I SA/Wa 2170/23

I SA/Wa 2170/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/
Monika Sawa
Nina Beczek
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Nina Beczek (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi [...] w M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 września 2023 r. nr DPP-TPZ.0272.68.2023(27) w przedmiocie wykreślenia z listy osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 14 września 2023 r. nr DPP-TPZ.0272/68.2023(27) - działając na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz ust. 8 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1497) oraz art. 104 § 1 kpa - po rozpatrzeniu wniosku z 15 czerwca 2023 r. [...] z siedzibą w [...] ([...]), ul. [...] bud. 25, piętro 1, biuro 2.3, [...], [...], wpisanej do rosyjskiego rejestru osób prawnych pod numerem [...], dotyczącego wykreślenia z listy osób i podmiotów, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy – odmówił wykreślenia powyższej Spółki z listy osób i podmiotów, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podał, że decyzję z 9 maja 2023 r. nr DPP-TPZ.0272.68.2023.AK(2) wpisał skarżącą Spółkę [...] z siedzibą w [...] na listę osób i podmiotów, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy oraz zastosował wobec tego podmiotu:
a) zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz. Urz. UE L 78 z 17.03.2014, str. 6, z późn. zm.), będących własnością, pozostających w posiadaniu, pozostających w faktycznym władaniu lub pod kontrolą podmiotu, o którym mowa w pkt 1, w pełnym zakresie,
b) zakaz udostępniania podmiotowi, o którym mowa w pkt 1 lub na jego rzecz - bezpośrednio lub pośrednio - jakichkolwiek środków finansowych lub zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzenia 269/2014,
c) zakaz świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie środków wskazanych w lit. a i b,
d) wykluczenie z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1605, z późn. zm.).
Minister podał, że decyzja została wydana z urzędu, a w jej uzasadnieniu wskazano, że [...] z siedzibą w [...] w [...], to rosyjska spółka specjalizująca się w produkcji i dystrybucji gazów przemysłowych i medycznych (głównie do rezonansów magnetycznych). Oferuje hel w postaci gazowej w butlach nisko- i wysokociśnieniowych, blokach, specjalnych kontenerach i wagonach. Wśród klientów Spółki znajdują się podmioty takie jak Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej, regionalne wydziały rosyjskiej służby bezpieczeństwa FSB, regionalne wydziały [...] ([...] Narodowa, największa struktura bezpieczeństwa wewnętrznego Federacji Rosyjskiej) czy regionalne wydziały MSW Federacji Rosyjskiej. Prezesem Spółki jest L. K., który jest powiązany z rosyjskimi władzami. L. K. jest także członkiem partii Jedna Rosja będącej zapleczem politycznym W. P. L. K. jest również objęty sankcjami ukraińskimi.
Szczegółowe informacje w przedmiotowym zakresie zostały przekazane do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem (znak: PKN-Z-36/2023/WS/DV), stanowiącym dokumentację niejawną oznaczoną klauzulą "zastrzeżone".
Rozpoznając wniosek Spółki o wykreślenie jej z listy, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy, Minister wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, do postępowań w sprawach wpisu na listę oraz wykreślenia z niej, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, mają zastosowanie przepisy (...) art. 107 § 1, art. 112, art. 113 § 1 (...) kpa. Zgodnie przy tym z art. 107 § 1 pkt 6 kpa decyzja zawiera w szczególności uzasadnienie faktyczne i prawne. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy nie odsyła do art. 107 § 3 kpa, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przy tym, zgodnie z art. 3 ust. 9 ustawy minister właściwy do spraw wewnętrznych może ograniczyć zakres uzasadnienia (...) ze względu na bezpieczeństwo państwa lub porządek publiczny. W ocenie organu taka sytuacja, w sposób oczywisty, występuje w sprawach tego rodzaju.
Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy minister właściwy do spraw wewnętrznych wydaje decyzje w sprawach wpisu na listę oraz wykreślenia z niej. Jak wskazano w decyzji Ministra z 9 maja 2023 r., zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy decyzję w sprawie wpisu na listę wydaje się względem osób i podmiotów dysponujących środkami finansowymi, funduszami oraz zasobami gospodarczymi w rozumieniu rozporządzenia Rady (WE) nr 765/2006 z dnia 18 maja 2006 r. dotyczącego środków ograniczających w związku z sytuacją na [...] i udziałem [...] w agresji Rosji wobec [...] (Dz. Urz. UE L 134 z 20.05.2006, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 765/2006" lub rozporządzenia 269/2014, bezpośrednio lub pośrednio wspierających:
agresję Federacji Rosyjskiej na [...] rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. lub
2) poważne naruszenia praw człowieka lub represje wobec społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej lub których działalność stanowi inne poważne zagrożenie dla demokracji lub praworządności w [...] lub na [...]
- lub bezpośrednio związanych z takimi osobami lub podmiotami, w szczególności ze względu na powiązania o charakterze osobistym, organizacyjnym, gospodarczym lub finansowym, lub wobec których istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania w tym celu dysponowanych przez nie takich środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych.
Stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy decyzję w sprawie wpisu na listę minister właściwy do spraw wewnętrznych wydaje z urzędu lub na uzasadniony wniosek wskazanych w tym przepisie właściwych organów lub podmiotów. Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy decyzję w sprawie wykreślenia z listy minister właściwy do spraw wewnętrznych może wydać również na uzasadniony wniosek osoby lub podmiotu wpisanych na listę. W myśl art. 3 ust. 7 ustawy, wydając decyzję w sprawie wpisu na listę, minister właściwy do spraw wewnętrznych może określić zakres środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzenia 269/2014 lub rozporządzenia 765/2006, objętych środkami, o których mowa w art. 1 pkt 1 lub 2 ustawy.
Zgodnie z art. 3 ust. 8 ustawy decyzja w sprawie wykreślenia z listy zawiera w szczególności datę wydania, oznaczenie osoby lub podmiotu, których dotyczy, powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie.
Mając na uwadze wskazany powyżej stan prawny oraz opierając się na przesłankach faktycznych, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 9 maja 2023 r. wydał decyzję wpisującą [...] na listę osób i podmiotów, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy. Rozstrzygnięcie oparto na stwierdzeniu, że w przypadku [...] zachodzą przesłanki zawarte w art. 3 ust. 2 ustawy, bowiem Spółka jest podmiotem, który ze względu na powiązania osobowe, organizacyjne i gospodarcze z władzami i organami [...], może zostać wykorzystany do dysponowania środkami finansowymi lub zasobami gospodarczymi w rozumieniu rozporządzenia 269/2014 w celu bezpośredniego lub pośredniego wsparcia agresji Federacji Rosyjskiej na [...], rozpoczętej 24 lutego 2022 r. Natomiast wskazany w powyższej decyzji zakres zastosowanych środków Minister określił stosownie do art. 1 ustawy, przy uwzględnieniu definicji zawartych odpowiednio w art. 1 lit. d i g rozporządzenia 269/2014.
W złożonym wniosku [...], jako uzasadnienie wykreślenia z listy, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy, wskazał, że: "(...) organ oparł wszelkie ustalenia faktyczne w sprawie jedynie na piśmie znak [...], niewiadomej treści i niewiadomego pochodzenia". Odnosząc się do powyższego Minister podkreślił, że same rozwiązania ustawy przewidują wprost możliwość ograniczenia uzasadnienia decyzji. Art. 3 ust. 9 ustawy daje ministrowi do spraw wewnętrznych możliwość ograniczenia zakresu uzasadnienia wydanej decyzji, ze względu na bezpieczeństwo państwa lub porządek publiczny, przy czym żaden przepis nie obliguje Ministra do wyjaśniania motywów takiego ograniczenia. W tym przypadku Minister skorzystał z przysługującego mu prawa i była to jego autonomiczna decyzja, wynikająca z analizy zebranych w sprawie materiałów. W sukurs temu twierdzeniu Minister powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2527/22, w którego uzasadnieniu stwierdzono, że: "(...) postępowanie w sprawie wpisu na listę nie jest typowym postępowaniem administracyjnym, bowiem zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. do tego rodzaju postępowań stosuje się, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, jedynie niektóre, szczegółowo wymienione, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wśród nich nie znalazł się m.in. powoływany w skardze art. 80 k.p.a., a także 107 § 3 k.p.a. Wskutek powyższego, w postępowaniu toczącym się na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. organ nie jest zobowiązany oceniać, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zaś uzasadnienie decyzji nie musi zawierać wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Powyższa konstatacja koresponduje również z treścią art. 3 ust. 9 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r., który stanowi, że Minister może ograniczyć zakres uzasadnienia decyzji w sprawie wpisu na listę ze względu na bezpieczeństwo państwa lub porządek publiczny.". W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał, że "(..) trudności w zebraniu pełnego materiału dowodowego dotyczącego podmiotów znajdujących się na terenie [...] lub [...] niejednokrotnie będą powodowały, że wydając decyzję w sprawie wpisu na listę, organ będzie miał do dyspozycji jedynie ograniczony materiał dowodowy, na podstawie którego dokonywać będzie oceny spełnienia przesłanek wymienionych w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r.". Do podobnych wniosków doszedł także skład orzekający w sprawie sygn. I SA/Wa 2524/22, zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, który w wyroku z dnia 18 maja 2023 r. podzielił zaprezentowany powyżej podgląd, co tylko upewnia Ministra, że jego działanie również w niniejszej sprawie było prawidłowe i oparte na przepisach prawa.
W ocenie Ministra, niezależnie od argumentów podniesionych przez Spółkę dotyczących osoby L. K., aktualna pozostaje przesłanka wpisania Spółki na listę, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy. [...] twierdzi, że: "Spółka, w roku 2022 oraz 2023, nie świadczyła sprzedaży ani żadnych usług dla żadnej z jednostek wymienionych w decyzji, ani żadnych innych podmiotów powiązanych z sektorem obrony [...].". Ogólnie dostępne źródła, takie jak serwis internetowy [...].[...], prowadzony przez [...] podmiot [...] 2 (OGRN: [...], TIN: [...], adres: [...] Radio [...], Space V, [...], [...] 105005) wskazuje, że [...] (dane adresowe zgodne z oznaczeniem podmiotu wskazanym w decyzji oraz numer rosyjskiego rejestru osób prawnych zgodny z oznaczeniem podmiotu wskazanym we wniosku) uzyskała 143 kontrakty rządowe (Govemment contracts). Wprawdzie szczegóły tych kontraktów nie są dostępne, tym niemniej potwierdza to działalność Spółki na rzecz administracji Federacji Rosyjskiej, która w dniu 24 lutego 2022 r. rozpoczęła niczym niesprowokowaną agresję na Ukrainę, która natychmiast przerodziła się w pełnowymiarową wojnę. Nie należy przy tym tracić z pola widzenia przedmiotu obrotu gospodarczego [...], którym jest m.in. hel w postaci ciekłej, tzw. hel-4 (informacje zawarte na stronie internetowej [...]). [...] co do zasady stosowany jest w przemyśle medycznym. Jednakże z uwagi na swoje właściwości, stosowany jest także w elektronice detekcyjnej, co pośrednio czyni z niego surowiec podwójnego zastosowania. Możliwe jest bowiem techniczne wykorzystanie tego surowca np. w rakietach naprowadzanych z użyciem czujników termicznych czy w przemyśle kosmicznym (satelity, balony obserwacyjne). Tym bardziej możliwość wykorzystania dostarczanego przez Spółkę [...] w przemyśle militarnym, stawia ją w gronie podmiotów, co do których co najmniej istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania dysponowanych przez nie zasobów gospodarczych do wsparcia agresji Federacji Rosyjskiej na [...]. Realizując kontrakty dla podmiotów rządowych Spółka niewątpliwie wypełnia ustawowe przesłanki wpisu na listę prowadzoną na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy.
Ponadto, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, bezpośrednia lub pośrednia forma wspierania może oznaczać generowanie dowolnymi metodami zysków dla budżetu Federacji Rosyjskiej, które następnie mogą zostać wykorzystane na potrzeby działań wojennych prowadzonych przez [...] przeciwko [...]. W szczególności wskazać należy na możliwość opodatkowania dochodów uzyskanych przez Spółkę. Środki finansowe wpłacane w ramach podatków przez [...] do budżetu [...] z całą pewnością stanowią dochód tego państwa i mogą być przeznaczane na finansowanie agresji na [...]. Zgodnie z informacjami zawartymi na stronie internetowej Spółki (Federacji Rosyjskiej) jest ona: "liderem w produkcji i dystrybucji gazów oraz usług dla przemysłu i służby zdrowia", co pozwala przyjąć, że jako tak znaczny podmiot gospodarczy zapewnia [...] dochody w postaci podatków, które w sposób bezpośredni są przeznaczane na finansowanie destabilizacji [...], jak i agresji na [...], rozpoczętej 24 lutego 2022 r. Minister wskazał, że do analogicznego wniosku doszedł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w uzasadnieniu przywołanego powyżej wyroku z dnia 2 lutego 2023 r. w sprawie sygn. I SA/Wa 2527/22 zaznaczył, że: "Jak stanowi art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r., decyzję w sprawie wpisu na listę wydaje się względem osób i podmiotów dysponujących środkami finansowymi, funduszami oraz zasobami gospodarczymi w rozumieniu rozporządzenia 765/2006 lub rozporządzenia 269/2014, bezpośrednio lub pośrednio wspierających agresję [...] na [...] rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. lub bezpośrednio związanych z takimi osobami lub podmiotami, w szczególności ze względu na powiązania o charakterze osobistym, organizacyjnym, gospodarczym lub finansowym, lub wobec których istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania w tym celu dysponowanych przez nie takich środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych. Z przytoczonego przepisu wynika więc, że ustawodawca przewidział, iż wpisowi na listę podlegać będą nie tylko podmioty bezpośrednio lub pośrednio wspierające agresję, lecz także wszelkie inne osoby lub podmioty o ile są bezpośrednio powiązane z podmiotami wspierającymi. Powiązania takie mogą mieć m in. charakter osobisty lub gospodarczy, jednak użycie w analizowanym przepisie zwrotu "w szczególności", oznacza, że podstawą wpisu na listę mogą być powiązania różnego rodzaju, o ile przypisać można im przymiot bezpośredniości.".
Minister wyjaśnił, że wpis na listę został zastosowany wobec [...] na podstawie przepisów ustawy nie ze względu na zakres prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, ale z powodu ww. powiązań, spełniających ustawowe przesłanki. Celem zastosowanych środków jest usunięcie powiązań z reżimem W. P. i możliwości przyczyniania się do prowadzenia przez ten reżim zbrojnej napaści na [...]. Zakończenie stosowania środków ograniczających możliwe jest w przypadku ustania takich powiązań.
Nadto Minister również wskazał, że niejawnym pismem z 13 lipca 2023 r. Minister zwrócił się do Szefa Agencji Wywiadu oraz Szefa Służby Wywiadu Wojskowego, z prośbą o przekazanie posiadanych informacji dotyczących [...] W odpowiedzi przesłanej pismem niejawnym nr [...] z 19 lipca 2023 r. Agencja Wywiadu potwierdziła fakt realizowania przez skarżącą dostaw helu do resortów siłowych [...]. Natomiast odpowiedź w powyższym zakresie Służba Wywiadu Wojskowego przekazała pismem niejawnym nr [...] z 24 sierpnia 2023 r.
Opierając się na przytoczonym powyżej stanie prawnym, uwzględniając całokształt przedstawionych wyżej uwarunkowań oraz dokonując całościowej analizy zebranych w sprawie materiałów, Minister postanowił odmówić uwzględnienia wniosku z 15 czerwca 2023 r. [...] z siedzibą w [...] o wykreślenie z listy osób i podmiotów, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy.
Skargę na powyższą decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła [...] z siedzibą w [...], zaskarżając decyzję w całości.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a) naruszenie art. 7, art. 7b i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 3 ust. 2 i ust. 4 ustawy poprzez zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego mającego zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do jej wyjaśnienia, poprzestanie na przyjęciu powierzchownych informacji bez ich jakiejkolwiek weryfikacji, zaniechanie przeprowadzenia samodzielnego postępowania dowodowego i pełnego ustalenia stanu faktycznego, w szczególności poprzez:
i) zaniechanie weryfikacji, czy Spółka spełnia przesłanki wpisania jej na listę, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy,
ii) zaniechanie weryfikacji, czy Spółka realizuje dostawy helu na rzecz służb siłowych [...] oraz na rzecz jakich podmiotów realizowane są kontrakty rządowe Spółki,
podczas gdy prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego wykazałoby, że:
i) Spółka nie dokonuje dostaw helu na rzecz służb siłowych [...],
ii) realizowane przez Spółkę kontrakty określane przez organ jako "rządowe" dotyczą dostaw helu na rzecz publicznych szpitali, publicznych uniwersytetów i instytutów akademickich, a nie służb siłowych,
iii) Spółka nie prowadzi działań, które uzasadniałby zastosowanie wobec niej przepisów ustawy, tj. działań bezpośrednio lub pośrednio wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na [...] lub naruszeń praw człowieka czy represji wobec społeczeństwa demokratycznego i opozycji demokratycznej w [...] lub [...], a także nie jest bezpośrednio powiązana z takimi osobami lub podmiotami;
które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki wpisu na listę sankcyjną, a w konsekwencji powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa,
b) art. 41 ust. 2 i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez zaniechanie powiadomienia skarżącej o zgromadzonych przeciwko niej dowodom i zaniechanie jej wysłuchania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki wpisu na listę sankcyjną,
c) art. 8 § 1 kpa poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej, zasady pewności prawa oraz zasady proporcjonalności, w szczególności poprzez:
wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego,
ii) zastosowanie wobec Spółki środków określonych w ustawie, mimo braku do tego podstaw prawnych i faktycznych,
podczas gdy przeprowadzenie postępowania w sposób zgodny z przepisami postępowania i przepisów prawa materialnego skutkowałoby stwierdzeniem przez organ, że Spółka nie spełnia przesłanek zastosowania wobec środków określonych w ustawie, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki wpisu na listę sankcyjną;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 3 ust. 5 w zw. z art. 3 ust. 2 i ust. 4 ustawy poprzez odmowę wykreślenia Spółki z listy sankcyjnej, mimo uzasadnionego wniosku Spółki i faktu, że Spółka nie spełnia przesłanek umieszczenia jej na liście sankcyjnej,
b) art. 215 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt e i art. 205 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 i z art. 29 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 15 ust. 1 i art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających oraz art. 91 ust. 3 Konstytucji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji:
i) utrzymanie w mocy środka ograniczającego wobec podmiotu niewskazanego w Załączniku 1 do rozporządzenia 269/2014,
ii) utrzymanie w mocy środka ograniczającego przez organ nieuprawniony oraz
iii) utrzymanie w mocy środka ograniczającego w zakresie wykraczającym poza obowiązujące środki prewencyjne (zakaz udziału w zamówieniach publicznych),
co stanowi rażące naruszenia prawa, które powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa,
c) art. 215 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt e i art. 205 i art. 206 TFUE i w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 i z art. 29 TUE, art. 2, art. 2b i art. 12f rozporządzenia Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczącego środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na [...] oraz art. 91 ust. 3 Konstytucji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy środka ograniczającego wobec obrotu towarem niewskazanym w rozporządzeniu 833/2014,
co stanowi rażące naruszenia prawa, które powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa
d) Załącznika nr 1 do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/821 ustanawiającego unijny system kontroli wywozu, pośrednictwa, pomocy technicznej, tranzytu i transferu produktów podwójnego zastosowania (wersja przekształcona), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że Spółka prowadzi obrót produktem podwójnego przeznaczenia, chociaż hel nie znajduje się na liście produktów podwójnego przeznaczenia wskazanych w Załączniku nr 1,
co stanowi rażące naruszenia prawa, które powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji w całości z powodu wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) polegającym na:
a) utrzymaniu środka ograniczającego wobec podmiotu niewskazanego w Załączniku 1 do rozporządzenia 269/2014 i przez organ nieuprawniony oraz w zakresie wykraczającym poza obowiązujące środki prewencyjne (zakaz udziału w zamówieniach publicznych), co stanowi rażące naruszenie przepisów art. 215 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt e i art. 205 TFUE i w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 i z art. 29 TUE, art. 15 ust. 1 i art. 14 ust. 1 rozporządzenia 269/2014 oraz art. 91 ust. 3 Konstytucji,
b) utrzymanie w mocy środka ograniczającego wobec obrotu towarem niewskazanym w rozporządzeniu 833/2014, co stanowi rażące naruszenie przepisów art. 215 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt e i art. 205 i art. 206 TFUE i w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 i z art. 29 TUE, art. 2, art. 2b i art. 12f rozporządzenia 833/2014 oraz art. 91 ust. 3 Konstytucji,
c) utrzymanie środków określonych w ustawie wobec obrotu towarem, który nie został wymieniony w Załączniku 1 do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/821 ustanawiającego unijny system kontroli wywozu, pośrednictwa, pomocy technicznej, tranzytu i transferu produktów podwójnego zastosowania (wersja przekształcona), co stanowi rażące naruszenie przepisów art. 215 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt e i art. 205 i art. 206 TFUE i w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 i z art. 29 TUE, Załącznika nr 1 do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/821 ustanawiającego unijny system kontroli wywozu, pośrednictwa, pomocy technicznej, tranzytu i transferu produktów podwójnego zastosowania (wersja przekształcona) oraz art. 91 ust. 3 Konstytucji,
d) utrzymanie Spółki na liście sankcyjnej z powodu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na terenie [...] i potencjalnie uiszczania podatków na rzecz [...], co stanowi rażące naruszenie przepisów art. 3 ust. 5 w zw. z art. 3 ust. 2 i ust. 4 ustawy oraz art. 215 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt e i art. 205 TFUE i w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 i z art. 29 TUE, art. 15 ust. 1 i art. 14 ust. 1 rozporządzenia 269/2014 oraz art. 91 ust. 3 Konstytucji;
ewentualnie, w razie uznania przez Sąd, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi, w pełni podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz odniósł się do zarzutów skargi, uznając je wszystkie za bezzasadne.
W piśmie z 23 kwietnia 2024 r., stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy, skarżąca zamieściła podsumowanie zarzutów, wskazując, że:
a) przepisy ustawy są sprzeczne z art. 215 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt e i art. 205 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 i z art. 29 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 15 ust. 1 i art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność [...] lub im zagrażających oraz art. 91 ust. 3 Konstytucji i w związku z tym organ nie ma podstawy prawnej do wydania zaskarżonej decyzji,
b) organ nie wykazał związku pomiędzy działaniami Spółki a wspieraniem agresji [...] na [...], a sankcje mają dotyczyć działań danego podmiotu bezpośrednio związanych z polityką wobec [...], a nie w ogóle ze sposobem działania władzy w [...]; musi nadto istnieć związek pomiędzy działaniem osoby, której mają dotyczyć sankcje a sytuacją [...] (punkt 41 wyroku T-304/22); także art. 1 i art. 3 ust. 2 ustawy jednoznacznie stwierdzają, że wpis na listę podmiotów dotyczy podmiotów wspierających agresję [...] na [...] (a nie jakkolwiek powiązanych z [...]), a celem ustawy jest przeciwdziałanie wspieraniu tej agresji,
c) przepisy sankcyjne (zarówno polskie, jak i unijne) nie pozwalają na uzasadnienie objęcia danego podmiotu sankcjami z powodu działań i polityki danego podmiotu sprzed [...] agresji na [...] oraz sprzed ustanowienia przepisów dających podstawę wpisu na listę sankcyjną (punkt 48 wyroku T-304/22),
d) postępowanie przed organem naruszało art. 41 i 47 Karty Praw Podstawowych nie zapewniając stronie możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów, nie dając możliwości weryfikacji decyzji także w zakresie stanu faktycznego, a nie tylko kontroli jej legalności i - co najważniejsze - dopuszczając powołanie przez organ nowych okoliczności faktycznych na etapie postępowania weryfikującego pierwotną decyzję o wpisie, czym pozbawiają stronę jedynej możliwości kwestionowania ustaleń faktycznych na etapie postępowania administracyjnego.
Ponadto w ocenie skarżącej zachodzi konieczność wystąpienia przez Sąd z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości UE, ponieważ kluczową kwestią w tej sprawie jest kwestia zgodności przepisów prawa polskiego z prawem wspólnotowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału aktowego i dokumentów mających charakter niejawny znajdujących się w Kancelarii Tajnej, wskazuje na niezasadność skargi.
Sąd podziela stanowisko i argumentację organu zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę. Nie podziela tym samym zarzutów zawartych w skardze i piśmie stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy. Z uzasadnienia inkryminowanej decyzji jasno wynika, jakie fakty legły u podstaw rozstrzygnięcia organu. Należy mieć na uwadze, że skarżąca Spółka jest Spółką rosyjską, wpisaną do Federacji Rosyjskiej rejestru osób prawnych, z siedzibą w [...]. Wśród kontrahentów Spółki znajdują się rządowe podmioty Federacji Rosyjskiej takie jak: Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej, regionalne wydziały rosyjskiej służby bezpieczeństwa FSB, regionalne wydziały [...] ([...] Narodowa, największa struktura bezpieczeństwa wewnętrznego Federacji Rosyjskiej) czy regionalne wydziały MSW Federacji Rosyjskiej. Już tylko sam fakt, że skarżąca jest Spółką rosyjską, wpisaną do rosyjskiego rejestru osób prawnych, z siedzibą w [...] i powiązania Spółki z rządowymi podmiotami Federacji Rosyjskiej uzasadnia umieszczenie skarżącej Spółki na liście sankcyjnej. Ponadto jest to Spółka, która specjalizuje się w produkcji i dystrybucji gazów przemysłowych i medycznych (głównie do rezonansów magnetycznych). Oferuje hel w postaci gazowej w butlach nisko- i wysokociśnieniowych, blokach, specjalnych kontenerach i wagonach. Jak podniesiono dodatkowo w odpowiedzi na skargę hel w postaci ciekłej co do zasady wykorzystywany jest w przemyśle medycznym, co jednak z uwagi na jego właściwości nie wyklucza jego zastosowania w elektronice detekcyjnej, co pośrednio czyni z niego surowiec podwójnego zastosowania. Możliwe jest bowiem techniczne wykorzystanie tego surowca np. w rakietach naprowadzanych z użyciem czujników termicznych czy w przemyśle kosmicznym (satelity, balony obserwacyjne). Tym bardziej możliwość wykorzystania dostarczanego przez Spółkę [...] w przemyśle militarnym, stawia ją w gronie podmiotów, co do których co najmniej istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania dysponowanych przez nie zasobów gospodarczych do wsparcia agresji Federacji Rosyjskiej na [...]. Skarżąca Spółka realizując kontrakty dla rosyjskich podmiotów rządowych niewątpliwie wypełnia ustawowe przesłanki wpisu jej na listę sankcyjną, co zostało potwierdzone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/WA 1381/23 i przesłanki te nadal istnieją, co oznacza, że brak jest podstaw do wykreślenia Spółki z listy. Z akt niejawnych, z którymi skład orzekający w sprawie się zapoznał, wynika, że organ dokonał analizy działalności Spółki i zawartych przez nią kontraktów z kontrahentami nie tylko za okres sprzed wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1497 z późn. zm.), powoływana dalej jako "ustawa" lub "ustawa sankcyjna", tj. sprzed 16 kwietnia 2022 r., ale również za okres późniejszy. W aktach niejawnych znajduje się np. informacja, z której wynika, jakie Spółka osiągnęła przychody i dochody za pełny rok 2022 i są to kwoty bardzo wysokie. Nie można przy tym pominąć pisma z 19 lipca 2023 r. Agencji Wywiadu – która jest wyspecjalizowanym organem państwowym dysponującym szczególnymi wiadomościami w zakresie porządku publicznego czy bezpieczeństwa państwa w różnych jego aspektach – która potwierdziła fakt realizowania przez skarżącą dostaw [...] do resortów siłowych Federacji Rosyjskiej. Wymienione podmioty to Natomiast Spółka nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, że już nie wiążą jej umowy z kontrahentami – władzami i organami Federacji Rosyjskiej. Spółka mająca siedzibę w [...], realizując kontrakty dla podmiotów rządowych, zasila budżet Federacji Rosyjskiej chociażby poprzez odprowadzanie podatków, co stanowi dochód tego państwa, który może być przeznaczony na finansowanie agresji na [...]. Już tylko ta okoliczność uzasadnia odmowę wykreślenia skarżącej z listy sankcyjnej. Generowanie zaś zysków - i to niezależnie jakimi metodami - dla budżetu Federacji Rosyjskiej, które mogą zostać wykorzystane dla potrzeb działań wojennych – może stanowić pośrednią formę wspierania agresji, a bezpośrednie powiązanie z takim podmiotem wypełnia dyspozycję art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy. Trzeba zwrócić uwagę, że przepis ten wskazuje na "istnienie prawdopodobieństwa", wystarczy zatem, że istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania dysponowanych środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych na potrzeby działań wojennych prowadzonych przez Federacji Rosyjskiej przeciwko [...]. Spółka jest podmiotem, który ze względu na powiązania osobowe, organizacyjne i gospodarcze z władzami i organami Federacji Rosyjskiej, może zostać wykorzystany do dysponowania środkami finansowymi lub zasobami gospodarczymi w rozumieniu rozporządzenia 269/2014 w celu bezpośredniego lub pośredniego wsparcia agresji Federacji Rosyjskiej na [...], rozpoczętej 24 lutego 2022 r. Nie ma zatem w tej sprawie znaczenia prawnego argumentacja strony skarżącej wskazująca na brak udowodnienia przez organ przekazywania określonych środków, które w efekcie trafić miałyby do Federacji Rosyjskiej i przyczynić się do wspierania agresji. Wskazane okoliczności ewidentnie świadczą, że w pełni uzasadniona jest odmowa wykreślenia skarżącej z listy sankcyjnej.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skarżącej, która twierdzi, że ustawa sankcyjna jest sprzeczna z prawem unijnym, Sąd wyjaśnia, że wydanie decyzji w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na [...] rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. oraz wykreślenie z tej listy, zgodnie z art. 3 ust. 3 i 5 ustawy, należy do kompetencji ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Zgodnie z art. 1 pkt 1-4 ustawy, w celu przeciwdziałania wspieraniu agresji Federacji Rosyjskiej na [...] rozpoczętej w dniu 24 lutego 2022 r., wobec osób i podmiotów wpisanych na listę, o której mowa w art. 2, stosuje się:
1) odpowiednio środki określone w art. 2 ust. 1-3 rozporządzenia Rady (WE) nr 765/2006 z dnia 18 maja 2006 r. dotyczącego środków ograniczających w związku z sytuacją na [...] i udziałem [...] w agresji Rosji wobec [...] (Dz. Urz. UE L 134 z 20.05.2006, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 765/2006", na zasadach określonych w tym rozporządzeniu, z wyłączeniem art. 1fb, art. 1fc i art. 7;
2) odpowiednio środki określone w art. 2 i art. 9 rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność [...] lub im zagrażających (Dz. Urz. UE L 78 z 17.03.2014, str. 6, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 269/2014", na zasadach określonych w tym rozporządzeniu, z wyłączeniem art. 8, art. 12 i art. 16;
3) wykluczenie z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1710, 1812, 1933 i 2185 oraz z 2023 r. poz. 412 i 825);
4) wpis do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany, o którym mowa w art. 434 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519, 185 i 547).
O ile część przepisów wskazanych rozporządzeń jest bezpośrednio stosowana (np. obowiązek ciążący na wszystkich podmiotach w kraju w zakresie zamrażania i nieudostępniania funduszy i zasobów gospodarczych podmiotom wskazanym w załącznikach do rozporządzeń), to część wymagała wdrożenia regulacjami na poziomie krajowym. Dotyczyło to w szczególności wydawania zezwoleń na uwolnienie niektórych zamrożonych funduszy lub zasobów gospodarczych lub na ich udostępnienie, a także sankcji stosowanych w przypadku naruszeń przepisów rozporządzeń i kwestii dotyczących kontroli celno-skarbowej przestrzegania tych przepisów, w tym ustalenia organów właściwych do stosowania regulacji. Ustawa, w oparciu o wybrane instrumenty prawne zawarte w rozporządzeniu 765/2006 oraz w rozporządzeniu 269/2014, pozwala na tworzenie na gruncie prawa krajowego odrębnej od wykazów zawartych w tych rozporządzeniach listy osób i podmiotów, wobec których stosuje się wybrane środki określone w tych rozporządzeniach. Zgodnie z ustawą stosowane są środki ograniczające określone w art. 2 ust. 1-3 rozporządzenia 765/2006 albo art. 2 i art. 9 rozporządzenia 269/2014. Należy przy tym zauważyć, na co słusznie zwrócił uwagę organ w piśmie procesowym z 10 listopada 2023 r., że art. 291 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wprost nakazuje, aby Państwa Członkowskie przyjmowały wszelkie środki prawa krajowego niezbędne do wprowadzenia w życie prawnie wiążących aktów Unii, a zatem również rozporządzenia 269/2014, które nie ogranicza możliwości ustanowienia przez Państwa Członkowskie wewnętrznych przepisów wprowadzających krajowe rozwiązania sankcyjne, co zauważył również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2528/22 odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa europejskiego i rozporządzeń 269/2014 i 765/206, który stwierdził, że przepisy te pozwalają na tworzenie na gruncie prawa krajowego list podmiotów odrębnych od wykazów zawartych w załącznikach do tych rozporządzeń, a kwestionowane przez skarżącego przepisy wprost do tych uregulowań się odnoszą. Analogicznie w Traktacie o Unii Europejskiej (Dz. U. 2004.90.864/30) wskazano, że Unia szanuje podstawowe funkcje państwa, zwłaszcza funkcje mające na celu zapewnienie jego integralności terytorialnej, utrzymanie porządku publicznego oraz ochronę bezpieczeństwa narodowego. W szczególności bezpieczeństwo narodowe pozostaje w zakresie wyłącznej odpowiedzialności każdego Państwa Członkowskiego. Państwa Członkowskie podejmują wszelkie środki ogólne lub szczególne właściwe dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z Traktatów lub aktów instytucji Unii (art. 4 ust. 2 i 3). Z powyższego wynika, że to także z woli prawodawcy unijnego bezpieczeństwo narodowe pozostaje w zakresie wyłącznej odpowiedzialności każdego Państwa Członkowskiego. Zatem prawo europejskie nie wyłącza możliwości stosowania środków podejmowanych przez Państwo Członkowskie z uwagi na bezpieczeństwo narodowe, zwłaszcza przez państwo, w tak szczególnej sytuacji geopolitycznej, jak Rzeczpospolita Polska, której nie doświadczają żadne inne państwa położone z dala od strefy działań wojennych toczących się na [...]. Przyjęte rozwiązania krajowe w ustawie w zakresie stosowania środków ograniczających są zgodne z prawem unijnym i stanowią realizację rozporządzeń 765/2006 i 269/2014. Zgodnie bowiem z powołanym wyżej art. 1 pkt 1 i 2 ustawy w celu przeciwdziałania wspieraniu agresji Federacji Rosyjskiej na [...] stosuje się: 1) odpowiednio środki określone w art. 2 ust. 1-3 rozporządzenia 765/2006, tj. zamraża się wszystkie fundusze i zasoby gospodarcze będące własnością, pozostające w posiadaniu, we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osób fizycznych lub prawnych, podmiotów i organów określonych w załączniku I (ust. 1). Nie udostępnia się, bezpośrednio ani pośrednio, żadnych funduszy ani zasobów gospodarczych wymienionym w załączniku I osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom i organom ani na ich rzecz (ust. 2). Zakazuje się świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest bezpośrednie lub pośrednie obejście środków, o których mowa w ust. 1 i 2 (ust. 3) i 2) odpowiednio środki określone w art. 2 i art. 9 rozporządzenia 269/2014, tj. zamraża się wszystkie środki finansowe i zasoby gospodarcze będące własnością, pozostające w posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod kontrolą wymienionych w załączniku I osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów lub powiązanych z nimi osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów wymienionych w załączniku I (art. 2 ust. 1). Nie udostępnia się wymienionym w załączniku I osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom ani powiązanym z nimi osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom, ani też na ich rzecz - bezpośrednio lub pośrednio - żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych (art. 2 ust. 2). Zakazuje się świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest obchodzenie środków, o których mowa w art. 2 (art. 9 ust. 1).
Lista osób i podmiotów, wobec których są stosowane środki, o których mowa w art. 1, zwana dalej "listą" lub "listą sankcyjną", jest prowadzona przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy. Lista jest publikowana w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Lista zawiera oznaczenie osoby lub podmiotu, wobec których stosuje się środki, o których mowa w art. 1, wraz z rozstrzygnięciem, który z tych środków ma do nich zastosowanie. Z kolei zakres środków, o których mowa w art. 1, stosowanych wobec osób i podmiotów wpisanych na listę nie może powielać zakresu środków określonych względem tych osób i podmiotów w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 lub rozporządzeniu 269/2014 (ust. 2).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i ust. 5 ustawy, decyzję w sprawie wpisu na listę oraz w sprawie wykreślenia z listy wydaje minister właściwy do spraw wewnętrznych. Decyzję w sprawie wpisu na listę wydaje się względem osób i podmiotów dysponujących środkami finansowymi, funduszami oraz zasobami gospodarczymi w rozumieniu rozporządzenia 765/2006 lub rozporządzenia 269/2014, bezpośrednio lub pośrednio wspierających agresję [...] na [...] rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. lub bezpośrednio związanych z takimi osobami lub podmiotami, w szczególności ze względu na powiązania o charakterze osobistym, organizacyjnym, gospodarczym lub finansowym, lub wobec których istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania w tym celu dysponowanych przez nie takich środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych. Z przepisu art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy wynika, że ustawodawca przewidział, że wpisowi na listę podlegać będą nie tylko podmioty bezpośrednio lub pośrednio wspierające agresję, lecz także wszelkie inne osoby lub podmioty o ile są bezpośrednio powiązane z podmiotami wspierającymi. Powiązania takie mogą mieć m.in. charakter osobisty lub gospodarczy, jednak użycie w analizowanym przepisie zwrotu "w szczególności", oznacza, że podstawą wpisu na listę mogą być powiązania różnego rodzaju, o ile przypisać można im przymiot bezpośredniości. W ocenie Sądu, z takimi powiązaniami mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, co prawidłowo ustalił organ w toku postępowania. Z powyższych uregulowań wynika, że ustawodawca przewidział, że wpisowi na listę podlegać będą nie tylko podmioty bezpośrednio lub pośrednio wspierające agresję, lecz także wszelkie inne osoby lub podmioty o ile są bezpośrednio powiązane z podmiotami wspierającymi, wobec których istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania w tym celu dysponowanych przez nie takich środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowiska wyrażone m.in. w uzasadnieniach wyroków tutejszego Sądu z dnia 2 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2527/22 oraz z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2528/22, że powiązania takie mogą mieć m.in. charakter osobisty lub gospodarczy, jednak użycie w analizowanym przepisie zwrotu "w szczególności" oznacza, że podstawą wpisu na listę mogą być powiązania różnego rodzaju, o ile przypisać można im przymiot bezpośredniości. Ponadto zauważyć należy, że swoboda przepływu towarów i usług na terenie Unii Europejskiej dotyczy krajów wchodzących w jej skład. Federacji Rosyjskiej zatem w żaden sposób nie dotyczy.
Sąd wyjaśnia ponadto, że postępowanie w sprawie wpisu na listę i postępowanie w sprawie wykreślenia z listy nie są typowymi postępowaniami administracyjnymi. Są to postępowania szczególne w postępowaniu administracyjnym dotyczące tzw. "mrożenia majątku", a więc czasowej niemożności dysponowania tym majątkiem, bowiem zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, do tego rodzaju postępowań stosuje się, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, jedynie niektóre, szczegółowo wymienione, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Na mocy tego ostatnio powołanego przepisu wyłączone zostały ze stosowania m.in. art. 80, art. 107 § 3 kpa, a także art. 61 § 4, art. 73 § 1 i art. 10 kpa, ponieważ poinformowanie strony o toczącym się postępowaniu skutkowałoby pozbawieniem skuteczności zastosowanych wobec strony środków sankcyjnych. Wskutek powyższego z woli ustawodawcy strona nie jest informowana przez organ o toczącym się wobec niej postępowaniu administracyjnym, nie bierze w nim czynnego udziału i nie ma możliwości przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Przepis art. 10 kpa został z woli ustawodawcy wyłączony ze stosowania w tego rodzaju sprawach jak niniejsza, bowiem poinformowanie strony o toczącym się postępowaniu skutkowałoby pozbawieniem skuteczności zastosowanych wobec strony środków sankcyjnych, gdyż strona przed wydaniem decyzji mogłaby wytransferować środki finansowe. W postępowaniu toczącym się na podstawie przepisów ustawy organ również nie jest zobowiązany oceniać, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zaś uzasadnienie decyzji nie musi zawierać wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Powyższa konstatacja koresponduje również z treścią art. 3 ust. 9 ustawy, który stanowi, że Minister może ograniczyć zakres uzasadnienia zarówno decyzji w sprawie wpisu na listę, jak i decyzji w sprawie wykreślenia z listy, ze względu na bezpieczeństwo państwa lub porządek publiczny. Ustawodawca uznał zatem, że charakter tego rodzaju spraw, a w szczególności okoliczność, że wykazanie powiązań z podmiotami wspierającymi agresję wiązać się może z koniecznością ujawnienia informacji uzyskanych w toku działań operacyjnych służb bezpieczeństwa państwa, wymagać może ograniczenia zakresu uzasadnienia decyzji. W niniejszej sprawie art. 3 ust. 9 ustawy został zastosowany przez organ wobec uzyskania przez Ministra dokumentów niejawnych. Choć ograniczenie dostępu do dokumentów objętych ochroną informacji niejawnych stanowi ograniczenie czynnego udziału strony w postępowaniu, to jednak zostało ono przewidziane ustawą w warunkach wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wynika to z potrzeby ochrony wartości nadrzędnej jaką jest bezpieczeństwo państwa. Co istotne, choć skarżąca nie zna treści dokumentów niejawnych, to jednak może skorzystać z kilku środków zaskarżenia decyzji, w której zastosowano art. 3 ust. 9 ustawy - skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, z czego skorzystała oraz skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które to sądy mają wgląd w akta niejawne. W każdej takiej sprawie wgląd w dokumenty niejawne mają sędziowie rozpoznający sprawę. W niniejszej sprawie każdy z członków składu orzekającego miał nieograniczone prawo do zapoznania się z aktami niejawnymi, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji, i każdy z członków składu orzekającego z prawa tego skorzystał, zapoznając się z dokumentami niejawnymi w Kancelarii Tajnej. W tej sytuacji za niezasadne uznać należy zarzuty naruszenia przepisów kpa, w tym art. 7, art. 7b, art. 8 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 41 i art. 47 Karty Praw Podstawowych. W ocenie Sądu, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jasno wynika, jakie fakty legły u podstaw rozstrzygnięcia organu. Wykazane nadal istniejące powiązania osobowe, organizacyjne i gospodarcze wskazują, że mamy do czynienia z sytuacją spełnienia przesłanek ustawowych do wydania kwestionowanej decyzji. Jak już była o tym mowa, w postępowaniu prowadzonym w trybie ustawy sankcyjnej, organ nie jest zobowiązany oceniać, czy dana okoliczność została udowodniona (wystarczy istnienie prawdopodobieństwa), na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zaś uzasadnienie decyzji nie musi zawierać wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. jest szczególnym aktem prawnym, gdyż reguluje wyjątkowo ważną kwestię, a mianowicie ma przeciwdziałać wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służyć ochronie bezpieczeństwa narodowego. Te dwa główne cele stały się priorytetem dla ustawodawcy i przez ich pryzmat należy odczytywać zapisy ustawy. Ewentualne negatywne skutki dla określonego podmiotu wpisanego na listę, nie mogą stanowić podstawy do wykreślenia go z listy, gdyż byłoby to sprzeczne z ratio legis omawianej ustawy i nie służyłoby głównym jej celom. Oczywistym przy tym jest, że ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. ma charakter represyjny, sankcyjny i trudno oczekiwać, aby zastosowanie jej zapisów do określonego podmiotu nie miało wywoływać negatywnych dla tego podmiotu skutków. Zastosowane w tego rodzaju decyzji środki mają służyć przeciwdziałaniu wspierania agresji Federacji Rosyjskiej na [...] przez podmiot w niej wskazany i w związku z tym muszą być wykonane natychmiast. Interes społeczny polegający na przeciwdziałaniu agresji przeważa w tej konkretnej sytuacji nad interesem podmiotu wpisanego na taką listę.
Nie jest zatem pozbawione uzasadnienia działanie ustawodawcy w zakresie ograniczenia, uproszczenia postępowania administracyjnego w sprawach wpisu na listę i wykreślenia z listy. Nie oznacza to jednak, że taka osoba czy podmiot pozbawiona jest zupełnie ochrony prawnej. Od wydanej decyzji przysługuje bowiem skarga do sądu administracyjnego (art. 3 ust. 6 ustawy), a w toku postępowania przed sądem skarżąca może przedstawić własną argumentację, zarzuty i wnioski, Sąd zaś jest gwarantem praw strony postępowania. Ponadto, co już wyżej wyjaśniono, przedmiotowa ustawa dotyczy wyłącznie tzw. "mrożenia majątków", a więc czasowej niemożności dysponowania nimi w celu uniemożliwienia wspierania agresji zbrojnej, co jest zgodne również z art. 2 ust. 1 rozporządzenia 269/2014. Nie oznacza to pozbawienia własności, które w świetle art. 21 ust. 2 Konstytucji RP jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cel publiczny i za słusznym odszkodowaniem lub przepadku orzeczonego prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 46 Konstytucji). Z uwagi również na sytuację geopolityczną spowodowaną głównie agresją Federacji Rosyjskiej na [...] pewnym ograniczeniom podlegać musi swoboda prowadzenia działalności gospodarczej w sytuacji, gdy istnieje prawdopodobieństwo, że środki z niej uzyskiwane mogą służyć jej wspieraniu i zagrażać interesowi społecznemu i bezpieczeństwu państwa. Zatem skutki wydania zaskarżonej decyzji, a więc czasowe zamrożenie majątku Spółki – które wcale nie oznacza braku możliwości prowadzenia działalności, bowiem Spółka nadal może prowadzić działalność, tyle że pod kontrolą – a co za tym idzie utrudnienia w prowadzeniu działalności, są celowym zabiegiem ustawodawcy, który wziął je pod uwagę uchwalając ustawę z dnia 13 kwietnia 2022 r.
Sąd również nie podzielił stanowiska skarżącej, że ustawa sankcyjna jest sprzeczna z przepisami Konstytucji RP. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania czy przepisy ustawy sankcyjnej są zgodne z przepisami Konstytucji RP. Do badania zgodności przepisów ustawy z Konstytucją uprawniony jest Trybunał Konstytucyjny. Organy administracji publicznej obowiązane są zaś działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 kpa) i dlatego zastosowanie przez organ w tej sprawie regulacji art. 3 ust. 1 i 5 ustawy, nie można uznać za naruszające prawo. Ani strona, ani też organ administracji publicznej właściwy w tego rodzaju sprawach, a tym bardziej Sąd, nie mają wpływu na decyzje legislacyjne polskiego ustawodawcy. Postępowanie legislacyjne nie mieści się w ramach działań o charakterze administracyjnym, również nie mieści się w kompetencjach sądu administracyjnego, a zatem nie może być przedmiotem kontroli ani organu, ani sądu weryfikacja procesu legislacyjnego nad ustawą. Ustawa zaś nie ingeruje w istotę ograniczanych wolności i praw, ponieważ wskutek zastosowanych środków powoduje wyłącznie czasową niemożność swobodnego korzystania z określonych dóbr, natomiast nie pozwala na konfiskowanie lub pozbawienie własności tychże dóbr. W związku z tym inkryminowana decyzja nie pozbawia własności, które na gruncie Konstytucji RP może być dokonane jedynie w ramach wywłaszczenia na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem lub przepadku orzeczonego prawomocnym orzeczeniem sądu, lecz nakłada sankcje w postaci zamrożenia środków finansowych lub zasobów. Jest więc narzędziem uregulowanym w polskim porządku prawnym poprzez bezpośrednio skuteczne wskazane wyżej rozporządzenia unijne, czy też ustawę z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu i mieści się w ramach zakrojonych przez Konstytucję RP.
Skarżąca podnosi ponadto, że w jej ocenie zachodzi konieczność wystąpienia przez Sąd z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości UE, ponieważ kluczową kwestią w tej sprawie jest kwestia zgodności przepisów prawa polskiego z prawem wspólnotowym. Zdaniem Sądu, zgłaszana wątpliwość nie stanowi zagadnienia prejudycjalnego wymagającego rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w trybie art. 267 TFUE, który to przepis reguluje instytucję odesłania prejudycjalnego. Zgodnie z powołaną normą Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym: a) o wykładni Traktatów, b) o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii. Z powyższego wynika, że Trybunał nie dokonuje interpretacji prawa wewnętrznego sądu kierującego pytanie, ani zgodności tego prawa z prawem wspólnotowym. Trybunał jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym jedynie o wykładni Traktatów oraz ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii. Zatem tego rodzaju rozstrzygnięcie, jakiego chciałaby skarżąca, wykraczałoby poza ramy kognicji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej realizowanej w ramach procedury określonej w art. 267 TFUE.
Skarżąca na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r. i w piśmie stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy powołała się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 kwietnia 2024 r. o sygnaturze T-304/22, a dodatkowo w załączniku do protokołu rozprawy także na wyrok T-301/22. Skarżąca wskazała, że TSUE dokonał takiej oto wykładni. Po pierwsze wskazano w tych wyrokach wyraźnie, że stan faktyczny stanowiący podstawę decyzji o objęciu sankcjami musi zostać ustalony w sposób wystarczająco pewny oraz że sankcje dotyczą działań związanych z polityką wobec Ukrainy, a nie w ogóle ze sposobem działania władzy w Federacji Rosyjskiej. Musi nadto istnieć związek pomiędzy działaniem osoby, której mają dotyczyć sankcje, a sytuacją [...]. Nie wystarczą też zarzuty natury abstrakcyjnej i ogólnej (jak np. w okolicznościach niniejszej sprawy możliwość wykorzystania tzw. [...], którym skarżąca nie obraca, do celów militarnych) czy też stwierdzenie, że wsparcie agresji przejawia się w braku wyraźnego sprzeciwu wobec agresji. Wreszcie, Rada nie może uzupełniać dowodów na etapie kontroli wydanej już decyzji. Poza tym przepisy sankcyjne nie pozwalają na uzasadnienie objęcia danego podmiotu sankcjami z powodu działań i polityki danego podmiotu podejmowanych przed rosyjską agresją na Ukrainę oraz przed ustanowieniem przepisów dających podstawę wpisu na listę sankcyjną. Sąd jednakże zauważa, że powołane wyroki nie są jeszcze opublikowane. Na stronie internetowej Trybunału Sprawiedliwości UE została zamieszczony jedynie komunikat prasowy nr 61/24, który jest dokumentem nieoficjalnym, sporządzonym na użytek mediów i nie wiąże Sądu.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że organ nie naruszył opisanych przez skarżącą przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, bowiem organ zasadnie przyjął, że w sprawie nadal zachodzą powiązania pomiędzy skarżącą a państwem rosyjskim w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy. To z kolei obligowało organ do wydania decyzji odmawiającej wykreślenia skarżącej Spółki z listy.
W tym stanie sprawy Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.