I OSK 659/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Rozwoju, potwierdzając prawidłowość interpretacji przepisów dotyczących odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości pod drogi publiczne.
Sprawa dotyczyła odszkodowania za nieruchomość przeznaczoną pod budowę drogi ekspresowej S17. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju, uznając, że operat szacunkowy ustalający odszkodowanie był wadliwy. Sąd I instancji wskazał na błędne zastosowanie przepisów dotyczących wyceny nieruchomości, w szczególności § 36 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości, zamiast § 36 ust. 3, gdy przeznaczenie nieruchomości pod inwestycję drogową powoduje wzrost jej wartości. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, podzielając stanowisko WSA co do prawidłowej wykładni przepisów.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przeznaczoną pod budowę drogi ekspresowej S17. Spór dotyczył sposobu wyceny nieruchomości, a w szczególności zastosowania art. 134 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) w związku z § 36 ust. 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że operat szacunkowy był wadliwy, ponieważ rzeczoznawca błędnie zastosował § 36 ust. 4 rozporządzenia, zamiast § 36 ust. 3, w sytuacji gdy przeznaczenie nieruchomości pod inwestycję drogową spowodowało wzrost jej wartości. Sąd I instancji podkreślił, że w takim przypadku wartość nieruchomości powinna być ustalana na podstawie transakcji nieruchomościami o tożsamym przeznaczeniu (rolnym), a nie na podstawie transakcji nieruchomościami drogowymi, jak wynikało z art. 134 ust. 4 u.g.n. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając skargę kasacyjną, potwierdził prawidłowość wykładni przepisów dokonanej przez WSA. Sąd podkreślił, że art. 12 ust. 5 specustawy drogowej stanowi o odpowiednim stosowaniu przepisów u.g.n., co oznacza, że mogą one być stosowane z modyfikacjami lub wcale, jeśli specustawa reguluje daną kwestię odmiennie. W ocenie NSA, w przypadku nieruchomości przejmowanych pod drogi publiczne na podstawie specustawy, zastosowanie ma § 36 rozporządzenia, a nie art. 134 ust. 4 u.g.n. W szczególności, gdy przeznaczenie nieruchomości pod inwestycję drogową powoduje wzrost jej wartości, należy stosować § 36 ust. 3 rozporządzenia. NSA zauważył, że nawet w obowiązującym obecnie rozporządzeniu Ministra Rozwoju i Technologii, § 49 zawiera rozwiązania tożsame z § 36 starego rozporządzenia, co potwierdza utrwaloną linię interpretacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
W przypadku nieruchomości przejętych pod drogi publiczne na podstawie specustawy drogowej, gdy przeznaczenie nieruchomości zgodne z celem wywłaszczenia powoduje wzrost jej wartości, należy stosować § 36 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości, a nie art. 134 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że art. 12 ust. 5 specustawy drogowej stanowi o odpowiednim stosowaniu przepisów u.g.n., co pozwala na modyfikacje lub niestosowanie przepisów, jeśli specustawa reguluje daną kwestię odmiennie. W ocenie Sądu, specustawa drogowa zawiera odrębne zasady wyceny nieruchomości przejmowanych pod drogi publiczne, które mają pierwszeństwo przed ogólnymi zasadami z u.g.n. W szczególności, § 36 rozporządzenia precyzuje sposób ustalania wartości nieruchomości w zależności od ich przeznaczenia i celu wywłaszczenia, co ma zastosowanie w sprawach objętych specustawą.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (3)
Główne
Dz.U. 2004 nr 207 poz 2109 § § 36 ust. 3 i 4
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego
§ 36 ust. 3 ma zastosowanie, gdy przeznaczenie nieruchomości pod inwestycję drogową powoduje wzrost jej wartości, a nieruchomość na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej była przeznaczona pod cele rolne. § 36 ust. 4 ma zastosowanie, gdy nieruchomość na dzień wydania decyzji była już przeznaczona pod inwestycję drogową w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
specustawa drogowa art. 12 § ust. 5
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych
Stanowi o odpowiednim stosowaniu przepisów o gospodarce nieruchomościami do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne.
Pomocnicze
u.g.n. art. 134 § ust. 4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Zasada korzyści wynikająca z tego przepisu nie ma zastosowania w przypadku nieruchomości przejmowanych na podstawie specustawy drogowej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie art. 134 ust. 4 u.g.n. w zw. z § 36 ust. 4 rozporządzenia, podczas gdy powinien mieć zastosowanie § 36 ust. 3 rozporządzenia. Niewłaściwa ocena dowodu w postaci operatu szacunkowego przez Sąd I instancji.
Odrzucone argumenty
Zarzuty Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i postępowania.
Godne uwagi sformułowania
odpowiednie stosowanie przepisów prawa zasada korzyści przeznaczenie nieruchomości zgodne z celem wywłaszczenia powoduje zwiększenie jej wartości nieruchomość na dzień wydania decyzji była przeznaczona jako rolna
Skład orzekający
Marian Wolanin
przewodniczący
Elżbieta Kremer
sprawozdawca
Dariusz Chaciński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie odszkodowania za nieruchomości przejmowane pod drogi publiczne na podstawie specustawy drogowej, w szczególności w sytuacji wzrostu wartości nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wyceny nieruchomości pod drogi publiczne na podstawie specustawy drogowej, gdy przeznaczenie nieruchomości powoduje wzrost jej wartości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu wywłaszczeń pod inwestycje infrastrukturalne i sposobu ustalania odszkodowań, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i inwestorów.
“Jak wycenić nieruchomość pod drogę? NSA wyjaśnia kluczowe zasady odszkodowania.”
Dane finansowe
WPS: 10 231 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 659/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-05-15 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-04-01 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Dariusz Chaciński Elżbieta Kremer /sprawozdawca/ Marian Wolanin /przewodniczący/ Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I SA/Wa 2213/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-08-04 Skarżony organ Minister Rozwoju~Minister Rozwoju Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2004 nr 207 poz 2109 § 36 ust. 3 i 4 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego Dz.U. 2018 poz 2204 art. 134 ust. 4 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marian Wolanin Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant: sekretarz sądowy Edyta Cichecka po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2213/19 w sprawie ze skargi Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 23 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2213/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 23 sierpnia 2019 r. oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 3 stycznia 2019 r. w przedmiocie ustalenie odszkodowania za nieruchomość. Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy: Nieruchomość położona w gminie K., w obrębie [...], oznaczona jako działki nr [...] o pow. 0,0340ha i nr [...] o pow. 0,0269ha, decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia 8 maja 2018 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej została przeznaczona pod budowę drogi ekspresowej S17 Warszawa (w. Zakręt) - Garwolin na odcinku węzeł Lubelska (bez węzła) - Garwolin (początek obwodnicy): Część nr 2: obwodnica Kołbieli od km 19+200 do ok. km 27+900 długości ok. 8,700km. Powyższa decyzja stała się ostateczna w dniu 14 czerwca 2018 r. Następnie Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 3 stycznia 2019 r. orzekł: - w pkt 1 o ustaleniu odszkodowania w wysokości 10.231 zł za ww. nieruchomość, która stanowiła współwłasność H.S. i M.S. w udziałach po 1/2 części, - w pkt 2 o powiększeniu odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, czyli o kwotę 511,55 zł, - w pkt 3 o zobowiązaniu Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty ustalonego w pkt 1 i 2 odszkodowania: H.S. kwotę 5.371,28 zł i M.S. kwotę.5 371,27 zł - w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o ustaleniu odszkodowania stanie się ostateczna. Od decyzji Wojewody Mazowieckiego odwołanie złożył Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. Decyzją z dnia 23 sierpnia 2019 r. Minister Inwestycji i Rozwoju, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, wskazując że sporządzony w niniejszej sprawie operat szacunkowy z dnia 3 września 2018 r. wypełnia dyspozycję § 36 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.) w zw. z art. 134 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.), dalej: "u.g.n.", a zatem może stanowić podstawę ustalenia wysokości odszkodowania. Skargę na ww. decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 23 sierpnia 2019 r. złożył Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, zarzucając naruszenie: 1) art. 153 w zw. z art. 154 ust. 2 i 3 u.g.n.; 2) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1474); 3) art. 11 i art. 107 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę podkreślił, że obowiązkiem organu było przede wszystkim skonfrontowanie operatu z obowiązującymi w tej materii przepisami prawa (co do przyjętego podejścia, metody szacowania oraz wymaganych elementów operatu), a ponadto dokonanie oceny pod kątem spójności przyjętych założeń, ich logiczności, ewentualnych niejasności, czy braków. W ocenie Sądu takiej oceny operatu organy obu instancji wprawdzie dokonały, jednakże wyprowadzone przez nie wnioski, co do zgodności operatu z obowiązującymi przepisami prawa i przydatności w sprawie okazały się błędne. Zdaniem Sądu uszło uwadze organów, że wycena przejętej pod inwestycję drogową działki na podstawie transakcji nieruchomościami drogowymi pozostaje w sprzeczności z obowiązującymi w tej materii przepisami rozporządzenia z dnia 21 września 2004 r., w tym w szczególności § 36. Jeśli, jak w rozpoznawanej sprawie, przeznaczenie wynikające z decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej powodowało wzrost wartości przedmiotowej nieruchomości, to wykluczona była możliwość ustalania jej wartości na podstawie analizy transakcji nieruchomości nabywanymi pod drogi, jak wynika to z art. 134 ust. 4 u.g.n. W takim przypadku powinno to nastąpić według transakcji nieruchomościami przeznaczonymi na cele rolne (a więc o tożsamym przeznaczeniu jak grunt wyceniany), przy powiększeniu ustalonej na bazie tego rodzaju reprezentatywnej próbki jej wartości o nie więcej niż 50%, a więc na zasadach określonych w § 36 § ust. 3 rozporządzenia. To natomiast, o jaki konkretnie procent wartość ta ma zostać zwiększona, ustala się na podstawie danych dotyczących transakcji nieruchomościami drogowymi. Nie znajduje w takiej sytuacji zastosowania § 36 ust. 4 rozporządzenia, przewidujący możliwość uwzględniania w procesie wyceny cen transakcyjnych "nieruchomości drogowych". Tymczasem ten właśnie przepis, a także 134 ust. 4 u.g.n. był stosowany przez rzeczoznawcę do ustalenia wartości nieruchomości. Sąd wskazał, że § 36 ust. 4 rozporządzenia mógłby stanowić podstawę wyceny jedynie wówczas, gdyby przedmiotowa nieruchomość na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej była już przeznaczona w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę publiczną. W rozpoznawanej sprawie nieruchomość w tej dacie w miejscowym planie zagospodarowania była oznaczona jako rolna. Skoro w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości nie było drogowe, to biegła dokonując wyceny nieruchomości nie powinna zastosować § 36 ust. 4 lecz § 36 ust. 3 rozporządzenia. W ocenie Sądu operat szacunkowy nie odpowiada zatem tym założeniom. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, zarzucając naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 134 ust. 4 ustawy z dnia ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 36 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie powinien mieć zastosowania prawidłowy zastosowany art. 134 ust. 4 u.g.n. w zw. z § 36 ust. 4 rozporządzenia; 2) przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 oraz art. 7, 77 § 1 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że dokonano wadliwej oceny dowodu w postaci operatu szacunkowego. Wskazując na powyższe zarzuty Minister Rozwoju, Pracy i Technologii wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2) rozpoznanie sprawy na rozprawie; 3) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Art. 193 zd. drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji. W skardze kasacyjnej sformułowane zostały zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, jednak istota sporu dotyczy wykładni przepisów materialnoprawnych, tj. art. 134 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dalej u.g.n., w zw. z § 36 ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości, dalej rozporządzenie, poprzez przyjęcie, że w sprawie nie powinien mieć zastosowania art. 134 ust. 4 u.g.n. w zw. z § 36 ust. 4 rozporządzenia, a § 36 ust. 3 rozporządzenia. Szerzej ujmując istota sporu sprowadza się do ustalenia jakie reguły mają zastosowanie przy ustalaniu odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, dalej specustawa. Odnosząc się tego zagadnienia należy przede wszystkim zauważyć, iż art. 12 ust. 5 specustawy drogowej wskazuje, że do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania za nieruchomości, które wskutek wydania decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej stały się własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18 specustawy drogowej. Wynika z powyższego, iż do ustalenia i wypłaty odszkodowania owszem stosuje się przepisy o gospodarce nieruchomościami, ale tylko odpowiednio. W literaturze podkreśla się, że odpowiednie stosowanie przepisów prawa może polegać zarówno na stosowaniu odpowiednich przepisów bez żadnych modyfikacji, odpowiednie przepisy mają być stosowane z pewnymi modyfikacjami, ale i ze względu na ich bezprzedmiotowość lub sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla danych stosunków, odpowiednie przepisy nie mogą być w ogóle stosowane (vide: J. Nowacki, Odpowiednie stosowanie przepisów prawa, PiP 1964/3/372-373; M. Hauser, Odpowiednie stosowanie przepisów prawa – uwagi porządkujące, PPiA, 2005, t. LXV, s. 161-162). Na gruncie okoliczności badanej sprawy powyższe oznacza, że przepisy u.g.n. w całości i bez żadnych modyfikacji znajdą zastosowanie do kwestii ustalenia i wypłaty odszkodowania wyłącznie w sytuacji, kiedy kwestie te nie zostały uregulowane odmienienie przez przepisy odnoszące do przejęcia nieruchomości z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego w trybie specustawy drogowej. W doktrynie i orzecznictwie dość zgodnie przyjmuje się, że wyjątek, na tle zasady określania wartości nieruchomości dla celów ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie, stanowi określenie wartości nieruchomości przejmowanych pod drogi publiczne w trybie specustawy drogowej. Na gruncie tej regulacji prawnej, w szczególny sposób określa się wartość rynkową nieruchomości dla potrzeb ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu jej wywłaszczenia lub przejęcia z mocy prawa. (vide: E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023 r., uwagi do art. 134; P. Czechowski (red.), Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, WK 2015, uwagi do art. 134; wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., I OSK 691/17, wyrok NSA z dnia 10 lipca 2019 r., I OSK 2430/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). To zwrócenie uwagi na przepisy specustawy drogowej ma istotne znaczenie, albowiem to ta ustawa jest podstawą prawną ustalenia odszkodowania, specustawa drogowa nie reguluje jednak kompleksowo problematyki odszkodowania za przejętą nieruchomość, stąd też odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o gospodarce nieruchomościami. To odesłanie zawarte w art. 12 ust. 5 specustawy ma dwie istotne cechy: po pierwsze jest to odesłanie do odpowiedniego stosowania, a nie wprost, a po drugie jest to odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o gospodarce nieruchomościami (a nie ustawy o gospodarce nieruchomościami), a więc zarówno ustawy o gospodarce nieruchomościami jak i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. To zwrócenie uwagi na treść art. 12 ust. 5 specustawy i wynikający z niego sposób odesłania, tj. odpowiedni jak i zakres odesłania, tj. do przepisów o gospodarce nieruchomościami nie jest przypadkowy, jeżeli weźmie się pod uwagę, że specustawa zawiera jeszcze drugie odesłanie w art. 23, który stanowi, że "W sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami". Odesłanie zawarte w art. 23 specustawy odsyła wprost (a nie odpowiednio) do stosowania w sprawach nieuregulowanych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (a nie przepisów o gospodarce nieruchomościami). Stąd też zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalając stan prawny, który powinien mieć zastosowanie dla ustalenia odszkodowania za przejętą nieruchomość na podstawie specustawy, nie można pomijać relacji prawnej jaka zachodzi pomiędzy specustawą a ustawą o gospodarce nieruchomościami, a którą kształtuje art. 12 ust. 5 specustawy. Drugim istotnym zagadnieniem jakie pojawia się przy ustalania stanu prawnego, który powinien mieć zastosowanie przy ustaniu odszkodowania za nieruchomość przejętą na podstawie specustawy, to relacja jaka zachodzi pomiędzy art. 134 ust. 4 u.g.n., a § 36 ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny. Powołany art. 134 ust. 4 u.g.n. stanowi, że "Jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia". Powszechnie przyjmuje się, że przepis art. 134 ust. 4 u.g.n. statuuje "zasadę korzyści", a zasada ta ma charakter ogólny, tak jak ogólny charakter mają zasady wynikające z art. 134 u.g.n. dotyczące podstaw ustalenia odszkodowania. Natomiast powołany § 36 rozporządzenia dotyczy ustalania wartości rynkowej nieruchomości dla potrzeb ustalania odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone lub przejęte z mocy prawa na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, czyli specustawy. Dla prawidłowego ustalenia tej relacji niezbędne jest odwołanie się do art. 159 u.g.n., w którym zawarta jest delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia, a szczególnie do zakresu tej delegacji, aby móc zbadać, czy nie doszło do przekroczenia zakresu delegacji. Powołany art. 159 u.g.n. stanowi, że Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje metod i technik wyceny nieruchomości, sposoby określania wartości nieruchomości, wartości nakładów i szkód na nieruchomości oraz sposób sporządzania, formę i treść operatu szacunkowego, uwzględniając: pkt 1 do pkt 7, w tym w pkt 4 sposoby określania wartości nieruchomości w zależności od ich rodzaju i przeznaczenia. Tym samym z delegacji ustawowej zawartej w art. 159 pkt 4 u.g.n. wynika, że ustawodawca nie tylko dopuszcza, ale wskazuje, że w rozporządzeniu należy uwzględnić sposoby określania wartości nieruchomości w zależności od ich rodzaju i przeznaczenia. Stąd też w § 36 rozporządzenia określono sposoby ustalania wartości nieruchomości przejętych pod drogi publiczne na podstawie specustawy, a np. w § 37 Wartości nieruchomości wywłaszczonych lub przejętych z mocy prawa przeznaczonych na linie kolejowe. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasada korzyści wynikająca art. 134 ust. 4 u.g.n., który stanowi, że Jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia, nie ma zastosowania w przypadku gdy przejęte lub wywłaszczone zostały nieruchomości na podstawie specustawy. W przypadku nieruchomości wywłaszczonych lub przejętych na podstawie specustawy (ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych) należy stosować § 36 rozporządzenia, jeżeli zaś przeznaczenie nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia powoduje zwiększenie jej wartości zastosowanie ma § 36 ust.3 rozporządzenia. Zgodnie z § 36 ust. 3, W przypadku gdy przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość rynkową nieruchomości określa się w następujący sposób: 1) wartość działek gruntu wydzielonych pod nowe drogi publiczne albo pod poszerzenie dróg istniejących stanowi iloczyn wartości 1m2 gruntów, z których wydzielono te działki gruntu, i ich powierzchni, 2) wartość nieruchomości zajętych pod drogi publiczne stanowi iloczyn wartości 1m2 gruntów o przeznaczeniu przeważającym wśród gruntów przyległych i ich powierzchni - powiększony, na podstawie badania rynku nieruchomości, nie więcej niż o 50%. Natomiast § 36 ust. 4 rozporządzenia ma zastosowanie w przypadku gdy na realizację inwestycji drogowej została wywłaszczona lub przejęta z mocy prawa nieruchomość, która na dzień wydania decyzji była przeznaczona pod inwestycję drogową, wówczas wartość rynkową określa się, przyjmując przeznaczenie nieruchomości przeważające wśród gruntów przyległych, chyba że określenie wartości jest możliwe przy uwzględnieniu cen transakcyjnych nieruchomości drogowych. Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio. Ta zasada nie ma zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy, albowiem na dzień wydania decyzji z dnia 19 lutego 2017 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, przedmiotowa nieruchomość przeznaczona była w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego jako rolna. W konkluzji należy stwierdzić, że wykładnia przepisów materialnoprawnych dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest prawidłowa. W okolicznościach tej sprawy dla ustalenia wartości rynkowej nieruchomości, która została przejęta pod drogę publiczną na podstawie specustawy, a która w chwili wywłaszczenia zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego przeznaczona była jako rolna, a przeznaczenie nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia spowodowało zwiększenie jej wartości należy zastosować zasadę wynikającą z § 36 ust. 3 rozporządzenia, a nie zasadę wynikająca z art. 134 ust. 4 u.g.n. Należy przy tym zaznaczyć, że zaprezentowana wyżej wykładania przepisów, a w szczególności zwrócenie uwagi na art. 12 ust. 5 specustawy drogowej zgodnie z którym, do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, powoduje, że przy ustaleniu wartości rynkowej nieruchomości przejętej w trybie specustawy drogowej "zasada korzyści" uregulowana w art. 134 ust. 4 u.g.n. w ogóle nie może znaleźć zastosowania prezentowana jest w szeregu orzeczeń (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 823/15, z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 691/17, z dnia 10 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2430/17, z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 518/22, z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1010/22, z dnia 18 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 985/22, z dnia 13 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1341/22 oraz z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1595/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Na marginesie sprawy zauważyć należy, że skarżący kasacyjnie Minister Rozwoju Pracy i Technologii z jednej strony nie zgadza się w wykładnią przepisów dokonaną przez Sąd I instancji i podnosi, że w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 134 ust. 4 u.g.n., a nie § 36 ust. 3 rozporządzenia, z drugiej zaś w obowiązującym aktualnie rozporządzeniu Ministra Rozwoju i Technologii (tj. skarżącego kasacyjnie) z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości § 49 zawiera tożsame rozwiązania co § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. Mając powyższe na uwadze zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 134 ust. 4 u.g.n. oraz § 36 ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie są niezasadne. W konsekwencji niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI