I SA/Wa 2167/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-03-06
NSAAdministracyjneWysokawsa
przejęcie nieruchomościnacjonalizacjadekret z 1949 r.Kodeks postępowania administracyjnegowznowienie postępowaniainteres prawnySkarb PaństwaLasy Państwowenieruchomości rolnedecyzja administracyjna

WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, uznając, że Nadleśnictwo nie miało interesu prawnego do wznowienia postępowania dotyczącego nacjonalizacji nieruchomości z 1954 r.

Sprawa dotyczyła skargi J.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody uchylającą wcześniejszą decyzję o stwierdzeniu nieważności orzeczenia z 1954 r. dotyczącego przejęcia nieruchomości. Kluczowym zagadnieniem było ustalenie, czy Skarb Państwa reprezentowany przez Nadleśnictwo miał interes prawny do wznowienia postępowania. Sąd uznał, że Nadleśnictwo nie wykazało takiego interesu, ponieważ obecny tytuł prawny Skarbu Państwa do nieruchomości nie wynikał z kwestionowanego orzeczenia z 1954 r. W konsekwencji, sąd uchylił decyzję Ministra i Wojewody.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę J.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymywała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego. Sprawa dotyczyła postępowania wznowionego na wniosek Skarbu Państwa (reprezentowanego przez Nadleśnictwo), które miało na celu ponowne rozpatrzenie decyzji z 2019 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1954 r. w części dotyczącej przejęcia nieruchomości J.S. Sąd uznał, że Nadleśnictwo nie miało interesu prawnego do wznowienia postępowania, ponieważ obecny tytuł prawny Skarbu Państwa do nieruchomości nie wynikał bezpośrednio z orzeczenia z 1954 r., a z innych aktów prawnych i zdarzeń. W związku z tym, sąd stwierdził naruszenie art. 28 k.p.a. przez organy obu instancji i uchylił zaskarżoną decyzję Ministra oraz decyzję Wojewody, uznając, że postępowanie wznowieniowe powinno zakończyć się odmową uchylenia decyzji z 2019 r. Kwestia umorzenia postępowania z mocy prawa w związku ze zmianą przepisów k.p.a. stała się bezprzedmiotowa z uwagi na brak podstaw do wznowienia postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, Skarb Państwa reprezentowany przez Nadleśnictwo nie posiadał interesu prawnego do wznowienia postępowania, ponieważ jego obecny tytuł prawny do nieruchomości nie był oparty na kwestionowanym orzeczeniu z 1954 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że interes prawny musi mieć związek z normą prawa materialnego. W tym przypadku, tytuł prawny Skarbu Państwa do nieruchomości wynikał z innych aktów prawnych i zdarzeń, a nie z orzeczenia nacjonalizacyjnego z 1954 r., co wykluczało możliwość skutecznego żądania wznowienia postępowania przez Nadleśnictwo.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (6)

Główne

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje pojęcie strony postępowania administracyjnego przez pryzmat interesu prawnego.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłankę wznowienia postępowania w przypadku braku udziału strony w postępowaniu bez jej winy.

k.p.a. art. 151 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Określa skutek zakończenia postępowania wznowieniowego w przypadku stwierdzenia braku podstaw do wznowienia.

Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich

Podstawa prawna nacjonalizacji nieruchomości ziemskich.

Pomocnicze

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego art. 2 § ust. 2

Przepis wprowadzający umorzenie z mocy prawa postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczętych po upływie trzydziestu lat.

u.g.n. art. 11 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa podmiot reprezentujący Skarb Państwa w sprawach dotyczących gospodarowania nieruchomościami.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nadleśnictwo nie wykazało interesu prawnego do wznowienia postępowania, ponieważ obecny tytuł prawny Skarbu Państwa do nieruchomości nie wynikał z orzeczenia nacjonalizacyjnego z 1954 r.

Godne uwagi sformułowania

interes prawny należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego brak interesu prawnego w kwestionowaniu w imieniu Skarbu Państwa ww. decyzji nadzorczej Wojewody

Skład orzekający

Dariusz Pirogowicz

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Boniecka-Płaczkowska

sędzia

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniach dotyczących wznowienia postępowań w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, zwłaszcza gdy tytuł prawny do nieruchomości wynika z innych podstaw niż kwestionowane orzeczenie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nacjonalizacją nieruchomości i późniejszymi zmianami własności oraz przepisów k.p.a.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznej nacjonalizacji nieruchomości i pokazuje, jak złożone mogą być spory o własność po latach, zwłaszcza w kontekście zmian przepisów proceduralnych. Pokazuje też znaczenie precyzyjnego ustalania interesu prawnego.

Nacjonalizacja sprzed lat wraca na wokandę: Sąd rozstrzyga, kto ma prawo do ziemi.

Dane finansowe

WPS: 680 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2167/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-11-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 29 września 2023 r. nr DN.gn.625.76.2021 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania J. S. od decyzji Wojewody Małopolskiego z 21 lipca 2021 r. nr WS-III.7515.2.123.2019.TG, utrzymał tę decyzję w mocy w zakresie rozstrzygnięcia wyrażonego w jej punkcie 1, tj. w zakresie uchylenia decyzji Wojewody Małopolskiego z [...] maja 2019 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w części objętej jej punktem 2, tj. w części rozstrzygającej o odmowie stwierdzenia nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1954 r. nr [...] oraz stwierdził, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], w części dotyczącej przejęcia nieruchomości J. S., zostało umorzone z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r.
Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podjęta został przy następujących ustaleniach stanu faktycznego:
W następstwie rozpoznania wniosku J. S., następcy prawnego J. S., Wojewoda Małopolski ostateczną decyzją z [...] maja 2019 r. stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia w trybie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339) nieruchomości położonych w miejscowości [...], stanowiących własność J. S..
W dniu 9 sierpnia 2019 r., powołując się na art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., Skarb Państwa reprezentowany przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] (dalej: "Skarb Państwa-Nadleśnictwo [...]") wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją Wojewody Małopolskiego. Interes prawny legitymujący do udziału w sprawie Skarb Państwa – Nadleśnictwo [...] wywodziło ze sprawowanego przez Nadleśnictwo zarządu na stanowiącymi własność Skarbu Państwa nieruchomościami, które w przeszłości były własnością J. S. i objęte były weryfikowanym w trybie nieważności orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...].
W tym stanie rzeczy Wojewoda Małopolski w następstwie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. uchyliła własną decyzję z [...] maja 2019 r. (pkt 1) oraz odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] w części dotyczącej przejęcia nieruchomości stanowiących własność J.S. (pkt 2).
Od decyzji tej J. S. wniósł odwołanie kwestionując stanowisko organu wojewódzkiego o nieobarczeniu weryfikowanego orzeczenia z 2 grudnia 1954 r. kwalifikowana wada prawną z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W następstwie rozpoznania odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podzielił pogląd Wojewody, że Skarb Państwa reprezentowany przez Nadleśnictwo [...] ma interes prawny w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z 1954 r. jako aktualny właściciel położonych w miejscowości [...] nieruchomości, pozostających w zarządzie owego Nadleśnictwa, a pochodzących z części dawnych parcel objętych wykazem hipotecznym Lwh [...], stanowiących byłą współwłasność M. S. i I. S.. Minister odwoływał się do w tym kontekście do danych wynikających z wykazu zmian gruntowych sporządzonego [...] maja 2018 r. przez geodetę uprawnionego K. D.. Jak wynikało z tego dokumentu I. S. był współwłaścicielem parcel nr [...], objętych wykazem hipotecznym Lwh [...]. Z parceli nr: [...] i części parceli nr [...] utworzona została działka ewidencyjna nr [...], która następnie zmieniła oznaczenie na działkę poscaleniową nr [...]. Z pozostałych parceli nr: [...] oraz części parceli [...] utworzona została działka ewidencyjna nr [...], która zmieniła oznaczenie na działkę nr [...].
Ww. działka nr [...] o pow. 21,69 ha w dacie wydania przez Wojewodę decyzji z dnia [...] maja 2019 r., stanowiła własność Skarbu Państwa zaś zarząd nad nią sprawowało Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] – co potwierdzała informacja z rejestru gruntów sporządzoną przez Starostę [...] dnia [...] września 2023 r. W 2020 r. działka ta zmieniła oznaczenie i zarazem podzieliła się na działki nr: [...]. W 2022 r. dokonano z kolei podziału działki nr [...] na działki nr [...]. Obecnie jako właściciel działek nr [...] ujawniony jest Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...]. Właścicielami działek nr [...] oraz działek nr [...] są natomiast osoby fizyczne (por. informację z rejestru gruntów dla działek według stanu na dzień 5 września 2023 r. oraz informacje zawarte w księdze wieczystej nr [...]).
Działka nr [...] jeszcze przed wydaniem decyzji z [...] maja 2019 r., została podzielona i zmieniła oznaczenie na działki ewidencyjne nr: [...]. Działka nr [...] stanowiła własność Skarbu Państwa - w imieniu którego zarząd sprawowało Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...], natomiast działki nr [...] współwłasność Skarbu Państwa w zarządzie PGL Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] w [...] części, pozostały udział w [...] części posiadała osoba fizyczna. W 2022 r. działkę nr [...] podzielono na działki nr [...]. Wobec czego w ocenie Ministra wydane w postępowaniu nadzorczym rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego miało bezpośredni wpływ na przysługujące Skarbowi Państwa - Nadleśnictwu [...] prawa i obowiązki. Brak jego udziału w postępowaniu, nie był zarazem przez Nadleśnictwo [...] zawiniony, ponieważ nie zostało ono przez organ w ogóle o tym postępowaniu poinformowane. Dla oceny interesu prawnego tego podmiotu bez znaczenia przy tym pozostaje to, że w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] maja 2019 r. brał udział Starosta [...], który (jak wyjaśnił Wojewoda w decyzji z dnia 21 lipca 2021 r.) reprezentował Skarb Państwa. jako podmiot, na rzecz którego nastąpiło przejęcie. Skarb Państwa w danej sprawie może być bowiem reprezentowany przez kilka jednostek organizacyjnych, których zakres działalności, a w konsekwencji zakres samej reprezentacji jest różny. Spełniona zatem została w sprawie powołana przez inicjatora postępowania wznowieniowego przesłanka, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Taka zaś sytuacja stanowi podstawę do uchylenia ostatecznej decyzji z [...] maja 2019 r. Wobec czego Minister ocenił, że rozstrzygnięcie Wojewody Małopolskiego zawarte w punkcie 1 decyzji z 21 lipca 2021 r. jest prawidłowe.
W dalszej kolejności Minister zauważał, że uchylając we wznowionym postępowaniu decyzję organ administracji winien zarazem rozstrzygnąć istotę sprawy. Postępowanie zakończone decyzją z [...] maja 2019 r. prowadzone było zaś w trybie nieważnościowym i dotyczyło zbadania zgodności z prawem orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości należącej do J. S. Rozstrzygnięcie tej sprawy w sposób merytoryczny nie jest już jednak możliwe, ponieważ uległ zmianie stan prawny, dający podstawę do orzekania w sprawie. Z dniem 16 września 2021 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491). Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostatecznym rozstrzygnięciem (decyzją albo postanowieniem), podlegają umorzeniu z mocy prawa.
Wprawdzie nie zachowały się dokumenty pozwalające na ustalenie daty opublikowania w dzienniku wojewódzkim ww. orzeczenia, która to publikacja wywołuje skutek doręczenia orzeczenia zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami rozporządzenia wykonawczego do dekretu 27 maja 1947 r.. Jednakże w oparciu o zachowany archiwalny protokół władania nr [...], z którego wynikało, że na podstawie decyzji tymczasowej z [...] października 1957 r. orzeczono o zwrocie J. S. trzech działek przejętych na rzecz Państwa, o pow. ok. 10ha, uznano, że orzeczenie z 1954 r. musiało mu zostać doręczone (ogłoszone) przed [...] października 1957 r.
W orzeczeniu i należy je utrzymać w mocy.
Mając zatem na względzie te ustalenia, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 29 września 2023 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 21 lipca 2021 r. w części w jakiej uchylała ona decyzję Wojewody Małopolskiego z [...] maja 2019 r. (pkt 1), a uchylił ją w części w jakiej odmówiono nią stwierdzenia częściowej nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1954 r. (pkt 2) i stwierdził, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia zostało umorzone z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. (pkt 3).
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie:
1.art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, iż zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji Wojewody Małopolskiego z [...] maja 2019 r., na skutek przeprowadzonego postępowania administracyjnego w ramach wznowienia postępowania, w sytuacji gdy Skarb Państwa - Nadleśnictwo [...] jako podmiot inicjujący postępowanie o wznowienie postępowania nie zdołał wykazać, że przysługiwał mu przymiot strony w postępowaniu nieważnościowym i w związku z tym nie wykazał przysługiwania interesu prawnego w złożeniu wniosku o wznowienie postępowania,
2.naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p..a w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy — Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 21 i ar. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżącego z 28 listopada 2017 r. w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, , która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, wniósł on uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do żądania rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (w trybie uproszczonym) organ nie wniósł zastrzeżeń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest zasadna.
Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadzone było w jednym z nadzwyczajnych trybów, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego. Instytucja ta – jak skądinąd trafnie zwracał na wstępie swoich rozważań Minister - ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej ostateczną decyzją (postanowieniem), w stosunku do której zaistniała jedna ze wskazanych w art. 145, art. 145a i art. 145b k.p.a. okoliczności będących podstawami wznowienia postępowania. Reguły zaś związane z wszczęciem postępowania wznowieniowego oraz z wydawanymi w jego toku rozstrzygnięciami są szczegółowo uregulowane w kodeksie postępowania administracyjnego.
Postępowanie to może być więc wszczęte z urzędu lub na wniosek strony. Przy czym z przyczyn opisanych w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może to nastąpić wyłącznie na wniosek strony (art. 147 k.p.a.). Na tę właśnie przesłankę powoływało się żądając wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z [...] maja 2019 r. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] - działając jako statio fisci Skarbu Państwa. W sytuacji powołania się przez określony podmiot na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (brak udziału strony w postępowaniu bez jej winy) - poza sytuacjami, gdy w sposób oczywisty już z treści wniosku wynika brak interesu prawnego tego podmiotu w sprawie - weryfikacja statusu podmiotu żądającego wznowienia postępowania jak też kwestii zaistnienie samej przesłanki odbywa się po wydaniu na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. postanowienia o wznowieniu postępowania. Wydanie powyższego postanowienia prowadzi z kolei do uruchomienie postępowania rozpoznawczego składającego się z dwóch odrębnych faz: co do przyczyn wznowienia i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.). Przy czym stwierdzenie w pierwszej z nich, że przyczyna stanowiąca podstawę wznowienia postępowania w rzeczywistości nie zaistniała, kończy to postępowania w sposób determinowany dyspozycją normy prawnej z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. decyzją o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej. Dopiero w przypadku potwierdzenia zaistnienia przyczyny wznowieniowej dochodzi do uchylenia decyzji dotychczasowej i rozpoznania sprawy co do istoty (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.). Wówczas także, jeśli sprawa w której wznowiono postępowanie prowadzona była w trybie nadzorczym na podstawie art. 156 § 1 i n. k.p.a., aktualizuje się ewentualna możliwość zastosowania normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej kodeks postępowania administracyjnego z 11 sierpnia 2021 r.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji przyjęły, że Skarb Państwa –Nadleśnictwo [...], jako aktualny właściciel nieruchomości położonych w miejscowości [...], w skład których wchodzą m.in. część dawnych parcel objętych Lwh [...], których współwłaścicielem był w przeszłości J. S., ma interes prawny, kreujący przymiot strony w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z [...] maja 2019 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości stanowiących własność J. S.. To z kolei umożliwiło im uchylenie ostatecznej decyzji z 2019 r. i ponowne rozpoznanie sprawy legalności ww. orzeczenia. Przy czym organ wojewódzki odmówił stwierdzenia jego nieważności, a Minister – w związku z zaistnieniem okoliczności objętych hipotezą normy prawnej z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej kodeks postepowania administracyjnego – uchylił w tej części decyzję organu pierwszej instancji i stwierdził umorzenie postępowania nadzorczego z mocy prawa.
Mając zatem na względzie, że zaskarżona decyzja wydana została w ramach postępowania wznowionego na wniosek Skarbu Państwa - Nadleśnictwa [...], które wywodziło, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z 2019 r., przysługiwał mu przymiot strony, kluczowe dla oceny jej legalności pozostaje to, czy istotnie status ten owemu podmiotowi przynależy.
Wskazać zatem wypada, że kreującego - w świetle treści art. 28 k.p.a. - przymiot strony postępowania administracyjnego interesu prawnego, należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. W konsekwencji stwierdzenie interesu prawnego w sprawie wymaga ustalenia istnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. W przedmiocie istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, zaś jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. wyrok. NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2035/10, lex nr 1121192).
Jako że przedmiotem postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją nadzorczą Wojewody Małopolskiego było orzeczenie administracyjne z [...] grudnia 1954 r., a dokładniej rzecz ujmując jego cześć rozstrzygająca o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości należących do J. S. (bliżej w orzeczeniu nieoznaczonych), stronami tego postępowania byli jego spadkobiercy i Skarb Państwa reprezentowany, zgodnie z ogólną regułą wyrażoną w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344), przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej (tu Starostę [...]). Ich praw bowiem i obowiązków bezpośrednio dotyczyły skutki tej decyzji. Inny podmiot, aby mógł uczestniczyć w tym postępowaniu (mieć w nim przymiot strony), a więc również mógł skutecznie żądać weryfikacji tej decyzji w trybie wznowienia postępowania, musiałby wykazać, że to jemu przysługiwał w dacie jej podejmowania tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, pochodzącej z dawnej nieruchomości J. S. objętej orzeczeniem wywłaszczeniowym z 1954 r. i sam ów tytuł uzyskał właśnie w oparciu o ten akt. Tylko bowiem takiego podmiotu mogły dotyczyć skutki prawne rozstrzygnięcia eliminującego ze skutkiem ex tunc w ww. zakresie owo orzeczenie. Wówczas można by było wszak mówić o "aktualności" jego interesu prawnego. Na podobny sposób ustalania kręgu podmiotowego w sprawie o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją nadzorczą mającą za przedmiot orzeczenie wywłaszczeniowe wydane na gruncie dekretu z 27 lipca 1949 r., wskazywał już tut. Sąd w przywoływanym w motywach skargi prawomocnym wyroku z 10 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 78/17 (Lex nr 2375654) wydanym na tle sprawy o bardzo zbliżonym stanie faktyczno-prawnym.
Wnioskując o wznowienie postępowania Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] powoływało się na przynależny obecnie Skarbowi Państwa tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości powstałych m.in. z części parcel pochodzących z Lwh [...] które weszły w skład obecnych działek wydzielonych z działek nr [...] oraz nr [...], należących pierwotnie do M. S. i I. S. i fakt pozostawania ich w zarządzie Nadleśnictwa [...]. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym, w tym przede wszystkim w wykazie zmian gruntowych, wypisach z ewidencji gruntów, czy treści księgi Powyższe jednak dla oceny statusu tego podmiotu jako strony postępowania w niniejszej sprawienie nie ma znaczenia prawnego. Żaden bowiem z dowodów zgromadzonych w aktach nie uprawnia do wnioskowania by Skarb Państwa stał się właścicielem tych parcel - uregulowanych obecnie w księdze wieczystej nr [...] - w następstwie ww. orzeczenia wywłaszczeniowego. W szczególności orzeczenie to nie jest podstawą ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela w ww. księdze, która jako podstawy nabycie - na co trafnie zwracał uwagę skarżących – wymienia szereg innych aktów i zdarzeń prawnych (decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1970 r., nr [...]; decyzję Urzędu Gminy [...] z [...] marca 1986 r., nr [...]; protokoły zdawczo - odbiorcze z: [...] września 1979 r., [...] czerwca 1989 r. oraz [...] kwietnia 2018 r.; •zarządzenie Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa nr [...] z [...] września 1994 r.; protokół zdawczo – odbiorczy, umowę sprzedaży oraz ugodę w zakresie zrzeczenia się wzajemnych roszczeń z [...] października 2019 r.; wyrok Sądu Rejonowego w [...] I Wydział Cywilny z [...] listopada 2018 r. sygn. akt [...] w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej, a ponadto 3 i 4 oraz 32 i 35 ust. 1 pkt 2a ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach).
W konsekwencji tego eliminacja z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego z 1954 r.– o czym ostatecznie orzekł Wojewoda Małopolski decyzją z [...] maja 2019 r. - nie mogła i nie ingerowała w prawa rzeczowe przynależne obecnie Skarbowi Państwa, skoro ich źródłem to orzeczenie nie było. Taki z kolei stan faktyczny i prawny sprawy uzasadnia ocenę, że Nadleśnictwo [...] – jako statio fisci Skarbu Państwa - nie miało opartego na normach prawa materialnego interesu prawnego w kwestionowaniu w imieniu Skarbu Państwa ww. decyzji nadzorczej Wojewody, a przez to także nie mogło skutecznie domagać się jej eliminacji w trybie wznowienia postępowania administracyjnego z przyczyn opisanych w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Formułując w tym względzie odmienną ocenę, zarówno Wojewoda Małopolski jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, naruszyli zatem w sposób mający wpływ na wynik sprawy art. 28 k.p.a. Konsekwencją bowiem tego naruszenia było uchylenie we wznowionym postępowaniu ww. decyzji z 2019 r., podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy postępowanie to winno zakończyć się decyzją wydaną w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. Trafnie zatem skarżący zarzuca Ministrowi, że podejmując kwestionowana decyzję poprzez uznanie, iż zachodziła przesłanka wznowienia postępowania, a w konsekwencji także uchylenia we wznowionym postępowaniu ostatecznej decyzji, naruszył on art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 28 k.p.a. Analogicznie naruszył te przepisy, rozstrzygając sprawę w pierwszej instancji Wojewoda Małopolski. To zaś prowadzić musi do uchylenia tych decyzji.
Stwierdzenie braku zaistnienia podstawy do wznowienia na żądanie Nadleśnictwa [...] postępowania w sprawie zakończonej w 2019 r., czyni obecnie bezprzedmiotowym rozważania dotyczące kwestii potencjalnego uwzględnienia w niej konsekwencji wejścia w życie nowelizacji kodeksu postepowania administracyjnego wprowadzającej okres przedawnienia możliwości prowadzenia postępowań nadzorczych. Stąd także zbędne jest odnoszenie się do sformułowanych w tym kontekście zarzutów skargi. Te bowiem mogłyby być rozważane przez Sąd, gdyby przyczyna wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wojewody Małopolskiego z 2019 r. podawana przez Skarb Państwa –Nadleśnictwo [...] w rzeczywistości zaistniała.
Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 tej ustawy.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku i sprowadzają się do rozstrzygnięcia sprawy tę ocenę uwzględniającą.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI