I SA/Wa 2218/20

I SA/Wa 2218/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-05-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-10-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /sprawozdawca/
Elżbieta Lenart
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2210/21 - Wyrok NSA z 2025-01-17
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 par 1 pkt 2. art 16 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 maja 2021 r. sprawy ze skarg K. T. oraz [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. T. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz [...] Sp. z o.o. w [...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Zakładu Doświadczalnego Instytutu Zootechniki [...] sp. z o.o. w [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2018 r. nr [...], stwierdzą w części nieważność decyzji Urzędu Powiatowego, Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu w [...] z [...] lutego 1974 r. nr [...].
Decyzja Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wydaną na podstawie § 3 pkt 1, § 7 ust. 2 i § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości stanowiących własność państwową, położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz.U. z 1969 r., Nr. 1, poz. 1) decyzją z [...] lutego 1974 r., Urząd Powiatowy - Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu w [...], przekazał w użytkowanie nieodpłatnie na rzecz Zootechnicznego Zakładu Doświadczalnego w [...], nieruchomość Państwowego Funduszu Ziemi, położoną w [...], objętą księgą wieczystą KW [...], składającą się między innymi z parceli gruntowych o nr nr: [...] do [...] i [...] wraz ze wszystkimi przynależnościami, jak budynki, park i sad.
Nieruchomości te, stanowiły dawną własność K. T. i został w sposób bezprawny przejęte na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Bezprawność owego przejęcia potwierdził ostatecznie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...], utrzymując w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2013 w zakresie jej punktu pierwszego, w którym organ ten stwierdził, że nieruchomość zabudowana zespołem dworsko - parkowym w [...], stanowiąca byłą własność K. T., składająca się z parceli gruntowych nr: [...] i [...] oraz parceli budowlanych nr [...] i [...], ujawnionych w Iwh [...] ks. tab. gm. kat. [...] stanowiąca obecnie część działki ewidencyjnej nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.).
Wnioskiem z 12 maja 2013 r. K. T. (następca prawny K. T.) wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Powiatowego w [...] Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu z [...] lutego 1974 r. w części dotyczącej parcel gruntowych nr: [...] (pow. 0,0342 ha), [...] (pow. 0,6010 ha), [...] (pow. 0,0399 ha), [...] (pow. 1,8282 ha), [...] (pow. 0,1647 ha), [...] (pow. 4,7679 ha), [...] (pow. 0,1183 ha), [...] (pow.1,2800 ha), [...] (pow. 0,1734 ha) oraz parcel budowlanych nr [...] (pow. 0,0622 ha) i nr [...] (pow. 0,0845 ha), stanowiących obecnie część działki ewidencyjnej nr [...], wskazując na bezprawność ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, a przez to brak możliwości legalnego nimi zadysponowania przez organ w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r.
W efekcie przeprowadzonego zainicjowanego tym wnioskiem postępowania nadzorczego, Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2018 r., stwierdził nieważność decyzji Urzędu Powiatowego - Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu w [...] z [...] lutego 1974 r. w części dotyczącej przekazania w użytkowanie, na rzecz Zootechnicznego Zakładu Doświadczalnego w [...] nieruchomości gruntowej Państwowego Funduszu Ziemi, położonej w [...], objętej KW nr [...], składającej się z parcel gruntowych nr: [...] i [...] oraz parcel budowlanych nr [...] i [...], stanowiących obecnie część działki ewidencyjnej nr [...]. Wskazując na odpadnięcie ze skutkiem ex tunc tytułu Skarbu Państwa do ww. nieruchomości (co obyło konsekwencją przywołanej wyżej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi), wywodził, że nie mogły on być przekazana w użytkowanie na zasadach określonych w rozporządzeniu z 22 listopada 1968 r. Takiemu przekazaniu bowiem podlegały jedynie nieruchomości państwowe. Organ wojewódzki stał przy tym na stanowisku, że kontrolowana przezeń decyzja przekazująca nieruchomość w użytkowanie na czas nieokreślony, nie może być traktowana jako taka, która wywołuje nieodwracalne skutki prawne, których zaistnienie uniemożliwiałoby stwierdzenie jej nieważności.
Od decyzji tej odwołanie wniosła spółka Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki PIB [...] sp. z o.o., kwestionując stanowisko organu co do niewywołania przez decyzję Urzędu Powiatowego - Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu w [...] nieodwracalnych skutków prawnych.
Decyzją z [...] października 2019 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji podnosząc, że Wojewoda powinien ustalić, czy parcele budowlane nr [...] i [...] były przedmiotem postępowania zakończonego decyzją z [...] lutego 1974 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2888/19, po rozpoznaniu sprawy ze sprzeciwu K. T., uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2019 r. z uwagi na brak podstaw do wydawania decyzji kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Odnosząc się do okoliczności przywoływanych przez Ministra, które miały lec u podstaw wydania tej decyzji, Sąd zwracał uwagę, że "wobec powzięcia wątpliwości, co do tego, czy decyzja Urzędu Powiatowego z 1974 r. faktycznie objęła parcele budowlane nr [...] i [...], organ odwoławczy winien sam dokonać stosownych ustaleń i w razie konieczności przeprowadzić w tym zakresie uzupełniające postępowanie dowodowe. Organ II instancji powinien ustalić, czy pomimo braku enumeratywnego wymienienia w tej decyzji parcel budowlanych nr [...] i [...] nie zostały one jednak nią objęte, tj. czy inne wskazane w decyzji nieruchomości nie obejmowały spornych parcel budowlanych".
W tym stanie rzeczy sprawa ponownie była rozpoznana przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który tym razem decyzją z [...] sierpnia 2020 r utrzymał decyzję Wojewody [...] w mocy.
Odwołując się do treści § 7 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r., który to przepis stanowił materialnoprawną podstawę weryfikowanej decyzji z 1974 r., wskazywał, że zgodnie nim przekazane w użytkowanie na cele produkcji rolniczej państwowym jednostkom oraz rolniczym spółdzielniom produkcyjnym mogły być jedynie nieruchomości stanowiące własność Państwa. W świetle zaś decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2016 r., w dniu [...] lutego 1974 r. właścicielem nieruchomości położonej w [...], objętej KW nr [...], składającej się z działek ewidencyjnych nr: [...] i [...] oraz parcel budowlanych nr [...] i [...], stanowiących obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] pozostawała osoba fizyczna (K. T.), a nie Skarb Państwa. W konsekwencji czego, stwierdzenie przekazania w użytkowanie tych gruntów na rzecz Zootechnicznego Zakładu Doświadczalnego w [...], nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.
Minister wywodził przy tym, że prawidłowo organ wojewódzki uznał, że na mocy ww. decyzji Urzędu Powiatowego w [...] przekazane w użytkowanie były również parcele budowlane nr [...] i [...], choć nie zostały wymienione wprost w sentencji decyzji. Były one bowiem ujawnione w księdze hipotecznej Iwh. [...] ks. tab. gm. kat. [...]. Po dokonaniu wpisu Skarbu Państwa do ww. księgi jako właściciela nieruchomości, parcele te zostały następnie przeniesione do księgi wieczystej nr [...]. Potwierdzenie przeniesienia szeregu działek i parcel (w tym nr [...] i [...]) do księgi wieczystej nr [...], znajduje się również w odpisie wyciągu hipotecznego z [...] października 1990 r., sporządzonym przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w Rzeszowie Oddział Rejonowy w [...], L.ks zam. [...] (wydane przez Państwowe Biuro Notarialne w [...] w dniu [...] września 1990 r. Lks zam. [...]). Również treść odpisu księgi wieczystej nr [...] (str. 3 pt. "Oznaczenie nieruchomości") wskazuje, że właśnie do tej księgi włączono m. in. parcele budowlane nr [...] i [...] z Iwh. [...]. Z decyzji Urzędu Powiatowego wynika zaś, że w użytkowanie przekazana została nieruchomość Państwowego Funduszu Ziemi, położona w [...], objęta księgą wieczystą nr [...], o obszarze 158,65 ha, wraz ze wszystkimi przynależnościami jak budynki, park i sad. Decyzją z 1974 r. został więc objęty cały zespół dworsko - parkowy, na który składały się także dawne parcele nr [...] i [...]. Z akt nie wynika ponadto, aby część z przejętego na własność Państwa zespołu dworsko - parkowego pochodzącego z majątku [...] była wyłączona i przekazana innemu podmiotowi. Wreszcie, gdyby przyjąć, że parcele budowlane nr [...] i [...] nie były objęte decyzją Urzędu Powiatowego w [...] z [...] lutego 1974 r., należałoby uznać, że ich użytkownikiem wieczystym nie jest Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki [...] sp. z o.o. w [...], gdyż nie ma do tego podstawy prawnej. Tymczasem ani organy obu instancji orzekające o niepodpadaniu pod dekret o reformie rolnej wspomnianych parcel, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny (które badały prawidłowość tych decyzji), nie kwestionowały legitymacji tej Spółki do udziału w sprawie jako użytkownika wieczystego w zakresie parcel budowlanych nr [...] i [...].
Odnosząc się zaś do kwestii skutków prawnych wywołanych badaną decyzją i podnoszonej w tym aspekcie argumentacji ww. spółki, która jako nieodwracalny skutek prawny tej decyzji wskazywała fakt uzyskania przez Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy (do którego włączony został m.in. w 1986 r. Zootechniczny Zakład Doświadczalny w [...]) prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 64 a ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz.U. z 1989 r., Nr 45, poz. 244 ze zm.), dodanego do tej ustawy na mocy jej nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 22 lutego 1991 r. (Dz.U. Nr 19, poz. 81), Minister wywodził, że ww. przepis należy czytać w ten sposób, że grunty wymienione w ust. 1 nie mogły stać się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego (a budynki własnością), jeśli naruszałoby to prawa osób trzecich. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego istniejące prawa majątkowe osób trzecich stoją na przeszkodzie w nabywaniu przez państwową osobę prawną wieczystego użytkowania gruntu niezależnie od tego, kiedy zostały ujawnione (przed datą wejścia ustawy wprowadzającej art. 64a, czy też po tej dacie). W orzeczeniach NSA wielokrotnie podkreślano, że w państwie prawnym nie powinno ulegać wątpliwości, że pierwszeństwo powinna mieć zasada ochrony własności (zob. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 1997 r., sygn. akt IV SA 1197/97). W rozpoznawanej sprawie, nabycie zaś użytkowania wieczystego (oraz własności budynków) bezspornie naruszałoby niekwestionowane prawo osób trzecich do przedmiotowej nieruchomości, stąd też Instytut Zootechniki nie mógł z mocy prawa nabyć użytkowania wieczystego (oraz własności budynków).
W tym stanie rzeczy Minister ocenił, że nie zasługują na aprobatę podniesione przez odwołującą się argumenty, że wstąpienie w miejsce podmiotu, który był jedynie użytkownikiem nieruchomości, podmiotu, który jest obecnie użytkownikiem wieczystym i właścicielem budynków spowodowało zaistnienie w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. w jego ocenie, skutków takich wywołuje także późniejsza umowa (z 1 czerwca 2001 r.), na mocy której Instytut Zootechniki przeniósł na wyodrębnioną z Instytutu Spółkę Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki [...] sp. z o.o. w [...] własność budynków oraz prawo wieczystego użytkowania gruntów, co do których tak naprawdę nie posiadał tytułu prawnego.
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: K. T. oraz Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki [...] sp. z o.o. w [...].
K. T. zarzucał decyzji naruszenie art. 158 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Powiatowego w [...] Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu z [...] lutego 1974 r. w sytuacji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne i z tego powodu należało wydać decyzję stwierdzającą wydanie decyzji z naruszeniem prawa.
W jego ocenie Minister wyraził błędną ocenę co do kwestii nieodwracalności skutków prawnych decyzji, której prawidłowość była przedmiotem badania. Zwracał przy tym uwagę, że organ tylko jednym zdaniem odniósł się do umowy w formie aktu notarialnego z [...] czerwca 2001 r., Rep. A nr [...], na mocy której Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy przeniósł użytkowanie wieczyste nieruchomości na spółkę Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki [...] sp. z o.o. w [...]. Tymczasem wspomniana czynność prawna została dokonana w wykonaniu uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego i polegała na wniesieniu wkładu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (aportu). Nie ulega zaś wątpliwości, iż na skutek decyzji z [...] lutego 1974 r., powstał stan prawny, który umożliwił Instytutowi Zootechniki Państwowemu Instytutowi Badawczemu wnieść użytkowanie wieczyste nieruchomości jako wkład do spółki z o.o. Skarżący zwracał przy tym uwagę, że jest to ostatnia wydana przez organy decyzja obejmująca przedmiotową nieruchomość i organ nie ma możliwości przywrócenia stanu poprzedniego wskutek indywidualnego aktu administracyjnego.
Z tych względów wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasadzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy [...] Sp. z o.o. zarzuciła decyzji naruszenie:
a) art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez nieprawidłowe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, zawierającej nieprawidłowo sformułowaną treść rozstrzygnięcia, niepozwalającą na wykonanie decyzji w oparciu wyłącznie o sentencję tejże decyzji, a wymagającej podjęcia dodatkowych, szczególnych działań w celu wykonania tej decyzji;
b) art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w niezbędnym zakresie i brak ustalenia obecnego stanu prawnego nieruchomości, który świadczy o wywołaniu przez decyzję Urzędu Powiatowego w [...] z [...] lutego 1974 r. nieodwracalnych skutków prawnych;
c) art. 156 § 2 k.p.a., poprzez nieprawidłowe uznanie, że decyzja z [...] lutego 1974 r., nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych;
d) art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z § 3 pkt 1, § 7 ust. 2 i § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r., poprzez błędne uznanie, że decyzja Urzędu Powiatowego w [...] z [...] lutego 1974 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. O oddalenie skargi Zakładu Doświadczalnego Instytutu Zootechniki Państwowego Instytutu Badawczego [...] sp. z o.o., w zakresie zarzutu ujętego w punkcie oznaczonym lit. d, wniósł także K. T..
Postanowieniem z 12 kwietnika 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sprawy wywołane tymi skargami połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
skargi należało uwzględnić ze względu na zasadność zarzutu podniesionego przez Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki [...] sp. z o.o., dotyczącego naruszenia przez organy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (w punkcie d skargi omyłkowo zapisanego jako "art. 156 § 2" ), poprzez błędne uznanie, że kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja wydana został z rażącym naruszeniem prawa.
Na wstępie należy podkreślić, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem szczególnym, w którym nie rozstrzyga się meriti sprawy administracyjnej zakończonej kontrolowaną decyzją, ale jedynie bada, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można taką decyzję wyeliminować z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (od dnia wydania). Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od zasady stabilności decyzji, może mieć ono miejsce jedynie w przypadku, gdy badana w tym trybie decyzja dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., które mają charakter materialny. Jedną z nich jest wada w postaci "rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Na tę wadliwość decyzji Urzędu Powiatowego w [...], Wydziału Rolnictw, Leśnictwa i Skupu z [...] lutego 1974 r. o przekazaniu Zootechnicznemu Zakładowi Doświadczalnemu w [...] w nieodpłatne użytkowanie nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi, położonej w [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], składającą się między innymi z parceli gruntowych o nr nr: [...] do [...] do [...] i [...] wraz ze wszystkimi przynależnościami, wskazały organy. Upatrywały jej natomiast w objęciu decyzją nieruchomości, co do której Skarbowi Państwa w rzeczywistości nie przysługiwał wówczas tytuł prawny. To z kolei wynikać miało z ustalenia w postępowaniu prowadzonym w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 10, poz. 151 ze zm.), zakończonym ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2016 r., że ww. nieruchomości, jak też dawne parcele budowlane nr [...] i [...] (niewymienione wprost w decyzji z 1974 r., ale faktycznie objęte ujętym w niej rozstrzygnięciem) nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Rozumowanie to zakłada zatem, że konsekwencją wydania decyzji o niepodleganiu nieruchomości pod działanie przepisów ww. dekretu, była restytucja z mocą wsteczną przynależnego do niej pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego. Przy czym dla tej konstatacji organów zdaje się nie mieć jakiegokolwiek znaczenia, fakt ujawnienia w dacie wydawania kontrolowanej decyzji Urzędu Powiatowego w [...] w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości (jak też obecnie) jako właściciela Skarbu Państwa. Opiera się ono na wnioskowaniu, że skoro odpadła podstawa owego wpisu, to również znaczenia relewantnego pozbawiony jest sam wpis.
Tymczasem takie podejście, w świetle ustanowionej w art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2019 r., poz. 2204) zasadzie jawności materialnej i wynikającej z niej domniemaniom prawnym, było niedopuszczalne. Stosownie do treści tego przepisu domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to - jak wskazuje się w judykaturze - jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych i idzie w parze z ustrojową funkcją ustalania stanu prawnego nieruchomości w trybie wpisu do księgi wieczystej oraz zasadą jawności ksiąg wieczystych (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3703/18, Lex nr 2677671). Zasada, że prawo jawne wpisane jest do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym uzasadnia zatem konstatację, że prawo wpisane istnieje, przysługuje podmiotowi oznaczonemu we wpisie, treść praw jest zgodna z wpisem, a prawo to ma pierwszeństwo wynikające z wpisu. Dotyczy ono także prawa, które wygasło, a nie zostało wykreślone z księgi wieczystej. Oczywiście domniemanie to jest wzruszalne, jednakże kwestia przeprowadzenia przeciwko niemu dowodu jest zagadnieniem prawa cywilnego. Jedynym więc sposobem jego wzruszenia jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym, np. z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, czy powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy w postępowaniu o zasiedzenie. Tego rodzaju postępowania przed sądem powszechnym, po wydaniu decyzji ustalającej, że nieruchomości wchodzące aktualnie w skład działki nr [...], a stanowiące pierwotnie parcele gruntowe nr nr: [...] do [...] do [...] oraz parcele budowlane nr [...] i [...], po wydaniu decyzji stwierdzającej, że nie podlegają one pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie zostało w sprawie przeprowadzone. Nadal zatem jako jej właściciel ujawniony pozostaje w obecnie prowadzonej dla niej księdze wieczystej nr [...], Skarb Państwa. Organ administracyjny nie miał zatem możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczyło, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Te wszak są orzeczeniami sądu cywilnego, których treść, w myśl art. 365 § 1 k.p.c., wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, Lex nr 47173), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach.
Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 ww. ustawy, mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś oczywiście prawnie dopuszczalna (por. wyroki NSA: z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14, Lex nr 2106421; z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 755/05, Lex nr 269975; z 23 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1010/05, Lex nr 266309).
Co przy tym istotne analogiczna, zasada obowiązywała także w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania przez Urząd Powiatowy w [...] decyzji przekazującej nieruchomości w nieodpłatne użytkowanie. Uregulowana ona bowiem była wówczas w art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319). To zaś oznacza, że również ówcześnie rozstrzygając sprawę dotyczącą tej nieruchomości organ administracji publicznej zobligowany był przyjąć za miarodajny taki jej stan prawny jaki wynikał z treści księgi wieczystej.
Jeśli zatem, kierując się treścią ujawnionego w księdze wieczystej stanu prawnego, przyjął tak jak z niego wynikało, że nieruchomości stanowiła własność Skarbu Państwa - a tylko takowe mogły być przekazywane pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. (co wynika wprost z § 1 ust. 1, jak również § 7 tego rozporządzenia) – to nie można mu obecnie skutecznie postawić zarzutu, że dysponując nieruchomością jako państwową, naruszył przepisy tego rozporządzenia, a tym bardziej że naruszył je w sposób rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują bowiem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (por. np. wyrok SN z dnia 8 kwietnia 1994 r. sygn. akt III ARN 13/94, OSN 1994/336; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995/2/91). Oczywistość naruszenia prawa polega zaś na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Takiej sprzeczności między treścią ujętego w kontrolowanej decyzji rozstrzygnięcia, a stanowiących jego materialną podstawę przepisów, tj. przepisami § 3 pkt 1 lit. a w zw. § 1 ust. 1 oraz § 7 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 listopada 1968 r. W tym stanie rzeczy, wobec nie stwierdzenia, żadnej innej kwalifikowanej wady prawnej decyzji z [...] lutego 1974 r., brak było podstaw do jej eliminacji z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia nieważności. Podejmując zatem tej treści rozstrzygnięcie Wojewoda [...] naruszył art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez jego zastosowanie w stanie faktycznym, który do tego go nie uprawniał. W konsekwencji czego jako obarczona tożsamą wadą prawną oceniana musi być utrzymująca jego decyzję w mocy zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, co prowadzi do ich uchylenia.
Brak zaistnienie przesłanki pozytywnej nieważności decyzji, czyni z kolei zbędnym analizowanie potencjalnej możliwości wystąpienia w sprawie przesłanki negatywnej z art. 156 § 2 in fine k.p.a. i odnoszenie się do formułowanych na tym tle zasadniczych zarzutów obydwu wniesionych w sprawie skarg. Zagadnienie to bowiem aktualizuje się dopiero wówczas, gdy ustalone zostanie, że weryfikowana w postępowaniu nadzorczym decyzji obarczona jest co najmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.
Krańcowo wyjaśnić należy, że Sąd nie kwestionuje wstecznego oddziaływania decyzji o niepodpadaniu określonej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednakowoż, w ocenie składu orzekającego w sprawie, wobec deklaratoryjnego charakteru decyzji wydawanej w trybie § 5 rozporządzenia wykonawczego do ww. dekretu, jego wyłączną konsekwencją jest wiążące prawnie ustalenie, że do ustawowej nacjonalizacji nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu (13 września 1944 r.) nie doszło. Wydana na tej podstawie kilkadziesiąt lat po wejściu w życie dekretu negatywna decyzja, nie oznacza w szczególności, że prawo własności majątku ziemskiego, automatycznie "wraca" w naturze do byłego właściciela (jego spadkobierców). Uzyskanie takiego rozstrzygnięcia ma w tym przypadku walor historyczny i znaczenie prawne dla ewentualnych przyszłych postępowań ukierunkowanych na jego restytucję (o ile taka w ogóle będzie możliwa, choćby ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych), względnie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, za nielegalne odjęcie własności.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego należnych każdej ze stron skarżących orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). W zasądzonych na rzecz spółki kosztach postępowania uwzględniono także kwotę uiszczonej opłaty skarbowej od złożonego pełnomocnictwa. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.).
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się do obowiązku ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w sposób tę ocenę respektujący.