I SA/Wa 222/21
Podsumowanie
WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra Finansów umarzającą postępowanie w sprawie przejęcia nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej, uznając, że organ nie zbadał wystarczająco stanu faktycznego i prawnego.
Skarb Państwa-Prezydent Miasta [...] zaskarżył decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej o umorzeniu postępowania w sprawie przejęcia nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Minister uznał sprawę za bezprzedmiotową, twierdząc, że nie doszło do formalnej nacjonalizacji ani nie wypłacono odszkodowania przez stronę amerykańską. Sąd uchylił decyzję, stwierdzając, że organ nie zbadał wystarczająco stanu faktycznego i prawnego, w szczególności kwestii "innego rodzaju przejęcia" mienia lub "utraty używania lub użytkowania" nieruchomości, które również mogły podlegać pod umowę indemnizacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej, która umorzyła postępowanie w sprawie przejęcia nieruchomości na podstawie polsko-amerykańskiego układu indemnizacyjnego z 1960 r. Skarżący, Skarb Państwa-Prezydent Miasta [...], zarzucił organowi naruszenie zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej i nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego. Minister uznał, że nieruchomość nie została formalnie znacjonalizowana ani nie wypłacono za nią odszkodowania przez amerykański organ, co czyniło postępowanie bezprzedmiotowym. Sąd uznał jednak, że interpretacja Ministra była zbyt wąska. Wskazał, że umowa indemnizacyjna obejmowała nie tylko nacjonalizację, ale także "inne rodzaje przejęcia" mienia oraz "utratę używania lub użytkowania" nieruchomości na podstawie polskich przepisów, nawet jeśli nie nastąpiło formalne przejęcie własności czy wypłata odszkodowania. Sąd podkreślił, że celem układu było uregulowanie wszelkich możliwych roszczeń obywateli USA wobec Polski, a analiza dokumentacji historycznej i praktyki odszkodowawczej komisji amerykańskiej była kluczowa. Decyzja Ministra została uznana za przedwczesną z powodu niewystarczającej analizy stanu faktycznego i prawnego, w szczególności w kontekście objęcia postanowieniami Układu ograniczenia prawa własności.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, takie ograniczenie prawa własności, czyli "utrata używania lub użytkowania mienia", może podlegać pod międzynarodową umowę o uregulowaniu roszczeń finansowych, nawet jeśli nie nastąpiła formalna nacjonalizacja ani wypłata odszkodowania przez stronę amerykańską.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że umowa indemnizacyjna obejmowała nie tylko nacjonalizację, ale także "inne rodzaje przejęcia" mienia oraz "utratę używania lub użytkowania" nieruchomości na podstawie polskich przepisów, co wymagało analizy stanu faktycznego i prawnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (5)
Główne
k.p.a. art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 104 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
art. 145 § 1 pkt. 1 lit c ppsa w zw. z art. 105 § 1 kpa oraz art. 145 § 1 pkt. 1 lit a ppsa w zw. z art. 2 ustawy
ustawa art. 2
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych
Układ art. II
Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych
art. II b Układu
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewystarczająca analiza przez organ administracji stanu faktycznego i prawnego sprawy, w szczególności w zakresie interpretacji postanowień międzynarodowej umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Konieczność uwzględnienia szerszej interpretacji umowy indemnizacyjnej, obejmującej również "inne rodzaje przejęcia" mienia lub "utratę używania lub użytkowania" nieruchomości. Znaczenie analizy historycznej praktyki odszkodowawczej komisji amerykańskiej dla wykładni umowy.
Godne uwagi sformułowania
"inne rodzaje przejęcia" przez Polskę mienia oraz praw związanych z mieniem "utraty używania lub użytkowania mienia" decyzja ma charakter deklaratoryjny celem obu układających się stron (Polski i Stanów Zjednoczonych) było stworzenie układu, umożliwiającego uregulowanie wszystkich roszczeń
Skład orzekający
Jolanta Dargas
przewodniczący
Dorota Apostolidis
członek
Magdalena Durzyńska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przejmowania mienia na podstawie umów międzynarodowych, zwłaszcza w kontekście ograniczenia prawa własności i braku formalnej nacjonalizacji czy wypłaty odszkodowania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przejmowania mienia na podstawie polsko-amerykańskiego układu indemnizacyjnego z 1960 r. i ustawy z 1968 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznych roszczeń związanych z przejęciem mienia po II wojnie światowej i interpretacji umów międzynarodowych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i międzynarodowym.
“Jak międzynarodowe umowy z PRL kształtują dzisiejsze spory o mienie?”
Dane finansowe
WPS: 680 PLN
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
I SA/Wa 222/21 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2021-05-13 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-02-01 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Dorota Apostolidis Jolanta Dargas /przewodniczący/ Magdalena Durzyńska /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane I OSK 2212/21 - Wyrok NSA z 2025-01-27 Skarżony organ Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 735 art. 105 i art. 104 par. 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Dz.U. 2019 poz 2325 art. 145 par. 1 pkt 1 c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) po rozpoznaniu 13 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Skarbu Państwa-Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej na rzecz Skarbu Państwa-Prezydenta Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Decyzją nr [...] Minister Finansów Funduszy i Polityki (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 105 § 1 i art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej jako kpa) umorzył postępowanie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] (dalej jako skarżący) w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65, dalej jako ustawa) w stosunku do nieruchomości położonej w [...], ul. [...], dawne oznaczenie Lwh [...]. W uzasadnieniu organ podał, że ww nieruchomość stanowiła współwłasność m.in. S. J. F., obywatela Stanów Zjednoczonych (od [...] stycznia 1954r.), który wyjechał do USA w 1947r. Minister wyjaśnił, że jakkolwiek nieruchomość stanowiła współwłasność obywatela USA to jednak nie podlega pod polsko-amerykański układ indemnizacyjny z 16 lipca 1960 roku (dalej jako Układ) gdyż nie figuruje ona w wykazie nieruchomości objętych ww umową. Wskazał, że zgodnie z art. 1 i 2 ustawy, jej przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, a wpis Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako właściciela nieruchomości lub jej użytkownika wieczystego, następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Organ ustalił, że ww nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], od 1945 r. była w zarządzie państwowym i objęta była państwową gospodarką mieszkaniową, jednak przed 1960r. nie została formalnie przejęta na rzecz Skarbu Państwa, a S. F. nie figuruje w wykazie Foreign Claims Settlement Commission of the United States. Podał przy tym, że to strona amerykańska była uprawniona do stwierdzenia, czy i komu oraz w jakiej wysokości i za co należne było odszkodowanie na podstawie zawartego Układu. Co do przesłanki utraty prawa własności nieruchomości w sposób określony w Układzie z 1960r., minister podał, że zgodnie z art. II Układu roszczeniami, o których mowa w artykule I (wszystkie roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych, zarówno osób fizycznych jak prawnych, do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie Układu) i które są uregulowane i zaspokojone niniejszym Układem są roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu: a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia; b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym rozumie się, że dla celów niniejszego ustępu datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia (...). Jak wskazał organ, z załącznika do Układu lit. A wynika ponadto, że tymi roszczeniami są ww. prawa i interesy, które od daty nacjonalizacji, przejęcia na własność lub innego przejęcia, do dnia wejścia w życie Układu, były nieprzerwanie bezpośrednio własnością osób fizycznych będących obywatelami Stanów Zjednoczonych. W tym kontekście organ uznał, że czasowe ograniczenie lub uszczuplenie praw odnoszących się do mienia - w związku z publiczną gospodarką lokalami – w tej sprawie niewątpliwie nastąpiło, jednak bez skutku w postaci przejęcia własności nieruchomości, na co wskazuje postanowienie Sądu Grodzkiego o przywróceniu posiadania i protokół wprowadzenia z [...].12.1945 r. Wg ministra okoliczność objęcia przedmiotowej nieruchomości Prawem lokalowym nie wypełnia przesłanek określonych zarówno w art. I jak i II Układu. W ocenie organu dowodem, że nastąpiła utrata używania lub użytkowania mienia, która skutkowałaby objęciem przedmiotowej nieruchomości Układem z 1960r. mogłoby być przyznanie stosownego odszkodowania przez amerykański organ odszkodowawczy, co nie miało miejsca. Jednocześnie minister wyjaśnił, że celem ustawy z 1968 r. było uregulowanie spraw związanych z przejęciem nieruchomości, za które to przejęcie w świetle umów międzynarodowych wypłacano odszkodowanie oraz że chodziło przede wszystkim o uporządkowanie stanu prawnego nieruchomości nieznacjonalizowanych, co do których nastąpiła "utrata używania lub użytkowania mienia", pod warunkiem przyznania stosownego odszkodowania przez amerykański organ odszkodowawczy. Podał, że skoro w niniejszej sprawie brak jest dowodów, aby nieruchomość w [...] przy ul. [...] została znacjonalizowana lub w inny sposób (wynikający z Układu) przejęta na rzecz Skarbu Państwa przed dniem jego zawarcia, to dokumenty wskazane przez wnioskodawcę, w tym wniosek ww współwłaściciela o odszkodowanie, nie mają znaczenia dla sprawy. W skardze na ww decyzję Skarb Państwa zarzucił ministrowi naruszenie: art. 7 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli i przez zaniechanie wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy prowadzące w konsekwencji do niewyczerpującego i niedostatecznego zebrania oraz rozpatrzenia istotnego materiału dowodowego w sprawie, art. 8 kpa poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nieprzeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy a w konsekwencji odmowę ochrony interesu prawnego Skarbu Państwa tj. odmowę wydania tytułu prawnego koniecznego do dokonania wpisu do księgi wieczystej nieruchomości należącej do Skarbu Państwa, art. 80 kpa poprzez dokonanie ustaleń faktycznych z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów bez należytego rozważenia całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, art. 104 § 2 kpa w związku art. 105 § 1 kpa poprzez nietrafne zakwalifikowanie sprawy jako bezprzedmiotowej, podczas gdy na podstawie całokształtu materiału dowodowego w sprawie możliwe jest wydanie decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy, art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 roku w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z art. II b Układu pomiędzy rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych poprzez niewydanie decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji ministra i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi zarzucił, że nieuprawnione jest stanowisko, zgodnie z którym dowodem na utratę używania lub użytkowania nieruchomości mogłoby być przyznanie odszkodowania przez amerykański organ odszkodowawczy oraz że skoro część nieruchomości przypadająca S. F. została reprywatyzowana postanowieniem sądowym i protokołem wprowadzenia z dnia [...] grudnia 1945 r. to oznacza, że nieruchomość pozostawała przy dotychczasowym właścicielu. Skarżący zarzucił, że protokół wprowadzenia w posiadanie został sporządzony na podstawie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a przy tym wg dokumentacji archiwalnej, a w szczególności z korespondencji wewnętrznej Wydziałów Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w [...], ani S. J. F. ani M. D. F. nigdy faktycznie nie objęli w posiadanie przedmiotowej nieruchomości, na co wskazują jednoznacznie pisma - Wydziału Prawnego OUL w [...] z dnia 9 grudnia 1948 r. nr [...] do Wydziału Ewidencyjno-Szacunkowego tego Urzędu i odpowiedź tegoż Wydziału do Wydziału Prawnego z dnia 11 grudnia 1948 r. nr [...]. Wg skarżącego dowodem potwierdzającym fakt braku objęcia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez współwłaścicieli jest również wniosek Prezydium Rady Narodowej m. [...] Wydział Finansowy nr [...] z dnia 7 lipca 1960 r., w którym w pkt. III kierownik Wydziału Finansowego stwierdza, iż nieruchomość "znajduje się w zarządzie organów państwowych". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W kontrolowanej sprawie przesłanką umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego było ustalenie, że za ww nieruchomość nie zostało wypłacone odszkodowanie przez właściwy organ Stanów Zjednoczonych Ameryki, a ponadto nie doszło do formalnej nacjonalizacji mienia przed 1960r., lecz tylko do czasowego ograniczenia prawa własności poprzez objęcie ww nieruchomości zarządem państwowym i przeznaczeniem jej na cele gospodarki lokalowej. W świetle orzecznictwa nie budzi wątpliwości, że ustawa ma zastosowanie do mienia objętego jedną z umów indemnizacyjnych tj. umów o uregulowaniu roszczeń finansowych (art. 1 i art. 5 ust. 2 ustawy). Wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości (...) następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Decyzja ma charakter deklaratoryjny. Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, przewidywał, że strona polska zapłaci stronie amerykańskiej globalną sumę 40.000.000 USD, na poczet całkowitego zaspokojenia wszelkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Rządu polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce przed dniem wejścia w życie układu (art. I ust. 1 układu). Roszczenia wg art. II Układu, obejmowały m.in. roszczenia z tytułu : "a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia; b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym rozumie się, że dla ww datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia". W załączniku do Układu doprecyzowano nadto, że roszczeniami obywateli Stanów Zjednoczonych są: "prawa i interesy związane i odnoszące się do mienia znacjonalizowanego, przejętego na własność lub inaczej przejętego przez Polskę, które od daty nacjonalizacji, przejęcia na własność lub innego przejęcia, do dnia wejścia życie niniejszego układu były nieprzerwanie, z zastrzeżeniem postanowień w paragrafach B i C niniejszego załącznika, a) bezpośrednio własnością osób fizycznych będących obywatelami Stanów Zjednoczonych; [....]" (paragraf A). Wbrew poglądowi zawartemu w zaskarżonej decyzji, przepisy ustawy w powiązaniu z postanowieniami Układu - nie obejmowały jedynie skutków definitywnego odjęcia prawa własności należącego do obywatela Stanów Zjednoczonych lecz także skutków mienia "inaczej przejętego" a także "utraty używania lub użytkowania mienia" na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia. Ograniczenie to musiało nastąpić najpóźniej w dacie ww umowy międzynarodowej. W sprawie nie budzi wątpliwości, że nieruchomość przy ul. [...] po wojnie została przejęta przez państwo na cele gospodarki mieszkaniowej. Jest to okoliczność bezsporna. Oznacza to, że po II wojnie światowej jej właściciele utracili możliwość korzystania, tj. "użytkowania" mienia w postaci tej nieruchomości. Pomijając treść postanowień Układu z 1960r., Sąd zwraca uwagę, że prezentowany przez ministra pogląd o czasowym jedynie przejęciu przez państwo ww nieruchomości nie został w sprawie wykazany, wątek ten w ogóle nie był przez organ podjęty. W sprawie nie wskazano mianowicie o jakim potencjale czasowym w tym wypadku mowa. Organ nie wskazał także na jakiej podstawie prawnej państwo przejęło ww nieruchomość na potrzeby publicznej gospodarki lokalami, a także z czego wywodzi, że owo przejecie mienia miało właśnie jedynie charakter tymczasowy. Jest to o tyle istotne, że sam minister powołuje się jednocześnie na przypadki wypłaty przez stronę amerykańską w tego rodzaju (tożsamych wręcz) sytuacjach odszkodowań, a także na wydawane w przeszłości przez Ministra Finansów decyzje, które potwierdzały w podobnych przypadkach przejście prawa własności nieruchomości (lub ograniczonych praw rzeczowych) na rzecz Skarbu Państwa. Zaskarżona decyzja w tym zakresie zapadła zatem przedwcześnie i bez przedstawienia istoty sprawy. Nie budzi wątpliwości, że ww obywatel amerykański tj. S. F. nadal w stosownym udziale figuruje jako współwłaściciel ww nieruchomości. Powyższe nie stanowi jednak formalnej przeszkody do merytorycznej decyzji ministra, przeciwnie, to decyzja ministra zapadła w trybie przepisów ustawy, jakkolwiek ma jedynie charakter deklaratoryjny, może stanowić podstawę do wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej. Rację ma przy tym skarżący, że celem obu układających się stron (Polski i Stanów Zjednoczonych) było stworzenie układu, umożliwiającego uregulowanie wszystkich roszczeń, możliwych do sformułowania pod adresem Polski przez obywateli amerykańskich przy uwzględnieniu, że roszczenia amerykańskie były oparte "na znacznie większej ilości różnorodnych sytuacji faktycznych i prawnych" niż np. roszczenia brytyjskie. Stąd, jak wynika z dokumentów, już w projekcie układu zawarto sformułowania, tworzące podstawę do regulowania także spraw wynikających z faktycznego wyzucia właścicieli z posiadania, które to wyzucie jednak nie dokonało się ani na drodze pełnej nacjonalizacji, ani wywłaszczenia. Świadczy o tym zapis w Układzie dotyczący "innego rodzaju przejęcia" przez Polskę mienia oraz praw związanych z mieniem a więc faktycznego "przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia" (art. Il b). Postanowienia Układu wskazujące na "rozgraniczenie" kwestii nacjonalizacji sensu stricto i innego rodzaju ograniczenia prawa własności – są w tym przypadku jednoznaczne. Szeroko, rzeczowo i trafnie wyartykułowano to w skardze z przywołaniem konkretnej dokumentacji powiązanej z tworzeniem ww Układu. W konsekwencji analiza artykułów I i II Układu prowadzi do wniosku, iż chodzi w nich o "wszelkie roszczenia" związane z mieniem, których sformułowanie było w ogóle możliwe, z tym tylko zastrzeżeniem, że roszczenia miały być wymagalne (miały zaistnieć) przed lub wdacie podpisania układu. Skarżący wskazał przy tym na treść licznych decyzji wydanych przez Komisję Rozstrzygania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych jako na wystarczający argument pozwalający na zrekonstruowanie wykładni Układu w odniesieniu do nieruchomości objętych państwową gospodarką mieszkaniową. Analiza tego rodzaju dokumentacji jako rodzaj wykładni "historycznej" Układu została przez ministra całkowicie pominięta, zwłaszcza, że w odniesieniu do nieruchomości położonych na terenie Krakowa tego rodzaju praktyka miała charakter stały i systemowy. Powyższe prowadzi do wniosku, że polsko-amerykańska umowa z 1960r. była regulacją przedmiotowo maksymalnie szeroką (gdy chodzi o ujęcie czy też zdefiniowanie roszczeń) przy formalnym ograniczeniu dochodzenia w Polsce roszczeń przez wieczystoksięgowych właścicieli nieruchomości objętych Układem. Zaniechanie analizy całości wieloletniej polsko-amerykańskiej praktyki i dokumentacji odszkodowawczej i brak uwzględnienia zasad wykonywania Układu wypracowanych przez komisję amerykańską musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Organ nie uwzględnił, że celem ustawy było ostateczne uregulowanie stanu prawnego nieruchomości objętych zakresem przedmiotowym układów indemnizacyjnych poprzez stworzenie ustawowej możliwości dokonania odpowiednich wpisów w księgach wieczystych - nie tyle "na podstawie umów", ile "w związku z umowami międzynarodowymi" (tak np. WSA w Warszawie w sprawie sygn. IV SA/Wa 1131/07). Skoro zatem warunkiem wydania, na podstawie art. 2 ustawy decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa jest jej nacjonalizacja lub "w inny sposób jej przejęcie" przed dniem zawarcia międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, i objęcie Układem wynikających z tego tytułu roszczeń będącego obcokrajowcem właściciela, to zadaniem ministra jest przypisanie określonego stanu faktycznego do stanu prawnego wynikającego zarówno z umowy jak i z Układu. W sprawie istotne jest także, że powojenne układy indemnizacyjne miały charakter ryczałtowy i wygaszały całe kategorie roszczeń, niezależnie od ich zgłoszenia odpowiedniej komisji odszkodowawczej. Podkreślenia wymaga też, że ustawa nie odwołuje się do kwestii wypłaty odszkodowania. (wyrok WSA I SA/WA 374/18 z 11 października 2018 r.) Bez znaczenia przy podejmowaniu przewidzianej art. 2 ustawy decyzji o stwierdzeniu przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości - mającej znaczenie dla uzyskania przez Skarb Państwa tytułu własności jako podstawy wpisu do księgi wieczystej - pozostaje kwestia uzyskania rekompensaty za utracone mienie. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko ministra co do tego, że zazwyczaj w oparciu o umowy międzynarodowe jedynym decydentem w zakresie tego komu, za jakie mienie i w jakiej wysokości należy przyznać odszkodowanie – pozostawała druga strona umowy międzynarodowej. Dla wyniku sprawy dotyczącej zwolnienia się przez państwo polskie z odpowiedzialności odszkodowawczej nie ma znaczenia czy uprawniony złożył wniosek o odszkodowanie, czy wnioskiem objął całe utracone w Polsce mienie czy uzyskał za nie odszkodowanie (w całości bądź w części) i czy było to słuszne odszkodowanie, i wreszcie czy odszkodowanie to podjął czy też odmówił jego odebrania. Z punktu widzenia oceny skutków prawnych umów indemnizacyjnych istotne jest czy dany obywatel danego państwa formalnie podlegał pod dany układ a nie czy faktycznie z niego skorzystał, a jeśli tak - to na jakich warunkach, a zwłaszcza czy miało to miejsce na warunkach dla niego satysfakcjonujących (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2014 r., I OSK 1448/12, LEX nr 1466445, wyrok WSA z 11 października 2018 r. I SA/Wa 374/18, LEX nr 2610548, wyrok WSA w sprawie I SA/Wa 2056/20). Państwo polskie nie ingerowało w ww kwestie, każdorazowo szczegółowo regulowały to poszczególne umowy międzynarodowe. Innymi słowy na podstawie umów międzynarodowych przyznanie odszkodowania mogło dotyczyć tylko takich nieruchomości, stanowiących własność obywateli państw obcych, które zostały znacjonalizowane lub w inny sposób zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa przed dniem zawarcia umowy, ale decydentem w zakresie prawa do odszkodowania za mienie objęte umową pozostawało drugie umawiające się państwo. Zbieżny z tym pozostaje przywoływany przez ministra pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 października 2010 r., sygn. akt V CSK 3/10, LEX nr 686384, tj. pogląd co do tego, że minister nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji Stanów Zjednoczonych do spraw uregulowania Roszczeń Zagranicznych i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami Komisji. Decydujące znaczenie ma tu okoliczność, czy to państwo obce uznało osobę występującą w trybie Układu z roszczeniem, za swojego obywatela, oraz czy przyznało jej z tego tytułu odszkodowanie. Czym innym jest jednak nieuznanie roszczeń obywatela innego państwa np. z powodu niepodlegania pod postanowienia Układu (choćby z powodu niewykazania obywatelstwa, prawa własności albo jej utraty po dacie umowy), a czym innym jest niezgłoszenie przez dany podmiot roszczenia w określonej procedurze czy w określonym czasie pomimo podlegania pod daną regulację. Uwzględniając powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c ppsa w zw. z art. 105 § 1 kpa oraz art. 145 § 1 pkt. 1 lit a ppsa w zw. z art. 2 ustawy uchylił zaskarżoną decyzję jako przedwczesną tj. opartą o niewystarczającej analizie stanu faktycznego i prawnego sprawy. Ponownie ją rozpoznając organ uwzględni stanowisko zawarte w uzasadnieniu ww wyroku, a także dokona analizy dokumentacji Układu pod kątem argumentów zawartych w uzasadnieniu skargi. Odniesie się do kwestii objęcia postanowieniami Układu ograniczenia prawa własności także w kontekście dotychczasowej praktyki odszkodowawczej komisji USA. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę