I SA/Wa 2166/23

I SA/Wa 2166/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-11-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek
Gabriela Nowak /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 września 2023 r. nr SZ.rn.625.44.2021 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 2166/23
UZASADNIENIE
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 21 września 2023 r. nr SZ.rn.625.44.2021 po rozpoznaniu odwołania P. L. od decyzji Wojewody [...] z dnia 22 lutego 2021 r. nr [...] umarzającej postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia, że nieruchomość stanowiąca majątek pn. [...] w postaci dawnych działek [...],[...],[...], o łącznej powierzchni 21,2750 ha, objęta księgą hipoteczną nr [...], nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia 22 lutego 2021 r.
Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia 13 lutego 2019 r. (sprecyzowanym ostatecznie pismami z dnia
21 czerwca 2020 r. oraz 10 grudnia 2020 r.), P. L. wystąpił o wydane decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona aktualnie w województwie [...], powiecie i gminie [...], stanowiąca dawną własność W. N. - majątek [...], w postaci
dawnych działek [...], [...], [...], o łącznej powierzchni 21,2750 ha, objęta księgą wieczystą nr [...] (aktualnie obejmująca działki nr nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]) - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.).
Wojewoda [...] po rozpoznaniu opisanego wyżej wniosku, decyzją z
dnia 22 lutego 2021 r. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.).
Wojewoda w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w zgromadzonej w trakcie postępowania administracyjnego dokumentacji brak jest dowodów świadczących o
tym, że działki [...], [...] i [...], objęte księgą hipoteczną nr [...] Folwark [...], zostały przejęte na własność Państwa, na podstawie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponadto Wojewoda podkreślił, że brak jest również dowodów na to, że wspomniane działki omyłkowo zostały przejęte na cele reformy rolnej wraz z sąsiednim majątkiem [...].
Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia 22 lutego 2021 r. złożył P. L.
Zdaniem odwołującego się organ pierwszej instancji dokonał arbitralnych ustaleń, co do niemożliwości ustalenia obecnych numerów dawnych działek [...], [...] i [...], wchodzących w skład majątku Folwark [...]
Ponadto skarżący zarzucił, że organ błędnie przyjął, że majątek Folwark
[...] nie został przejęty na cele reformy rolnej wraz z całymi dobrami [...] i podlegał dalszej parcelacji, co ma wynikać z materiału dowodowego (protokół przejęcia, dokumentacja dotycząca parcelacji).
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 21 września 2023 r. po rozpoznaniu odwołania P. L. od decyzji Wojewody [...] z dnia 22 lutego 2021 r. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie w przedmiotowej sprawie dotyczy wniosku o wydanie decyzji administracyjnej w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przepis ten przewiduje orzekanie, czy określona nieruchomość podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zatem prowadząc przedmiotowe postępowanie, w pierwszej kolejności należało ustalić rzeczywistą podstawę przejęcia spornej nieruchomości.
Wnioskodawca, ostatecznie pismami z dnia 23 czerwca 2020 r. oraz 10 grudnia
2020 r. dokładnie zakreślił granice swojego wniosku, który dotyczy dawnych działek [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 21,2750 ha, objętych księgą wieczystą nr [...] Folwark [...].
W uzasadnieniu pism wyraźnie wskazał, że przedmiotowe parcele odpowiadają aktualnym działkom ewidencyjnym nr nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], co miało odpowiadać obszarowi zakreślonemu na załączonych do pisma mapach.
Organ wskazał, że z zapisów w dziale I księgi hipotecznej nr [...] majątku Folwark [...] jak i księgi hipotecznej nr [...] majątku [...] wynika, że majątek Folwark [...] powstał w 1912 r. w wyniku oddzielenia od majątku [...] trzech działek gruntu o powierzchni 123 morgów 187 prętów lub 63 dziesięcin 847 sążni kwadratowych.
Następnie w księdze wieczystej nr [...] majątku Folwark [...] odnotowano, że w miesiącach od lutego do listopada 1912 r. wydzielono z niej prawnie grunty, które przenoszono do oddzielnych bądź nowych ksiąg hipotecznych.
Następny wpis, dokonany w 1914 r. (na podstawie wniosków z 1913 r.), dotyczy
dołączenia do Folwarku [...], wydzielonych z majątku [...] kolejnych gruntów o powierzchni 224 mórg 260 prętów lub 115 dziesięcin 569 sążni, składających się z czterech działek, oznaczonych na sporządzonym przez mierniczego S. O. planie nr [...].
Organ zwrócił uwagę, że z rejestru mierniczego S. O., zamieszczonego na planie nr [...], dotyczącego ziemi wydzielonej do sprzedaży z
majątku [...] zatytułowanym [...] z 1914 r. wynika, iż majątek ten zajmował powierzchnię 255 mórg 157 prętów kwadratowych wg miary nowopolskiej. Zakładając, że 1 morga nowopolska to 0,5598 ha, a 1 pręt kwadratowy to 18,66 m2,
to wówczas łączna powierzchnia zajmowana przez Folwark [...] w
1914 r. tj. w chwili sporządzenia tego planu - wynosiła 126,2062 ha.
Pozostałe wpisy w dziale I księgi nr [...] majątku Folwark [...] poświadczają o odłączeniu z tej księgi kolejnych działek gruntów na rzecz innych osób.
Odnośnie zapisów w dziale II księgi wieczystej nr [...] majątku Folwark [...] (reguluje on prawo własności opisanej w niej nieruchomości), znajdują się
w nim cztery wpisy dotyczące prawa własności W. N., który jest poprzednikiem prawnym wnioskodawcy i dotyczą nabycia przez niego gruntów na podstawie;
- wpisu z dnia [...] października 1932 r. - działka gruntu oznaczona na planie jako [...] o pow. 5 ha 5987 m2 (10 mórg),
- wpisu z dnia [...] lipca 1933 r. - działka gruntu oznaczona na dowodach pomiarowych literą [...] o pow. 7 ha 2783 m2, - wpisu z dnia [...] listopada 1933 r. - działka gruntu oznaczona na dowodach pomiarowych literą [...] o pow. 5 ha 5987 m
2 (10 mórg),
- wpisu z dnia [...] grudnia 1935 r. - działka gruntu oznaczona jako [...] o pow. 2 ha 7993 m2.
Organ zwrócił uwagę, że istniały dwie parcele oznaczone jako [...], a łączna powierzchnia należących do W. N. działek wynosiła 21 ha 2750 m2 (niecałe 40 mórg).
Poza tym, w dziale II księgi wieczystej nr [...] majątku Folwark [...] widnieją wpisy dotyczące tytułu własności na rzecz inny osób fizycznych do poszczególnych działek. Ostatni wpis w dziale II omawianej księgi wieczystej,
dokonany został w dniu [...] czerwca 1939 r.
Organ ustalił, że w omawianej księdze hipotecznej nr [...] brak jest zapisów, jakoby majątek Folwark [...] przejęty został na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Nie ma również żadnych innych dowodów (np. protokołu przejęcia majątku, zaświadczenia właściwego organu, ewidencji gruntów przejętych na podstawie dekretu o reformie rolnej) świadczących, że w stosunku do nieruchomości Folwark [...] miał zastosowanie wspomniany przepis.
Zdaniem organu, mając powyższe na uwadze, w przypadku nieruchomości opisanych w księdze hipotecznej nr [...] majątku Folwark [...], nie
może zostać wszczęte postępowanie administracyjne w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r.
w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o Przeprowadzeniu reformy rolnej i w efekcie nie może zostać wydane orzeczenie o niepodpadaniu tej nieruchomości pod działanie przepisów art. 2 ust 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Organ zwrócił uwagę, że we wniosku wszczynającym postępowanie w badanej sprawie administracyjnej, wnioskodawca podniósł, że parcele [...], [...] i [...], obecnie stanowią działki ewidencyjne nr nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], zostały przejęte na cele reformy rolnej wraz z sąsiednim majątkiem – [...], który opisany był w księdze wieczystej nr [...]. Z treści pism złożonych w trakcie postępowania przez wnioskodawcę wynika, że granica postępowania administracyjnego na obecnej mapie ewidencyjnej, została określona na podstawie dawnego planu ziemi wydzielonej do sprzedaży z majątku [...], zatytułowanego [...], sporządzonego w 1914 r. przez mierniczego S. O. (plan nr 2), gdzie zakreślono m.in. obszar oznaczony jako [...], [...] i [...].
Organ wyjaśnił, że z działu II księgi wieczystej [...] kw [...], wynika, że prawo własność nieruchomości objętych przedmiotową księgą należało do G. N., ojca W. N.
Majątek ten, przejęty został na cele reformy rolnej, na podstawie art. 2 ust 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, o czym
świadczy wpis w księdze wieczystej kw [...] z dnia [...] marca 1946 r. oraz sporządzony w dniu [...] lutego 1945 r. protokół z przejęcia majątku [...].
W księdze wieczystej nr [...] majątku [...] brak jest wcześniejszego wpisu świadczącego o tym, że doszło do migracji parcel [...], [...] i
[...] między obiema księgami po 1935 r. (ostatniej dacie ich nabycia przez W. N.), tj. z księgi wieczystej nr [...] majątku Folwark [...] (taka adnotacja nie figuruje również w tej księdze).
Organ wskazał, że w latach 1938-1939 została przeprowadzona kolejna parcelacja prywatna majątku [...], o czym świadczą pisma urzędowe pochodzące z tego okresu.
Z powyższego wynika, że grunty objęte księgą wieczystą nr [...] majątku [...] były przedmiotem obrotu i stopniowo dokonywano wydzielenia z tej księgi działek, z których nie wszystkie zostały ujawniane w księdze wieczystej.
Do wniosku takiego doszedł organ porównując wpisy w przedmiotowej księdze
z innymi dowodami archiwalnymi (m.in. plany do wydzielenia z 1914 r.; decyzja dotycząca wydzielenia terenów dla parafii; pismo Starostwa Powiatowego [...] z dnia 25 sierpnia 1938 r. do Urzędu Wojewódzkiego w [...] dotyczące informacji o częściowej parcelacji i ponownej licytacji nieopłaconych parcel przez pierwotnych nabywców).
Ponadto w aktach księgi wieczystej majątku Folwark [...] brak
jest planów tego majątku, sporządzonych bezpośrednio przed wejściem w życie
dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ostatnim planem obrazującym układ parcel
w przedmiotowym majątku jest - wymieniony wyżej w uzasadnieniu decyzji - sporządzony w 1914 r. przez mierniczego S. O. plan nr [...] ziemi wydzielonej do sprzedaży z majątku [...], zatytułowany [...] (do planu tego nawiązuje wnioskodawca).
Organ podniósł, że z racji dokonywanych przedwojennych parcelacji i wyłączeń gruntów z przedmiotowej księgi wieczystej, nie można przyjąć, że odzwierciedla on rzeczywisty układ majątku w okresie bezpośrednio przed wejściem w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W tym kontekście uznał , że plan ten, zgodnie z zamieszczonym na nim opisie, przedstawia wyłącznie grunty objęte planem sprzedaży na rok 1914 r. i nie może stanowić podstawy do ustaleń faktycznych.
Zdaniem organu tym samym nie można jednoznacznie przyjąć, że zaznaczone
na planie nr 2 parcele [...], [...] i [...], będące podstawą zakreślenia granic niniejszego postępowania administracyjnego przez wnioskodawcę, odpowiadają obecnym
działkom ewidencyjnym nr nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Świadczy o tym przede wszystkim fakt, że parcele [...], [...] i [...] określone na planie nr 2, nie są spójne z zapisami dotyczącymi ich rozporządzenia w latach 30-tych na rzecz W. N., zawartymi w dziale II księgi hipotecznej nr [...] Folwark [...]. Księga ta wymienia bowiem dwie działki [...] o różnych powierzchniach, podczas gdy na planie jest tylko jedna taka działka. Nie zgadzają się również powierzchnie działek wymienionych w księdze wieczystej z tymi zaznaczonymi i opisanymi na planie nr [...]. Łączna powierzchnia wszystkich działek [...], [...] i [...] wymienionych w księdze wieczystej to 21,2750 ha, podczas gdy łączna powierzchnia działek o takim oznaczeniu na planie nr 2 wynosi 24,6312 ha. Dodatkowo organ zaznaczył, że opis położenia poszczególnych działek (zamieszczony w dziale II tej księgi), nie odpowiada sąsiedztwu, które wynika z planu.
Powyższe ustalenia skłaniają do wniosku, że parcele [...], [...] i [...] zakreślone na planie z 1914 r., nie są parcelami opisanymi w dziale II księgi wieczystej majątku Folwark [...], regulującymi prawo własności W. N. To z kolei oznacza, że plan z 1914 r. może stanowić podstawę do wykazania obecnych działek ewidencyjnych wyłącznie dla tych parcel, a nie dla parcel, które nabył ponad 20 lat później W. N. , gdyż nie są one tożsame.
Reasumując organ przyjął, że postępowanie administracyjne wszczęte w niniejszej sprawie dotyczy parcel [...], [...] i [...], objętych księgą hipoteczną nr [...] majątku Folwark [...], gdzie brak jest wpisu o przejęciu tego majątku na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Organ przypomniał, że postępowanie o wydanie decyzji na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie
wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,
jest postępowaniem prowadzonym na wniosek, a nie z urzędu. W takiej sytuacji określenie przedmiotu wniosku i udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, spoczywa na stronie. Niezależnie od tego, Wojewoda [...] zgromadził możliwie dostępny materiał dowodowy, dokonał jego analizy i uzasadnił treść rozstrzygnięcia, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 8 kpa).
Samo twierdzenie strony, że majątek Folwark [...] został
przejęty na cele reformy rolnej wraz z całymi dobrami Lasków, nie jest wystarczającym
dowodem, że sytuacja taka miała miejsce. Nie do przyjęcia zdaniem orzekających w sprawie organów jest wysuwanie takich wniosków z twierdzenia, że "mając na uwadze
pośpiech i niedokładność towarzyszącą przejmowaniu nieruchomości przez władzę ludową nie ma powodów by kwestionować fakt przejęcia nieruchomości Folwark [...] tylko dlatego, że ktoś nie umieścił o tym wzmianki w dawnej księdze wieczystej tym bardziej, że pewnie osoba odpowiedzialna za to była przekonana, że w/w nieruchomość stanowi część składową majątku [...]".
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 września 2023 r.
do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył P. L.
Zaskarżonej decyzji zarzucał :
I. naruszenie art 6 k.p.a. (zasada praworządności), art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 k.p.a. (zasada zaufania do władzy publicznej), art. 11 k.p.a.
(zasada przekonywania) w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. (zasada
swobodnej oceny dowodów) i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez
- nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego oraz niewyjaśnienie w sposób wszechstronny sprawy, w szczególności co do sporządzenia synchronizacji działek oznaczonych początkowo jako [...], [...] i [...] z obecną ewidencją gruntów;’
- dokonanie całkowicie arbitralnych ustaleń, co do rzekomej niemożliwości ustalenia działek wchodzących w skład majątku "Folwark [...]", tj. działek oznaczonych jako [...], [...] i [...], przerzucając przy tym w sposób niedopuszczalny ciężar dowodu na Wnioskodawcę, który od początku wskazywał, że wnioskiem obejmuje dawne działki oznaczone jako [...], [...] i [...], zgodnie z księgą hipoteczną [...] Folwark [...], podczas gdy jeśli organ nie potrafił samodzielnie określić nowych numerów działek, to powinien był dopuścić dowód z opinii biegłego geodety, który dokonałby synchronizacji działek na potrzeby niniejszego postępowania,
- błędne i niepoparte należytym materiałem dowodowym przyjęcie, że majątek "Folwark [...]" nie został przejęty na rzecz Skarbu Państwa (znacjonalizowany) w drodze reformy rolnej, podczas gdy ze stanu faktycznego
sprawy wprost wynika, że rodzina G. i W. N. została pozbawiona całego swojego majątku zarówno w postaci "dóbr [...]", jak i wydzielonego z nich "Folwarku [...]" przez Skarb Państwa, tym bardziej, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wprost wynika, że majątek [...] został rozparcelowany w ramach reformy rolnej w latach 50- tych XX wieku na rzecz ludności chłopskiej. Niemożliwym jest, więc by majątek prywatny, który nie został uprzednio przejęty na rzecz Państwa w ramach dekretu PKWN o reformie rolnej podlegał dalszej parcelacji w ramach reformy rolnej i nadziałom na rzecz rolników,
- oparcie się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji i ocenie wskazywanych we wniosku naruszeń prawa na całkowicie arbitralnych ocenach, niepopartych stosowną argumentacją faktyczną i prawną,
- formułowanie dowolnych ocen co do stanu faktycznego, mimo braku ich potwierdzenia w materiale dowodowym, w tym w dokumentacji archiwalnej i nieuprawnione domniemywanie okoliczności faktycznych celem ich "dopasowania" do
z góry przyjętego stanowiska Organu,
- błędne i niepoparte należytym materiałem dowodowym przyjęcie, że majątek "Folwark [...]" w postaci działek oznaczonych jako [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 21,2750 ha objęta księgą wieczystą nr [...] nie odpowiada
obecnym działkom ewidencyjnym [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].
Zdaniem skarżącego, Minister jako organ administracji publicznej, nie był uprawniony do pomijania przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu decyzji podstawowych zasad procesowych, wynikających z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., a także do niedopuszczalnej i uproszczonej oceny stanu faktycznego sprawy wbrew art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., lecz miał obowiązek przeprowadzić postępowanie nadzorcze zgodnie z tymi zasadami, poprzez dopuszczenie dowodu z opinii geodezyjnej co do synchronizacji działek oznaczonych początkowo jako [...], [...] i [...] z obecną ewidencją gruntów.
II. naruszenia § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 06 września 1944 roku
o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez bezpodstawne uznanie, iż nieruchomość stanowiąca majątek pn. folwark [...] podpadała pod działanie
przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN podczas gdy taki wniosek w żaden sposób nie wynika z zebranego materiału dowodowego.
III. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy
w szczególności poprzez naruszenie art. 1 oraz art. 2 ust. 1 lit. e) oraz art. 2 ust. 2 dekretu PKWN, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,
ignorujące ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności błędną wykładnię pojęcia
"nieruchomości ziemskiej" i "związku funkcjonalnego" oraz niedozwoloną,
rozszerzającą wykładnię celów reformy rolnej - w sposób sprzeczny z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, oraz uchwałą 7 sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 roku, I OPS 3/10 a polegającą na niewłaściwym przyjęciu, że zabudowana polskim dworem
nieruchomość o funkcji wyłącznie mieszkalnej, a nie rolnej, wraz z otaczającym ją zabytkowym parkiem, jako nie posiadająca charakteru rolnego stanowi część "nieruchomości ziemskiej" w rozumieniu tego przepisu i to "funkcjonalnie" związaną z pozostałą częścią majątku, podczas gdy z utrwalonego już i jednolitego orzecznictwa TK, NSA, WSA i SN wynika, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej wyłączenie tych nieruchomości, lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie
produkcji roślinnej zwierzęcej sadowniczej - przez inne podmioty (tak Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 roku (sygn. akt W 3/89, OTK 1990, poz. 26).
Podsumowując wskazał, że w świetle zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego oczywistym jest, że majątek "Folwark [...]’’ został
przejęty łącznie z majątkiem "[...]", albowiem w wyniku błędu zostały one potraktowane, jako jeden majątek należący do jednego właściciela. Z tego powodu
brak jest też wzmianki o przejęciu w dawnej księdze hipotecznej nr [...] Folwark [...].
Mając na uwagę pośpiech i niedokładność towarzyszącą przejmowaniu nieruchomości przez władze ludową nie ma powodów by kwestionować fakt, przejęcia nieruchomości Folwark [...] tylko, dlatego, że ktoś nie umieścił o tym wzmianki w dawnej księdze wieczystej tym bardziej, że pewnie osoba odpowiedzialna za to była przekonana, że w/w nieruchomość stanowi część składową majątku
[...]. Tym bardziej, że z uwagi, iż oba majątki ([...] i Folwark [...]) zostały objęte łącznym zarządem przez niemieckie władze okupacyjne uznanie przez urzędników władzy ludowej, iż w istocie nieruchomości te stanowiły jeden majątek można uznać za wysoce prawdopodobny i uzasadnione.
Ponadto Organ zamiast przeprowadzić dowód z opinii biegłego geodety i
dokonać synchronizacji działek na potrzeby niniejszego postępowania po raz kolejny wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania wniosku a następnie umorzył postępowania uznając, że wskazane przez wnioskodawcę działki nie odpowiadaj majątkowi Folwark [...].
Skarżący zwrócił uwagę, że nieruchomość "Folwark [...]" nie spełniała normy obszarowej, by móc zostać przejęta z mocy prawa na podstawie dekretu PKWN o reformie rolnej, albowiem miała jedynie ok. 21 ha.
Wnosił o uchylenie w całości decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 września 2023 r. i poprzedzającej ją decyzji Wojewody.
Organ w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skargę należy uznać za niezasadną.
Orzeczenie Ministra, jak i poprzedzające je orzeczenie Wojewody [...] dotyczą wyłącznie umorzenia postępowania, w związku z brakiem dowodów świadczących o tym, że będące przedmiotem postępowania działki gruntu zostały przejęte na własność Państwa na podstawie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Kwestia, czy działki te spełniały wymogi zawarte we wskazanym przepisie nie była badana przez organy orzekające w sprawie.
Podstawowym zagadnieniem spornym i zrazem wymagającym rozstrzygnięcia, jest czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał organowi na umorzenie postępowania, czy organ prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy jak również do kogo należała inicjatywa dowodowa w niniejszym postępowaniu.
Skarżący domagał się stwierdzenia, że nieruchomość stanowiąca majątek pn. Folwark [...] w postaci dawnych działek [...], [...] i [...], o łącznej powierzchni 21,2750 ha, objęta księgą hipoteczną nr [...], nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Nieruchomości ziemskie, określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa w całości, bez żadnego wynagrodzenia. Dekret wszedł w życie z dniem ogłoszenia, tj. 13 września 1944 r. Potwierdzenie przejęcia nieruchomości następowało przez wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela do księgi hipotecznej, na wniosek wojewódzkiego urzędu ziemskiego
w oparciu o zaświadczenie starosty, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, które to zaświadczenie nie było decyzją administracyjną.
W § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945
r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia
6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. poz. 51) przewidziano możliwość orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Tryb ten był uruchamiany w przypadkach spornych, kiedy właściciel nieruchomości uważał, że jego nieruchomość nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej.
Istotne znaczenie dla możliwości uruchomienia i prowadzenia postępowania administracyjnego w powołanym trybie ma jednoznaczne i niewątpliwe ustalenie przez organ, że w stosunku do danej nieruchomości podstawę przejęcia stanowił art. 2 ust 1 lit e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Podstawa prawna przejęcia danej nieruchomości przez Skarb Państwa determinuje bowiem dalsze czynności w sprawie - w tym przede wszystkim właściwość organów administracji.
Jak wynika z analizy wpisów w dziale I księgi hipotecznej nr [...] majątku Folwark [...] jak i księgi hipotecznej nr [...] majątku [...], majątek Folwark [...] powstał w 1912 r. w wyniku oddzielenia od majątku [...] trzech działek gruntu o powierzchni 123 morgów 187 prętów lub 63 dziesięcin 847 sążni kwadratowych.
Następnie z nieruchomości opisanej w księdze hipotecznej nr [...] majątku Folwark [...] w miesiącach od lutego do listopada 1912 r. wydzielano prawnie grunty, które przenoszono do oddzielnych bądź nowych ksiąg hipotecznych.
Następny wpis, dokonany w przedmiotowej księdze wieczystej w 1914 r. (na podstawie wniosków z 1913 r.), dotyczy dołączenia do Folwarku [...], wydzielonych z majątku [...] kolejnych gruntów o powierzchni 224 mórg 260 prętów lub 115 dziesięcin 569 sążni, składających się z czterech działek, oznaczonych na sporządzonym przez mierniczego S. O. planie nr [...].
Z rejestru mierniczego S. O., zamieszczonego na planie nr [...], dotyczącego ziemi wydzielonej do sprzedaży z majątku [...] z 1914 r. wynika, iż majątek ten zajmował powierzchnię 255 mórg 157 prętów kwadratowych,
wg miary nowopolskiej czyli w chwili sporządzenia tego planu jego powierzchnia - wynosiła 126,2062 ha.
Pozostałe wpisy w dziale I księgi nr [...] majątku Folwark [...] poświadczają o odłączeniu z tej księgi kolejnych działek gruntów na rzecz innych osób.
Odnośnie zapisów w dziale II księgi wieczystej nr [...] majątku Folwark [...] znajdują się w nim cztery wpisy dotyczące prawa własność W. N., który jest poprzednikiem prawnym wnioskodawcy i dotyczą nabycia przez niego działek gruntu oznaczonych na planie jako [...] o pow. 5 ha 5987 m2 w 1932 r., [...] o pow. 7 ha 2783 m 2 i [...] o pow. 5 ha 5987 m 2 obie nabyte w 1933
r. oraz [...] o pow. 2 ha 7993 m2. nabyta w 1935 r.
Czyli istniały dwie parcele oznaczone jako [...], a łączna powierzchnia należących do W. N. działek wynosiła 21 ha 2750 m2.
Poza tym, w dziale II księgi wieczystej nr [...] majątku Folwark [...] widnieją wpisy dotyczące tytułu własności na rzecz inny osób fizycznych do poszczególnych działek. Ostatni wpis w dziale II omawianej księgi wieczystej, dokonany został w dniu [...] czerwca 1939 r.
W omawianej księdze hipotecznej nr [...] brak jest zapisów, że majątek Folwark [...] przejęty został na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust
1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Nie ma również żadnych innych dowodów (np. protokołu przejęcia majątku, zaświadczenia właściwego organu, ewidencji gruntów przejętych na podstawie dekretu o reformie rolnej) świadczących,
że w stosunku do nieruchomości Folwark [...] miał zastosowanie wspomniany przepis.
Istotne jest również, że w aktach księgi wieczystej majątku Folwark [...] brak jest planów tego majątku, sporządzonych bezpośrednio przed
wejściem w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ostatnim planem obrazującym układ parcel w przedmiotowym majątku jest plan sporządzony przez mierniczego O. w 1914 r. Plan ten nie może stanowić podstawy do wykazania obecnych działek ewidencyjnych dla parcel, które W. N. nabył
ponad 20 lat później, gdyż nie są one tożsame.
Oznacza to, że majątek "Folwark [...]" w postaci działek oznaczonych jako [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 21,2750 ha objęta księgą wieczystą nr [...] nie odpowiada obecnym działkom ewidencyjnym [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].
Reasumując postępowanie administracyjne wszczęte w niniejszej sprawie
dotyczy parcel [...], [...] i [...], objętych księgą hipoteczną nr [...] majątku Folwark [...], gdzie brak jest wpisu o przejęciu tego majątku na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Brak jest również innych dowodów świadczących o tym, że przedmiotowe działki gruntu zostały przejęte w trybie dekretu o reformie rolnej.
Z tego względu skarżący doszedł do przekonania, że parcele [...], [...] i [...] objęte księgą hipoteczną nr [...] majątku Folwark [...], zostały przejęte łącznie z majątkiem "[...]", albowiem w wyniku błędu zostały one potraktowane,
jako jeden majątek należący do jednego właściciela. Zdaniem skarżącego z tego powodu brak jest też wzmianki o przejęciu majątku w trybie dekretu PKWN w dawnej księdze hipotecznej nr [...] Folwark [...]. Skarżący zwrócił uwagę, że nieruchomość "Folwark [...]" nie spełniała normy obszarowej, by móc zostać przejęta z mocy prawa na podstawie dekretu PKWN o reformie rolnej, albowiem miała jedynie ok. 21 ha.
Jako uzasadnienie tej tezy wskazał pośpiech i niedokładność towarzyszącą przejmowaniu nieruchomości przez władzę ludową.
Skarżący zarzucał organom naruszenie przepisów postępowania tj. art 6 kpa,
art. 7 Kpa, art. 8 Kpa, art. 11 Kpa w zw. z art. 77 § 1 Kpa, art. 80 Kpa oraz art. 107 § 3 Kpa poprzez nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego oraz niewyjaśnienie w sposób wszechstronny sprawy, w szczególności co do sporządzenia synchronizacji działek [...], [...] i [...] z obecną ewidencją gruntów; przerzucanie na wnioskodawcę ciężaru dowodu odnośnie określenia nowych
numerów działek dawnych parcel; błędne przyjęcie, że majątek Folwark [...] nie został przejęty na rzecz Skarbu Państwa w drodze reformy rolnej; poprzez arbitralną ocenę materiału dowodowego, niepopartą stosowną argumentacją faktyczną i prawną; formułowanie dowolnych ocen co do stanu faktycznego pomimo braku ich potwierdzenia w materiale dowodowym; błędne przyjęcie, że parcele oznaczone [...], [...] i [...] nie odpowiadają działkom ewidencyjnym wymienionym we wniosku.
Zarzuty skargi są niezasadne. Organy orzekające w sprawie pozyskały obszerny materiał archiwalny z licznych źródeł zwracając się do instytucji mogących być w posiadaniu niezbędnej do wydania rozstrzygnięcia w sprawie dokumentacji (do Starostwa Powiatowego w [...], Archiwum Państwowego w [...],
Archiwum Akt Nowych, Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w
[...]). W tym kontekście zarzut skarżącego , że organ nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego jest nietrafiony, przy czym na co zwrócił uwagę organ, sam odwołujący się nie wskazał dodatkowych źródeł skąd mogłyby zostać pozyskane takie dowody.
Odnośnie zarzutu braku sporządzenia synchronizacji działek [...], [...] i [...] z obecną ewidencją gruntów i przerzucaniu ciężar dowodu na wnioskodawcę (określenie obecnych numerów działek), podkreślić należy , że zgodnie z art. 7 Kpa inicjatywa dowodowa spoczywa również na wnioskodawcy.
Zasada oficjalności postępowania dowodowego wynikająca z treści art. 7 k.p.a. nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Strona, która z danych faktów zamierza wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne, zobowiązana jest wskazać organowi te fakty i przedstawić dowody, które mogą potwierdzić jej stanowisko.
W postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu należeć będzie w pewnych sytuacjach do organu administracji, natomiast w pewnych do strony, w zależności od tego, kto z tych okoliczności wywodzić będzie skutki prawne.
Niezależnie od tego podnieść należy, że postępowanie o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca
1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jest postępowaniem prowadzonym na wniosek, a nie
z urzędu. W takiej sytuacji określenie przedmiotu wniosku i udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie spoczywa na stronie.
Skarżący wnosił o stwierdzenie, że majątek "Folwark [...]" w postaci działek oznaczonych jako [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 21,2750 ha objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadający obecnym działkom ewidencyjnym wskazanym we wniosku, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wskazując, że przejęty został łącznie z majątkiem objętym księgą hipoteczną nr [...].
Skarżący, nie mniej jednak, nie przedstawił żadnego dowodu na poparcie swojego domniemania. Jeżeli zdaniem skarżącego działki oznaczone jako parcele
[...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 21,2750 ha odpowiadają działkom opisanym we wniosku i zostały przejęte w trybie dekretu o reformie rolnej łącznie z nieruchomością objętą księgą hipoteczną kw nr [...] to powinien to wykazać.
Zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, ale organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, w zastępstwie skarżącego ,
dowodów mających potwierdzić jego hipotezę o przejęciu dawnych parcel [...], [...] i [...] łącznie z "majątkiem [...]".
To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne.
Reasumując zarzuty skargi są chybione.
W tej sytuacji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn.
zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.