IV SA/Wr 268/24

IV SA/Wr 268/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 29 lutego 2024 r. nr SKO/RŚ-423/30/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz skarżącego E. S. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi E. S. (dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ drugiej instancji), wydana w następstwie odwołania wniesionego przez stronę od decyzji Prezydenta Miasta Głogowa (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 15 grudnia 2023 r. (nr MOPS.DŚR.5102,86.2023.Ksz) o odmowie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.).
Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły następujące ustalenia faktyczne:
Wnioskiem z dnia 29 września 2023 r. strona, reprezentowana przez adwokata, wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą J. S.
W toku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawca prowadzi z siostrą wspólne gospodarstwo domowe. J. S. jest panną oraz posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony, do 31 maja 2025 r. Choruje przewlekle na na polineuropatię, toksyczne uszkodzenie wątroby, niewydolność nerek, zespół wątrobowo-nerkowy, niedokrwistość wtórną, niedobiałczenie, wyniszczenie organizmu po przebyciu covid-19. Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, porusza się przy pomocy osób drugich na wózku inwalidzkim, ma przykurcze kończyn górnych i dolnych. Wymaga pomocy przy wszelkich czynnościach fizycznych, tj. toaleta, ubieranie, rozbieranie, pomoc w przygotowywaniu posiłków (które spożywa samodzielnie), zapinanie guzików, zmiana bielizny osobistej, zmiana pościeli i inn. w związku z przykurczami kończyn.
W decyzji z dnia 15 grudnia 2023 r. odmawiając stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ pierwszej instancji stwierdził, że wątpliwość budzi fakt rezygnacji lub niepodejmowania przez stronę z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą. Jak argumentował organ, ostatnie zatrudnienie strony było krótkotrwałe (od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r.) i miało miejsce rok wcześniej. W ocenie organu, w sprawie nie zachodzi także związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką, albowiem wykonywane przez stronę czynności opiekuńcze nie stanowią przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej. Organ stwierdził, że pomoc jakiej udziela skarżący siostrze sprowadza się do wykonywania czynności dnia codziennego, jakie zasadniczo wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym. Organ pierwszej instancji uzasadniając odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia wskazał również na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik strony nawiązał do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. i podniósł, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w powołaniu na tę część przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdzić Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
Wskazał następnie, że w sprawie organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że opieka sprawowana przez wnioskodawcę nie jest opieką całodobową, co pozwala stronie na podjecie zatrudnienia. Tymczasem, jak argumentował, z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wbrew twierdzeniom organu, przywołany przepis nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.
W podsumowaniu stwierdził, że skarżący sprawuje opiekę nad siostrą, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez niego z zatrudnienia.
Powołaną na wstępie decyzją SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 15 grudnia 2023 r.
W treści tej decyzji organ odnotował, że rodzice J. S. i wnioskodawcy nie żyją, co powoduje przesunięcie obowiązku alimentacyjnego na wnioskodawcę. Dalej wskazał, że siostra wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (z dnia 16 maja 2023 r.) wydanym do 31 maja 2025 r. Przyczyny niepełnosprawności w tym orzeczeniu oznaczono symbolami: 10-N (choroby neurologiczne) i 08-T (choroby układu pokarmowego). Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 maja 2023 r. W nawiązaniu do ustaleń poczynionych w toku wywiadu środowiskowego oraz złożonego na tym etapie oświadczenia strony organ drugiej instancji podał, że siostra wnioskodawcy porusza się na zewnątrz za pomocą wózka inwalidzkiego, a w domu – za pomocą balkonika przy pomocy brata. Nie ma problemów z pamięcią, słuchem i mówieniem. Nie wymaga leczenia odleżyn, nie ma stomii, przetok. Nie jest natomiast w stanie sama wstać z krzesła, łóżka, z powodu przykurczy kończyn dolnych i górnych (polineuropatia). Z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie dotrzeć do toalety.
Organ drugiej instancji przytoczył także treść podanego pisemnie przez stronę zakresu czynności opiekuńczych z rozpisaniem na godziny, z którego wynika, że:
- w godzinach 7.00-9.00 – strona pomaga siostrze w porannej toalecie, w dojściu do toalety (niekiedy musi siostrę obudzić aby podać jej leki);
- w godzinach 9.00-11.00 – robi i podaje śniadanie, podaje leki, mierzy ciśnienie, robi zakupy;
- w godzinach 11.00-13.00 załatwia wizy lekarskie, recepty, sprawy urzędowe;
- w godzinach 13.00-15.00 gotuje obiad, mierzy ciśnienie, podaje leki, masuje (przeważnie nogi);
- w godzinach 15.00-17.00 sprząta, pierze, prasuje, gdy trzeba to wozi siostrę wózkiem inwalidzkim na spacer;
- w godzinach 17.00-19.00 podaje podwieczorek, smaruje maściami przeciwbólowymi;
- w godzinach 19.00-21.00 podaje kolację, leki, pomaga przy wieczornej toalecie;
- w godzinach 21.00 -23.00 pomaga w przebraniu się, ubraniu w pampersa, czuwa w nocy, a gdy siostra źle się czuje to podaje leki i wzywa pomoc.
W świetle analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego SKO zwróciło uwagę, że większość wymienionych w opisie czynności opiekuńczych nie wymaga całodobowej bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności strony (pomoc we wstaniu z łóżka, w porannej toalecie, przygotowanie ubrania, ubieranie, przygotowanie i podanie posiłków, podanie leków etc). Niektóre z tych czynności nie muszą być też wykonywane codziennie (zakupy, wizyty lekarskie, wykupienie recept, załatwianie spraw urzędowych itp.). Organ poddał przy tym w wątpliwość twierdzenia strony odnośnie do tego, że "przy poruszaniu się siostry zawsze musi jej towarzyszyć" zwracając uwagę na to, że z karty informacyjnej leczenia szpitalnego Oddziału R. z dnia 6 lipca 2023 r. (gdzie J. S. przebywała w okresie od 28 kwietnia do 23 czerwca 2023 r.) jednoznacznie wynika, że siostra strony chodzi przy pomocy osoby drugiej lub balkonika. Dodatkowo podniósł także, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wynika, aby przyczyną znacznej niepełnosprawności były choroby narządu ruchu.
Konstatując, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji odnośnie do tego, że przedstawiony przez stronę zakres czynności opiekuńczych polega raczej na udzielaniu pomocy i wsparcia osobie, której choroby mogą utrudniać, lecz nie uniemożliwiać samodzielnego funkcjonowania. Pomoc ta nie wiąże się natomiast głównie z wykonywaniem czynności, których osoba niepełnosprawna sama nie byłaby w stanie wykonać. Organ drugiej instancji odnotował, że siostra strony niewątpliwie potrzebuje pomocy, ale nie w takim zakresie i nie takiego charakteru, ażeby strona nie mogła podjąć pracę zarobkową choćby w ograniczonym zakresie godzinowym.
Uzupełniająco organ wskazał, że wnioskodawca we wrześniu 2024 r. skończy 40 lat i jak dotąd udokumentował jedynie 3miesięczne zatrudnienie. Z załączonej przez stronę umowy o pracę z dnia 1 kwietnia 2022 r. wynika, że w okresie próbnym, od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. był zatrudniony jako ogrodnik-robotnik. Mając na uwadze dotychczasowy staż pracy wnioskodawcy organ stwierdził, że przed wystąpieniem o świadczenie pielęgnacyjne nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, a niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia nie jest spowodowana obiektywną okolicznością, tj. koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. na skutek przyjęcia, że niepodejmowanie przez skarżącego pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu skargi przytoczyła brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. i podniosła, że opieka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie musi być całodobowa. W rozwinięciu tej argumentacji strona odwołała się do treści uzasadnienia wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 r., wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 577/21, w którym Sąd ten wyjaśnił, jak należy rozumieć zawarty w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot "stałej" oraz "długotrwałej" opieki. W powołaniu na ten wyrok skarżąca argumentowała, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako warunku wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości oraz opieka długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Podkreśliła nadto, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby niepełnosprawnej.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga okazała się uzasadniona.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Skarżący, z uwagi na to, że występuje o świadczenie pielęgnacyjne nad swoją siostrą niewątpliwie spełnia kryterium podmiotowe z ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro ich rodzice nie żyją. Spór dotyczy natomiast spełnienia kryterium przedmiotowego, a mianowicie, czy zakres opieki pozostaje w koniecznym związku przyczynowo-skutkowym z brakiem aktywności zawodowej strony.
Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego każdorazowo konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w sposób obiektywny uniemożliwia tej osobie wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (por. wyroki NSA: z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21; wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Trzeba w tym miejscu wskazać, że opieka będąca przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania opiekuna, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 131/24; CBOSA). Co wymaga podkreślenia, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; CBOSA). Przy wykładni tej przesłanki należy uwzględnić zawartą na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy, ilekroć w ustawie mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
W sprawie nie jest sporne, że skarżący spełnia kryteria podmiotowe do wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną J. S. Nie jest również kwestionowane to, że skarżący sprawuje opiekę nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności siostrą. Spór dotyczy natomiast oceny spełnienia w sprawie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki.
W ocenie Sądu, pomieszczona w zaskarżonej decyzji argumentacja organu nie daje Sądowi podstaw do przyjęcia, że istotnie, wspomniany związek przyczynowo-skutkowy w sprawie nie występuje. Materiał dowodowy sprawy nie został bowiem poddany wszechstronnej i wyczerpującej ocenie z punktu widzenia oceny stopnia samodzielności J. S., co nie pozostaje bez wpływu na ocenę wystąpienia obiektywnych okoliczności dla których skarżący nie podejmuje zatrudnienia.
Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych przyjętych w sprawie wynika, że podopieczna strony choruje m.in. przewlekle na na polineuropatię (w przebiegu uzależnienia od alkoholu), z czym wiążą się przykurcze kończyn dolnych i górnych. Wprawdzie z treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wynika, by przyczyną (jedną z przyczyn) orzeczonego stopnia niepełnosprawności były choroby narządu ruchu (w orzeczeniu tym odnotowano symbole: 10-N (choroby neurologiczne) i 08-T (choroby układu pokarmowego)), to jednak kwestia zdiagnozowanej u podopiecznej polineuropatii jest jednym z kluczowych aspektów stanu zdrowia (sprawności) podopiecznej strony. Trzeba też mieć na względzie to, że podany w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności symbol 10-N (choroby neurologiczne) rzutuje na sprawność narządu ruchu, skoro polineuropatią określa się stan, w którym dochodzi do jednoczesnego uszkodzenia wielu nerwów obwodowych, często w różnych częściach ciała. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, z uwagi na związane ze wspomnianym schorzeniem przykurcze kończyn dolnych i górnych, siostra porusza się przy pomocy sprzętu ortopedycznego (tj. wózka inwalidzkiego na zewnątrz, w domu – balkonika przy pomocy brata) , wymagając stałej asekuracji brata (skarżącego). Fakt występowania u podopiecznej strony przykurczy kończyn dolnych i górnych został odnotowany przez organ drugiej instancji w treści zaskarżonej decyzji, w której organ ten zawarł również wzmiankę o tym, że z powodu przykurczy kończyn górnych i dolnych J. S. nie jest w stanie sama wstać z łóżka czy krzesła oraz, że z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie dotrzeć do toalety.
Wspomniane ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu J. S. nie zostały – w ocenie Sądu – jednak należycie przeanalizowane przez organ drugiej instancji. Przytaczając fakt tych ograniczeń, organ w zasadzie nie wyciągnął wniosków odnośnie do skutków z jakimi te ograniczenia wiążą się w życiu codziennym J. S. i skarżącego, sprawującego opiekę nad siostrą. Przeprowadzona przez organ drugiej instancji analiza stanu faktycznego w kontekście wystąpienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. koncentruje się zasadniczo na treści odręcznie sporządzonego przez stronę zestawienia czynności opiekuńczych z rozpisaniem na godziny oraz na informacji pomieszczonych w karcie informacyjnej z leczenia szpitalnego z Oddziału R. z dnia 6 lipca 2023 r. Na podstawie pierwszego dowodu organ wyprowadził wniosek, że większość z tych czynności sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również i w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Na podstawie zaś drugiego z w/w dowodów przyjął, że zawarta tam adnotacja o tym, że "Pacjentka chodzi z pomocą osoby drugiej lub balkonika" dowodzi tego, że nie jest tak, jak jak wskazał wnioskodawca, a mianowicie, że przy poruszaniu się siostry zawsze musi jej towarzyszyć. Uzupełniająco organ dodał, że z orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika, aby przyczyną znacznej niepełnosprawności podopiecznej były choroby narządu ruchu.
Tymczasem, dowody na których koncentruje się uwaga organu w zaskarżonej decyzji stanowią jedynie część materiału dowodowego, jakie należało poddać ocenie w ramach swobodnej oceny dowodów. Pogłębionej analizy wymagał bowiem dowód z wywiadu środowiskowego jaki został przeprowadzony ze stroną w dniu 27 października 2023 r., nadto również, całość epikryzy z dnia 6 lipca 2023 r. z pobytu na Oddziale R. G. Szpitala Powiatowego oraz pismo strony z dnia 15 listopada 2023 r. i wypełniony przez stronę (i dołączony do wniosku) formularz czynności wykonywanych podczas opieki.
Z adnotacji pracownika socjalnego pomieszczonych w formularzu wywiadu środowiskowego wynika, że opieka wykonywana przez skarżącego sprawowana jest przy czynnościach dnia codziennego – przygotowywaniu posiłków, higienie osobistej, poruszaniu się w przestrzeni publicznej, robieniu zakupów, wykupowaniu recept, zaprowadzaniu na wizyty lekarskie. Siostra wnioskodawcy wymaga pomocy przy wstawaniu z łóżka/krzesła, nie jest w stanie poruszać się samodzielnie (porusza się przy pomocy sprzętu ortopedycznego: na dworze – za pomocą wózka inwalidzkiego, w domu – za pomocą kuli ortopedycznej przy jednoczesnej pomocy brata), nie jest w stanie samodzielnie dotrzeć do toalety. Samodzielnie spożywa posiłki. Jako powód niemożności wykonywania samodzielnie określonych czynności pracownik socjalny odnotował – przykurcze kończyn dolnych i górnych (polineuropatia).
W znajdującej się w aktach sprawy epikryzie z dnia 6 lipca 2023 r. z pobytu na Oddziale R. G. Szpitala Powiatowego odnotowano: "33-letnia pacjentka przekazana z Oddziału Neurologii celem usprawnienia z powodu osłabienia czterokończynowego na podłożu polineuropatii w przebiegu uzależnienia od alkoholu. [...]. W badaniu neurologicznym stwierdzono niedowład czterokończynowy wiotki dystalnie, zwłaszcza w zakresie stóp, zaburzenia czucia powierzchniowego w obrębie rąk i stóp [...]. W trakcie pobytu uzyskano poprawę sprawności kończyn. Zaburzenia czucia wycofały się. [...]." W ocenie Sądu, zawarta w tej epikryzie wzmianka: "Wypisana w stanie ogólnym dobrym. Pacjentka chodzi z pomocą osoby drugiej lub balkonika." nie wyklucza tego, że podopieczna strony wymaga stałej obecności osoby trzeciej. Na zasadność takiego wniosku wskazuje dalsza treść analizowanej epikryzy, w której stwierdzono: "W badaniu neurologicznym dominuje niedowład dystalny kończyn dolnych głównie zginaczy grzbietowych, bardziej po stronie lewej".
Jeżeli przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ powziął mimo wszystko wątpliwości w zakresie prawdziwości podanych podczas wywiadu środowiskowego oraz przez stronę w ramach ankiety informacji, powinien ewentualne wątpliwości zweryfikować poprzez nakazanie przeprowadzenia bardziej wyczerpującego wywiadu środowiskowego oraz skonfrontowanie tych ustaleń z dokumentacją lekarską. Organ w zaskarżonej decyzji ograniczył się natomiast jedynie do poddania w wątpliwość twierdzeń skarżącego odnoszących się do tego, że siostra bez jego pomocy nie jest w stanie poruszać po mieszkaniu nawet dysponując kulą ortopedyczną. W swojej argumentacji organ odwołał się do wspomnianej już wzmianki w epikryzie z dnia 6 lipca 2023 r. z pobytu na Oddziale R. G. Szpitala Powiatowego, gdzie wskazano, że siostra strony "chodzi z pomocą osoby drugiej lub balkonika." Tymczasem, będąc gospodarzem postępowania administracyjnego, organ wyrażonych w zaskarżonej decyzji wątpliwości nie tylko nie zweryfikował, ale i nie objął analizą tego, jaki wpływ mogą mieć (mają) stwierdzone u siostry skarżącego przykurcze kończyn dolnych i górnych na możliwość samodzielnego załatwiania przez nią spraw fizjologicznych, co stanowi przecież jedną z podstawowych potrzeb życiowych. Należy dostrzec, że w formularzu wywiadu odnotowano, że strona pomaga siostrze dotrzeć do toalety. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że w ramach ankiety czynności wykonywanych podczas opieki na J. S. skarżący przy czynności: "Prowadzenie do toalety, podmywanie" wskazał – "codziennie, kilka raz dziennie". W zaskarżonej decyzji bark jest rozważań odnośnie do przyjętej przez SKO oceny w zakresie tego, siostra skarżącego jest w stanie samodzielnie obsłużyć się w toalecie (wstać z toalety, założyć bieliznę i ubranie). Jak natomiast odnotował pracownik socjalny w toku wywiadu środowiskowego, siostra strony wymaga pomocy przy wstawaniu z łóżka/krzesła. Racjonalnym wydaje się założenie, że na analogiczne problemy jak przy wstawaniu z łóżka/krzesła może ona napotykać przy wstawaniu z toalety.
W toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organów jest ponowna analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego przy uwzględnieniu stanowiska Sądu wyrażonego dotychczas w sprawie. W przypadku uznania, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający dla stwierdzenia wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a zakresem opieki jaką strona wykonuje przy siostrze, rzeczą organów jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w zakresie oceny stopnia w jakim podopieczna skarżącego jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje podstawowe potrzeby życiowe, w tym te fizjologiczne.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy i ocenie zebranego materiału dowodowego organy powinny mieć na względzie stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2024 r., sygn. akt I OSK 2288/23, że: "[...] w odniesieniu do opiekunów osób niepełnosprawnych szczególnego rozważenia wymaga charakter wykonywanych przez nie czynności opiekuńczych – nawet tych związanych z przygotowaniem posiłku, utrzymaniem czystości w mieszkaniu, podawaniem leków etc. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień."
Odnosząc się końcowo do przedstawionej w zaskarżonej decyzji argumentacji odnośnie do aktywności zawodowej skarżącego wskazać trzeba, że skarżący był zatrudniony w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2022 r., a zatem istotnie nie wystąpiła w sprawie przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, skoro siostra skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 16 maja 2023 r., w którym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 maja 2023 r. Kwestia krótkotrwałego zatrudnienia strony nie może jednak rzutować na ocenę wystąpienia spełnienia przez stronę przesłanki niepodejmowania zatrudnienia. Zgodnie z orzecznictwem sądowym, do oceny, czy podmiot ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką co do zasady decydujący jest stan istniejący w dacie powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W konsekwencji organ nie ma prawa ustalać przyczyn braku wcześniejszego zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, a zobowiązany jest wyłącznie do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Ustalenia przez organ przyczyn braku wcześniejszego zatrudnienia stanowiłoby w istocie oparcie się na przesłance pozaustawowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 728/24).
Kierując się przedstawioną argumentacją i stwierdzając, że doszło do naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd działając na podstawie art. 145
§ 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania na które składało się wynagrodzenie pełnomocnika strony według stawek taryfowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt II sentencji wyroku).