IV SA/Wr 54/22

IV SA/Wr 54/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Mirosława Rozbicka-Ostrowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi D. Y. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania skarżącego D. Y. od wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Wiązów decyzji Starszego Specjalisty Pracy Socjalnej w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w W., z dnia[..]., (.....), odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako "k.p.a."), w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; przywoływana poniżej w skrócie jako "u.ś.r." lub "ustawa") - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Jak przytoczono, wnioskiem z dnia 14 lipca 2021 r., skarżący zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Odmawiając opisaną wyżej decyzją prawa do wnioskowanego świadczenia organ pierwszej instancji powołał się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. uznając, że skarżący nie spełniła warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Od powyższej decyzji skarżący odwołał się, bowiem opiekuje się matką i nie pobiera od 1 sierpnia 2021 r. emerytury w kwocie 30 zł, gdyż z niej zrezygnował na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie w pierwszym rzędzie zauważył, że według art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast w art. 17 ust. 5 omawianego przepisu ustawodawca określił zamknięty katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
5) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Dalej organ zauważył, że z akt sprawy wynika, iż skarżący sprawuje opiekę nad swoją matką, która na podstawie orzeczenia z dnia 17 września 2019 r., wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przeprowadzonego w dniu 23 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego z kolei wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie ze swoją matką, która ma problemy z poruszaniem się i większość czasu spędza w łóżku. Nie jest ona w stanie samodzielnie przygotować sobie posiłku, ma problemy z wykonywaniem czynności higienicznych i pielęgnacyjnych. Do codziennego funkcjonowania potrzebuje pomocy osoby drugiej. Skarżący na co dzień opiekuje się matką, przygotowuje posiłki, robi zakupy, wykupuje leki, towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich. Pomaga również matce przy wykonywaniu zabiegów higienicznych. Ze względu na sprawowaną opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia.
W ocenie organu w przedmiotowej sprawie wystąpiły jednak okoliczności, które nie pozwoliły na przyznanie przez organ pierwszej instancji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, a mianowicie, przeszkodę w uwzględnieniu wniosku z dnia 14 lipca 2021 r. stanowi fakt, że wnioskodawcy przysługuje niezbywalne prawo do emerytury. Skarżący bowiem urodzony w 1954 r. posiada prawo do emerytury jak należy wnosić z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych w R. z dnia [...]r., znak:[...], w sprawie wstrzymania emerytury. Tymczasem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do emerytury.
Kolegium stanęło na stanowisku, iż brzmienie cytowanego przepisu nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych i ustalenie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca przyjął właśnie taki model przyznawania świadczeń rodzinnych, który wyłącza z grona beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego osoby pobierające zaopatrzenie emerytalne, które jest świadczeniem pewnym i stabilnym, odmiennie niż świadczenie pielęgnacyjne, stanowiące element systemu zabezpieczeń społecznych.
Organ wywodził następnie, iż dla wskazania momentu, od którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z uwagi na ww. okoliczność, istotne jest zwrócenie uwagi na fakt, że na gruncie ubezpieczeń społecznych zasadne jest rozróżnienie sytuacji nabycia prawa (tzw. prawo nabyte nierealizowane) od sytuacji ustalenia prawa do emerytury (tzw. prawo nabyte realizowane). Nabycie prawa do emerytury następuje z chwilą spełnienia warunków określonych w ustawie, co wynika wprost z przepisu art. 100 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.). Moment ustalenia prawa do emerytury następuje dopiero po wydaniu decyzji potwierdzającej spełnienie warunków nabycia prawa i wyliczenie wysokości świadczenia. Stosownie do powyższego, przepisy ustawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym ustawy emerytalnej, posługują się zwrotem "ustalone prawo do emerytury, renty itp." wyłącznie w odniesieniu do sytuacji, w której została wydana decyzja deklarująca nabycie prawa i stanowiąca podstawę jego realizacji (np. art. 4 pkt 1, art. 5, art. 118 i inne ustawy emerytalnej). Przyjąć należy, że występujący w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrot "ustalone prawo do emerytury" należy utożsamiać z sytuacją, w której została wydana decyzja deklarująca nabycie prawa do emerytury. Wydanie decyzji ustalającej prawo do emerytury powoduje ziszczenie się negatywnej przesłanki nieprzysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec takiej osoby można przyjąć, że ziściło się ryzyko emerytalne rozumiane jako niebezpieczeństwo utraty zatrudnienia w związku z dożyciem wieku emerytalnego jako domniemanego wieku niezdolności do pracy lub ryzyko całkowitej niezdolności do pracy.
Nadto organ podkreślił, że na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych rozróżnia się sytuacje "ustalenia" prawa do emerytury oraz sytuację "zawieszenia" jej wypłaty. Zgłoszenie wniosku o emeryturę może prowadzić tylko do ustalenia prawa do emerytury, zaś nie musi wiązać się z jej pobieraniem. Po ustaleniu tego prawa, możliwe jest zawieszenie świadczenia (wypłaty świadczenia), na podstawie art. 103 ustawy emerytalnej, z urzędu lub na wniosek. Z nabytego i ustalonego prawa do emerytury nie można jednak zrezygnować. Inaczej rzecz ujmując, instytucja zawieszenia emerytury na wniosek nie niweczy skutku w postaci ustalenia prawa do emerytury. Wynika to z innych przepisów ustawy emerytalnej, a mianowicie zgodnie z art. 134 ust. 1 tej ustawy, zawieszenie prawa skutkuje wstrzymaniem wypłaty świadczenia. W razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty emerytury, na wniosek uprawnionego następuje jedynie wznowienie wypłaty, nie jest zaś konieczne wydawanie nowej decyzji o ustaleniu prawa do emerytury (art. 135 ustawy emerytalnej). Wznowienie wypłaty następuje na podstawie wcześniejszego ustalenia prawa do emerytury. Wynika z tego, że osoba która złożyłaby wniosek o zawieszenie emerytury, nadal - po zawieszeniu - dysponowałaby ustalonym prawem do emerytury i wypełniała znamiona przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przesłanka ta bowiem sformułowana jest jako "ustalone prawo do emerytury", a nie np. pobieranie emerytury czy osiąganie dochodu z tytułu emerytury. Osoba, która złoży wniosek o zawieszenie emerytury, świadczenia tego nie pobiera, niemniej jednak jest nadal osobą mającą ustalone prawo do emerytury.
W tym świetle organ wyjaśnił, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest złagodzenie po stronie opiekuna skutków ryzyka socjalnego w postaci konieczności zaniechania aktywności zarobkowej i zawodowej, pomimo pozostawania w wieku produkcyjnym. Podmiotem prawa do tego świadczenia jest osoba zdolna do pracy, rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, świadczenie to ma jej częściowo zrekompensować utracony zarobek (por. wyrok TK w sprawie sygn. akt SK 2/17). Na kompensacyjną funkcję świadczenia pielęgnacyjnego wskazują także wypowiedzi przedstawicieli doktryny (zob. A. Korcz - Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2014, s. 314). Istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest ich dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywana przez nie pracy zarobkowej (tak w wyroku TK sygn. akt: SK 2/17). Uznać należy zatem, że w innej sytuacji są osoby które, będąc albo w wieku poprodukcyjnym albo całkowicie niezdolnymi do pracy, de facto opiekując się osobą niepełnosprawną, nie rezygnują jednak z aktywności zarobkowej i zawodowej. Wedle ogólnych założeń polityki społecznej, inny jest zakres przedmiotowy polityki społecznej wobec osób w wieku przedprodukcyjnym, produkcyjnym i poprodukcyjnym. Pierwszej grupie osób państwo ma zapewnić dostęp do opieki i edukacji, drugiej - dostęp do pracy, a trzeciej - dostęp do świadczeń z zabezpieczenia społecznego w związku z konwencjonalną utratą zdolności do pracy. Skoro jednak ustawodawca tworzy system opieki długoterminowej wedle koncepcji tzw. opieki krewniaczej (nieformalnych, niezawodowych opiekunów), to zakładając w tej grupie duży odsetek osób w wieku produkcyjnym, oferuje im - w związku z rezygnacją z aktywności zarobkowej - świadczenie w swej wysokości kompensujące utracony dochód, tj. w wysokości dochodu, którego może się spodziewać osoba aktywna zarobkowo, będąca w wieku produkcyjnym i zdolna do pracy. Dlatego zasadnie przyjął ustawodawca, że osoby w wieku poprodukcyjnym, w stosunku do których ziściło się ryzyko emerytalne lub ryzyko z nim zrównane lub osoby, w stosunku do których ziściło się ryzyko całkowitej niezdolności do pracy, czyli osoby mające ustalone prawo do emerytury, renty (z wyłączeniem renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno - rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego, świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zasadniczym kryterium wyróżnienia i funkcjonowania w systemie ubezpieczeń w systemie zabezpieczenia społecznego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania takiej opieki, w sytuacji zdolności i gotowości podjęcia pracy (wiek produkcyjny).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Kolegium opowiadając się za literalną interpretacją przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziło finalnie, że posiadanie przez skarżącego prawa do emerytury stanowi przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tej przesłanki negatywnej nie konwaliduje okoliczność zawieszenia wypłaty emerytury.
W skardze zarzucono decyzji naruszenie prawa, z powodu pominięcia przez organ faktu wydania decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wstrzymującej wypłatę emerytury, w związku z zamiarem pobierania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego. Przeprowadzony wywiad rodzinny potwierdził niepełnosprawność matki oraz osobiste sprawowanie stałej opieki nad nią przez skarżącego. Świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane w świetle orzecznictwa sądów począwszy już od 2019 roku.
W odpowiedzi organ podtrzymując dotychczasową argumentację wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie przypomnieć należy, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021, poz. 137). Uchylenie natomiast decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz.329 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest związany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.
Oceniając zatem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że jest ona obarczoną wadą wynikającą z błędnej wykładni normy prawa materialnego.
Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy cytowanej wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu wymienionej ustawy (art. 2 pkt 2) są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa przepis art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełniania w tej dacie wszystkich przesłanek warunkujących jego uzyskania, a więc zaistnienia zarówno tych pozytywnych (art. 17 ust.1 u.ś.r.) jak i braku negatywnych, wymienionych w art.17 ust. 5 u.ś.r. Jak wynika bowiem z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. - w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Zdaniem Sądu, w świetle ugruntowanej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych, jednak całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego dużo niższą emeryturę, a tym samym pozbawienie pomocy rodziny, która obarczona jest dodatkowymi kosztami związanymi z opieką nad osobą z niepełnosprawnością oraz pozbawienie pomocy wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny, stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym.
W omawianej materii Skład orzekający w pełni aprobuje takie rozwiązanie omawianej kwestii, które znalazło odzwierciedlenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego między innymi z dnia 26 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1944/21, z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 1799/2, z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, w których Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 tej ustawy). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.
W realiach rozpatrywanej sprawy skarżący przestawił w toku postępowania pierwszej instancji decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. znak [...] o wstrzymaniu wypłaty emerytury na wniosek skarżącego zgłoszony 14 lipca 2021 r. Jako podstawę prawną powołanej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał przepis art. 134 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz Umowę między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym z dnia 18 maja 2012 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1373). Tym samym uznać trzeba – odmiennie niż przyjęły organy - że odpadła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury.
Z tego względu odmowa przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na nieprawidłowo zinterpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. narusza prawo, co w konsekwencji spowodowało konieczność wyeliminowania przez Sąd z obrotu prawnego obu decyzji administracyjnych na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji wyroku.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania, w aspekcie zbadania spełnienia przesłanek prawnych do przyznania spornego świadczenia, organ administracji publicznej orzekający w sprawie uwzględni powyższą ocenę prawną Sądu dotyczącą wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. i przeprowadzi niezbędne czynności w celu rozpatrzenia wniosku strony skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.