I SA/Wa 2161/09

I SA/Wa 2161/09 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2010-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1609/10 - Wyrok NSA z 2011-09-29
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
art. 5 ust. 1 i 3 pkt 2
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 47 i 49, art. 191
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 138 par. 1 pkt 2, 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi Gminy I. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie komunalizacji mienia Skarbu Państwa oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 2161/09
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej "KKU") uchyliła w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przekazania na własność Gminy Miasta I. zabudowanych i niezabudowanych nieruchomości gruntowych leżących [...], położonych na terenie gminy I. – [...]: działki nr [...] o powierzchni [...] ha, KW Nr [...]; działki nr [...] o powierzchni [...] ha, KW Nr [...]; działki nr [...] o powierzchni [...] ha, KW Nr [...]; działki nr [...] o powierzchni [...] ha, KW Nr [...] oraz odmówiła nieodpłatnego przekazania na własność Gminie I. mienia leżącego [...], położonego na terenie Gminy [...] I. – [...] na działkach wskazanych powyżej i w tym zakresie:
1. odmówiła stwierdzenia nabycia w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Gminie [...]I. prawa własności składników gruntowych nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] uregulowanych w księdze wieczystej [...] oraz składnika gruntowego działki nr [...] uregulowanej w księdze wieczystej [...];
2. odmówiła przekazania Gminie [...] I. w trybie art. 5 ust. 3 pkt 2 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. prawa własności składników gruntowych nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki [...] uregulowanych w księdze wieczystej [...] oraz składnika gruntowego działki [...] uregulowanej w księdze wieczystej [...];
3. stwierdziła na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. nabycie z mocy prawa przez Gminę [...] I. prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...] oraz nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...], w tym prawa własności [...];
4. przekazała w trybie art. 5 ust. 3 pkt 2 cyt. ustawy z dnia 10maja 1990 r. Gminie [...] I. prawo własności składników gruntowych nieruchomości niezabudowanych , oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...], uregulowanych w księdze wieczystej [..], wydzielone pod budowę na ich powierzchni [...];
5. odmówiła Gminie [...] I. stwierdzenia nabycia z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. oraz przekazania na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 tej ustawy prawa własności [...], stanowiącej część składową nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr nr działek [...];
6. na podstawie art. 105 kpa umorzyła postępowanie dotyczące nabycia z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. oraz przekazania na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 tej ustawy – urządzeń i innych obiektów służących do [...] na nieruchomości gruntowej oznaczonej nr działek [...].
Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] przekazał Gminie [...] I. - w trybie art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej - zabudowane i niezabudowane nieruchomości leżące na terenie [...] położonych na terenie Gminy [...] I. – [....] stanowiące działki o numerach ewidencyjnych [...] - uregulowane w księdze wieczystej KW [...] oraz działkę nr [...] - uregulowaną w KW nr [...]. Jednocześnie ww. decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. odmówił przekazania Gminie [...] I. mienia leżącego na [...] położonych na terenie Gminy [...] I.
Od decyzji Wojewody [...] odwołał się Wójt Gminy [...] I. wnosząc o jej uchylenie oraz przekazanie wskazanych nieruchomości na rzecz Gminy [...] I. W uzasadnieniu odwołania wójt wskazał, że sporne mienie położone jest na terenie Gminy [...] I. i stanowi część [...], która [..]. Majątek ten powinien służyć wszystkim gminom przez obszar których biegnie [...], gdyż istniała możliwość zawarcia porozumienia w tej sprawie pomiędzy zainteresowanym gminami. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2009 r. powyższe odwołanie KKU rozpoznała po raz kolejny, albowiem wcześniejsze decyzje odwoławcze KKU (z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], z dnia [....] marca 2005 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] oraz z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...]) zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyroki z dnia z 8 listopada 2004 r., sygn. akt I SA/Wa 922/03, z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1091/05, wyrok z dnia 14 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1978/06 oraz wyrok z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 520/08). W uzasadnieniu decyzji KKU zauważyła, że Sąd uchylając wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. wskazał, iż podstawową kwestią w sprawie jest ustalenie, która gmina, w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, jest właściwa w przedmiocie komunalizacji działek oznaczonych jako działki nr [...] - czy jest to Gmina [...] I. czy też Gmina [...] I. Przy czym w tej konkretnej sprawie za prawidłową Sąd uznał interpretację przepisu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej wskazując jako "gminę właściwą" gminę, której realizacji zadań służyły działki nr [...]. Ponadto podał, że w przypadku komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 3 w/w ustawy nie można uznać za prawidłowe stanowiska wskazującego na zastosowanie zamiast zasady zadaniowości zasadę terytorialności komunalizowanego mienia. Sąd wyjaśnił również, iż przepis art. 49 k.c. wyznacza granicę między częściami składowymi przedsiębiorstwa i nieruchomości, określając zakres zastosowania zasady superficies solo cedit, w myśl której to co jest na powierzchni gruntu przypada gruntowi. Urządzenia o których mowa w art. 49 kc, nawet w chwili fizycznego połączenia ich z siecią pozostają częścią składową nieruchomości na której je zbudowano, natomiast w skład przedsiębiorstwa wchodzą tylko na podstawie zdarzeń prawnych znanych prawu cywilnemu. Podkreślił, że nie sposób przyjąć, iż celem racjonalnego ustawodawcy była komunalizacja na rzecz danej gminy urządzeń [...] położonych poza granicami administracyjnymi tej gminy, z pominięciem budynków i budowli służących prawidłowemu funkcjonowaniu tych urządzeń, pomimo że te budynki i budowle wchodzą w skład przedsiębiorstwa państwowego w sensie przedmiotowym. Ponadto Sąd zwrócił uwagę na naruszenie przez organ art. 10 Kpa, wyrażającego zasadę czynnego udziału strony w sprawie.
Przy uwzględnieniu wytycznych podanych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2008 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa ponownie rozpatrując sprawę, wezwała Gminę [...] I. i Gminę [...] I. o wskazanie która z nich jest właściwa - w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej - w sprawie komunalizacji działek [...]. W kwestii tej Gminy zajęły stanowiska rozbieżne (pisma z dnia 22 lipca 2009 r. i 7 sierpnia 2009 r.). Gmina [...] I. wskazała, iż jest właściwa powołując się na Uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r. sygn. akt 20/13/91 DTK 1992/2/37 i wyrażoną w niej zasadę terytorialności. Natomiast Gmina [...] podała, iż za prawidłową należy uznać interpretację normy art. 5 ust. 1 w/w ustawy wskazującą, że gminą właściwą jest Gmina, której realizacji zadań służyły działki [...], a w istocie służyły jej zadaniom. Na poparcie swoich stanowisk Gminy zaprezentowały obszerną argumentację. Wobec czego KKU stwierdziła, że w ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego umożliwiono obu występującym w sprawie Gminom na zasadzie art. 10 K.p.a. zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu, żądając od nich nie tylko wyjaśnień uzupełniających, ale także zobowiązując je do wzajemnego przekazania tych wyjaśnień oraz wzajemnego ustosunkowania się do tych wyjaśnień. Organ odwoławczy podał, że w ramach wiążących go wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2008 r. podstawową kwestią jest ustalenie, w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, gminy właściwej w sprawie komunalizacji opisanych działek. Wskazał przy tym, że obie Gminy wnioskowały w pierwszym rzędzie o wydanie decyzji dotyczącej nabycia mienia w w/w trybie. Jednocześnie organ wskazał, iż Sąd podniósł w uzasadnieniu powołanego wyroku, że w konkretnej sprawie prawidłowa jest taka wykładnia przepisu art. 5 ust. 1 cyt. ustawy, która wskazuje, że "gminą właściwą" w tym rozumieniu jest Gmina, której realizacji zadań służyły działki [...]. Zatem KKU zauważyła, iż Sąd przesądził, że w sprawie nie ma zastosowania "zasada terytorialności", uznając, iż wyroki i uchwała w tej materii zostały wydane w konkretnych sprawach. Przesądził także, iż wprawdzie nieruchomości podlegające komunalizacji położone są na terenie Gminy [...] I., jednakże służą realizacji zadań Gminy [...] I. Mając to na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że z objętych wnioskiem komunalizacyjnym nieruchomości działki nr [...] i nr [...] pozostają w oparciu o decyzję Naczelnika Gminy I. z dnia [...] stycznia 1989 nr [l...] w prawidłowo ustanowionym zarządzie [...] Przedsiębiorstwa [...] w B. (obecnie Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o.o.) Takiego tytułu prawnego do mienia Skarbu Państwa znajdującego się na działkach nr [...] ww. Przedsiębiorstwo nie uzyskało do dnia wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. Z ustaleń w sprawie wynika, iż zarówno składniki gruntowe działek nr [...] (znajduje się na nich [...]), jak też działek [...], służyły w większości w dacie wejścia w życie w/w ustawy z dnia 10 maja 1990 r. wykonywaniu zadań Gminy [...] I. Aktualnie służą one wyłącznie wykonywaniu zadań Gminy [...] I., polegających na [...]. Wskazują na to zarówno wyjaśnienia tej Gminy w piśmie z 2 lipca 2009 r., jak też wyjaśnienia Gminy [...] (pismo z dnia 7 sierpnia 2009 r.). Ponadto organ odwoławczy podał, że składniki gruntowe działek nr [...], jako nienależące w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej do innych niż Skarb Państwa państwowych osób prawnych, a stanowiące mienie ogólnonarodowe (państwowe) nie podlegające wyłączeniu z komunalizacji należące do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego - stały się z mocy prawa mieniem Gminy [...] I. jako gminy właściwej w rozumieniu art. 5 ust. 1 tej ustawy - co uzasadnia wydanie stosownej decyzji o nabyciu mienia na tej podstawie (pkt 2 i 4 sentencji). Działki nr [....] zostały wydzielone dla wybudowania na ich powierzchni [...] i są one niezbędne i ściśle związane z realizacją zadań Gminy [...] I., należących do zadań własnych tej Gminy (art. 7 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym). Gmina [...] I., posiadająca odrębny system zaopatrzenia w wodę nie ma aktualnie ani możliwości ani potrzeby budowy [...] na terenie tych działek. W konsekwencji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała, że komunalizacja, na podstawie art. 5 ust. 1 i 3 ustawy komunalizacyjnej, składników gruntowych wskazanych dwóch działek, jako pozostających w prawidłowo ustanowionym zarządzie [...] Przedsiębiorstwa [...] w B., którego następcą prawnym jest Przedsiębiorstwo [...] w I., powinna nastąpić na rzecz Gminy [...] I. i postanowiła jak w pkt 3 i 5 sentencji decyzji z dnia [...] października 2009 r. Organ zauważył przy tym, iż stanowisko Gminy [...] I., że właściwą Gminą w rozumieniu zarówno art. 5 ust. 1, jak też art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej jest ta Gmina, wobec mającej zastosowanie w niniejszej sprawie zasady terytorialności trzeba uznać w tej sprawie za nietrafne, wobec wiążącej organ wykładni tych dwóch norm prawnych dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. W świetle ustaleń w przedmiocie wykonywania na terenie działek, których sprawa dotyczy wyłącznie konkretnych zadań w zakresie zaopatrzenia w [...] przez Gminę [....] I. - nie można uznać za trafne i prawnie uzasadnione stanowisko Gminy [...], iż "uważa, że działki te są związane ściśle, w większym lub mniejszym stopniu, z realizacją jej zadań". O realizacji tych zadań ze składników gruntowych znajdujących się na działkach, których sprawa dotyczy, nie mogą świadczyć przesłane KKU przy piśmie z 9 kwietnia 2009 r. umowy, bowiem stwierdzają one tylko, że objęte nimi przez [...]P.[...] dostawy [...] są przeznaczone na potrzeby Gminnego Zakładu [...]. Aktualnie Gmina [...] nie twierdzi, iż są to zadania związane ze składnikami gruntowymi znajdującymi się na przedmiotowych działkach. Jednakże teza taka nie została udowodniona przez tę Gminę, pomimo żądania zawartego w piśmie KKU z dnia 19 czerwca 2009 r., zaś złożone przez obie Gminy wyjaśnienia wręcz ją wykluczają. Ponadto KKU zauważyła, że okoliczność powołana w piśmie Gminy [...] z dnia 7 sierpnia 2009 r., że w przyszłości będzie konieczność zaopatrzenia terenów będących w sąsiedztwie działek [...] z [...] posadowionych na tych działkach nie spełnia dyspozycji art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej aby przekazać jej to mienie na podstawie art. 5 ust. 3 w/w ustawy. Dodatkowo organ podał, iż w sprawie pozostaje do oceny problem dotyczący prawa własności znajdujących się na działkach, których dotyczy decyzja organu I instancji, urządzeń i innych obiektów [...]. W decyzji organu Wojewody okoliczność czy te urządzenia i obiekty stanowią część składową nieruchomości gruntowej, czy też nie, nie została w ogóle odrębnie rozważana. W związku z tym nie zostało wyjaśnione czy i na jakiej podstawie te urządzenia i obiekty, służące w istocie użyteczności publicznej, a pozostające aktualnie w faktycznym posiadaniu P.[...] w B. Sp. z o.o. (poprzednio [..]P.[...] w B.) powinny być skomunalizowane, względnie wyłączone z komunalizacji. Przy czym organ odwoławczy podkreślił, iż sprawa ta nie została dotychczas rozstrzygnięta, ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 2008 r. nie podzielił stanowiska KKU, że w stosunku do tych obiektów i urządzeń ma zastosowanie jako przepis szczególny - art. 49 K.c. Przepis ten stanowi, że urządzenia służące do doprowadzania względnie odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne (np. do [...]) nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Ta norma oznacza zatem, że urządzenia w nim wymienione stanowią część składową nieruchomości gruntowej, stanowiącej własność danego właściciela, tylko wtedy, gdy nie wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w omawianym wyroku co prawda nie zgodził się z tezą, że przepis art. 49 K.c. stanowi normę szczególną do przepisów ustawy komunalizacyjnej, jednakże w ocenie KKU z argumentów i wywodów podanych w uzasadnieniu tego wyroku wynika, że nie wykluczył potrzeby jego zastosowania w konkretnej sprawie jako normy kształtującej wyjątek od reguły zawartej w art. 191 K.c. Na okoliczność, że Sąd nie wykluczył w konkretnej sprawie możliwości dokonywania analiz prawnych i ocen w kontekście art. 49 k.c. - w stosunku do urządzeń i budynków służących [...] (jako urządzeń i obiektów służących użyteczności publicznej), wskazuje szczegółowa wykładnia tej normy K.c, zawarta na str. 8 i 9 uzasadnienia powołanego wyroku WSA. Przeciwne zatem stanowisko mogłoby stworzyć wątpliwości, co do celu i potrzeby tej wykładni. Stosownie do wykładni dokonanej przez Sąd administracyjny w oparciu m.in. o wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2004 r. (sygn. akt HISK 39/04, OSNAPiUS 2005 nr 6 poz. 89) stwierdzono, że urządzenia o których mowa w art. 49 K.c. nawet w chwili faktycznego połączenia ich z siecią pozostają częścią składową nieruchomości, natomiast w skład przedsiębiorstwa wchodzą tylko na podstawie zdarzeń prawnych znanych prawu cywilnemu. Zatem w skład przedsiębiorstwa nie może wejść żadna część składowa nieruchomości (w tym obiekty i urządzenia), do której nie przysługują temu przedsiębiorstwu jakiś prawa majątkowe. Wobec czego KKU wskazała, iż składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego) służące użyteczności publicznej należące m.in. do przedsiębiorstw państwowych, dla których organy w tych przepisach wymienione pełnią funkcję organu założycielskiego, stanowiące urządzenia służące do [...] - mogą stać się z mocy prawa mieniem gminy lub mogą być jej przekazane, jeżeli przedsiębiorstwo władające tym mieniem (tzw. przedsiębiorstwo sieciowe) nie posiada cywilnoprawnego tytułu do tego mienia. W takim przypadku właściciel przedsiębiorstwa sieciowego jest bowiem jedynie posiadaczem urządzeń, o których mowa. Jeżeli natomiast przedsiębiorstwo fizycznie władające tymi składnikami nieruchomości gruntowej, tj. urządzeniami instalacji i obiektami, posiada taki tytuł prawny, ukształtowany konkretną umową, to takie urządzenie lub obiekt wchodzi w skład przedsiębiorstwa sieciowego i nie stanowi składnika gruntowego nieruchomości, która z mocy prawa staje się własnością właściwej gminy (art. 5 ust. 1 ust. 2 ustawy komunalizacyjnej) lub może być jej przekazany na podstawie art. 5 ust. 3 tej ustawy. Skoro w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby zarówno wg stanu prawnego na dzień wejścia w życie w/w ustawy, istniejące wówczas [...] Przedsiębiorstwo [...] w B., jak też istniejące aktualnie, będące jego następcą prawnym Przedsiębiorstwo [...] w I. (wykonujące zadania ustawowe Gminy) posiadało lub posiada jakikolwiek tytuł prawny do składników gruntowych działek nr [...], to w rozumieniu normy szczególnej art. 5 ust. 2 ustawy komunalizacyjnej w związku z regulacją art. 49 k.c. oraz stosownie do przedstawionej wyżej wykładni Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - składniki te w całości stosownie do art. 5 ust. 1 w/w ustawy stały się z mocą prawa własnością Gminy [...] I.. Odnosi się to także do takich części składowych gruntu, jak budynki i urządzenia służące do [...]. W stosunku do części nieruchomości gruntowej oznaczonej działkami [...] zarówno ówczesne [...] Przedsiębiorstwo [...], jak i obecne Przedsiębiorstwo [...] w I. posiadało tytuł prawny w postaci prawa zarządu. Ten tytuł prawny odnosił się do całej nieruchomości położonej na tych działkach wraz z wszystkimi częściami składowymi. Stosownie do przepisów ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, prawo zarządu przysługujące państwowym osobom prawnym przekształciło się w prawo użytkowania wieczystego. Ten status prawny przedsiębiorstwa sieciowego oznacza, że stosownie do dyspozycji art. 232 oraz art. 235 k.c. grunty, w stosunku do których przysługuje mu prawo użytkowania wieczystego stanowią własność Skarbu Państwa (lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego), budynki zaś i inne urządzenia wzniesione na gruncie Skarbu Państwa lub na gruncie jednostki samorządu terytorialnego - stanowią własność tego przedsiębiorstwa. Analogiczna jest sytuacja w odniesieniu do budynków i urządzeń, które wieczysty użytkownik nabył zgodnie z właściwymi przepisami przy zawarciu umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste. Jednakże KKU w tej konkretnej sprawie w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustaliła, że na części gruntowej nieruchomości oznaczonej działkami nr [...] nie znajdują się żadne urządzenia [...] dla [...] W. [...] w I. Działki te zostały celowo wydzielone z drogi gruntowej i zarezerwowane pod budowę [...] i są aktualnie niezabudowane. Zatem w stosunku do ww. części gruntowych nieruchomości, wydanie decyzji stało się bezprzedmiotowe. W związku z tym na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. należało umorzyć postępowanie w tej części.
Konsekwencją przedstawionego w sprawie stanowiska KKU było wydanie przez nią decyzji z dnia [...] października 2009 r. nr [...].
Skargę na powyższą decyzję wniosła Gmina [...] I. wnosząc o jej uchylenie oraz zarzucając obrazę art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej oraz naruszenie art. 49 kodeksu cywilnego.
W odpowiedzi na skargę KKU wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutowi wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Ponieważ jednak sprawa niniejsza była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, to zgodnie z treścią przepisu art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazana co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Sądu z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/ Wa 520/08 wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działania było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny Sądu ponownie oceniane być nie mogą. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracji w sprawie podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości: wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w sprawie materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania Sądu co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu, przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2009 r. I OSK 440/08 LEX nr 532852).
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów należy uznać skargę za niezasadną, gdyż Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zastosowała się do wskazań zawartych w poprzednim wyroku Sądu jak i do oceny prawnej w nim wyrażonej.
Podstawową kwestią którą Sąd w poprzednim wyroku przesądził, była interpretacja przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. wskazująca jako "gminę właściwą" gminę, której realizacji zadań służyły działki nr [...].
Komunalizacja z mocy prawa mienia ogólnonarodowego w oparciu o przepis art. 5 ust. 1 ustawy dotyczy przejścia z dniem wejścia w życie tej ustawy, to jest z dniem 27 maja 1990 r. własności mienia ogólnonarodowego należącego do podmiotów wymienionych w ustawie na właściwa gminę. Przepis art. 5 ust. 1 ustawy stanowi, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Nieruchomość podlegająca komunalizacji należąca do dnia 27 maja 1990 r. do jednego z podmiotów wymienionych w tym przepisie, mogła być położona na obszarze jednej gminy, a jednocześnie służyć realizacji zadań innej gminy lub pozostawać w zarządzie przedsiębiorstwa, dla którego funkcje organu założycielskiego pełniły organy właściwe dla innej gminy. W takim przypadku termin "właściwa gmina" może być rozumiany jako odnoszący się do granicy na której terenie znajduje się dana nieruchomość, albo dla gminy, której realizacji zadań dana nieruchomość służyła.
W niniejszej sprawie Sąd orzekający w całości podziela stanowisko Sądu wyrażone w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r. a w ślad za nim stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej wyrażone w zaskarżonej decyzji wskazujące jako "gminę właściwą" – gminę której realizacji zadań służyły przedmiotowe działki nr [...].
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego a przede wszystkim z treści pisma zarówno Gminy [...] I. jak i Gminy [...] I. jednoznacznie wynika, iż z [...] znajdującej się na tych działkach korzysta wyłącznie Miasto I., a teren Gminy [...] zaopatrywany jest w [...] z obiektu będącego własnością Gminy [...] I. (pisma z dnia 22 lipca 2009 r. i 7 sierpnia 2009 r.).
W związku z powyższym prawidłowo organ II instancji uznał, iż mimo, że przedmiotowe działki znajdują się na obszarze Gminy [...] I., to stały się z mocy prawa mieniem Gminy [...] I. – jako gminy właściwej w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej.
Sąd w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r. przesądził również kwestię komunalizacji działki [...] uznając, iż także w ich przypadku nie należy stosować zasady terytorialności.
Z akt sprawy wynika bowiem, że działki te przeznaczone zostały pod budowę [...] położonej na działkach nr [...], a zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. mienie ogólnonarodowe służące użyteczności publicznej należące w dniu wejścia w życie ustawy do przedsiębiorstw państwowych dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcje organu założycielskiego - przekazuje się jako mienie komunalne gminom lub związkom gmin, jeśli jest ono niezbędne do wykonywania ich zadań.
Sąd w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r. dokonał również interpretacji art. 49 KC uznając, iż wyznacza on granicę między częściami składowymi przedsiębiorstwa i nieruchomości, określając zakres zastosowania zasady superficies solo cedit, w myśl której to co jest na powierzchni gruntu przypada gruntowi.
Sąd powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2004 r. (sygn. akt III SK 39/04, OSNAPiUS 2005, nr 6, poz. 89), w którym to wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że urządzenia, o których mowa w art. 49 kc nawet w chwili fizycznego połączenia ich z siecią pozostają częścią składową nieruchomości, na której je zbudowano, natomiast w skład przedsiębiorstwa wchodzą tylko na podstawie zdarzeń prawnych znanych prawu cywilnemu. W skład przedsiębiorstwa nie może zatem wejść coś, do czego nie przysługują mu jakieś prawa majątkowe.
Kwestia tą zajął się Sąd Najwyższy również w uchwale 7 sędziów z dnia 8 marca 2006 r. na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Rzecznika Praw Obywatelskich (sygn. akt III CZP 105/05), w której to uchwale Sąd Najwyższy przesądził, że przepis art. 49 kc nie stanowi samoistnej podstawy prawnej przejścia urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz innych podobnych urządzeń na własność właściciela przedsiębiorstwa przez ich połączenie z siecią należącą do tego przedsiębiorstwa. W uchwale tej wyrażono pogląd, że wejście w skład przedsiębiorstwa w/w urządzeń jest wprawdzie kwestią faktu, ale nie oznacza to, iż urządzenia takie stają się własnością przedsiębiorcy. Sformułowanie zawarte w art. 47 par 1 kc "wchodzą w skład przedsiębiorstwa" nie oznacza bowiem – zdaniem Sądu Najwyższego – iż właścicielom przedsiębiorstwa musi przysługiwać względem urządzeń, o których mowa w tym przepisie prawo własności. W skład przedsiębiorstwa mogą przecież wchodzić nie tylko prawa własnościowe lecz także inne prawa rzeczowe lub obligacyjne. Powyższe jak uzasadnił Sąd Najwyższy – koresponduje m. in. z treścią art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.). Zgodnie bowiem z tym przepisem ustawodawca odwołał się do kryterium posiadania stwierdzając, że w przypadku sieci chodziło o [...] wraz z uzbrojeniem i urządzeniami będącymi w posiadaniu przedsiębiorstwa [...] zatem ustawodawca nie przesadził, że przedsiębiorstwo takie musi mieć tytuł własności do sieci.
Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że do dnia wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego [...] Przedsiębiorstwo [...] w B. (obecnie Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o.o.) nie uzyskało takiego tytułu prawnego do mienia Skarbu Państwa znajdującego się na działkach nr [...] (przepompowania oraz inne obiekty służące [...]) Takiego tytułu nie stanowi protokół przekazania z 1999 r.
W stosunku zaś do części nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działki nr [...] zarówno ówczesne [...] Przedsiębiorstwo [...] w B. jak i obecne Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o. o. w I. posiadało tytuł prawny w postaci prawa zarządu. Ten tytuł prawny odnosił się zarówno do gruntu jak i części składowych. Tytuł ten przekształcił się w prawo użytkowania wieczystego na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Co oznacza, iż przedsiębiorstwu służy prawo własności budynków i innych urządzeń wzniesionych na gruncie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.
W niniejszej sprawie, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż na części gruntowej nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie numerami działek [...] nie znajdują się żadne urządzenia związane z dostawami wody dla P.[...] w I. (pismo z dnia 1 grudnia 2007r.). Działki te zostały wydzielone z drogi gruntowej i zarezerwowane pod budowę zbiorników i są aktualnie niezabudowane. Słusznie zatem organ II instancji w tym zakresie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż organ II instancji prawidłowo uznał, zresztą podobnie jak organ I instancji w decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r., iż wszystkie przedmiotowe nieruchomości jak i znajdujące się na nich urządzenia i budowle należało skomunalizować na rzecz Gminy [...] I. jako "gminy właściwej" w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, gdyż nieruchomości te pomimo, iż znajdują się na obszarze Gminy [...] I., to służą realizacji zadań Miasta I.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia [...] października 2008 r. (k. 12) Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wydała ją na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Sąd zauważa, iż w sentencji decyzji został powołany art. 138 § 2 kpa, jednak zarówno w sentencji jak i z uzasadnienia wynika, iż podstawą rozstrzygnięcia organu II instancji stanowił art. 138 § 1 pkt 2 kpa
W związku z powyższym należy uznać iż błąd ten stanowi oczywistą omyłkę pisarską. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę organ odwoławczy obowiązany jest usunąć naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, których dopuścił się organ I instancji. W rozpatrywanej sprawie organ II instancji stosując zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r. przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, a ponadto usunął z obiegu prawnego nieprawidłowe rozstrzygnięcie organu I instancji polegające na nieprawidłowym skonstruowaniu sentencji decyzji biorąc pod uwagę treść wniosków komunalizacyjnych, które dotyczyły całości nieruchomości, a nie wyłącznie mienia służącego użyteczności publicznej. Prawidłowo więc organ odwoławczy uznał, iż w sprawie niniejszej zastosowanie powinien mieć zarówno przepis art. 5 ust. 1 jak i art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji.