użytkowania został zachowany, podczas gdy został złożony po upływie ustawowego terminu i jako taki powinien podlegać odrzuceniu.
Wskazując na powyższe uchybienia Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że wbrew twierdzeniom organów warunki objęcia nieruchomości w posiadanie przez Gminę [...] zostały spełnione. Fakt dokonania przez Zarząd Miejski zawiadomienia H. K. i J. W. o przystąpieniu do objęciu gruntu położonego w [...] przy ul. [...] wynika wyraźnie z pisemnego oświadczenia inż. B.M. z [...] sierpnia 1948 r., który działając w imieniu wnioskodawczyń zwrócił się do organu o przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej z uwagi na to, że właściciele nieruchomości "zamieszkując z dala od Stolicy na Wybrzeżu, otrzymali zawiadomienie zbyt późno".
W ocenie Skarżącego oświadczenie koresponduje z wcześniejszym podaniem H.K. i J.W. z [...] maja 1948 r., w którym wskazały, że zamieszkały w [...] u inż. M. i zapoznały się z regulacjami dekretu.
Zdaniem Skarżącego z wyżej przywołanych dokumentów wyraźnie wynika, że byłe właścicielki miały pełną świadomość, że nie dotrzymały 6-miesięcznego terminu do złożenia wniosku dekretowego. Skarżący zwrócił uwagę, że właścicielki precyzyjnie podały datę upływu terminu na złożenie wniosku. Oznacza to, że w dacie jego sporządzenia, tj. [...] maja 1948 r. znały termin do którego zobowiązane były wystąpić z wnioskiem o ustanowienie prawa własności czasowej, aby ich roszczenie zostało uznane. Wobec braku w aktach własnościowych nieruchomości przy ul. [...] rozstrzygnięcia wniosku o ustanowienie na ich rzecz użytkowania wieczystego, informację w tym zakresie musiały uzyskać z doręczonego im zawiadomienia o przystąpieniu do objęcia w posiadanie gruntu, co potwierdził w jednoznaczny sposób w swoim oświadczeniu inż. B. M.. Skarżący stwierdził, że z treści pism z 29 maja i 5 sierpnia 1948 r., jednoznacznie wynika, że Zarząd Miejski należycie wykonał względem H. K. i J. W. obowiązek zawiadomienia o przystąpieniu przez Gminę [...] do objęcia gruntu. Tym samym w dniu ogłoszenia, tj. [...] listopada 1947 r., rozpoczął bieg 6 miesięczny termin do złożenia wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej gruntu.
Skarżący zarzucił, że mimo niewątpliwej wagi treści przywołanych dokumentów dla rozpoznania przedmiotowej sprawy organ nie nadał pismom z 29 maja 1948 r. i 5 sierpnia 1948 r. odpowiedniej mocy dowodowej. Tym samym naruszył dyspozycję art. 77 K.p.a. i złamał zasadę prawdy obiektywnej z art. 7 i art. 80 K.p.a.
Skarżący podniósł, że w sytuacji, w której brak jest w aktach dokumentu w postaci zaświadczenia z urzędu pocztowego o nadaniu zawiadomienia o objęciu gruntów przez [...] do byłych właścicieli, co może być spowodowane dekompletacją tych dokumentów z uwagi na czas, który upłynął od momentu zawiadomienia, wielokrotną zmianą miejsca ich przechowywania itp., a gdy istnieją dokumenty, z których pośrednio wynika fakt dokonania przedmiotowego zawiadomienia przez Zarząd Miejski, organ zobowiązany był do zbadania w całości dowodu z pism z 29 maja i 5 sierpnia 1948 r., z których pośrednio wynika ww. fakt. Organ jedynie lakonicznie wskazał, że odmawia mocy dowodowej dokumentom urzędowym z [...] października 1976 r., z których wynika niezłożenie przez byłego właściciela wniosku o przyznanie prawa wieczystego użytkowania.
Zdaniem Skarżącego także organ II instancji pominął, że w przedmiotowej sprawie zachodzi sprzeczność miedzy zgromadzonym w toku postępowania materiałem dowodowym a rozstrzygnięciem. Zgromadzone w sprawie dowody dają bowiem podstawy do twierdzenia, że organ zawiadomił właścicieli nieruchomości o przejęciu gruntu na własność [...], przez co mając na uwadze spełnienie pozostałych przesłanek, rozpoczął bieg termin do złożenia wniosku o ustanowienia prawa własności czasowej, który zakończył się w dniu 14 maja 1948 r., a który został niedotrzymany przez wnioskodawców.
Zdaniem Skarżącego Kolegium zastosował niedopuszczalną na gruncie postępowania administracyjnego zasadę in dubio pro reo obowiązującą w postępowaniu karnym, czy też w postępowaniu podatkowym. Kodeks postępowania administracyjnego, nie dopuszcza sytuacji, w których wątpliwości zaistniałe w sprawie, a wynikające z braku bezpośrednich dowodów należałoby rozstrzygać na korzyść wnioskodawców. Takie działanie stanowi, w ocenie Skarżącego, naruszenie art. 6 K.p.a., bowiem pozbawione jest jakichkolwiek podstaw prawnych.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając powyższą skargę wyrokiem z 2 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1083/16 uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Kolegium na rzecz Skarżącego kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Sąd podniósł iż z akt sprawy wynika, że w obrocie prawnym od 67 lat pozostaje orzeczenie administracyjne Prezydenta z [...] kwietnia 1949 r., nr [...] odmawiające byłym właścicielkom przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego. Zważyć należy, że obecnie przyjmuje się w orzecznictwie, że przewidziany w art. 7 ust. 1 dekretu sześciomiesięczny ma charakter terminu prawa materialnego.
Sąd zwrócił również uwagę, że w niniejszej sprawie w obrocie prawnym pozostaje orzeczenie Prezydenta z [...] kwietnia 1949 r. o odmowie przywrócenia byłym właścicielkom terminu do złożenia wniosku dekretowego. Skoro takie orzeczenie zostało wydane, to rozstrzygnięcie to ma doniosłe znaczenie prawne. Wobec tego pozytywne rozpoznanie wniosku dekretowego, w sytuacji pozostawania orzeczenia z 1949 r. w obrocie prawnym i uznanie, że wniosek złożony został skutecznie (tj. przed terminem określonym na podstawie rozporządzenia z 27 stycznia 1948 r.), jest co najmniej przedwczesne i sprzeczne z tym orzeczeniem.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Kolegium.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając wyrokiem z 5 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 1288/17 uchylił zaskarżony wyroku i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Uchylając powyższy wyrok Sąd II instancji wskazał, że w uzasadnieniu ww. wyroku Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do treści zaskarżonej przez Skarżącego decyzji ani zarzutów skargi, lecz wskazał, że skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze.
Zaznaczył, że Sąd pierwszej instancji wskazał, że jak wynika z akt sprawy, w obrocie prawnym od 67 lat pozostaje orzeczenie administracyjne Prezydenta z dnia [...] kwietnia 1949 r., nr [...] odmawiające byłym właścicielkom przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego. Poza ogólnym stwierdzeniem, że skoro ww. orzeczenie zostało wydane, to ma doniosłe znaczenie prawne, Sąd podniósł, iż pozytywne rozpoznanie wniosku dekretowego jest co najmniej przedwczesne i sprzeczne z tym orzeczeniem, skoro organ odwoławczy rozpoznając sprawę nie wyprowadził ze znajdującego w obrocie prawnym orzeczenia skutków prawnych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, tym samym Kolegium naruszyło art. 7 ust. 1 dekretu, art. 7, 80 i 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zawarł należytego wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia, żadnej argumentacji, tak aby organ odwoławczy mógł dokładnie ustalić zakres ponownego rozpatrzenia sprawy.
Ponadto Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uwadze Sądu I instancji uszło, że Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało "że podziela ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji" (str. 2 decyzji), a ustalenia te obejmowały fakt pozostawania w obrocie prawnym orzeczenia administracyjnego Prezydenta (str. 4 decyzji organu I instancji). W orzeczeniach organów obydwu instancji wskazywano, że organy nie kwestionują, iż termin do złożenia wniosku dekretowego nie podlega przywróceniu, jednak uznają, że w rozpoznawanej sprawie wniosek został złożony w terminie (str. 4 decyzji Kolegium, str. 7 decyzji organu I instancji). Oznacza to, że Sąd powinien ocenić, czy wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej został złożony w terminie, czy też z jego uchybieniem.
Powyższe, zdaniem Sądu II instancji, przesądziło, że zaskarżony wyrok naruszał art. 141 § 1 P.p.s.a., gdyż jego uzasadnienie nie spełniało wymogów przewidzianych w tym przepisie, oraz naruszał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 80 K.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :
Przedmiotowa sprawa rozpoznawana jest po raz kolejny na skutek uchylenia wyroku tutejszego sądu wyrokiem Naczelnego Sąd Administracyjnego z 5 lipca 2018 r-I OSK 1288/17. Oznacza to, że sąd administracyjny rozpoznając obecnie sprawę związany jest oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku sądu kasacyjnego. Jak wynika z uzasadnienia wyroku sądu kasacyjnego, obecnie rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji zobowiązany jest do oceny, czy wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej został złożony w terminie, czy też z jego uchybieniem.
Przed przystąpieniem do oceny tej kwestii zwrócić jednak należy uwagę na okoliczność, która nie była przedmiotem rozpoznania ani sądu pierwszej instancji ani też sądu kasacyjnego. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznający skargę nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Decyzją Prezydenta ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego do dwóch nieruchomości, objętych dwoma odrębnymi księgami wieczystymi. Decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta wydana została po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Skarżącego. Skarżący jak wynika z akt administracyjnych, jest właścicielem lokalu nr [...]. Lokal ten znajduje się w budynku położonym na nieruchomości objętej księgą wieczystą [...], czyli w budynku objętym punktem 1 decyzji Prezydenta. Skarżącemu przysługuje zatem interes prawny wyłącznie w zakresie w jakim decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach związanych z nieruchomością, co do której przysługiwał mu udział w prawie użytkowania wieczystego. Zatem tylko w tym zakresie Skarżący mógł kwestionować decyzję organu pierwszej instancji wnosząc od niej odwołanie i w tym zakresie Kolegium mogło merytorycznie rozpoznać odwołanie. W pozostałym zakresie odwołanie Skarżącego powinno być uznane za wniesione przez podmiot nie mający przymiotu strony. W tym zatem zakresie Kolegium powinno było wydać decyzję umarzającą postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a w związku z art. 105 § 1 k.p.a. Rozpoznanie przez Kolegium odwołania Skarżącego od decyzji rozstrzygającej zarówno o nieruchomości do której Skarżącemu przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe jak i do nieruchomości do prawo takie mu nie przysługiwało (to jest do nieruchomości objętej księgą wieczystą [...]) uznać należy za naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W konsekwencji zbadanie terminowości wniesienia wniosku dotyczyć może wyłącznie tej części decyzji, która rozstrzyga o nieruchomości objętej księgą wieczystą [...].
W tym zakresie, a więc w zakresie w jakim organy orzekały o nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] uznać należy, że skarga jest zasadna, wniosek o przyznanie prawa własności czasowej został bowiem złożony z uchybieniem terminu. Oznacza to, że sąd nie podziela ustaleń faktycznych, które legły u podstaw rozstrzygnięcia organów obu instancji.
Ustalenie czy wniosek złożony został w terminie czy też po jego upływie wymagało ustalenia w pierwszej kolejności, kiedy doszło do objęcia gruntu w posiadanie przez Gminę. Dopiero bowiem do tego momentu rozpoczynał bieg sześciomiesięczny termin na złożenie wniosku dekretowego.
Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że pomimo opublikowania [...] listopada 1947 r. w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] ogłoszenia o objęciu w posiadanie przedmiotowej nieruchomości, objęcie w posiadanie nie nastąpiło z uwagi na naruszenie wymogu zawiadomienia dotychczasowych właścicielek gruntu. W związku z tym, w ocenie organów objęcie gruntu w posiadanie przez Gminę nastąpiło dopiero na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z [...] stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę [...] tj. [...] sierpnia 1948 r., zatem wniosek został złożony [...] sierpnia 1948 r. uznać należało za wniosek złożony w terminie.
Sąd nie podziela stanowiska organów, że w sprawie doszło do naruszenia obowiązku powiadomienia dotychczasowych właścicieli o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie.
Zgodnie z § 5 rozporządzenia z 7 kwietnia 1947 roku, Zarząd Miejski niezależnie od ogłoszenia przesyłał dotychczasowym właścicielom gruntu, w miarę posiadanych danych, zawiadomienie o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie.
Przepis ten rzeczywiście nakładał na Zarząd Miejski obowiązek przesyłania dotychczasowym właścicielom zawiadomień o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie. Zawiadomienia te miały być jednak dokonywane "w miarę posiadanych danych". Oznacza to, że organ zobligowany był do wysłania zawiadomienia o ile posiadał odpowiednie dane. Nie wynika natomiast z tego przepisu, by organ zobowiązany był do podejmowania dodatkowych czynności mających na celu ustalenie adresów dotychczasowych właścicieli.
Rzeczywiście, w pewnych sytuacjach, jeżeli z akt postępowania dekretowego wynika wprost, że organ dysponował adresem dotychczasowych właścicieli, (właściciele zgłaszali się do organu, prowadzili z nim korespondencję) zaniechanie skierowania zawiadomienia do właścicieli uznać można by za rażące naruszenie procedury obejmowania gruntów, skutkujące niemożnością uznania, iż Gmina objęła grunt w posiadanie. Jednak z akt niniejszej sprawy nie wynika, by organ dekretowy dysponował adresami właścicieli nieruchomości.
W aktach sprawy znajduje się pismo byłych właścicielek nieruchomości z dnia 29 maja 1948 r., w którym wskazały one wprost, że wnoszą o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Z pisma tego wynika również, że od momentu zakończenia działań wojennych przeddekretowe właścicielki nie zamieszkiwały w [...] tyko w [...]. Dopiero składając powyższe pismo wskazały one, że obierają sobie miejsce zamieszkania w miejscu zamieszkania inż. B.M., który zresztą w ich imieniu złożył wniosek dekretowy.
W toku postępowania administracyjnego następcy prawni byłych właścicielek podnosili, że organ dekretowy znał adres zamieszkania właścicielek, bowiem znał dane pełnomocnika, który reprezentował H. K. przy wykonywaniu postanowienia o wprowadzeniu w posiadania, jak również do którego kierowana była korespondencja dotycząca zawierania ewentualnych umów najmu. W aktach brak jest jednak jakiegokolwiek dokumentu pozwalającego na ustalenie, czy zakres umocowania owego pełnomocnika obejmował również reprezentowanie właścicielek w toku ewentualnego postępowania dekretowego.
Należy zwrócić uwagę w tym miejscu, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku dekretowego jak również wniosek o przyznanie prawa własności czasowej dawne właścicielki złożyły same. Dodatkowy wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku dekretowego w imieniu dawnych właścicielek złożył inż. B.M. a nie adwokat A. D.. We wniosku tym wskazane zostało, że właściciel nieruchomości "zamieszkując z dala od [...] na [...], otrzymali zawiadomienie zbyt późno". Treść tego pisma koresponduje z treścią wniosku złożonego przez dawne właścicielki, w którym również wskazano, że przyczyną opóźnienia w złożeniu wniosku był fakt zamieszkiwania dawnych właścicielek na wybrzeżu. Sąd zwraca również uwagę, że to do inż. B. M. Biuro [...] skierowało [...] sierpnia 1948 r. pismo dotyczące sytuacji budynku przy ul. [...].
Z przywołanej wyżej korespondencji wynika, że adw. A. D. nie był ustanowiony przez dawne właścicielki do prowadzenia spraw wynikających z wejścia w życie dekretu warszawskiego. Oznacza to również, że adw. D. nie był uważany ani przez właścicielki ani przez organ dekretowy za osobę uprawnioną do prowadzenia wszystkich spraw dotyczących nieruchomości, w tym spraw związanych ze złożeniem wniosku dekretowego.
Kolegium uznało, że z pisma inż. B. M. nie wynika o jakie zawiadomienie chodzi. Jeżeli jednak uwzględni się fakt, że już z wniosku o przywrócenie terminu wynika, iż przeddekretowe właścicielki znały termin w jakim zobowiązane były złożyć wniosek dekretowy, a dodatkowo w piśmie z 5 sierpnia 1948 r. wskazane zostało, że zawiadomienie otrzymały zbyt późno uznać należy, że H. K. i J. W. zostały powiadomione o terminie obejmowania nieruchomości w posiadanie przez Gminę.
Sąd rozpoznający sprawę podkreśla w tym miejscu, że postępowanie dekretowe dotyczące przedmiotowej nieruchomości toczyło się blisko 70 lat przed datą wydania decyzji przez Prezydenta a następnie przez Kolegium. Jest rzeczą oczywistą, że po tak długim okresie część akt administracyjnych dotyczących nieruchomości mogła się nie zachować. Okoliczność, że w aktach własnościowych nie znajduje się dowód nadania zawiadomienia do właścicielek, czy też kopia tego zawiadomienia, w świetle oświadczeń samych właścicielek nie może przesądzać o uznaniu, że właścicielki te nie zostały powiadomione o terminie objęcia nieruchomości w posiadanie.
W świetle powyższych okoliczności nie można uznać, by przy obejmowaniu w posiadanie przedmiotowej nieruchomości doszło do naruszenia przepisów rozporządzenia z [...] kwietnia 1947 r. Termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego upływ zatem 14 maja 1948 r. Skoro wniosek dekretowy złożony został dopiero [...] sierpnia 1948 r. to uznać należy, że złożony został po terminie, co zresztą wynika również z orzeczenia Prezydenta z [...] kwietnia 1949 r.
Oznacza to, że organ naruszył art. 7 ust. 2 dekretu przyznając prawo użytkowania wieczystego do gruntu pomimo że jednym z warunków jego ustanowienia było m.in. terminowe złożenie wniosku dekretowego.
Rozpoznając ponownie sprawę Kolegium uwzględni przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną co do złożenia wniosku dekretowego po upływie terminu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu jak również ocenę co do nie istnienia po stronie Skarżącego interesu prawnego w zakresie w jakim decyzja organu pierwszej instancji rozstrzyga o nieruchomości objętej księgą wieczystą [...].
Sąd wskazuje w tym miejscu, że z uwagi na sposób sformułowania decyzji przez organ pierwszej instancji Kolegium zobowiązane będzie zatem do umorzenia postępowania odwoławczego w zakresie dotyczącym działki [...] oraz do uchylenia decyzji Prezydenta w zakresie rozstrzygającym o nieruchomości objętej księgą KW [...] i odmownego rozpoznania wniosku dekretowego w tym zakresie.
W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ) w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzji.
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę uiszczonego przez niego wpisu sądowego i zwrot kosztów zastępstwa procesowego.