I SA/Wa 2184/23

I SA/Wa 2184/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 25 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2024 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 11 września 2023 r. nr DSZ-V.4321.2.25.2023.MK w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 6 września 2021 r. nr 002481/ŻZZEWN/08/2021; 2. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Decyzją z 11 września 2023 r., nr DSZ-V.4321.2.25.2022.MK, Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej również jako "Minister/organ") utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej również jako "Wojewoda/organ I instancji") z 6 września 2021 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z 8 sierpnia 2016 r. E. P. (dalej również jako "Skarżąca") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę N. P. na okres świadczeniowy 2016/2017.
Decyzją z [...] sierpnia 2016 r., nr [...], Wójt Gminy [...] (dalej również jako "organ pomocowy") przyznał Skarżącej wnioskowane świadczenie w kwocie 500 zł na okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r.
W dniu 17 października 2016 r. wpłynęło do organu pomocowego oświadczenie Skarżącej, że jej maż J. P. od października 2016 r. pracuje w [...]. Pismem z 18 października 2016 r. Wójt Gminy [...] przesłał do Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] dokumentacje w sprawie świadczenia wychowawczego na N. P. celem rozstrzygnięcia czy zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego.
Na wezwanie Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] sformułowane w piśmie z 27 czerwca 2017 r., Skarżąca oświadczyła, że w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 16 października 2016 r. jej mąż nie pracował, natomiast od 17 października 2016 r. do chwili obecnej pracuje za granicą.
Pismem z 21 sierpnia 2017 r. Urząd Marszałkowski Województwa [...] poinformował organ pomocowy, że w przypadku Skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 listopada 2016 r. do chwili obecnej.
Następnie, ostateczną decyzją z [...] października 2017 r., nr [...], Wójt Gminy [...] uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego Skarżącej na N. P. od dnia 1 listopada 2016 r. do chwili obecnej.
Pismem z 20 kwietnia 2021 r. Wojewoda [...] poinformował Skarżącą o pozostawieniu bez rozpoznania jej wniosku z [...] sierpnia 2016 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko N. P. na okres świadczeniowy 2016/2017.
Pismem z 22 lipca 2021 r. Wojewoda zawiadomił Skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na córkę N. P. w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie, pismem z 3 sierpnia 2021 r. Skarżąca wyjaśniła, że niezwłocznie poinformowała organ pomocowy o zmianie sytuacji zawodowej jej męża w związku z podjęciem zatrudnienia za granicą, lecz nie spowodowało to wstrzymania wypłaty świadczenia, ponieważ jak przekazano Skarżącej w Gminym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] – w sprawie właściwy jest Wojewoda [...] i dlatego wypłaty świadczenia będą kontynuowane.
Decyzją z [...] września 2021 r., nr [...], Wojewoda, m.in. na podstawie art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej jako "ustawa") ustalił: 1) że świadczenie wychowawcze w kwocie 5 500,00 zł wypłacone Skarżącej na dziecko N. P. za okres od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym; 2) że obowiązkowi zwrotu podlega ww. kwota łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi na dzień wydania decyzji na kwotę 1 568,76 zł. W uzasadnieniu decyzji powołał się na fakt pozostawienia wniosku Skarżącej z [...] sierpnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego bez rozpoznania z uwagi na nie dostarczenie przez Skarżącą dokumentów niezbędnych do wydania decyzji w sprawie. Organ I instancji wyjaśnił również, że zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego jak i w decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego Skarżąca była pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Wojewoda [...] wskazał, że z uwagi na pracę J. P. za granicą w relewantnym okresie, Skarżąca pobrała świadczenie wychowawcze nie będąc do tego uprawnioną. Wojewoda dodał, że w związku ze zmianą przepisów ustawy, które weszła w życie 1 lipca 2019 zmianie uległa redakcja przepisu art. 25 ust. 3 ustawy dotyczącego odsetek. Niemniej jednak, z uwagi na fakt, że świadczenie wypłacone zostało Skarżącej przed dniem 30 czerwca 2019 r. to na podstawie przepisów przejściowych do ustawy nowelizującej, czyli ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r., poz. 924), w sprawach świadczeń wychowawczych za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy w dotychczasowym brzmieniu, w tym przepis art. 25 ust. 3 w brzmieniu – "Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie." Na tej podstawie Wojewoda uznał, że w realiach niniejszej sprawy naliczenie odsetek od kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego jest zasadne.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca.
Po rozpatrzeniu odwołania, Minister decyzją z 11 września 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody i wskazał, że zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981), sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. Organ podniósł, że w niniejszym postępowaniu dotyczącym ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ nie bada zasadności ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone pozostawieniem wniosku Skarżącej bez rozpoznania. Wyjaśnił następnie, że zgodnie z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 9 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6 ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Minister zauważył, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych. Wskazał dalej, że jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach, we wniosku z 8 sierpnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego Skarżąca oświadczyła, że żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. We wniosku tym Skarżąca została przy tym pouczona, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku tym zostało również wskazane, że niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa wyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Jak zauważył organ, świadczenie wychowawcze zostało Skarżącej przyznane przez Wójta Gminy [...] na skutek jej wniosku i załączonych do wniosku dokumentów oraz oświadczenia, że żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. Prawidłowo więc Wojewoda uznał, zdaniem Ministra, że w związku z nieprzyznaniem Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okresie 2016/2017 należy uznać, że pobrane przez Skarżącą świadczenie wychowawcze wypłacone za ww. okres jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego. W ocenie Ministra, Wojewoda prawidłowo wykazał, że w związku z tym, że ojciec dziecka był osobą aktywną zawodowo na terytorium [...], przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały w sprawie zastosowanie. Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych w odwołaniu Minister wskazał, że kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Niemniej jednak, zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję Skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2019 r. polegające na uznaniu, iż względem Skarżącej spełnione zostały przesłanki do uznania, że pobrane świadczenie wychowawcze było nienależne i jest ona obowiązana do jego zwrotu, podczas gdy z całości okoliczności sprawy bezsprzecznie wynika, że E. P. informowała organ wypłacający świadczenie o zmianie sytuacji, a fakt braku zainteresowania tym ze strony organu i wyjaśnienia kwestii dochodów nie może obciążać w chwili obecnej Skarżącej;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 i 77 k.p.a. które miało wpływ na wynik postępowania przez niewszechstronne rozważenie, a przez to nie rozpatrzenie w sposób prawidłowy całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego uznania, iż w przypadku Skarżącej ustalono, iż nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze oraz orzeczono obowiązek zwrotu świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W oparciu o powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej jej decyzji Wojewody [...] w całości i umorzenie postępowania, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] w części co do punktu 2 decyzji Wojewody w zakresie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w punkcie 1 decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wyjaśniła, że 17 października 2016 r. poinformowała Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] o wyjeździe męża za granicę do [...]. Ta informacja została przesłana dnia następnego do Wojewody [...] i od tego czasu ewentualna wypłata świadczenia winna zostać w ocenie Skarżącej wstrzymana. Tak się nie stało, wręcz przeciwnie - Skarżąca bezskutecznie zwracała uwagę pracownikom administracji, że nie powinna pobierać świadczenia, albowiem nie ma uprawnień. Zdaniem Skarżącej, nie można zatem zaaprobować stanowiska organów, iż Skarżąca została pouczona o konieczności poinformowania o zmianie sytuacji majątkowej, a mimo to nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku, albowiem Skarżąca poinformowała organ o zmianie sytuacji materialnej i bytowej, z uwagi na wyjazd męża za granicę w celach zarobkowych. Skarżąca wskazała również, że nie można żądać w chwili obecnej zwrotu świadczenia, kiedy od jego przyznania i wypłaty upłynęło niemalże 7 lat, a organ posiadał wiedzę, że nienależnie świadczenie to wypłaca i w żaden sposób nie zareagował, chociażby uchylając swoją decyzję. Dodatkowo w sposób całkowicie pozbawiony logiki, zdaniem Skarżącej, organ żąda obecnie zwrotu świadczenia z odsetkami ustawowymi, podczas gdy Skarżąca w żaden sposób nie zawiniła w przedmiotowej sytuacji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest zasadna.
Na wstępie wskazać należy, że w toku postępowania administracyjnego, jak i w skardze, Skarżąca podnosiła, że nie czuje się odpowiedzialna za sytuację jaka zaistniała w jej sprawie, ponieważ niezwłocznie poinformowała organ pomocowy o zmianie sytuacji zawodowej jej męża w związku z podjęciem zatrudnienia na terytorium [...], co jednak nie spowodowało wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego. Zdaniem Skarżącej, zobowiązanie jej do zwrotu pobranego świadczenia oraz uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie świadczenia wychowawczego, jest całkowicie dla niej niezrozumiałe oraz krzywdzące.
W ocenie Ministra, brak było podstaw do odstąpienia przez Wojewodę od nałożenia na Skarżącą obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia także w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie, bowiem Skarżąca prawidłowo pouczona we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego z [...] sierpnia 2016 r., że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do ww. świadczenia, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie, obowiązku tego nie wypełniła. W konsekwencji, Minister uznał, że świadczenie wychowawcze zostało Skarżącej przyznane przez Wojewodę na skutek ww. wniosku i załączonych do wniosku dokumentów oraz oświadczenia, że żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. W tej sytuacji, zdaniem Ministra, brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu.
Mając na uwadze powyższe stanowisko organów należało dokonać kontroli, czy Wojewoda słusznie zażądał od Skarżącej zwrotu świadczenia wychowawczego w kwocie 5 500,00 zł, wypłaconego Skarżącej na dziecko N. P. w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. jako świadczenia nienależnie pobranego, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi na dzień wydania decyzji Wojewody na kwotę 1 568,76 zł.
W myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (w brzmieniu obowiązującym w okresie świadczeniowym 2016/2017 – art. 25 ust. 2 pkt 1 uchylony został przez art. 1 pkt 23 lit. a tiret pierwsze ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. 2019 r., poz. 924, zmieniającej ustawę o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z dniem 1 lipca 2019 r., natomiast na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r., w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu) – za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Natomiast stosownie do art. 25 ust. 3 ustawy - od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.
W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się nadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności wykluczających prawo do świadczeń) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu). Okoliczność nienależnie pobranego świadczenia związana jest zatem ze skutecznością pouczenia o okolicznościach, które mają wpływ na pobieranie świadczenia. W orzecznictwie zwraca się uwagę na świadomość działania świadczeniobiorcy. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza przy tym formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy. Wina (świadomość) świadczeniobiorcy w ujęciu subiektywnym stanowi zatem kluczowy element uznania świadczenia za pobrane nienależnie. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09, oraz z 17 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 921/21).
Należy zwrócić również uwagę, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 ustawy k.p.a.). Ponadto stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ostatecznie organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Oceniając natomiast czy w sprawie zachodzi sytuacja nienależnie pobranego świadczenia niewątpliwie należy wziąć pod uwagę całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.
Przede wszystkim umknęło uwadze organów, że Skarżąca już w piśmie z 17 października 2016 r. zgłosiła do organu pomocowego informację, że jej maż J. P. od października 2016 r. pracuje w [...]. Jak tłumaczyła Skarżąca w toku postępowania administracyjnego, oraz w skardze, pracownicy socjalni nie widzieli w takiej sytuacji podstaw do natychmiastowego wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, pismem z 18 października 2016 r. Wójt Gminy [...] przesłał do Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] dokumentacje w sprawie świadczenia wychowawczego na N. P. celem rozstrzygnięcia czy zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Natomiast Urząd Marszałkowski Województwa [...] dopiero pismem z 21 sierpnia 2017 r. poinformował organ pomocowy, że w przypadku Skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 listopada 2016 r. do chwili obecnej (na datę sporządzenia niniejszego pisma). Z kolei, Wójt Gminy [...] ostateczną decyzją z [...] października 2017 r., nr [...], uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego Skarżącej na N. P. od dnia 1 listopada 2016 r. do chwili wydania tejże decyzji, a więc po ponad roku od momentu zgłoszenia przez Skarżącą faktu pracy męża za granicą. We wskazanym okresie (od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r.) organ pomocowy nie zaprzestał wypłaty przyznanego Skarżącej w 2016 r. świadczenia wychowawczego, chociaż istnieją w ustawie odpowiednie narzędzia w postaci możliwości wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego (art. 23 ust. 2 ustawy stosowany per analogiam).
Powyższe okoliczności mogły, zdaniem Sądu, wywołać u Skarżącej przekonanie, że chociaż jej mąż pracuje za granicą, to jednak z uwagi na brak wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego, przysługuje jej prawo do tego świadczenia. Trudno zatem uznać, że Skarżąca swoim działaniem świadomie i celowo wprowadziła organ pomocowy w błąd. Wręcz przeciwnie, Skarżąca bez zbędnej zwłoki poinformowała zarówno Wójta Gminy [...], jak i Urząd Marszałkowski Województwa [...] o okolicznościach, których zaistnienie mogło mieć wpływ na istnienie jej uprawnienia. Powyższe okoliczności nie zostały w żaden sposób wzięte pod uwagę przez organy orzekające w sprawie.
Sąd uznał zatem, że w związku z powyższym doszło do znacznych nieprawidłowości w działaniach organów, polegających na zbyt długim procedowaniu, na co zwróciła uwagę w skardze również Skarżąca, wskazując na opieszałość urzędników i niezałatwienie sprawy w terminie. W takiej sytuacji fakt wystąpienia okoliczności wykluczających prawo do świadczeń w postaci uprawnienia do świadczeń na rodzinę w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej została stwierdzony przez Urząd Marszałkowski Województwa [...] dopiero po 10 miesiącach od momentu kiedy Skarżąca poinformowała o tym Wójta Gminy [...]. Podkreślenia przy tym wymaga, że opieszałość organów w procedowaniu sprawy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie może obciążać Skarżącej. Organy nie powinny przerzucać na Skarżącą ciężaru konsekwencji swoich nieprawidłowych działań. W sprawie istotne jest również to, że po stronie Skarżącej nie doszło do żadnej wadliwej czynności. W szczególności nie można przyjąć, że Skarżąca uzyskała świadczenie na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
Zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażone w art. 2 Konstytucji RP, nie pozwalają, ażeby w takich sytuacjach, jak zaistniała w niniejszej sprawie, kosztami błędu organu został obciążony obywatel. Nie może być bowiem tak, że Wojewoda nakazuje zwrot pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie w sytuacji, gdy sprawa ta nie miała by w ogóle miejsca gdyby organy procedowały sprawnie, natomiast dalsze pobieranie świadczenia przez Skarżącą było wynikiem znaczącej nieprawidłowości organów, przy braku jakiegokolwiek zawinienia ze strony Skarżącej. Tego rodzaju praktyki nie są możliwe w demokratycznym państwie prawa, gdzie zasada praworządności jest podstawą jego funkcjonowania.
Na marginesie należy wskazać, że Skarżąca działała w dobrej wierze i w zaufaniu do organów państwa. W orzecznictwie wskazuje się, że w dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność tego mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 21/14, LEX nr 1666189). Z okoliczności faktycznych sprawy udokumentowanych w aktach administracyjnych wynika, że nie było celem Skarżącej bezprawne uzyskiwanie świadczenia, bowiem niezwłocznie poinformowała ona organ pomocowy o zmianie swojej sytuacji rodzinnej i prosiła o wstrzymanie dalszych wypłat.
Mając na uwadze powyższe, w sprawie uzasadnionym jest stwierdzenie, że brak jest ziszczenia się przesłanek warunkujących uznanie wypłaconego w okresie ujętym w zaskarżonej decyzji świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, co świadczy o naruszeniu tego przepisu prawa materialnego przez organy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez jego zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, który ich to tego nie uprawniał. Naruszenie to było zaś wynikiem braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jak i błędnej jego oceny, na skutek naruszenia przepisów postępowania, tj. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. Z tych przyczyn zakwestionowana decyzja jak też obarczona tożsamymi wadami decyzja organu I instancji, nie mogły się ostać.
Uwzględniając natomiast zachodzące w sprawie okoliczności należy zwrócić uwagę, że zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa administracyjnego bezprzedmiotowość oznacza, że nie występuje któryś z elementów materialnego stosunku prawnego, co powoduje niemożność wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty (wyrok NSA z 21 listopada 2014 r., II GSK 1785/13). Bezprzedmiotowość taka może wiązać się z brakiem możliwości ukształtowania stosunku administracyjnoprawnego, ze względu na brak przepisów prawa powszechnie obowiązującego stanowiących podstawę prawną do wydania merytorycznej decyzji (por. M. Dyl, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego, 2015, art. 105, s. 529-530). Mając na względzie powyższe uznać należy, że warunek uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobranego przez Skarżącą nie został spełniony, a zatem prowadzone w tym przedmiocie postępowanie jako bezprzedmiotowe, podlegało umorzeniu.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 oraz art. 145 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.