I SA/Wa 217/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2014-05-30
NSAnieruchomościWysokawsa
przejęcie gospodarstwa rolnegowłasność państwarentaspłaty pieniężnedecyzja administracyjnanieważność decyzjinaruszenie prawanieruchomości rolnepostępowanie administracyjne

WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z 1979 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego, wskazując na rażące naruszenie prawa w zakresie braku wniosku właściciela.

Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności decyzji z 1979 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa, twierdząc, że właściciel nigdy nie złożył wniosku i nie otrzymał spłat. Minister Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności, uznając, że błędne powołanie podstawy prawnej nie jest wadą skutkującą nieważność, a brak wniosku nie został udowodniony. Sąd administracyjny uchylił decyzję Ministra, stwierdzając, że brak wniosku i nieprawidłowe doręczenie decyzji z 1979 r. stanowi rażące naruszenie prawa.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z 1979 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Skarżący, następcy prawni właściciela, twierdzili, że decyzja z 1979 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ właściciel nigdy nie złożył wniosku o przejęcie, nie otrzymał spłat ani samej decyzji. Minister początkowo uznał, że błędne powołanie podstawy prawnej (ustawy z 1974 r. zamiast ustawy z 1977 r.) nie jest wadą skutkującą nieważność, a brak wniosku nie został udowodniony, wskazując na zachowanie właściciela (brak odwołania). Sąd administracyjny uchylił decyzję Ministra, stwierdzając, że kluczowe naruszenie prawa polegało na braku wniosku właściciela o przejęcie nieruchomości, co było warunkiem koniecznym. Sąd zakwestionował również prawidłowość doręczenia decyzji z 1979 r., wskazując na nieścisłości dotyczące odbiorcy. W ocenie Sądu, brak wniosku i nieprawidłowe doręczenie stanowiły rażące naruszenie prawa, uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji z 1979 r.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, błędne powołanie podstawy prawnej, gdy istniał przepis analogiczny stanowiący kontynuację, nie jest wadą skutkującą nieważność decyzji, a jedynie wadą formy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że mimo iż decyzja z 1979 r. powołała się na nieobowiązującą ustawę z 1974 r., istniał przepis z 1977 r. (art. 53) stanowiący jej kontynuację, co oznacza, że decyzja nie została wydana bez podstawy prawnej, a jedynie z błędnym jej wskazaniem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

Dz.U. 1977 nr 32 poz 140 art. 53

Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin

Stanowi kontynuację art. 28 ustawy z 1974 r., przewidując możliwość odpłatnego przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnych na wniosek rolnika.

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, w tym wydanie jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji przez sąd administracyjny.

Pomocnicze

Dz.U. 1974 nr 21 poz 118 art. 28

Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne

Materiałna przesłanka uzasadniająca przejęcie nieruchomości, która utraciła moc przed wydaniem decyzji z 1979 r.

Dz.U. 1974 nr 21 poz 118 art. 31

Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne

Przepis proceduralny, zgodnie z którym przejęcie nieruchomości następuje na podstawie decyzji naczelnika gminy.

Kpa art. 107 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Dotyczy wymogów formalnych decyzji, w tym powołania podstawy prawnej.

Kpa art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Obowiązek działania organów w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej i na podstawie przepisów prawa.

Kpa art. 75 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

Kpa art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Kpa art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Obowiązek oceny wiarygodności i mocy dowodów.

Kpa art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

Dz.U. 2002 nr 153 poz.1269 art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o niewykonalności decyzji.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o zwrocie kosztów postępowania.

Dz. U. Nr 3, poz. 6

Ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin

Podstawa przyznania emerytury S. G.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja z 1979 r. została wydana bez wniosku właściciela. Doręczenie decyzji z 1979 r. było wadliwe (odebrała ją osoba nieuprawniona). Właściciel nigdy nie był zainteresowany przekazaniem ziemi i nie otrzymał spłat.

Odrzucone argumenty

Błędne powołanie podstawy prawnej nie skutkuje nieważnością decyzji, jeśli istniał przepis analogiczny. Zachowanie właściciela (brak odwołania) może sugerować akceptację decyzji. Brak wniosku nie został udowodniony w sposób niebudzący wątpliwości.

Godne uwagi sformułowania

nie każde naruszenie prawa skutkuje uznaniem decyzji za nieważną. Wadliwość musi być oczywista. nie można mówić, że decyzja wydana została bez podstawy prawnej, a zatem obarczona była wadą z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Sytuacja, jaka zaistniała w omawianej sprawie, winna być natomiast, w opinii Ministra, traktowana w kategorii błędnego powołania podstawy prawnej Sąd nie podzielił także stanowiska organu, że decyzja Wójta Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r. została S. G. "prawidłowo doręczona" warunkiem sine qua non jego przejęcia

Skład orzekający

Elżbieta Sobielarska

sprawozdawca

Tomasz Szmydt

przewodniczący

Włodzimierz Kowalczyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia rażącego naruszenia prawa w kontekście stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, zwłaszcza w sprawach dotyczących przejmowania nieruchomości rolnych. Znaczenie prawidłowego wniosku i doręczenia decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego z lat 70. i 80. XX wieku oraz trybu stwierdzenia nieważności decyzji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznego przejęcia ziemi, gdzie pojawiają się wątpliwości co do legalności procesu i braku wniosku właściciela, co nadaje jej wymiar "niesprawiedliwości historycznej".

Czy państwo mogło zabrać ziemię bez wniosku? Sąd administracyjny wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 217/14 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2014-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-01-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Sobielarska /sprawozdawca/
Tomasz Szmydt /przewodniczący/
Włodzimierz Kowalczyk
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
art. 53
Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
art. 28, 31
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
Dz.U. 2013 poz 267
art. 156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2014 r. sprawy ze skargi W. G. oraz Z. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących W. G. i Z. T. solidarnie kwotę 200 zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku W.G. i Z. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r., nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej obejmującej działki ewidencyjne nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położonej we wsi M., stanowiącej w dacie przejęcia własność S. G.
Organ przedstawił następująco stan sprawy.
Decyzją z dnia [...] marca 1979 r., nr [...] Naczelnik Gminy P. orzekł o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej obejmującej działki ewidencyjne nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położonej we wsi M., stanowiącej własność S. G. W podstawie rozstrzygnięcia organ powołał art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118).
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji z dnia [...] marca 1979 r. wystąpił następca prawny dawnego właściciela nieruchomości – W. G.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, iż decyzja Naczelnika Gminy P. wydana została na podstawie art. 28 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Odnosząc się do treści art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Minister stwierdził, iż obydwie przesłanki określone w art. 28 ust. 1 zostały w sprawie zrealizowane. W zakresie przesłanki dotyczącej niespełniania przez rolnika warunków do uzyskania renty Minister podniósł, iż łączna powierzchnia gospodarstwa S. G., określona w akcie własności ziemi z dnia [...] maja 1975 r., była niższa aniżeli minimalna powierzchnia gospodarstwa możliwa do przejęcia na własność Państwa za rentę, określona w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Nawiązując z kolei do przesłanki złożenia przez rolnika stosownego wniosku w przedmiocie przejęcia, Minister zwrócił uwagę, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachowała się całość akt archiwalnych poprzedzających wydanie decyzji z dnia [...] marca 1979 r. Nie udało się odnaleźć m.in. wniosku S. G. o przejęcie działek o numerach: [...], [...] i [...] na własność Państwa. Zdaniem Ministra, brak zachowania stosownej dokumentacji nie pozwala jednak domniemywać braku legalizmu w działaniu organu administracji w sytuacji, gdy ustalenia zawarte w decyzji z dnia [...] marca 1979 r. jednoznacznie wskazują, że została ona wydana po rozpatrzeniu wniosku byłego właściciela, a pośrednio okoliczność tą potwierdza również zachowanie samego S. G., który nie zdecydował się wnieść od powyższego rozstrzygnięcia odwołania do Wojewody [...]. Odnosząc się natomiast do treści art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Minister stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby w odniesieniu do pozostałej części gospodarstwa S. G. (tzn. nieobjętej decyzją z dnia [...] marca 1979 r.) wyłączona została możliwość prowadzenia towarowej produkcji rolnej.
W swoich wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy W. G. i Z. T. podnieśli, iż nie zgadzają się w całości z argumentacją zawartą w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. Zdaniem wnioskodawców, decyzja Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa i w sposób arbitralny, bez wniosku S. G. Na poparcie powyższego W. G. i Z. T. wskazali, że brak jest takiego wniosku w archiwum gminy P. Ponadto zaznaczyli, że S. G. w dacie wydania decyzji objętej niniejszym postępowaniem nieważnościowym pobierał już emeryturę z racji pracy poza rolnictwem, a ponadto nigdy nie chciał pozbyć się gruntów rolnych, gdyż ich posiadanie było sensem jego życia. Nigdy też nie odebrał spłat pieniężnych za przejętą na własność Państwa nieruchomość, nigdy nie otrzymał też decyzji z dnia [...] marca 1979 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia [...] lutego 2012 r. W pierwszej kolejności Minister wskazał, że w rozstrzygnięciu z dnia [...] lutego 2012 r. organ I instancji jako materialnoprawną podstawę decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r. wskazał art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Ustalenie to korespondowało bowiem z treścią decyzji Naczelnika. Tymczasem, w ocenie organu odwoławczego, w myśl art. 77 ust. 1 ustawy z dnia października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), ustawa z dnia 29 maja 1974 r. utraciła moc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 października 1977 r., tj. z dniem 1 stycznia 1978 r. (z wyjątkiem art. 9 ust. 2, w którym skreślono wyrazy: "określone w ust. 1", a także art. 41, który zachował moc do dnia 31 grudnia 1979 r.). Oznacza to, zdaniem Ministra, iż w dacie wydawania decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r. nie funkcjonował już – stanowiący jej podstawę prawną – art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Z uwagi jednak, iż okoliczność ta nie została jednak omówiona na gruncie decyzji Ministra z dnia [...] lutego 2012 r., do powyższej kwestii odniósł się organ II instancji. Jak wskazał, w pierwszej kolejności należało ustalić, czy fakt nieobowiązywania art. 28 w dacie wydawania decyzji Naczelnika Gminy P. automatycznie oznacza, iż rozstrzygnięcie to wydane zostało bez podstawy prawnej. W odpowiedzi na tak postawione pytanie Minister wyjaśnił, iż pomimo, że w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r., art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. już nie obowiązywał, to jednak posiadał on w tym czasie kontynuację w postaci art. 53 ww. ustawy z dnia 27 października 1977 r. (tj. ustawy uchylającej ustawę z dnia 29 maja 1974 r.), który (analogicznie do art. 28) przewidywał możliwość odpłatnego przejęcia na własność Państwa na wniosek rolnika całości lub części nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Zdaniem Ministra, wskazana okoliczność oznacza, że w odniesieniu do decyzji z dnia [...] marca 1979 r. nie można mówić, iż wydana ona została bez podstawy prawnej, a zatem obarczona była wadą z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W szczególności nie można powiedzieć, aby decyzja z dnia [...] marca 1979 r. wydana została poza sferą regulacji prawnej; istniał bowiem przepis prawa materialnego (tj. ww. art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. stanowiący bezpośrednią kontynuację art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.), który przewidywał przejęcie nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa na własność Państwa na wniosek rolnika za odpłatnością. Sytuacja, jaka zaistniała w omawianej sprawie, winna być natomiast, w opinii Ministra, traktowana w kategorii błędnego powołania podstawy prawnej, pomimo bowiem nawiązania w decyzji Naczelnika Gminy P. do przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. to w istocie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. stanowił jej rzeczywistą podstawę prawną. Za orzecznictwem sądowoadministracyjnym organ odwoławczy uznał, że błędne powołanie podstawy decyzji stanowi jedynie wadę formy decyzji, a więc stanowi naruszenie art. 107 § 1 Kpa. Zdaniem organu II instancji, nie można względem decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r. czynić zarzutu, iż wydana ona została bez podstawy prawnej.
Następnie, po analizie stanu faktycznego sprawy, Minister doszedł do przekonania, że podstawę prawną decyzji Naczelnika Gminy P. stanowił art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Ustosunkowując się do przesłanek, o których mowa w ww. przepisie (przesłanka dotycząca złożenia przez rolnika stosownego wniosku oraz przesłanka nabycia przez niego prawa do emerytury lub renty na podstawie innych przepisów), Minister wyjaśnił, że z treść decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 1973 r. wynika, że od dnia 18 kwietnia 1973 r. S. G. przyznana została emerytura na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6). Jak z kolei stwierdzono w piśmie z dnia 15 maja 2013 r., wypłata świadczenia określonego decyzją ZUS z dnia [...] sierpnia 1973 r. obejmowała również dzień [...] marca 1979 r., a więc datę wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy P. Ustosunkowując się natomiast do przesłanki dotyczącej złożenia przez rolnika wniosku w przedmiocie przejęcia organ stwierdził, że wniosek S. G. nie zachował się w aktach postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Gminy P. Wyjaśnił, że jako wniosku nie można potraktować oświadczenia, jakie zostało załączone do pisma Urzędu Gminy w P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. W nagłówku tego oświadczenia widnieje wprawdzie nazwisko S. G., zaś z jego treści wynika, że osoba ta zwróciła się do Urzędu Gminy P. o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa działek o numerach: [...], [...] i [...], położonych na terenie M. Organ uznał jednak, że pismo to nie zostało podpisane przez S. G., jak również nie zostało opatrzone datą jego sporządzenia, brak na nim ponadto daty wpływu do urzędu. W efekcie, zdaniem Ministra, oświadczenie to jest pozbawione mocy dowodowej. Powyższe ustalenia nie mogą jednak przemawiać za jednoznacznym stwierdzeniem, iż przy wydawaniu decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r. doszło do rażącego naruszenia prawa w sytuacji, gdy na fakt złożenia przez S. G. wniosku w przedmiocie przejęcia jego nieruchomości na własność Państwa wskazuje treść analizowanej decyzji, jak również zachowanie samego zainteresowanego, który pomimo prawidłowego doręczenia rozstrzygnięcia nie zdecydował się wnieść od niego odwołania do Wojewody [...] oraz nigdy później nie kwestionował jego prawidłowości na drodze nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji administracyjnych. W sytuacji bowiem, gdy osnowa kontrolowanej decyzji odwołuje się do wniosku S. G. zaś samo postępowanie o stwierdzenie jej nieważności prowadzone jest po upływie ponad 30 lat od daty wydania decyzji, nie sposób przyjąć, iż dokument, którego nie udało się odnaleźć, nie istniał. W efekcie nie można uznać, że Naczelnik Gminy P., przy wydawaniu decyzji z dnia [...] marca 1979 r., rażąco naruszył art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. w zakresie przesłanki dotyczącej złożenia przez rolnika wniosku o przejęcie.
Zebrane materiały nie pozwalają również na uznanie – w ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi – aby w niniejszej sprawie wystąpiła któraś z pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 Kpa.
Skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli W. G. i Z. T. podnosząc, że ich wujek – S. G., nigdy nie złożył wniosku o przekazanie działki na rzecz Gminy, gdyż nigdy nie był zainteresowany przekazaniem ziemi za rentę lub emeryturę, bowiem pobierał emeryturę z ZUS wypracowaną poza rolnictwem i pomimo, że opłacał składki KRUS nigdy nie pobierał emerytury z tej instytucji. W ocenie skarżących, fakt bezprawnego przejęcia nieruchomości przez Naczelnika Gminy i niewypłacenie za nią ekwiwalentu pieniężnego potwierdza w sposób jednoznaczny brak w archiwum Gminy P. następujących dokumentów: wniosku S. G. o przejęcie gruntu, potwierdzenia odbioru przez wnioskodawcę korespondencji w tej sprawie (łącznie z decyzją z dnia [...] marca 1979 r.) oraz pokwitowania odbioru ekwiwalentu pieniężnego za odebraną działkę.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze, podtrzymał stanowisko prezentowane w decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
W oparciu o powyższe kryteria Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji naruszają prawo w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy mieć na względzie, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się w trybie nadzwyczajnym - stwierdzenia nieważności, określonym w art. 156 k.p.a. W tym trybie organ nie prowadzi "od nowa" postępowania administracyjnego, ale jedynie kontroluje, czy decyzja nie pozostaje w oczywistej sprzeczności z ówcześnie obowiązującym prawem i jednocześnie ocenia, czy ustalenia poczynione uprzednio przez organ nie pozostają w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym.
Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Oznacza to, że nie każde naruszenie prawa skutkuje uznaniem decyzji za nieważną. Wadliwość musi być oczywista.
Oceniając decyzję Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r. pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego Sąd doszedł do przekonania, że przedwczesnym było stwierdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż rozstrzygnięcie z dnia [...] marca 1979 r. nie narusza prawa, w stopniu, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Podstawę prawną decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), a ściślej art. 31 tej ustawy, zgodnie z którym przejęcie nieruchomości następuje na podstawie decyzji naczelnika gminy. Wbrew stanowisku organu w podstawie prawnej tej decyzji nie powołano art. 28 tej ustawy, stanowiącego materialną przesłankę uzasadniającą przejęcie nieruchomości. Tymczasem co słusznie podkreśla organ ustawa powyższa w dacie wydania powyższej decyzji już nie obowiązywała, ponieważ utraciła moc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r., nr 32, poz. 140), tj. z dniem 1 stycznia 1978 r. (z wyjątkiem art. 9 ust. 2, a także art. 41, który zachował moc do dnia 31 grudnia 1979 r.). Jednak pomimo powyższego nie można uznać, co słusznie podkreśla organ, że powyższa decyzja została wydana poza sferą regulacji prawnej; istniał bowiem przepis prawa materialnego (art. 53 nowej ustawy), który stanowił kontynuację art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Zatem należy zgodzić się, że zaistniałą sytuację należało potraktować jako błędne powołanie podstawy prawnej, ponieważ istniał wtedy art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r., który mógł stanowić rzeczywistą podstawę prawną i błąd ten nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy.
Istotnym natomiast zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie prowadzonej w trybie nieważnościowym jest ustalenie, czy przy wydawaniu decyzji z dnia [...] marca 1979 r. Naczelnik Gminy P. rażąco naruszył powyższy przepis w zakresie przesłanki dotyczącej złożenia przez rolnika wniosku o przejęcie nieruchomości za spłatę pieniężną. W tym zakresie Sąd nie podziela stanowiska organu. Sam organ przyznaje, że nie udało się odnaleźć wniosku o przejęcie części gospodarstwa S. G. w zamian za spłaty pieniężne. Natomiast zebrany materiał dowodowy znajdujący się w aktach przedmiotowej sprawy, wbrew stanowisku organu, nie daje podstaw do stwierdzenia, że taki wniosek rzeczywiście istniał. Zdaniem Sądu z akt sprawy wynika coś zupełnie przeciwnego. Znajduje się tam pismo bez daty, bez podpisu rolnika (w nagłówku nazwisko i adres rolnika) zatytułowane "wniosek", z datą 31 maja 1975 r., które na pewno nie spełnia wymagań wynikających z art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Natomiast decyzja została wydana na gotowym druku, zawierającym w treści zdanie "po rozpatrzeniu wniosku". Uzasadnione wątpliwości co do tego, że taki wniosek rzeczywiście istniał powoduje odnalezienie w archiwum gminnym decyzji, zwrotnego potwierdzenia jej odbioru, czy "pseudo-wniosku", a jednocześnie brak w nim prawidłowego, zgodnego z przepisami prawa wniosku podpisanego przez S. G.
Sąd nie podzielił także stanowiska organu, że decyzja Wójta Gminy P. z dnia [...] marca 1979 r. została S. G. "prawidłowo doręczona", a on nie wniósł od niej odwołania, ani też nigdy później nie kwestionował jej prawidłowości na drodze nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji administracyjnych. Z zachowanego bowiem w archiwum zwrotnego poświadczenia odbioru decyzji wynika, że decyzję odebrała w dniu 4 kwietnia 1979 r. "wnuczka S. G.". Tymczasem S.G. był kawalerem i nie miał wnuczki, co potwierdzają późniejsze postanowienia spadkowe (postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] kwietnia 2002 r., sygn. akt [...]). Ponadto otrzymywał emeryturę z ZUS i jak wynika z zeznań jego następców prawnych, przesłuchanych w trybie art. 233 Kodeksu karnego, nigdy nie był zainteresowany pozbyciem się nieruchomości (ani przekazaniem Państwu, ani inną sprzedażą), uprawiał ją, a siano przekazywał rodzinie, nigdy też nie pobrał żadnych pieniędzy z tytułu przejęcia przez Skarb Państwa opisanej w decyzji z dnia [...] marca 1979 r. nieruchomości. Z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w K. z dnia 1 sierpnia 2013 r. wynika natomiast, że S. G. podlegał ubezpieczeniu FER i FUSR od dnia 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r., składki opłacał i był kawalerem. Do powyższego dokumentu organ się w ogóle nie ustosunkował. Organ nie wyjaśnił także, za jaką powierzchnię gospodarstwa opłacane były składki.
Odnosząc się do podniesionego przez skarżących w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzutu, że Naczelnik Gminy P. w ten sam sposób zabrał działki innym mieszkańcom M., którzy stosownych wniosków o przejęcie nieruchomości, podobnie jak ich wujek, nie składali, wyjaśnić należy, że Sąd wydaje wyrok rozstrzygając w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w konkretnej sprawie. Ewentualne zatem wnioski o przejęcie innych nieruchomości (bądź ich brak) nie mają znaczenia dla prawidłowości podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. Niemniej jednak podnieść należy, że Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w innych sprawach, w których wywiedziono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, których przedmiotem były badane w trybie nieważnościowym decyzje tego samego naczelnika gminy, wydane w tym samym okresie, dotyczące przejęcia innych nieruchomości za spłaty pieniężne, to wbrew twierdzeniu skarżących i w odróżnieniu od stanu faktycznego niniejszej sprawy, dokumentacja zgromadzona w toku tamtych postępowań pozwalała domniemywać fakt złożenia stosownych wniosków przez byłych właścicieli. Natomiast w realiach niniejszej sprawy, wobec okoliczności szeroko przedstawionych wyżej, brak jest, przynajmniej w zebranym i ocenianym materiale dokumentacyjnym, dowodów świadczących o złożeniu wniosku przez S. G.
Wyjaśnienie powyższych kwestii i ponowna analiza i ocena zabranego materiału dokumentacyjnego mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, tj. uznaniu, czy organ wydając w dniu [...] marca 1979 r. decyzję rażąco naruszył art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. w zakresie przesłanki dotyczącej złożenia przez rolnika wniosku o przejęcie części gospodarstwa rolnego za spłaty pieniężne, co było warunkiem sine qua non jego przejęcia.
Ponownie rozpoznając sprawę organ przeanalizuje i wyjaśni okoliczności wskazane w uzasadnieniu wyroku i na tej podstawie ponownie wyda decyzję. Oznacza to, że zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i poprzedzająca je decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 Kpa i art. 107 § 3 Kpa w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI