I SA/Wa 630/21

I SA/Wa 630/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart
Gabriela Nowak
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1179/22 - Wyrok NSA z 2023-05-12
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 2147
art. 200  ust. 1 i  ust. 4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
par. 4
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent stażysta Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2021 r., nr [...] Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. w [...] od decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2017 r., nr [...] odmawiającej stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w [...], obręb [...], obejmującego działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] , nr [...] o pow. [...], nr [...] o pow. [...] , nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] , nr [...] o pow. [...], nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] , nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...], nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]vo pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...], nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nabycia prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...].
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...], na podstawie art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm. dalej u.g.n.) oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) decyzją z [...] czerwca 2017 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w [...], prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w gminie [...], obręb [...], obejmującego wyżej opisane nieruchomości.
[...] S.A. w [...] wniosła odwołanie od decyzji Wojewody zarzucając naruszenie art. 7 i art. 8 kpa oraz art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez zastosowanie normy prawa materialnego do nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 200 i art. 206 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r., poprzez nieuwzględnienie, że nieruchomość znajdowała się w zarządzie [...] S.A.
Po rozpatrzeniu odwołania Minister Rozwoju, Pracy i Technologii stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. Wskazał, że zgodnie z art. 200 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych i komunalnych osób prawnych oraz Banku Gospodarki Żywnościowej stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się własnością tych osób. Organ podał, że decyzja uwłaszczeniowa ma charakter decyzji deklaratoryjnej i odnosi się do stanu istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r. W myśl art. 200 ust. 4 tej ustawy uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich.
Minister wyjaśnił, że z treści ksiąg wieczystych nr: [...] prowadzonych przez Sąd Rejonowy Wydział [...] Ksiąg Wieczystych w [...] dla szeregu działek wynika, że właścicielem przedmiotowych nieruchomości jest Skarb Państwa. Prawo własności Skarbu Państwa ujawniono na podstawie: umów sprzedaży z lat 1963 - 1976, decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z 1965 r., orzeczenia Ministra Górnictwa z 1951 r., protokołu zdawczo - odbiorczego z 1949 r., postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z 1961 r. i 1964 r., umowy zamiany z 1967 r., decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1971 r. i 1972 r. oraz dawnej księgi wieczystej KW Nr [...]. Minister stwierdził, że w stosunku do przedmiotowych nieruchomości została spełniona przesłanka własności państwowej.
Minister wskazał, że kwestią sporną jest to, czy przedmiotowy grunt znajdował się w zarządzie [...] według stanu na 5 grudnia 1990 r.
Wyjaśnił, że zarząd to prawna forma władania nieruchomością. Obowiązująca w dacie 5 grudnia 1990 r. ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99) przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Zgodnie z art. 38 ust. 2 tej ustawy państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Ponadto, na podstawie art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. grunty państwowe będące w dniu wejścia ww. ustawy, tj. 1 sierpnia 1985 r. w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych, które to zostało ustanowione między innymi na podstawie ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 159) przechodzą w zarząd tych jednostek.
Minister wskazując na powyższe przepisy zaznaczył, że zarząd nieruchomości był ustanawiany nie w sposób ogólny, lecz tylko dla ściśle określonych składników mienia. Dodał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienia zarządu nie można w żadnym przypadku domniemywać. W orzecznictwie przyjmuje się, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (uchwała składu siedmiu sędziów SN z 23 września 1993 r., sygn. akt III CZP 81/93, wyrok NSA z 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 929/09).
Organ odwoławczy wskazał, że stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. Jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których mowa w przepisie, może wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie. Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym. Dokumenty stanowiące podstawę stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu wskazuje się w uzasadnieniu decyzji, o której mowa w art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n.
Przechodząc do oceny spełnienia w niniejszej sprawie przesłanki pozostawania przedmiotowego gruntu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie [...] organ wskazał, że wnioskodawca wywodzi prawo zarządu do szeregu działek z decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] z [...] lutego 1987 r., nr [...] o ustaleniu ceny gruntu oraz opłat rocznych z tytułu zarządu nieruchomością. W ocenie Ministra wskazana powyżej decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] nie potwierdza istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu. Jak wynika z § 4 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości może nastąpić na podstawie, m.in. decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Jednakże Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99 stwierdził, że dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania tylko, gdy jest wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Z decyzji o opłatach powinien wynikać jednoznacznie tytuł prawny ich wnoszenia.
Organ zaznaczył, że powyższe stanowisko odzwierciedlone zostało w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych w przedmiocie ustalenia wartości dowodowej decyzji o naliczeniu opłat za zarząd. W orzecznictwie podkreśla się, że dokument zawierający decyzję o naliczeniu opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania jedynie wówczas, gdy w decyzji o opłatach wskazana jest konkretna decyzja administracyjna, na podstawie której zostało ustanowione prawo, a konkretna decyzja wskazana w tejże decyzji o naliczeniu opłat zaginęła lub uległa zniszczeniu. Powyższe oznacza, że w przypadku wywodzenia prawa zarządu z decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania czy zarządu nieruchomości należy ustalić, czy decyzje te wskazują jednoznacznie tytuł ich wnoszenia, tj. czy przywołują ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo zarządu lub użytkowania. Organ podkreślił, że inne rozumienie przepisów rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu w powyższym zakresie oznaczałoby jego niezgodność z delegacją ustawową zawartą w art. 200 u.g.n., a tym samym z art. 92 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister wyjaśnił, że pismem z [...] lipca 2006 r. organ wojewódzki zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o wyjaśnienie kwestii istnienia prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz przekazanie stosownej dokumentacji. W odpowiedzi Prezydent poinformował, że [...] nie legitymowały się na dzień [...] grudnia 1990 r. dokumentem w formie prawem przewidzianej potwierdzającym prawo zarządu przedmiotową nieruchomością. Ponadto Prezydent Miasta [...] poinformował, że nie dysponuje dokumentem potwierdzającym oddanie przedmiotowego gruntu w zarząd.
Minister odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia, że nieruchomość znajdowała się w zarządzie [...] S.A. stwierdził, iż rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego wydane w przedmiotowej sprawie zostało oparte na stanowisku wyrażonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99 oraz na ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym decyzje o naliczeniu opłat nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do uznania, że na gruncie ustanowiono prawo zarządu w sposób prawem przewidzianym.
Skargę na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z [...] lutego 2021 r. wniosły [...] S.A w [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj:
- art. 7 oraz art. 8 kpa, poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,
- art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;
2. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r., poprzez nieuwzględnienie, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego [...] z siedzibą w [...], co powinno doprowadzić do przyjęcia, że [...] nabyły z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Wojewody [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi, wskazując, m.in., że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa i nie zawiera uzasadnienia pozwalającego na przyjęcie, że organ podjął czynności niezbędne dla załatwienia sprawy oraz dokonał właściwej oceny w zakresie braku spełnienia jednej z przesłanek zastosowania art. 200 u.g.n.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju, Pracy i Technologii podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 200 ust. 1 pkt 1 u.g.n. Zgodnie z jego treścią w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. poz. 464, z późn. zm.), z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się następujące zasady: nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych.
Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób. Nabycie własności przez te osoby następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych.
Jak wynika z powyższych przepisów istotnym dla podjęcia na podstawie art. 200 u.g.n. decyzji było ustalenie, czy podmiot będący poprzednikiem prawnym skarżącej Spółki legitymował się 5 grudnia 1990 r. prawem zarządu do przedmiotowego gruntu. Zarząd zaś (obecnie trwały zarząd) był prawną formą władania. Sam więc fakt korzystania przez przedsiębiorstwo, a następnie spółkę z nieruchomości tego prawa nie kreuje. Decydujące znaczenie mają bowiem w tej kwestii: dzień wejścia w życie ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, tj. 5 grudnia 1990 r. oraz obowiązujące wówczas przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Obowiązująca natomiast w owym czasie ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Tak więc stosownie do art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości.
W konsekwencji istnienia powyższego prawa zarządu, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie można domniemywać.
W sprawie pozostaje bezsporne, że według stanu na 5 grudnia 1990 r. przedmiotowy grunt stanowił własność Skarbu Państwa. Spór dotyczy natomiast tego, czy dokumenty przedłożone przez skarżącą spółkę potwierdzają spełnienie przez jej poprzednika prawnego posiadania prawa zarządu do tego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r.
W kwestii sposobu dokumentowania tego prawa zasadnicze znaczenie mają przepisy rozporządzenia z 10 lutego 1998 r., w tym jego § 4 ust. 1, gdzie wymienione zostały dokumenty wskazujące na istnienie prawa zarządu. Zgodnie natomiast z § 4 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których mowa w ust. 1, może wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie. Z kolei w myśl § 4 ust. 3 rozporządzenia, jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 kpa potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym.
Skarżąca wywodzi prawo zarządu z decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] z [...] lutego 1987 r., nr
[...] o ustaleniu ceny gruntu oraz opłat rocznych z tytułu zarządu nieruchomością oraz z oświadczenia zastępców dyrektorów ds. technicznych i ds. eksploatacyjnych [...] S.A. - Odział Gospodarowania Nieruchomościami w [...] z [...] czerwca 2006 r.
Jak wynika z § 4 ust. 1 pkt 6) rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości może nastąpić na podstawie, m.in. decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Jednakże, jak trafnie wskazał organ, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99 stwierdził, że dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania tylko wtedy, gdy jest wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Dokument zawierający decyzję o naliczeniu opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania jedynie wówczas, gdy w decyzji o opłatach wskazana jest konkretna decyzja administracyjna, na podstawie której zostało ustanowione prawo, a decyzja o zarządzie wskazana w decyzji o naliczeniu opłat zaginęła lub uległa zniszczeniu (por. wyroki NSA: z 18 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 3200/18, z 16 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2385/17, z 17 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 130/17, z 30 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2469/13).
W decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] z [...] lutego 1987 r. nie została wskazana żadna konkretna decyzja, na podstawie której ustanowiono prawo zarządu, jak również nie wynika z niej jednoznacznie tytuł prawny wnoszenia opłat. Jak wyżej zaznaczono w przypadku wywodzenia prawa zarządu z decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania czy zarządu nieruchomości, należy ustalić, czy decyzje te wskazują jednoznacznie tytuł ich wnoszenia, tj. czy przywołują ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo zarządu lub użytkowania. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.
Na wydanie konkretnej decyzji o zarządzie nie wskazują także oświadczenia Kierownika Urzędu Miejskiego w [...] z [...] sierpnia 1992 r. oraz z [...] października 1992 r., nr [...] i nr [...] w sprawie ustalenia ceny gruntów będących podstawą do ustalenia opłat za użytkowanie wieczyste za 1992 r.
Z akt sprawy wynika, że organ zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o wyjaśnienie kwestii istnienia prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz przekazanie stosownej dokumentacji. Z nadesłanej przez Prezydenta informacji jednoznacznie wynika, że [...] nie legitymowały się na dzień 5 grudnia 1990 r. dokumentem w formie prawem przewidzianej, potwierdzającym prawo do zarządu przedmiotowymi nieruchomościami.
Także z oświadczenia zastępców dyrektorów ds. technicznych i ds. eksploatacyjnych [...] S.A. - Odział Gospodarowania Nieruchomościami w [...] z [...] czerwca 2006 r. nie wynika istnienie prawa użytkowania czy prawa zarządu. Zważyć należy, że przewidziane w § 4 ust. 3 rozporządzenia dowody z oświadczeń czy zeznań świadków mogą mieć prawne znaczenie jedynie wówczas, gdy zostanie w sposób pewny ustalone, że konkretne dokumenty potwierdzające prawo zarządu jednostki państwowej istniały (zostaną ustalone ich dane umożliwiające ich identyfikację), ale się nie zachowały (np. zostały zniszczone, zaginęły). Tym samym bez potwierdzenia istnienia tego rodzaju dokumentów, a takich w sprawie zabrakło, zeznania świadków nie mogą stanowić samodzielnego dowodu na potwierdzenie zarządu.
Prawidłowo wskazały organy obydwu instancji, że dowodu na istnienie prawa zarządu do części wnioskowanych nieruchomości nie stanowią wpisy w księgach wieczystych wymienionych na str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji i str. 5 uzasadnienia decyzji organu I instancji, w których w dziale II wpisano: Skarb Państwa pod zarządem i w użytkowaniu Dyrekcji Okręgowej [...] w [...] lub Skarb Państwa Dyrekcja Okręgowa [...] w [...]. Organ I instancji wskazał podstawy wpisów. Organy trafnie uznały, że wpisy te, stosownie do § 4 ust. 1 pkt 5) rozporządzenia nie są wystarczające do wykazania prawa zarządu. Wprawdzie odpis z księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości może stanowić dowód na istnienie po stronie przedsiębiorstwa prawa zarządu, jednakże koniecznym jest ustalenie na jakiej podstawie wpis omawianego prawa został dokonany. Z ustaleń organów wynika natomiast, że wpisy w dziale II tych ksiąg wieczystych zostały dokonane na podstawie szeregu aktów wywłaszczeniowych, umów sprzedaży z lat 1963 – 1976, decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1971 r. i 1972 r., umowy zamiany 1967 r. Należy zauważyć, że w okresie tym obowiązywał system jednolitej własności państwowej. Ujawnienie w takich uwarunkowaniach prawnych w księdze wieczystej obok Skarbu Państwa także jednostki, której przysługiwać ma zarząd i użytkowanie mienia państwowego, a wywłaszczonego na wniosek tej jednostki, podyktowany był potrzebą zabezpieczenia interesów osób trzecich, które dzięki temu miały wiedzę przeciwko jakiej jednostce kierować swe ewentualne roszczenia związane z owym państwowym mieniem. Nie miał zatem na celu potwierdzania określonej publicznoprawnej formy władania mieniem (zarządu), której sprawowanie w dacie 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe jest warunkiem jego uwłaszczenia. Jak wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z 14 czerwca 1963 r., sygn. akt I CR 336/63 - wpis taki ujawniał, kto jest uprawniony do wykonywania w imieniu własnym własności państwowej. Sam natomiast akt wywłaszczenia - niezależnie od tego czy przybierał formę decyzji administracyjnej, czy umowy cywilnoprawnej tego prawa nie kreował. Stanowił jedynie podstawę do zmiany istniejących na danej nieruchomości stosunków własnościowych. Stąd, aby wpis w księdze wieczystej mógł być uznany za dowód na istnienia w ww. dacie zarządu musiał być oparty na akcie owo prawo kreującym, do którego w treści księgi by nawiązywano. Tak też należy interpretować przyjętą w § 4 ust. 1 pkt 5) rozporządzenia regulację, że podstawą stwierdzenia przez organ prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych na dzień 5 grudnia 1990 r. jest odpis z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości. W sytuacji więc, gdy z treści ksiąg wieczystych nie wynikało by ujawnienie w ich dziale II zarządu znajdowało oparcie w indywidualnym akcie prawo zarządu kreującym i takiego aktu skarżąca spółka w toku postępowania nie przedstawiła, zasadnie organy obu instancji uznały sam wpis w księgach za niewystarczający dla stwierdzenia istnienia tego prawa w kluczowej dla uwłaszczenia dacie. Pogląd o niewystarczającym samym wpisie zarządu w księdze wieczystej, jako dowodu dla stwierdzenia jego istnienia, potwierdził także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2943/19.
Skoro zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, aby przedsiębiorstwo dysponowało indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowych nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo - odbiorczego, który ustanowiłby na jego rzecz zarząd bądź użytkowanie i na taki akt nie powołuje się także skarżąca spółka, to odmowa potwierdzenia uwłaszczenia na tych nieruchomościach przedsiębiorstwa odpowiada prawu. Z powyższych przyczyn niezasadny jest zarzut naruszenia art. 200 ust. 1 u.g.n.
Wbrew zarzutom skargi stan faktyczny sprawy, w kluczowych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia kwestiach, został ustalony w sposób prawidłowy. Dowody na podstawie których był on ustalony zostały przez organy ocenione w sposób niewykraczający poza granice wyznaczone treścią art. 80 kpa. Stąd także zarzut naruszenia tego przepisu oraz przepisów art. 7, 8 i 77 § 1 kpa jest niezasadny. Skarżąca poza polemiką ze stanowiskiem organu nie wskazała żadnych innych dowodów, których ewentualne przeprowadzanie prowadziłoby lub mogło prowadzić do odmiennych konkluzji, niż poczynione przez organ. Stąd także zarzut naruszenia art. 75 § 1 kpa jest chybiony.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.