I SA/WA 2249/19

I SA/Wa 2249/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-10-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska
Monika Sawa
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OZ 516/22 - Postanowienie NSA z 2022-11-16
I OZ 627/23 - Postanowienie NSA z 2024-01-10
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 215 ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu sprawy ze skarg J. P. i F. N. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 13 sierpnia 2019 r. nr KR III R 31/19 w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargi.
Uzasadnienie
Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (zwana dalej "Komisją") decyzją z 13 sierpnia 2019 r., nr KR III R 31/19 uchyliła w całości decyzję Prezydenta [....] z 22 kwietnia 2015 r., nr 252/GK/DW/2015 o ustaleniu odszkodowania za 25% wartości gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...][...] w [...] i przekazała sprawę Prezydentowi [...] do ponownego rozpatrzenia.
Decyzja Komisji wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.
Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...][...], o pow. [...] m2 ozn. hip. nr [...] , objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. – o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) przywoływanego dalej jako: "dekret". Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Okręgowego w [...] z [...] marca 1947 r., Nr [...] tytuł własności nieruchomości zapisany był na imię J. W. i R. W., na mocy wniosku z 17 października 1933 r. Wniosek o ustanowienie w trybie dekretu użytkowania wieczystego gruntu przedmiotowej nieruchomości został rozpoznany negatywnie decyzją Prezydenta [...] z 6 grudnia 2013 r.
Teren dawnej nieruchomości hipotecznej wchodzi obecnie w skład stanowiącej własność [...] działki ew. nr [...] z obrębu [...] Został on w latach 50 ub. wieku przydzielony do przedszkola oraz żłobka przy ul.[...][...] jako teren rekreacyjny. Placówki te utworzone zostały jako przyzakładowe dla zlokalizowanej w sąsiedztwie "Fabryki [...] [...]" (późniejszych Zakładów Przemysłu [...] "[...]") i funkcjonują nadal (obecnie jako Żłobek nr [....] "[...]" oraz Przedszkole nr [...])
Aktem notarialnym z 7 października 2013 r. (Rep. A [...]) A. W. sprzedał J. P. oraz R. N. w częściach równych cały nabyty przez niego spadek po P. W. i A. W. (spadkobiercach byłych właścicieli nieruchomości). Jeszcze przed sprzedażą spadku wniósł on o ustalenie, na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.) powoływana dalej: "u.g.n.", odszkodowania za nieruchomość, który to wniosek został podtrzymany przez J. P. i R. N., występujących podaniem z 3 marca 2015 r. o wypłacenie odszkodowania w czterech transzach po 25 %.
W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Prezydent [...] decyzją z 22 kwietnia 2015 r. ustalił na rzecz J. P. i R. N. odszkodowanie w łącznej wysokości 25% wartości gruntu, co odpowiadało kwocie [...] zł , rozdzielonej pomiędzy uprawnionych po połowie (tj. w kwotach po [...] zł.). Odrębnymi decyzjami z 16 marca 2015 r., 27 sierpnia 2015 r. i 22 października 2015 r. Prezydent [...] ustalił na rzecz ww. w sposób analogiczny odszkodowanie za tę nieruchomość.
Prezydent uznał, że przedmiotowa nieruchomość mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a zatem spełniała pierwszą przesłankę umożliwiającą przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną. Wyjaśnił, że zgodnie z ogólnym planem zabudowania [...] zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r., obowiązującym w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., nieruchomość znajdowała się w strefie Va, w której obowiązywała zabudowa zwarta o pięciu kondygnacjach oraz 50 % powierzchni zabudowania. Uznał również, że została spełniona druga przesłanka, tj. byli właściciele utracili faktyczną możliwość władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. W tym zakresie odwołał się do opinii geodezyjnej sporządzonej przez uprawnionego geodetę E. K. z 4 stycznia 2015 r., w której podano, że nieruchomość, stanowi teren ogrodu niezabudowanego do lat 2000 jako część zieleńca przy budynku przedszkola. Istniejący na jej terenie betonowy chodnik powstał w 2006 r. Ogrodzenie zewnętrzne działki ew. nr [...] (terenu przedszkolnego) zbudowano w latach 60 i na odcinku granicy terenu hip. nr [...] od ul. [...] stanowi jej zewnętrzną granicę. Ogrodzenie widnieje na mapach tego terenu z lat 1962-1964.
Ww. decyzje Prezydenta [...] (w tym decyzja z 22 kwietnia 2015 r.) stanowiły przedmiot postępowań rozpoznawczych prowadzonych przez Komisję w trybie przepisów ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2018 r. poz. 2267) przywoływanej dalej jako: "u.s.d.r.". W ich następstwie 4 decyzjami z 13 sierpnia 2019 r. Komisja, działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a powołanej ustawy, uchyliła w całości decyzje Prezydenta [...] i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W ocenie Komisji o ile nie budzi wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość podlegała przepisom dekretu, a także, że mogła być w sensie planistycznym przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne (a więc zaistnienie pierwszej z przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 u.g.n.), to nie zostało zbadane w sposób prawidłowy, czy została spełniona druga z przesłanek wskazanych w tym przepisie odnosząca się do pozbawienie poprzedniego właściciela bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. W konsekwencji czego decyzja reprywatyzacyjna ( w niniejszej sprawie decyzja z 22 kwietnia 2015 r.) wydana została z naruszenie tego przepisu.
Zdaniem Komisji samo przywołanie, w treści badanej decyzji, poglądu prawnego wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 614/97 oraz opinii geodezyjnej E. K. z 4 stycznia 2015 r. nie pozwala na stwierdzenie, że w sprawie istotnie ww. przesłanka zaistniała. Z okoliczności, że ogrodzenie działki widnieje na mapach z lat 60. nie sposób bowiem wyprowadzić wniosku o utracie przez dawnego właściciela faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Może ona oznaczać jedynie tyle, że w latach 60. ub. wieku dawny właściciel nie miał już faktycznej możliwości władania nieruchomością, przy czym niewyjaśniony pozostaje moment, w którym do tego doszło.
Komisja podkreśliła, że ze zgromadzonej dokumentacji, która - co istotne - znajduje się w zasobach Urzędu [...] wynika, że już w latach 50 podjęto szereg czynności mających na celu ogrodzenie terenu przyzakładowego żłobka i przedszkola oraz włączenie obszaru niezabudowanej nieruchomości przy ul. [...][...] do terenu rekreacyjnego wokół tych placówek. Podjęcie tych czynności może zaś oznaczać, że poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością już w latach 50. XX wieku. W kontekście zaś dokumentacji wskazującej na podejmowane w obszarze nieruchomości prace Komisja przywołała protokół z oględzin przeprowadzonych 15 stycznia 1951 r. na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] przez Wydział Inspekcji Budowalnej Prezydium Rady Narodowej w [...], wedle którego na terenie posesji stwierdzono wybudowanie żłobka i przedszkola oraz prowadzenie robót związanych z ogrodzeniem pobliskiego terenu słupami drewnianymi, w tym terenu przedmiotowej nieruchomości. Wskazywała także na uwidoczniony w protokole plan sytuacyjny obszaru gdzie powstało ogrodzenie obejmujący kwartał ograniczony ulicami [...], [...] oraz [...]. Wskazywała nadto na pismo Wydziału Inspekcji Budowalnej Prezydium Rady Narodowej w [...] z 23 października 1951 r. zatytułowane "Warunki na wykonanie państwowych robót ogrodzeniowych", którym zezwolono na wykonanie robót ogrodzeniowych terenu żłobka. Deklaracją H. Z. z 13 października 1951 r. o przyjęciu na siebie kierownictwa robót i nadzoru technicznego nad parkanem okalającym posesję przy ul. [...][...], która to deklaracja została poprzedzona sporządzeniem w dniu 4 września 1951 r. sprawozdania przez Prezydium Rady Narodowej w [...] z oględzin na miejscu, z których wynika, że "roboty przy wykonywaniu oparkowania są w toku".
Komisja zwróciła także uwagę, że w aktach Wydziału Archiwum Biura Organizacji Urzędu [...] związanych z powstaniem i działalnością Zakładów Przemysłu [...] "[...]" znajduje się "Projekt [...]" wraz z mapą sytuacyjną. Ze znajdującego się w tych aktach pisma Fabryki [...] "[...]" z 6 lipca 1951 r. do Wydziału Inspekcji Budowlanej Prezydium Rady Narodowej wynikało przy tym, że ze względu na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa dla korzystających ze wskazanych placówek oświatowych, Fabryka zmuszona jest wykonać tymczasowe ogrodzenie. Zastępca Naczelnego Architekta [...] mgr inż. arch. J. K. w dniu 29 sierpnia 1957 r. zatwierdził projekt ogrodzenia przedszkola fabryki [...] w [...].
W tym stanie rzeczy decyzję ustalającą odszkodowanie Komisja uznawała za co najmniej przedwczesną. W związku z czym uchylając ją zobowiązała Prezydenta do ustalenia w pierwszej kolejności czy poprzedni właściciel władał nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r i kiedy faktycznej możliwości owego władania został pozbawiony. Zobowiązała także organ do wzięcia pod uwagę okoliczności wskazujących na możliwość władania nieruchomością przed ww. datą przez Fabrykę [...] "[...]", jako terenem rekreacyjnym do zbudowanego w 1950 r. przyzakładowego przedszkola.
Na marginesie rozważań Komisja poddała w wątpliwość nabycie spadku przez J. W. po R. W. Ta bowiem zmarła w 1943 r. a postępowanie spadkowe po niej przeprowadzono dopiero 67 lat później. Zważywszy, zaś że jedyny jej spadkobierca zamieszkiwał za granicą i tam zmarł, rozważenia wymagała kwestia uznania spadku po niej za wakujący w rozumieniu przepisów art. 811-814 Kodeksu Napoleona, a w konsekwencji odziedziczenie go przez Skarb Państwa.
Na decyzję Komisji skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: R. N. oraz J. P.
R.N. zarzucał im naruszenie:
1. art. 38 ust. 1 u.s.d.r. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 8 § 1, art. 9 i 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 i 3 u.s.d.r., poprzez pominięcie jako strony postępowania A. W. - spadkobiercy dawnych właścicieli nieruchomości, mimo że był on uczestnikiem postępowania reprywatyzacyjnego;
2. art. 215 ust. 2 u.g.n. oraz art. 7 k.p.a., z art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez błędne uznanie, że Prezydent nie ustalił daty faktycznej utraty władania nieruchomością przez byłych właścicieli i że nastąpiła ona przed 5 kwietnia 1958 r.;
3. art. 29 ust. 3 u.s.d.r. w zw. z art. 16 i art. 138 § 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w sytuacji, gdy oceniana w niniejszym postępowaniu decyzja została wydana w oparciu o skrupulatnie zebrany i oceniony materiał dowodowy. Komisja nie wskazała, jakie okoliczności mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy miałyby być ocenione podczas ponownego jej rozpatrzenia.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty rozwinięte w motywach uzasadnienia, wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych; ewentualnie, w przypadku nie uwzględnienia ww. wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, o uchylenie w całości decyzji Komisji i umorzenie postępowania administracyjnego, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.
J. P. zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie:
1. art. 30 ust. 1 pkt 4a w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 u.s.d.r. upatrywany w nieuprawnionym zarzuceniu Prezydentowi naruszenia przepisów procedury administracyjnej przy ustalaniu spełnienie przesłanki utraty możliwości faktycznego władania , a z uwagi na brak wzięcia pod uwagę dowodów wynikających z dokumentacji znajdującej się w zasobach Urzędu [...], a tym samym utożsamienie zasobów dokumentacyjnych Archiwum Urzędu [...] ze zgromadzonym przez Prezydenta [....] materiałem dowodowym w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji reprywatyzacyjnej podczas gdy dokumenty pozyskane przez Komisje z Archiwum Urzędu [...] (choć nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy), nie były znane Prezydentowi, a zatem brak było podstawy do zastosowania art. 30 ust. 1 pkt 4a u.s.d.r., który ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem prawa, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcia, a zatem gdyby uznać iż okoliczności faktyczne bądź nowe dowody, które zostały zgromadzone przez Komisje, istniejące w dacie wydania decyzji reprywatyzacyjnej, mają istotne znaczenie dla sprawy, to podstawą wydania decyzji Komisji powinien być przepis art. 30 ust. 1 pkt 3 u.s.d.r.
Na wypadek bezzasadności ww. argumentacji, zarzucił decyzji naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie i naruszenie przepisów prawa materialnego:
1.art. 30 ust. 1 pkt 4a w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 u.s.d.r. poprzez wydanie decyzji kasatoryjnej podczas, gdy w świetle okoliczności faktycznych sprawy po przeprowadzeniu postępowania rozpoznawczego winna być wydana w oparciu o art. 29 ust. 1 pkt 1 tej ustawy decyzja utrzymująca decyzję reprywatyzacyjną w mocy.
2. art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 29 ust. 2 w zw. z art. art. 30 ust. 1 pkt 4a u.s.d.r. poprzez niedopuszczalne bezpośrednie ingerowanie przez Komisję w proces stosowania prawa, poprzez narzucenie Prezydentowi wskazań oraz zapatrywania prawnego co do sposobu rozstrzygnięcia przez Prezydenta sprawy administracyjnej w określony sposób, na podstawie konkretnych dowodów uzyskanych przez Komisje w postępowaniu rozpoznawczym oraz nakazanie badania okoliczności, które nie mają znaczenia dla oceny przesłanek odszkodowanie na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. tj. czy dawny właściciel przed 5 kwietnia 1958 r., faktycznie władał przedmiotową nieruchomością;
3. art. 30 ust. 1 pkt 4a w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 u.s.d.r. , którego istotą była wykazanie niezasadności podważania ustaleń Prezydenta co do ww. przesłanki w sytuacji, gdy analiza materiału dowodowego dotyczącego podejmowanych w latach 50-tych czynności celem budowy ogrodzenia wokół terenu żłobka i przedszkola przy ul. [...], nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy. W tym zakresie skarżący wskazywał na postawienie jedynie słupków do ogrodzenia, a także zakwestionowanie w 1951 r. legalności tego ogrodzenia przez ówczesne władze. Podnosił także argument, że Komisja nie zakwestionowała poprawności ustaleń Prezydenta, że trwałe ogrodzenie zewnętrzne działki ewidencyjnej nr [...] (terenu przedszkolnego) powstało w latach 60-tych. Zatem to wówczas najwcześniej nastąpiło pozbawienie faktycznej możliwości władania nieruchomością.
4. art. 215 ust. 2 u.g.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym uznaniu, że:
a) przesłanką przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. jest faktyczne władanie nieruchomością przez poprzedniego właściciela bądź jego następcę prawnego do dnia 5 kwietnia 1958 r. podczas gdy przesłanką przyznania odszkodowania jest utrata faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz
b) warunkiem przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. jest dokładne ustalenie kiedy dokładnie byli właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością, podczas gdy warunkiem przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. jest ustalenie, iż dawni właściciele bądź, ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r., bez konieczności ustalenia dokładnej daty pozbawienia faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie w całości decyzji Komisji oraz utrzymanie w mocy decyzji reprywatyzacyjnej; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego przed sądami administracyjnymi, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przypisanych prawem.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie jako niezasadnych. O oddalenie skarg wniósł także Prokurator Prokuratury Regionalnej we [...], a także uczestnik postępowania - Miasto [...].
W związku ze śmiercią w toku postepowania R. N. w jego miejsce wstąpił następca prawny F. N., który podtrzymał skargę.
W dniu 25 stycznia 2023 r. wpłynęło do Sądu pismo procesowe pełnomocnika J. P. zawierające wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z opinii geodezyjnej sporządzonej 12 stycznia 2023 r. przez geodetę uprawnionego fotogrametrystę B. B. na podstawie zdjęć lotniczych z 1955 i 1965 r. na okoliczność stanu nieruchomości, w tym jedynie częściowego jej odgrodzenia.
Na rozprawie pełnomocnik J. P. wniósł o odroczenie rozprawy z uwagi na niepełny skład Komisji, w związku z odwołaniem części jej członków, co w jego opinii uniemożliwia procedowanie sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wobec zgłoszonego wniosku o odroczenie rozprawy, wyjaśnić należy, że odwołanie części członków wchodzących w skład organu kolegialnego jakim jest Komisja do spraw do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich – na którą to okoliczność powołuje się pełnomocnika skarżącego - nie oznacza, że sam organ przestał istnieć, a pełnomocnictwa prawidłowo udzielone umocowujące do działania w jego imieniu wygasły, w konsekwencji czego nie ma podmiotu reprezentującego jedną ze stron procesu. Nie bez znaczenia dla powyższej konstatacji pozostaje również fakt, że funkcja przewodniczącego Komisji, będącego po myśli art. 4a u.s.d.r. osobą reprezentującą ów organ na zewnątrz, w dacie rozpoznawania sprawy pozostaje obsadzona. Nie istnieje zatem przeszkoda uniemożliwiająca rozpoznanie sprawy. Stąd wniosek nie został uwzględniony.
Odnosząc się z kolei do żądania przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z opinii fotogrametrycznej, Sąd ocenił, że w okolicznościach niniejszej sprawy przeprowadzenia tego dowodu wykraczało poza granice wyznaczonego w treści art. 106 § 3 ustawy z dnia z dnia z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) postępowania dowodowego jakie może być przeprowadzone przed sądem administracyjnym. Jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1399/22 (lex nr 3615994) "Postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów. Prowadzenie jakichkolwiek innych dowodów poza dowodami z dokumentów, np. dowodu ze zdjęć, opinii biegłego czy też oględzin, jest niedopuszczalne." Pogląd ten skład orzekający podziela. Niezależnie od powyższego nie sposób nie dostrzec, że okoliczności, które miały być wykazane ww. opinią, zmierzały w istocie nie tyle do wyjaśnienia wątpliwości co do stanu faktycznego ustalonego przez Komisję, ale podważenia ustaleń faktycznych, które legły u podstaw negatywnej decyzji odszkodowawczej Prezydenta [...] z 23 lutego 2022 r. nr 62/SD/2022, wydanej w następstwie uchylenia przez Komisję decyzji reprywatyzacyjnej z 2015 r. Z tych przyczyn wniosek o przeprowadzenie dowodu Sąd oddalił.
Przechodząc zaś do istoty sprawy, Sąd ocenił, że skargi są niezasadne, gdyż kwestionowana nimi decyzja nie narusza prawa.
Materialnoprawną podstawą weryfikowanej przez Komisję decyzji Prezydenta [...], ustalającej na rzecz J. P. i R. N. odszkodowanie (a dokładniej rzecz ujmując jego część) za nieruchomość [...] położoną przy ul. [....][...], był art. 215 ust. 2 u.g.n., wg którego przepisy tej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [....] mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Aby zatem można było stosując ten przepis ustalić odszkodowanie z utracony grunt nieruchomości [...] (działkę) spełnione muszą być następujące przesłanki: 1) działka musiała podlegać działaniu dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], 2) mogła być przed dniem jego wejścia w życie (tj. przed 21 listopada 1945 r.) przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, 3) poprzedni jej właściciel i jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. "Faktyczna możliwość władania", o której mowa w tym przepisie odnosi się zaś do stanu faktycznego, a nie prawnego. Obejmuje zatem sytuacje, gdy poprzedni właściciel lub jego następca prawny mógł realnie korzystać z nieruchomości. Nie chodzi przy tym jedynie o efektywne z niej korzystanie, czyli czynienie użytku z gruntu, ale istnienie samej obiektywnej możliwości tego rodzaju korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku. Hipoteza tej części normy prawnej obejmuje zatem tego rodzaju sytuacje, gdzie w następstwie działań faktycznych podjętych przez osoby trzecie (w tym podmioty publiczne) były właściciel po oznaczonej dacie (5 kwietnia 1958 r.) pozbawiony został realnej możliwości korzystania z gruntu. W ten sposób interpretowała ów przepis Komisja co czyni całkowicie chybiony sformułowany w skardze J. P. zarzut błędnej wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n. polegającej na rzekomym uznaniu przez organ, iż dla spełnienia trzeciej z ujętych w tym przepisie przesłanek, niezbędne jest faktyczne władanie nieruchomością przez byłego właściciela do dnia 5 kwietnia 1958 r.
Ponieważ wskazane w art. 215 ust. 2 u.g.n. przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie, brak dopełnienia jednaj z nich skutkować musi odmową ustalenia odszkodowania. W konsekwencji czego prawidłowo zrekonstruowany stan faktyczny, umożliwiający podjęcie na gruncie owego przepisu zgodnego z prawem rozstrzygnięcia musi odpowiedzieć na pytanie, czy istotnie owe przesłanki się ziściły.
Uwzględniając z kolei uwarunkowania prawne w jakich możliwe jest podjęcie przez Komisję decyzji kasatoryjnej, przy jednoczesnym uwzględnieniu, że dotyczy ona decyzji mającej walor ostateczności, a więc korzystającej z domniemania jej zgodności z prawem, wywodzonego z ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a., zasady trwałości decyzji administracyjnych, przyjąć należy, że skorzystanie przez Komisję z przewidzianej w art. 29 ust. 1 pkt 3 u.s.d.r. kompetencji, zastrzeżone zostało do sytuacji, gdy wykazane zostanie w postępowaniu rozpoznawczym, że decyzja reprywatyzacyjna (a taką jest także decyzja wydana w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n., co wynika z definicji ujętej w art. 2 pkt 1 lit. c u.s.d.r.), wydana została rzeczywiście z naruszeniem przepisów prawa, a owo naruszenie miało taka daleko idący wpływ na sposób załatwienia sprawy, że gdyby nie ono można wyprowadzić konkluzje o znacznym prawdopodobieństwie podjęcia w tej sprawie rozstrzygnięcia o treści odmiennej niż zapadła. Nie jest zatem wystarczające li tylko samo przypuszczenie, że być może, stan faktyczny sprawy jest inny od założonego przy podejmowaniu decyzji reprywatyzacyjnej, ale koniecznym jest wykazanie, że istotnie w elementach kluczowych z punktu widzenia ujętego w niej rozstrzygnięcia został on wówczas ustalony w sposób niemiarodajny (nie przystający od obiektywnie istniejącej rzeczywistości). Uzasadnienie zaś dla takiego stanowiska musi znajdować oparcie w zgromadzonych w sprawie dowodach. Za nieprawidłowe tym samym musiałaby być uznana sytuacja, w której doszłoby do uchylenia przez Komisję decyzji odszkodowawczej z powodu wątpliwości co do prawidłowości wydanego przez organ rozstrzygnięcia, bez jednoczesnego powołania się na konkretne dowody potwierdzające, że stan faktyczny sprawy został rzeczywiście przez ten organ ustalony w sposób wadliwy. Pozostaje to bowiem w kolizji z realizacją zawartej w art. 7 Konstytucji RP konstytucyjnej zasady praworządności odzwierciedlonej w art. 6 k.p.a.
Takie dowody zaś zostały przez Komisję wskazane, a stanowiły je archiwalne dokumenty wskazujące, że już na początku lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku teren obejmujący m.in. obszar nieruchomości za który dochodzono odszkodowania przydzielony został podmiotowi trzeciemu na potrzeby utworzenia przyprzedszkolnego terenu rekreacyjnego, a ów podmiot podejmował wówczas faktyczne działania odseparowujące jego obszar od dostępu osób postronnych, w tym także byłych właścicieli, poprzez jego wygrodzenie (vide protokół oględzin nieruchomości z 15 stycznia 1951 r., wniosek Dyrektora Fabryki [...] "[....]" do Prezydium Rady Narodowej o akceptację projektu [...] dla terenu żłobka i przedszkola z 6 lipca 1951 r. L.dz. 8298/51, w którym zawarto także informację konieczności zabezpieczenia działki ogrodzeniem tymczasowym, podanie nr 6090 z 13 sierpnia 1951 r. o zatwierdzenie projektu parkanu). Fakt, że początkowo w okresie grodzenia doszło do nieprawidłowości skutkujących przerwaniem tych prac (vide zarządzenie Wydziału Inspekcji Budowlanej z 18 stycznia 1951 r.) – na co powołuje się skarżący przy okazji formułowania zarzutu naruszenia przez Komisję art. 30 ust. 1 pkt 4a w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 u.s.d.r. - nie oznacza, że faktyczne zajęcie nieruchomości przez podmiot publiczny nie nastąpiło. Zwłaszcza, że nieprzerwanie teren ten był (i jest także obecnie) funkcjonalnie powiązany z nieruchomością zabudowaną obiektem przedszkolnym, a w 1957 r. doszło do ostatecznego zatwierdzenia projektu ogrodzenia obejmującego obszar pomiędzy ulicami [...], [...] i [...] – a więc także terenu dawnej nieruchomości hipotecznej nr nr [...] (vide dokumentacja projektowo- kosztorysowa Nr 3843 projektu ogrodzenia przedszkola fabryki [...]). Jeśli zatem już przed 1958 r. podmiot publiczny podejmował realne działania zmierzające do odseparowania osób postronnych od terenu nieruchomości, nie sposób zakładać, że w tym samym czasie były właściciel miał choćby hipotetyczną możliwość władania nim. Kwestia ta nie została jednak przez Prezydenta [....] przed wydaniem decyzji odszkodowawczej wyjaśniona, ani w ogóle dostrzeżona. To zaś spowodowane było oparciem przez niego ustaleń wyłącznie na opinii geodezyjnej, wskazującej na istnienie od lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku ogrodzenia terenu przyprzedszkolnego, bez jakiejkolwiek próby odpowiedzi na pytanie jaki był stan tej nieruchomości pomiędzy datą wejścia w życie dekretu, a 5 kwietnia 1958 r. Choć w oparciu o dostępne mu dane winien mieć świadomość, że obiekt przedszkolny, do którego przynależy teren dawnej nieruchomości hipotecznej, wzniesiony został na początku lat pięćdziesiątych. Oznaczało to - na co słusznie zwracała Komisja uwagę - że postępowanie wyjaśniające w sprawie nie zostało należycie przez niego przeprowadzone, a sam stan faktyczny sprawy nie został zrekonstruowany w sposób umożliwiający miarodajne wyprowadzenie konkluzji o spełnieniu, bądź nie materialnoprawnych przesłanek ustalenia odszkodowania. Podstawowym natomiast obowiązkiem organu administracji publicznej rozpoznającego i rozstrzygającego daną sprawę jest dążenie do ustalenia istnych w niej elementów stanu faktycznego zgodnie z obiektywnie istniejącą rzeczywistością. Jak stanowi bowiem z art. 7 k.p.a. stoją one na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Są przy tym w myśl art. 77 § 1 k.p.a. obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego – jak stanowi art. 80 k.pa. - oceniają, czy dana okoliczność została udowodniona. Zaniechanie zatem przez Prezydenta [...] prowadzenia jakichkolwiek czynności zmierzających do ustalenia kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy elementów stanu faktycznego oznaczało istotne naruszenie reguł procedury administracyjnej opisanych w art. 7 i 77 k.p.a. To z kolei uzasadniało wydanie wobec podjętej przez niego decyzji rozstrzygnięcia kasatoryjnego, w oparciu o art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a a u.s.d.r. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia tych przepisów uznać należy za chybiony.
Wbrew też temu co twierdzi skarżący J. P. Komisja nie przesądzała jaki będzie efekt ponownie przeprowadzonego postępowania. Podnosiła jedynie, że w świetle stanu faktycznego wyłaniającego się z dokumentacji archiwalnej istnieją uzasadnione wątpliwości co do poprawności ustaleń poczynionych przez organ i nakazywała ponowne przeprowadzenie w tym aspekcie postępowania wyjaśniającego, wskazując na ujawnione w postępowaniu rozpoznawczym okoliczności nie wzięte przez Prezydenta pod uwagę, które obecnie winny być rozważone. Tak sformułowane zalecenia Komisji, znajdują oparcie w dyspozycji normy ujętej w art. 29 ust. 2 u.s.d.r. Są przy tym uzasadnione faktem, że szczególnej aktywności Prezydenta [...] przy poszukiwaniu dokumentacji służącej zrekonstruowaniu staniu faktycznego przed wydaniem decyzji z 2015 r. próżno jest się w aktach doszukać. Z tych też przyczyn pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest zarzut skarżącego R. N. (podtrzymany przez jego następcę prawnego) naruszenia art. 29 ust. 3 u.s.d.r. w zw. z art. 16 i art. 138 § 2 k.p.a., upatrywany w braku wskazania przez Komisję okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy jakie miałyby być ocenione podczas ponownego rozpatrywania sprawy. Chybiony także pozostaje podnoszony przez niego zarzut pominięcia w postępowaniu A. W. Godzi się bowiem zauważyć, że wobec zbycia spadku, utraciła on przymiot strony w zainicjowanym przez siebie postępowaniu zakończonym decyzją reprywatyzacyjną z 2015 r. W konsekwencji czego nie miał także interesu prawnego, kreującego jego przymiot strony w postępowaniu prowadzonym przez Komisję. Ubocznie jedynie zauważyć wypada, że aby z powodu pominięcia strony doszło do uchylenia skarżonej decyzji, zarzut naruszenia jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu postawić musi strona pominięta, a nie – jak ma to miejsce w tym przypadku - osoba trzecia.
Niezależnie od powyższego, zakwestionowana przez Komisję decyzja nie mogła się ostać także ze względu na przyjęty w niej model ustalenia odszkodowania, nieznajdujący umocowania w obowiązujących przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. Żaden bowiem z przepisów tej ustawy, ujętych w rozdziale 5 działu III, do których odpowiedniego stosowanie odsyła art. 215 ust. 2 u.g.n., nie zawiera rozwiązań umożliwiających ustalania w postępowaniu administracyjnym odszkodowania w swoistym systemie ratalnym – jak miało to miejsce w sprawie. Stąd nie było także możliwości wydawania w tym zakresie decyzji częściowej w rozumieniu art. 104 § 2 k.p.a. Fakt, że odszkodowanie jako świadczenie pieniężne jest ze swej istoty świadczeniem podzielnym, oznacza li tylko, że może być ono rozdzielone pomiędzy poszczególne uprawnione do tego osoby, ale przyznane być musi w pełnym wymiarze odpowiadającym ich udziałowi w prawie do nieruchomości, z której utratą jest ono związane. Mechanizm ustalania odszkodowania jaki przyjął Prezydent [...] w zakwestionowanej przez Komisję decyzji, niezależnie od tego, że nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa, powoduje także, że po pierwszej wydanej decyzji, kolejne podejmowane w tej materii rozstrzygnięcia, a więc także decyzja z 22 kwietnia 2015 r., są de facto wydanymi w tej samej sprawie, a przez to obarczonymi kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Taki sposób postępowania może wreszcie prowadzić do absurdalnych sytuacji, gdzie poszczególne "raty" odszkodowania będą ustalone w oparciu o różne wartości tej samej nieruchomości. Na rzeczywiste zaistnienia takiego przypadku wskazał skądinąd już tut. Sąd w wyroku z 7 lutego 2024 r. I SA/Wa 1778/23 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń CBOIS).
Nieuprawnione były natomiast spekulacje Komisji dotyczące skuteczności nabycia spadku przez J. W. po R. W. motywowane hipotetyczną możliwością zastosowania w sprawie dziedziczenia po niej przepisów art. 811-814 Kodeksu Napoleona, odnoszących się do tzw. spadków wakujących. W obowiązującym w dacie podejmowania decyzji odszkodowawczej jak i obecnie stanie prawnym, ustalenie kręgu spadkobierców nie należało i nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych. Następstwo prawne praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, powinno być wykazane według przepisów prawa cywilnego. Dowodem istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych może być zaś jedynie postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza i zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. I to tylko takim dokumentem, w myśl art. 1027 k.c. spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia. Zgodnie zaś z art. 1025 § 2 k.c. "domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą" Stąd jak przyjmuje się w orzecznictwie dopiero wykazanie następstwa prawnego prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia przez notariusza jest podstawą dla przyjęcia istnienia legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego (por. wyroki NSA: z 25.11.2016 r. II OSK 458/15, Lex nr 2248346; z 22.06.2017 r. I OSK 2933/16, Lex nr 2347664). Skoro zaś takie dokumenty w toku postępowania zostały przedłożone (w tym przypadku było to postanowienie Sądu Rejonowego dla [...]-[...]z 12 kwietnia 2010 r. [...]) i dotychczas nie zostały we właściwej ku temu procedurze wyeliminowane, to wynikające z nich domniemanie musi być przez organy administracji publicznej respektowane.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.