I SA/WA 2178/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, uznając, że skarżący nie wykazali legitymacji procesowej do jej zainicjowania.
Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z 2000 r., twierdząc, że nieruchomość nie przeszła na własność Skarbu Państwa, a decyzja z 2022 r. potwierdziła ich następstwo prawne po dawnym właścicielu. Minister umorzył postępowanie, uznając skarżących za nieuprawnionych do jego wszczęcia, opierając się na wpisie w księdze wieczystej z 1999 r. wskazującym Skarb Państwa jako właściciela. WSA oddalił skargę, potwierdzając, że organy administracji są związane wpisami w księgach wieczystych i nie mogą ich kwestionować w postępowaniu administracyjnym, a jedynym sposobem jest powództwo cywilne o uzgodnienie stanu prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która umorzyła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z 2000 r. Skarżący, będący spadkobiercami dawnego właściciela, domagali się stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, powołując się na późniejszą decyzję Wojewody z 2022 r., która stwierdziła, że część nieruchomości nie podlegała przepisom o reformie rolnej, a tym samym nie przeszła na własność Skarbu Państwa. Minister umorzył postępowanie, uznając, że skarżący nie posiadają legitymacji procesowej do wszczęcia postępowania nadzorczego, ponieważ wpis w księdze wieczystej z 1 stycznia 1999 r. wskazywał Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości. Sąd administracyjny podzielił stanowisko Ministra, podkreślając, że organy administracji są związane domniemaniem prawnym wynikającym z wpisów w księgach wieczystych (art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) i nie mogą samodzielnie ustalać odmiennego stanu prawnego. Jedyną drogą do podważenia wpisu w księdze wieczystej jest postępowanie cywilne o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości. Sąd uznał, że skarżący nie wykazali prawa własności w dacie komunalizacji, a późniejsze dokumenty nie mogły skutecznie obalić domniemania wynikającego z księgi wieczystej w postępowaniu administracyjnym. W konsekwencji, skarga została oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji publicznej jest związany domniemaniem prawnym wynikającym z wpisów w księdze wieczystej (art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) i nie może samodzielnie ustalać odmiennego stanu prawnego. Jedyną drogą do podważenia wpisu jest postępowanie cywilne o uzgodnienie stanu prawnego.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że zasada jawności materialnej ksiąg wieczystych i domniemanie ich zgodności z rzeczywistym stanem prawnym wykluczają kontrolę wpisów w postępowaniu administracyjnym. Wpis w księdze wieczystej jest orzeczeniem sądu cywilnego, które wiąże inne sądy i organy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (19)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 105 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
ustawa art. 60 § 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
ustawa art. 60 § 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
u.k.w.h. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.u.s.a.
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
k.p.a. art. 156
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
dekret PKWN art. 2 § 1
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
u.k.w.h. art. 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 2
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 10
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
k.p.c. art. 626 § 8
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 365
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy administracji są związane domniemaniem prawnym wynikającym z wpisów w księdze wieczystej i nie mogą samodzielnie ustalać odmiennego stanu prawnego. Jedynym sposobem na podważenie wpisu w księdze wieczystej jest postępowanie cywilne o uzgodnienie stanu prawnego. Skarżący nie wykazali prawa własności nieruchomości w dacie komunalizacji, a wpis w księdze wieczystej z tej daty wskazywał Skarb Państwa jako właściciela.
Odrzucone argumenty
Decyzja Wojewody z 2022 r. o tym, że część nieruchomości nie podlegała reformie rolnej, obala domniemanie własności Skarbu Państwa i stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Skarżący, jako spadkobiercy dawnego właściciela, mają legitymację procesową do wszczęcia postępowania nadzorczego.
Godne uwagi sformułowania
domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece [...] nie może zostać wzruszone w sprawie administracyjnej. zasada wyrażona w art. 3 ustawy księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach.
Skład orzekający
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
przewodniczący
Elżbieta Lenart
sprawozdawca
Anna Milicka-Stojek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady związania organów administracji wpisami w księgach wieczystych i konieczności prowadzenia postępowań cywilnych w celu ich obalenia."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których kwestionuje się decyzje komunalizacyjne lub inne akty administracyjne dotyczące nieruchomości, a stan prawny nieruchomości jest ustalony w księdze wieczystej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej zasady prawnej dotyczącej mocy wiążącej wpisów w księgach wieczystych w kontekście postępowań administracyjnych, co jest kluczowe dla prawników zajmujących się nieruchomościami i prawem administracyjnym.
“Księga wieczysta nieomylna? WSA: Organy administracji nie podważą wpisu własności.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 2178/23 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2024-04-03 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2023-11-10 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/ Anna Milicka-Stojek Elżbieta Lenart /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Asesor WSA Anna Milicka-Stojek Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. P., A. K., E. S., K. W., K. W., P. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Uzasadnienie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 12 września 2023 r., nr DAP-WPK.727.2.15.2023/Mste umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Podlaskiego nr GKN.V.72130-13/17/99 z 31 stycznia 2000 r., stwierdzającej, że z dniem 1 stycznia 1999 r. mienie Skarbu Państwa będące we władaniu Zespołu Szkół Rolniczych w [...] stało się z mocy prawa mieniem Powiatu [...] - w części dotyczącej nieruchomości gruntowej zabudowanej, położonej w [...] Gmina [...], stanowiącej działkę aktualnie oznaczoną numerem [...] (powstałą w wyniku podziału działki nr [...]), dla której w Sądzie Rejonowym w [...] jest urządzona księga wieczysta nr [...] (dawniej Nr [...]). Zaskarżone orzeczenie zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wojewoda Podlaski decyzją nr GKN.V.72130-13/17/99 z 31 stycznia 2000 r. (zwaną dalej "decyzją komunalizacyjną"), działając na podstawie art. 60 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", stwierdził, że z dniem 1 stycznia 1999 r. mienie Skarbu Państwa, będące we władaniu Zespołu Szkół Rolniczych w [...] stało się z mocy prawa mieniem Powiatu [...]. Decyzja dotyczyła m.in. nieruchomości gruntowej zabudowanej, położonej w [...] Gmina [...], stanowiącej według danych ewidencji gruntów działki oznaczone numerem geod. [...], [...] i [...], dla których w Sądzie Rejonowym w [...] urządzona jest księga wieczysta Nr [...]. Wyżej wymieniona decyzja Wojewody nie została zaskarżona, wobec czego stała się ostateczna. Wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody Podlaskiego z 31 stycznia 2000 r. - w części dotyczącej działki nr [...], złożyli: A. K., E. W., K.W., P.W., K. W. i A. W.(dalej jako "skarżący"). W uzasadnieniu wniosku podnieśli, że decyzją Wojewody Podlaskiego z 15 listopada 2022 r. nr WG-I.7515.43.2017.MJ rozstrzygnięto, że część działki nr [...], część działki nr [...] oraz część działki nr [...], wchodzące w skład zespołu dworsko - parkowego majątku [...], stanowiącego własność S. W., nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm.). Zdaniem skarżących z decyzji tej wynika, że części przedmiotowych nieruchomości nie przeszły na własność Skarbu Państwa, co oznacza, że właścicielami nieruchomości był S. W. oraz jego następcy prawni. Prowadzi to do przekonania, iż brak tytułu własności Skarbu Państwa do ww. nieruchomości oznacza, że nie mogły być one przedmiotem komunalizacji na podstawie art. 60 ust. 1 i 3 ustawy. Po rozpatrzeniu tego wniosku oraz całości akt sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją nr DAP-WPK.727.2.15.2023/Mste z 12 września 2023 r. umorzył postępowanie. Uzasadniając podjęte w sprawie rozstrzygnięcie, organ w pierwszej kolejności wskazał na treść przepisów mających zastosowanie w sprawie komunalizacyjnej. Następnie podkreślił, że na podstawie powołanych przepisów, decydujące znaczenie dla komunalizacji spornej nieruchomości ma jej stan faktyczny i stan prawny istniejący w dniu 1 stycznia 1999 r. Wyjaśnił także, że działka nr [...] została podzielona m.in. na działkę nr [...]. W dalszej części wymienił dokumentację złożoną przez skarżących w toku postępowania. W szczególności wymienił, iż w załączeniu do złożonego wniosku, skarżący przedłożyli zaświadczenie Starostwa Powiatowego w [...], z treści którego wynika, że działki będące przedmiotem decyzji były położone na terenie majątku [...], położonego na terenie gm. [...] w pow. [...] i stanowiły one własność S. W. Protokołem z dnia 4 października 1944 r. teren ten został przejęty na cele reformy rolnej. Wraz z wnioskiem skarżący przedstawili dokumenty z treści których wynika ich następstwo prawne po zmarłym dawnym właścicielu. Dalej skarżący przedstawili decyzję Wojewody Podlaskiego z 15 listopada 2022r., nr WG-I.7515.43.2017.MJ, orzekającą w pkt I, że część działki oznaczonej nr geod. [...], o pow. 0,5160 ha, część działki oznaczonej nr geod. [...], o pow. 1,4618 ha oraz część działki oznaczonej nr geod. [...] o pow. 0,3060 ha, wchodzące w skład zespołu dworsko-parkowego majątku [...], stanowiącego byłą własność S. W., położone w [...], gm. [...], pow. [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Od decyzji tej wniesione zostały odwołania, które następnie zostały cofnięte przez odwołujących się. Decyzja ta nie została zaskarżona do sądu administracyjnego. Akta sprawy zakończonej wydaniem decyzji przez Wojewodę Podlaskiego z 31 stycznia 2000 r., nr GKN.V.72130-13/17/99, zawierają postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 5 października 1995 r., dz. Kw. [...], na mocy którego postanowiono założyć księgę wieczystą KW Nr [...] m.in. dla nieruchomości oznaczonej nr [...], położonej w gminie [...], a jako właściciela przedmiotowej nieruchomości ujawniono Skarb Państwa - Zespół Szkół Rolniczych w [...]. W piśmie z 3 lipca 2023 r., Sąd Rejonowy w [...] X Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w [...] wyjaśnił, że w dniu 1 stycznia 1999 r. w dziale II księgi wieczystej [...] (dawniej KW [...]) jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa - Zespół Szkół Rolniczych w [...]. Minister zaznaczył, że sam fakt wydania przez Wojewodę Podlaskiego decyzji z 15 listopada 2022 r., nr WG-I.7515.43.2017.MJ, bez doprowadzenia przez skarżących do odpowiednich zmian wpisów w księdze wieczystej, nie może być podstawą do uznania przymiotu strony skarżących w postępowaniu nadzorczym. Dodatkowo podkreślił, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym utrwalone jest stanowisko, że domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2023 r. poz. 1984), powoływanej dalej jako "ustawa o księgach wieczystych i hipotece", nie może zostać wzruszone w sprawie administracyjnej. W ocenie organu skoro wnioskodawcy nie wykazali, że postępowanie to dotyczy ich interesu prawnego, to tym samym, nie posiadają oni legitymacji do zainicjowania postępowania w trybie art. 156k.p.a. Konsekwencją takiego ustalenia jest wydanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzji o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego - na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Na wydaną przez Ministra decyzję, pismem z 17 października 2023 r. skarżący, reprezentowani przez adw. A. U., wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów: 1. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego nieuprawnione zastosowanie i nieuzasadnione wydanie decyzji o umorzeniu postępowania na skutek uznania, że skarżący nie legitymują się przymiotem strony w postępowaniu; 2. art. 7, 8, 77 i 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że w dniu 1 stycznia 1999 r. Skarb Państwa był właścicielem przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy z uwagi na skutek ex tunc decyzji Wojewody Podlaskiego z 15 listopada 2022 r. orzekającej, że część działki oznaczonej nr geod. [...] wchodząca w skład zespołu dworsko-parkowego majątku [...], stanowiącego byłą własność S. W., położone w [...], gm. [...], powiat [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie została na tej podstawie przejęta z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, w związku z niniejszym przedmiotowa działka nieprzerwanie stanowiła własność dawnego właściciela, a następnie jego spadkobierców; 3. art. 28 k.p.a., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący nie wykazali, że przysługuje im status strony postępowania, podczas gdy jako spadkobiercy dawnego właściciela nieruchomości są oni legitymowani do dochodzenia wszelkich roszczeń dotyczących przedmiotowej nieruchomości; 4. art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez błędne uznanie, że organ administracji nie ma podstaw do prowadzenia postępowania zmierzającego do obalenia domniemania wynikającego z tego przepisu. Wobec tak przedstawionych zarzutów, skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 12 września 2023 r., nr DAP-WPK.727.2.15.2023/MSte oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podtrzymał wyrażone w swej decyzji stanowisko, jednocześnie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny koniecznym jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Jeżeli w toku tak przeprowadzonego postępowania nie zostanie ustalone wystąpienie choćby jednej okoliczności, o których stanowią wymienione powyżej przepisy prawa, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Odnosząc się do charakterystyki sprawy, wyjaśnienia wymaga że postępowanie administracyjne prowadzone w trybie art. 156 § 1 k.p.a. nie jest ponownym merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, lecz przeprowadzeniem weryfikacji czy dana decyzja jest dotknięta kwalifikowanymi wadami wskazanymi w art. 156 § 1-7 k.p.a., w tym wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Ocena legalności decyzji dokonywana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji odnosi się do aktu już prawomocnego, funkcjonującego w obrocie prawnym i korzystającego z domniemania legalności. Celem przeprowadzenia postępowania nadzorczego przez organ jest zatem ocena czy w przeprowadzonym postępowaniu, podlegającym ocenie, zaistniały takie nieprawidłowości wynikające ze zgromadzonego w nim materiału dowodowego, które należy uznać za spełniające przesłanki do uznania ich za wadę kwalifikowaną postępowania, wymienioną w przywołanym powyżej artykule. Organ administracyjny nie jest zatem władny rozstrzygać sprawy co do jej istoty, jak może to uczynić w postępowaniu odwoławczym, może natomiast działać tylko jako organ kasacyjny. Zasadniczą kwestią podlegającą rozstrzygnięciu w zawisłej sprawie było wyjaśnienie, czy skarżący byli uprawnieni do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Podlaskiego z 31 stycznia 2000 r. Potwierdzenie takiego uprawnienia skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji i obowiązaniem organu do merytorycznego rozpoznania złożonego przez skarżących wniosku. Wyjaśnienia wymaga, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 105 § 1 k.p.a. stanowiący o tym, że organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo w części, gdy postępowanie stało się z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe odpowiednio w całości albo w części. O bezprzedmiotowości postępowania można mówić wówczas, gdy po zbadaniu dopuszczalności złożenia wniosku przez podmiot, organ stwierdza że wniosek ten pochodzi od podmiotu nieuprawnionego do jego wniesienia, zatem od podmiotu który nie może zostać uznany za stronę postępowania. Natomiast stroną postępowania, zgodnie z treścią art. 28 k.p.a., jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny winien zatem wynikać z konkretnej normy prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym, w określonym stanie faktycznym, podmiot może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego praw i obowiązków przed naruszeniem, które dokonać może ten akt. Ostatecznie żądanie takiego podmiotu zmierza do doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Skarżący swoją legitymację procesową wywodzą z faktu dziedziczenia po S. W. nieruchomości gruntowej położonej w [...], stanowiącą działkę nr [...]. Wniosek o stwierdzenie nieważności opierają także na decyzji Wojewody Podlaskiego z 15 listopada 2022 r. stwierdzającej że ww. działka nie podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przyznać należy jednak rację Ministrowi, który ustalając prawo własności spornej nieruchomości, opierał się na treści wpisu w księdze wieczystej, aktualnego na dzień relewantny w świetle postanowień regulujących komunalizację na podstawie art. 60 ust. 1 i 2 ustawy. Tamże na dzień 1 stycznia 1999 r. w dziale II księgi wieczystej [...] (dawniej KW [...]) jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa - Zespół Szkół Rolniczych w [...]. Zgodnie z art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości; księgi wieczyste są jawne, nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej. Zaś zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy, domniemywa się że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Przepis ten wyraża zasadę jawności materialnej, która polega na tym, że księga wieczysta ujawnia stan prawny nieruchomości, dla której jest prowadzona. Konsekwencją tej zasady jest domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych, które polega na tym, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Dla organów administracji publicznej, które zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa – wpis w księdze wieczystej jest wiążący i muszą one rozstrzygać z uwzględnieniem stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej, nie mogą go oceniać i samodzielnie dokonywać innych ustaleń. Stanowisko to zostało powszechnie zaakceptowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Skoro domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, to z tej przyczyny organ administracji publicznej nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie się przed nim toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach. Jedynym sposobem wzruszenia domniemania prawnego z art. 3 powołanej ostatnio ustawy, w myśl którego prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym m.in. z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2338/98). Księga wieczysta dotycząca nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją jednoznacznie wskazuje, że w dniu 1 stycznia 1999 r. właścicielem działki, która została skomunalizowana był Skarb Państwa. Do czasu skutecznego obalenia domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wiązało będzie ono wszystkich, w tym organy administracji i sądy. Dopóki domniemanie to nie zostanie obalone, to osoba której prawo własności jest ujawnione w księdze wieczystej ma podstawę do powoływania się na treść wpisu księgi wieczystej, celem wykazania stanu prawnego danej nieruchomości. Podkreślić należy, że wpis do księgi wieczystej, zgodnie z treścią art. 6268 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550), powoływanej dalej jako "k.p.c." jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść, zgodnie z art. 365 k.p.c. wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. W rozpatrywanej sprawie sporna nieruchomość, zgodnie z treścią księgi wieczystej, na dzień komunalizacji, czyli 1 stycznia 1999 r., stanowiła własność Skarbu Państwa. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, zasada wyrażona w art. 3 ustawy księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym treści wpisów własności w tychże księgach (także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14). Biorąc pod uwagę omówioną regulację prawną, Sąd uznał prawidłowość zaskarżonej decyzji nadzorczej. Skarżący nie wykazali prawa własności przedmiotowej nieruchomości w dacie komunalizacji - a tylko ten moment jest istotny z punktu widzenia możliwości wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Udokumentowanie w 2022 r. prawa własności nieruchomości na 1945 r., a więc kilka dekad przed kwestionowaną decyzją z 2000 r., nie oznacza automatycznie posiadania tego prawa w tej ostatniej dacie. Zasadnie zatem organ zanegował prawo skarżących do skutecznego zainicjowania postępowania nadzorczego. W tym zakresie Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska zaprezentowanego w wyroku WSA w Warszawie z 23 marca 2021 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1760/20 (na który powołują się skarżący). Natomiast w całości podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z 27 lipca 2021 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1633/19. Należy jednocześnie wyjaśnić, że przedmiotem oceny dokonanej przez Ministra był jedynie interes prawny skarżących w postępowaniu nadzorczym dotyczącym decyzji komunalizacyjnej. Zatem przedwczesne byłoby rozstrzyganie merytorycznie złożonego wniosku - jeżeli już na etapie formalnym, przy badaniu legitymacji do złożenia wniosku, stwierdzone zostały nieprawidłowości skutkujące umorzeniem postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wbrew zarzutom skargi, Minister prowadził przedmiotowe postępowanie w sposób prawidłowy, dokładnie ustalił stan faktyczny i prawny w sprawie, a także właściwie zastosował przepisy procedury administracyjnej. Organ wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie zgromadził i oceniły materiał dowodowy, szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz przekonująco uzasadnił swoją decyzję - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., zyskując całkowitą aprobatę Sądu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI