I SA/Wa 2236/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-02-02
NSAAdministracyjneWysokawsa
Kodeks postępowania administracyjnegostwierdzenie nieważnościumorzenie postępowaniaprzejęcie nieruchomościSkarb Państwaustawa nowelizująca KPAprzepisy przejścioweterminydoręczenie orzeczeniastabilność prawa

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1950 r. o przejęciu nieruchomości, uznając, że postępowanie wszczęto po upływie 30 lat od doręczenia orzeczenia, co skutkuje umorzeniem z mocy prawa na podstawie przepisów przejściowych ustawy nowelizującej KPA.

Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1950 r. o przejęciu nieruchomości. Minister Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody o umorzeniu postępowania, powołując się na przepisy przejściowe nowelizacji KPA, które nakazują umorzenie postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia orzeczenia. Sąd administracyjny uznał tę argumentację za prawidłową, oddalając skargę. Podkreślono, że choć przepisy te mogą budzić wątpliwości konstytucyjne, sąd nie jest uprawniony do ich kwestionowania, a strona może dochodzić swoich praw w przypadku ewentualnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Starostwa Powiatowego N. z 1950 r. dotyczącego przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Skarżący kwestionowali zastosowanie przepisów przejściowych ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego (KPA), które nakazują umorzenie postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło trzydzieści lat, a postępowanie nie zostało zakończone przed wejściem w życie nowej ustawy. Sąd administracyjny uznał, że orzeczenie z 1950 r. zostało doręczone w sierpniu 1950 r., a postępowanie w sprawie stwierdzenia jego nieważności zostało wszczęte w czerwcu 2019 r., czyli po upływie 30 lat. W związku z tym, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, postępowanie podlegało umorzeniu z mocy prawa. Sąd odniósł się również do zarzutów skarżących dotyczących potencjalnej niezgodności przepisów przejściowych z Konstytucją, wskazując, że choć takie wątpliwości mogą istnieć, sąd nie jest uprawniony do badania konstytucyjności ustaw. Podkreślono, że w przypadku ewentualnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność tych przepisów z Konstytucją, strona będzie mogła żądać wznowienia postępowania. W konsekwencji, sąd oddalił skargę jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, postępowanie takie podlega umorzeniu z mocy prawa.

Uzasadnienie

Przepisy przejściowe ustawy nowelizującej KPA (art. 2 ust. 2) nakazują umorzenie postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło trzydzieści lat, a postępowanie nie zostało zakończone przed wejściem w życie nowej ustawy. W niniejszej sprawie orzeczenie z 1950 r. zostało doręczone w sierpniu 1950 r., a postępowanie wszczęto w czerwcu 2019 r., co uzasadnia umorzenie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

Dz.U. 2022 poz 2000 art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

Nakazuje umorzenie z mocy prawa postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem.

PPSA art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

Dz.U. 2022 poz 1491 art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis przejściowy nakazujący umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli od jej doręczenia upłynęło 30 lat i postępowanie nie zostało zakończone.

Pomocnicze

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do umorzenia postępowania, gdy jego przedmiot stał się bezprzedmiotowy.

k.p.a. art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy umorzenia postępowania.

PPSA art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

Dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.

Podstawa prawna orzeczenia z 1950 r.

Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających we faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach woj. białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego

Podstawa prawna orzeczenia z 1950 r.

Rozporządzenie Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. § § 5

Określa datę doręczenia orzeczenia.

k.p.a. art. 156 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji i terminów.

k.p.a. art. 158 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i terminów.

PPSA art. 145a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy wznowienia postępowania po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1950 r. zostało wszczęte po upływie 30 lat od jego doręczenia, co skutkuje jego umorzeniem z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA.

Odrzucone argumenty

Zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest niezgodne z Konstytucją RP (art. 2, art. 77 ust. 1 i 2), narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.

Godne uwagi sformułowania

postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa nie jest uprawniony do badania konstytucyjności zawartych w ustawie przepisów choć rozwiązanie to może budzić wątpliwości natury konstytucyjnej... racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

Skład orzekający

Marta Kołtun-Kulik

przewodniczący sprawozdawca

Przemysław Żmich

członek

Nina Beczek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych ustawy nowelizującej KPA dotyczących umorzenia postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie 30 lat od ich wydania, a także kwestia dopuszczalności ograniczenia przez ustawodawcę zasad konstytucyjnych w celu stabilizacji stosunków prawnych."

Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na przepisach przejściowych, które mogą być przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego. Interpretacja sądu może ulec zmianie w zależności od orzeczenia TK.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia intertemporalnego w prawie administracyjnym, związanego z nowelizacją KPA i jej wpływem na toczące się postępowania. Pokazuje konflikt między potrzebą stabilizacji prawnej a ochroną praw obywatelskich.

Czy 70-letnie orzeczenie można jeszcze podważyć? Sąd wyjaśnia, kiedy postępowanie jest umarzane z mocy prawa.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2236/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący sprawozdawca/
Nina Beczek
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Nina Beczek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2024 r. sprawy ze skargi O. K., S. S., J. F., W. M., A. R., A. M., M. B. i A. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 października 2023 r. nr DN.gn.625.300.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 12 października 2023 r., nr DN.gn.625.300.2021, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") - po rozpatrzeniu odwołania O. K., S. S., A. R., J. F. (s. J.), M. B., A. F., W. M. i A. M., (dalej: "skarżący") - utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z 5 listopada 2021 r., nr WS-III.7515.2.31.2020.KM, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.
Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Orzeczeniem z 2 stycznia 1950 r., nr [...], Starostwo Powiatowe N. orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w gromadzie B., gmina zbiorowa G. Orzeczenie zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających we faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach woj. białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339).
Wnioskiem z 28 kwietnia 2020 r. (data wpływu do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w K. - 4 maja 2020 r.) D. T. wystąpił do Wojewody Małopolskiego o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 2 stycznia 1950 r., nr [...] w części dotyczącej nieruchomości G. T. (poz. 68 orzeczenia) oraz W. H. (poz. 14 orzeczenia.
Postanowieniem z 2 lipca 2019 r., nr WS-III.7515.2.103.2019.MG Wojewoda Małopolski zawiesił postępowanie w sprawie objętej wnioskiem.
Postanowieniem z 8 maja 2020 r., nr WS-III.7515.2.103.2019.MG postępowanie w sprawie zostało przez Wojewodę podjęte.
Pismem z 2 czerwca 2020 r. organ I instancji poinformował, że wniosek rozpoznawany dotychczas pod numerem WS-III.7515.2.103.2019.MG będzie rozpatrywany w dwóch odrębnych postępowaniach:
– z wniosku D. T. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Starosty N. z 2 stycznia 1950 r. w zakresie przejęcia nieruchomości od G. T. - sprawa nr WS-III.7515.2.103.2019.MG, oraz
– z wniosku O. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Starosty N. z 2 stycznia 1950 r. w zakresie przejęcia nieruchomości od W. H. - sprawa znak: WS-III.7515.2.31.2020.MG.
Postanowieniem z 2 czerwca 2020 r., nr WS-III.7515.2.31.2020.MG Wojewoda Małopolski zawiesił - na wniosek O. K. - postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty N. z 2 stycznia 1950 r., w części dot. W. H. Natomiast, postanowieniem z 17 lutego 2021 r., nr WS[?]III.7515.2.31.2020.MG Wojewoda Małopolski podjął to postępowanie. Następnie, do postępowania przystąpili S. S., A. R., J. F. (s. J.), W. M., A. M., A. F., M. B. i J. F. (s. M.) - następcy prawni W. H. (por. postanowienie Sądu Powiatowego w L. z dnia 8 października 1962 r. sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt [...] oraz postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt [...]).
Powołaną na wstępie decyzją z 5 listopada 2021 r. Wojewoda Małopolski, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491), umorzył z dniem 16 września 2021 r. postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Starostwa Powiatowego N. z 2 stycznia 1950 r., nr [...] w części nieruchomości W. H. (poz. 14.).
O. K., S. S., J. F., W. M., A. R., A. M., M. B. i A. F. wnieśli odwołanie od decyzji organu I instancji. Skarżący zarzucili, że Wojewoda nie był uprawniony do wydania decyzji o umorzeniu z mocy prawa toczącego się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności części orzeczenia Starosty N. w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, gdyż art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego jest niezgodny z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący dodali, że ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. budzi wątpliwości co do prawidłowości jej uchwalenia i jej zgodności z prawem.
Powołaną na wstępie decyzją z 12 października 2023 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 5 listopada 2021 r.
W uzasadnieniu decyzji Minister przywołał treść art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 104 § 1 k.p.a. i wskazał, że wystąpienie przyczyny umorzenia postępowania z mocy samego prawa powinno znaleźć odzwierciedlenie w formalnej czynności decyzyjnej organu, jaką jest decyzja administracyjna.
Organ odwoławczy stwierdził, że w orzeczeniu z 2 stycznia 1950 r. wskazano, iż jego doręczenie miało nastąpić w trybie rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. z 1948 r, Nr 37, poz. 271). Stosownie do § 5 tego rozporządzenia, za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia. Dziennik Urzędowy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. nr [...], w którym opublikowane zostało orzeczenie Starosty N. z 2 stycznia 1950 r., został wydany [...] lipca 1950 r. (poz. [...]). Tym samym uznać należy, że doręczenie orzeczenia z 2 stycznia 1950 r. nastąpiło [...] sierpnia 1950 r.
Minister zauważył, że istnieje rozbieżność pomiędzy oznaczeniem widniejącym na reprodukcji orzeczenia Starosty N. z 2 stycznia 1950 r. (znajdującej się w aktach sprawy), a jego oznaczeniem podanym w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Powołane orzeczenie oznaczone zostało numerem [...], natomiast w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. widnieje numer [...]. Okoliczność ta nie ma jednak istotniejszego wpływu na rozstrzygnięcie. W omawianym Dzienniku przytoczona została bowiem treść publikowanego orzeczenia Niezależnie zatem od tego w którym momencie doszło do błędnego określenia jednej z cyfr w znaku orzeczenia (tj. czy doszło do tego na etapie tworzenia reprodukcji, czy też na etapie publikowania w dzienniku urzędowym), to moment ten nie ma żadnego wpływu na ocenę faktu doręczenia. Już proste zestawienie treści publikowanego aktu z treścią kwestionowanego orzeczenia daje bowiem podstawę do stwierdzenia, że jest to w swej istocie to samo orzeczenie, a więc data ogłoszenia/doręczenia tego orzeczenia pozostałaby w każdym z tych przypadków taka sama.
Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia organowi wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności orzeczenia, czyli 5 czerwca 2019 r. (prezentata wpływu na wniosku). Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte więc po 69 latach od ogłoszenia orzeczenia z 2 stycznia 1950 r. Skoro zatem wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 2 stycznia 1950 r. nastąpiło po upływie 30 lat od ogłoszenia kwestionowanego orzeczenia, to - zdaniem Ministra - postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa.
Minister wskazał, że ustawodawca nie przewidział wyjątków w zakresie stosowania art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, a organ nie jest uprawniony do badania konstytucyjności zawartych w ustawie przepisów.
Jednocześnie Minister zwrócił uwagę, że Wojewoda wydając kwestionowaną decyzję z 5 listopada 2021 r. w jej rozdzielniku nie wymienił wszystkich uczestników postępowania, tj. S. S., A. R., J. F. (s. J.), M. B., A. F., W. M. i A. M. Jednakże z uwagi na to, że radca prawny P. S. do którego skierowana została ww. decyzja - w niniejszym postępowaniu reprezentował nie tylko O. K. ale i te strony które zostały w rozdzielniku pominięte (potwierdzają to znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwa) oraz uwzględniając fakt, że pominięte w rozdzielniku strony wniosły, w ustawowym terminie, odwołanie od decyzji Wojewody Małopolskiego z 5 listopada 2021 r. do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznać należało, że dostrzeżona wadliwość nie spowodowała naruszenia praw ww. pominiętych stron. Dlatego też Minister (pomimo dostrzeżonego uchybienia) nie uchylił decyzji Wojewody z 5 listopada 2021 r.
Skargę na decyzję organu odwoławczego wnieśli - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – O. K., S. S., J. F., W. M., A. R., A. M., M. B. i A. F., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika.
Skarżący zarzucili naruszenie:
– art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Małopolskiego o umorzeniu postępowania dotyczącego wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej RP, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.
W konsekwencji skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżących od organu odwoławczego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji oraz ustosunkowując się do zarzutów skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę za niezasadną.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 października 2023 r., nr DN.gn.625.300.2021 utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 5 listopada 2021 r., nr WS-III.7515.2.31.2020.KM w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Starostwa Powiatowego N. z 2 stycznia 1950 r., nr [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości W H (poz. 14), położonych w gromadzie B., gmina zbiorowa G.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy nie można pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. P 46/13, w którym zostało stwierdzone, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że niedookreślony charakter przesłanki rażącego naruszenia prawa powoduje - zdaniem Trybunału - iż z czasem wzrasta ryzyko prawne, polegające na możliwości wykształcenia się odmiennej linii orzeczniczej zarówno w stosunku do norm materialnych jak i procesowych, które legły u podstaw wydanej decyzji, jak i samej przesłanki rażącego naruszenia prawa. Zwrócono też uwagę, że działanie organów państwa na podstawie prawa, będące przejawem zasady praworządności, nie oznacza bezwzględnego obowiązku eliminowania z obrotu wadliwych decyzji, na podstawie których strona nabyła prawo (...), po upływie znacznego czasu od wydania tego aktu administracyjnego. Jedynie (pkt 8.4) w szczególnych okolicznościach, gdy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna, jest dopuszczalne odstąpienie od zasady bezpieczeństwa prawnego (...). Należą tu sytuacje nadzwyczaj wyjątkowe, gdy ze względów obiektywnych zachodzi potrzeba dania pierwszeństwa określonej wartości chronionej bądź znajdującej (...) oparcie w przepisach Konstytucji. Przytaczając dotychczasowe swe orzecznictwo Trybunał podkreślił, że owe ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych, służąca porządkowi publicznemu, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie. Trybunał wyraził też pogląd, że trwałość decyzji organów władzy nie może być pozorna. Ostatecznie Trybunał pozostawił ustawodawcy do rozstrzygnięcia czy właściwe byłoby zastosowanie dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego z art. 156 § 2 k.p.a., czy też innego terminu.
W celu dostosowania systemu prawa do powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., ustawodawca zdecydował się dokonać zmian w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zmianę brzmienia art. 156 § 2 k.p.a. (zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej Kodeks postępowania administracyjnego) oraz dodanie § 3 w art. 158 k.p.a. (dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej).
W obecnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 16 września 2021 r. (dzień wejścia w życie ustawy zmieniającej), nie stwierdza się już zatem nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.), jak też nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 k.p.a.).
Z brzmienia przepisów przejściowych uregulowanych w art. 2 ustawy zmieniającej wynika z kolei, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 1). Natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2).
Uwzględniając realia niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego orzeczenia z 2 stycznia 1950 r. z uwagi na brzmienie przepisów ustawy zmieniającej.
Jak wynika z akt sprawy, postępowanie administracyjne w sprawie nieważności powołanego orzeczenia z 2 stycznia 1950 r. zostało wszczęte w oparciu o wniosek D. T. 3 czerwca 2019 r. Bezsporne jest, że do dnia 16 września 2021 r. postępowanie to nie zostało zakończone. Orzeczenie z 2 stycznia 1950 r. ogłoszone zostało w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wydanym w dniu [...] lipca 1950 r. (poz. [...]). W myśl § 5 rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R., za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia. Tym samym doręczenie orzeczenia nastąpiło [...] sierpnia 1950 r.
Bezsprzecznie jest zatem, że wszczęcie postępowania nastąpiło z upływem trzydziestu lat od dnia doręczenia orzeczenia, pozostając niezakończonym w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej. W tej sytuacji za prawidłowe należy uznać rozstrzygnięcie organu o umorzeniu z mocy prawa postępowania nadzorczego na podstawie powołanych przepisów.
W odniesieniu do argumentacji skargi nakierowanej na wykazanie niekonstytucyjności normy wynikającej z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, należy wskazać, że choć rozwiązanie to może budzić wątpliwości natury konstytucyjnej, jako godzące w zasadę demokratycznego państwa prawa w powiązaniu z takimi wartościami jak ochrona zaufania jednostki do państwa, zasadą ochrony praw słusznie nabytych oraz ochrony interesów w toku, zasadą proporcjonalności, a także zasadą niedziałania prawa wstecz to acquis constitutionnel wypracowane w okresie obowiązywania Konstytucji RP przez Trybunał Konstytucyjny, praktykę i doktrynę prawa dopuszcza możliwość wprowadzenia przez ustawodawcę zarówno retroakcji, jak i retrospekcji. Zauważa się bowiem, że nie sposób abstrakcyjnie wykluczyć istnienia wymagających ochrony konstytucyjnych wartości, które będą uzasadniać odstępstwo od zasady nieretroaktywnego działania prawa. Jednakże tego rodzaju odstępstwo musi być wolne od arbitralności i podlegać ocenie z perspektywy celowości i proporcjonalności (por. orzeczenia o wzajemnym stosunku zasady lex retro non agit i zasady ochrony prawa nabytych: np. wyroki TK z 15 września 1998 r., K 10/98, z 8 grudnia 2009 r., SK 34/08). W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do Państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego względu przyjęte rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki.
Niezależnie od powyższego podnieść trzeba, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano, że zastrzeżenia wnioskodawcy budzi przyjęte w zaskarżonym przepisie rozwiązanie intertemporalne, które nakazuje umorzenie niektórych postępowań pozostających w toku.
W sytuacji zatem gdy Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacja zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to wówczas strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a K.p.a.).
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznając, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu i działając w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI