I SA/Wa 2160/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2019-01-31
NSAAdministracyjneWysokawsa
komunalizacjamienie państwowezasiedzenienieruchomościprawo administracyjnedecyzja o stwierdzeniu nieważnościGmina T.Minister Spraw Wewnętrznych i AdministracjiWSA Warszawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, utrzymującą w mocy decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji komunalizacyjnej dotyczącej działki nr [...], uznając, że Skarb Państwa nie był jej właścicielem w dacie komunalizacji z powodu wcześniejszego nabycia przez zasiedzenie przez K. w T.

Sprawa dotyczyła skargi Gminy T. na decyzję Ministra SWiA, która utrzymała w mocy decyzję stwierdzającą nieważność decyzji komunalizacyjnej z 2006 r. w części dotyczącej działki nr [...]. Gmina kwestionowała prawo K. w T. do wnioskowania o stwierdzenie nieważności, wskazując na brak jego interesu prawnego. Sąd podzielił stanowisko Ministra, że decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ działka nr [...] nie stanowiła mienia państwowego w dniu 27 maja 1990 r. z uwagi na prawomocne postanowienie o zasiedzeniu na rzecz K. w T.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Gminy T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2011 r., która utrzymała w mocy decyzję Ministra z dnia [...] lipca 2011 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2006 r. w części dotyczącej działki nr [...] oraz o umorzeniu postępowania nieważnościowego w części dotyczącej działki nr [...]. Decyzja Wojewody z 2006 r. stwierdzała nabycie przez Gminę T. z mocy prawa własności nieruchomości stanowiącej działki nr [...] i [...]. Wniosek o stwierdzenie nieważności złożyło K. w T., powołując się na akt notarialny z [...] września 1968 r. jako podstawę nabycia prawa własności gruntu. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji komunalizacyjnej w części dotyczącej działki nr [...], uznając, że została ona wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., ponieważ nieruchomość ta nie stanowiła własności Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r. z uwagi na prawomocne postanowienie sądu powszechnego o zasiedzeniu na rzecz K. w T. W części dotyczącej działki nr [...] postępowanie umorzono z powodu braku dowodów na interes prawny wnioskodawcy. Sąd administracyjny oddalił skargę Gminy T., podzielając stanowisko Ministra. Sąd uznał, że prawomocne postanowienie o zasiedzeniu wywołuje skutek ex tunc, potwierdzając nabycie własności z mocy prawa z daty wskazanej w postanowieniu. W związku z tym K. w T. miało interes prawny do kwestionowania decyzji komunalizacyjnej. Sąd podkreślił, że w dacie komunalizacji Skarb Państwa nie był właścicielem działki nr [...], a właścicielem była organizacja społeczna K. w T. Zatem decyzja komunalizacyjna w tej części była wadliwa. Sąd odrzucił również zarzuty Gminy dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych, wskazując, że decyzje Ministra były podzielne i prawidłowo rozstrzygnęły sprawę w poszczególnych częściach.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy, ponieważ działka nr [...] nie stanowiła mienia państwowego w dniu 27 maja 1990 r. z powodu prawomocnego zasiedzenia na rzecz K. w T.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że prawomocne postanowienie o zasiedzeniu wywołuje skutek ex tunc, potwierdzając nabycie własności z mocy prawa z daty wskazanej w postanowieniu. W związku z tym, w dacie komunalizacji Skarb Państwa nie był właścicielem działki nr [...], a właścicielem była organizacja społeczna K. w T., co czyniło decyzję komunalizacyjną wadliwą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (22)

Główne

ustawa art. 5 § ust. 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Przepis ten umożliwiał nabycie przez gminy tylko i wyłącznie mienia ogólnonarodowego – państwowego. W dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.) Skarb Państwa nie był właścicielem przedmiotowego gruntu, ponieważ właścicielem była K. w T. Mienie to stanowiło wówczas własność społeczną, ale nie państwową, bo przysługującą organizacji społecznej posiadającej osobowość prawną.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

ppsa art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o oddaleniu skargi.

Pomocnicze

ustawa art. 18 § ust. 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

k.p.a. art. 156 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przypadki, w których skutki prawne decyzji są nieodwracalne i uniemożliwiają stwierdzenie jej nieważności.

k.p.a. art. 157 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić na żądanie strony bądź z urzędu. Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie.

k.p.a. art. 158 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania.

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

ppsa art. 125 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość zawieszenia postępowania przez sąd z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania.

k.c. art. 33 § § 1 pkt 1 i 5

Kodeks cywilny

k.c. art. 126

Kodeks cywilny

k.c. art. 128

Kodeks cywilny

Ustawa z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników art. 15 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników art. 18 § ust. 3

Konstytucja RP art. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 1952 r.

Obowiązek organów administracji państwowej do przestrzegania prawa.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 1952 r.

Zakaz wywłaszczania bez odszkodowania.

k.p.c. art. 13 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 360

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 363 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa wznowienia postępowania administracyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja komunalizacyjna z 2006 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy, ponieważ działka nr [...] nie stanowiła mienia państwowego w dacie komunalizacji z uwagi na wcześniejsze nabycie przez zasiedzenie przez K. w T. K. w T. miało interes prawny do wszczęcia postępowania nieważnościowego, ponieważ legitymowało się prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego o zasiedzeniu nieruchomości. Decyzja komunalizacyjna była podzielna, co pozwoliło na stwierdzenie nieważności w części dotyczącej działki nr [...] i umorzenie postępowania w części dotyczącej działki nr [...]. Skutki decyzji komunalizacyjnej w zakresie działki nr [...] nie były nieodwracalne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.

Odrzucone argumenty

Gmina T. argumentowała, że K. w T. nie miało przymiotu strony w postępowaniu nieważnościowym, ponieważ nie dysponowało tytułem prawnym do działki nr [...] w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej. Gmina T. podnosiła, że postępowanie nieważnościowe ma charakter jednorodny i nie może być dzielone. Gmina T. wnioskowała o zawieszenie postępowania sądowego z uwagi na złożenie skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego w R. w sprawie o zasiedzenie.

Godne uwagi sformułowania

decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy prawomocne postanowienie stwierdzające nabycie prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie wywołuje skutek ex tunc w dacie komunalizacji Skarb Państwa nie był właścicielem przedmiotowego gruntu nie można zatem uznać przywołanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzji administracyjnych w przedmiocie udzielenia pozwolenia na budowę za nieodwracalne skutki decyzji Wojewody legalność decyzji administracyjnej badana jest przez sąd administracyjny według stanu prawnego istniejącego w dacie jej wydania

Skład orzekający

Dorota Apostolidis

przewodniczący

Jolanta Dargas

członek

Przemysław Żmich

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących komunalizacji mienia państwowego, znaczenie prawomocnych postanowień o zasiedzeniu dla postępowań administracyjnych, dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w części oraz pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia i nabyciem przez zasiedzenie, a także interpretacji przepisów k.p.a. w kontekście tych zagadnień. Wartość praktyczna może być ograniczona do spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonego zagadnienia kolizji między komunalizacją mienia państwowego a nabyciem własności przez zasiedzenie, co ma istotne implikacje praktyczne dla gmin i właścicieli nieruchomości. Pokazuje, jak orzeczenia sądów powszechnych wpływają na postępowania administracyjne.

Czy gmina może przejąć ziemię, która już nie należy do państwa? Sąd rozstrzyga spór o komunalizację i zasiedzenie.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2160/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Apostolidis /przewodniczący/
Jolanta Dargas
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Sygn. powiązane
I OSK 1971/19 - Wyrok NSA z 2023-03-22
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Gminy T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku Gminy T. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] września 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lipca 2011 r. nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] września 2006 r. nr [...], w części dotyczącej działki nr [...] oraz o umorzeniu postępowania nieważnościowego, w części dotyczącej działki nr [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Decyzją nr [...] z [...] września 2006 r., wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę - Miasto T., z mocy prawa, 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, własności nieruchomości położonej w T. stanowiącej ul. [...], ozn. w obrębie ewidencyjnym [...] jako działka nr [...] o pow. [...] ha oraz jako działka nr [...] o pow. [...] ha.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności opisanej decyzji komunalizacyjnej zwróciło się K. w T. We wniosku powołano się na akt notarialny z [...] września 1968 r. Rep. A Nr [...], jako podstawę nabycia przez K. w T. prawa własności przedmiotowego gruntu.
[...] lipca 2011 r. Minister SWiA decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] września 2006 r., w części stwierdzającej nabycie przez Gminę - Miasto T., z mocy prawa, nieodpłatnie, prawa własności nieruchomości położonej w T., stanowiącej ul. [...], ozn. jako działka nr [...] oraz umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody [...], w części stwierdzającej nabycie przez Gminę - Miasto T., z mocy prawa, nieodpłatnie, prawa własności nieruchomości położonej w T., stanowiącej ul.[...], ozn. jako działka nr [...].
Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiła Gmina T.
Pismem z 28 sierpnia 2011 r. Kółko Rolnicze w T. wniosło o oddalenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o nieuwzględnienie żądania zmiany umorzenia postępowania.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] września 2011 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lipca 2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w części dotyczącej działki nr [...] przedmiotowa decyzja Wojewody [...] została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy oraz, że brak tytułu prawnego wnioskodawcy do działki nr [...] stanowi podstawę do umorzenia postępowania w ww. części.
Minister wskazał, że w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji komunalizacyjnej, jako podstawę nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości wskazano decyzję z [...] czerwca 1968 r. nr [...].
Decyzją tą Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. zezwoliło na podział działki nr [...] na działki nr [...],[...] i [...], pod warunkiem potrącenia na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania działki nr [...] o pow. [...] m2 pod nowoprojektowaną ulicę.
Decyzją z [...] czerwca 1968 r. nr [...] zatwierdzono wskazany podział.
Aktem notarialnym z [...] września 1968 r. Rep. nr [...] K. w T. nabyło od P. w T. prawo własności działki nr [...].
Burmistrz T. w piśmie z 17 listopada 2009 r. poinformował, że działka nr [...] (powstała z podziału dawnej działki nr [...]) obecnie obejmuje działki nr [...],[...] i nr [...], natomiast działki nr [...] i [...], których dotyczy decyzja Wojewody [...] nr [...] powstały w wyniku zmian w ewidencji gruntów z działki nr [...].
Zdaniem Ministra, w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma to, że Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. sygn. akt [...] stwierdził, że K. w T. nabyło przez zasiedzenie z dniem 1 października 2005 r. własność nieruchomości położonej w T., ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanej w Księdze wieczystej nr [...].
Sąd Okręgowy w R., w wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego, postanowieniem z [...] kwietnia 2011 r. sygn. akt [...] zmienił ww. postanowienie Sądu Rejonowego w G. ustalając termin nabycia przez K. w T. własności nieruchomości położonej w T., ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] ha, na dzień 1 stycznia 1985 r.
Minister zauważył, że nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie w drodze postanowienia sądu powszechnego ma charakter deklaratoryjny, a więc potwierdzający powstanie skutku prawnego w postaci uzyskania tytułu własności nieruchomości z mocy samego prawa.
Z materiału dowodowego zatem wynika, że decyzja komunalizacyjna, w części stwierdzającej nabycie przez Gminę - Miasto T. własności działki nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy. Przedmiotowa nieruchomość 27 maja 1990 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa. Powyższe daje podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
W przedmiocie decyzji Wojewody [...], w części dotyczącej działki nr [...] Minister wskazał, że ze zgromadzonej w aktach dokumentacji nie wynika, jakoby działka nr [...] objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej stanowiła własność K. w T.
Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić - zgodnie z art. 157 § 2 kpa - na żądanie strony bądź z urzędu. Zgodnie z art. 28 kpa stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu, ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes ten musi mieć charakter prawny, tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Dodatkowo interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie - w postępowaniu komunalizacyjnym 27 maja 1990 r.
Ze względu na brak dowodów poświadczających interes prawny wnioskodawcy Minister, po wyjaśnieniu stanu prawnego nieruchomości, postanowił umorzyć postępowanie w części dotyczącej działki nr [...], jako wszczęte na wniosek podmiotu niemającego przymiotu strony postępowania.
Odnosząc się do argumentów wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgodnie z którymi posiadanie (także samoistne) nie jest prawem, lecz stanem faktycznym oraz że orzeczenie sądu w sprawie o zasiedzenie wywołuje skutek prawny dopiero od daty jego wydania, Minister wskazał, że w świetle przepisów prawa i obowiązującego orzecznictwa, stwierdzenie przez sąd powszechny zasiedzenia powoduje określenie nowego stanu prawnego nieruchomości, poczynając od daty wskazanej w postanowieniu sądu (w niniejszej sprawie od 1 stycznia 1985 r.).
Minister zauważył, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, iż ostateczna decyzja Wojewody [...] nr [...] została wydana przed wszczęciem postępowania w sprawie zasiedzenia działki nr [...] oraz podniosła, że przedmiotowa decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, co zgodnie z art. 156 § 2 kpa uniemożliwia stwierdzenie jej nieważności.
Ustosunkowując się do wspomnianej kwestii Minister wyjaśnił, że pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma ustawowego umocowania, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, to wtedy skutek prawny decyzji jest nieodwracalny. Do nieodwracalnych skutków prawnych należy zaliczyć zbycie nieruchomości w formie aktu notarialnego na rzecz osób trzecich, chronionych rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Ani organy administracji, ani też sądy administracyjne nie mają bowiem uprawnień do wzruszenia aktów notarialnych.
Według Ministra nie można zatem uznać przywołanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzji administracyjnych w przedmiocie udzielenia pozwolenia na budowę za nieodwracalne skutki decyzji Wojewody [...].
Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2011 r. Gmina T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 157 § 2, art. 158 § 1 i art. 28 kpa oraz w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy poprzez wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] września 2006 r. oraz wydanie decyzji na wniosek podmiotu, któremu nie przysługiwał przymiot strony – K. w T. W skardze skarżąca Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2011 r. W uzasadnieniu wskazała, że w rozumowaniu Ministra jest sprzeczność. Z jednej strony organ ten uważa, że należy w części umorzyć postępowanie nieważnościowe, ponieważ zostało ono wszczęte na wniosek K. w T., które nie ma przymiotu strony, a z drugiej strony informuje, że postępowanie nieważnościowe zostało wszczęte na wniosek tegoż K. Postępowanie nieważnościowe ma charakter jednorodny, nie składa się z odrębnych części (postępowań). Odnosi się do decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie K. w T. złożyło wniosek o stwierdzenie nieważności nie dysponując tytułem prawnym do żadnej z działek wymienionych w decyzji Wojewody [...] nr [...], a więc nie mając przymiotu strony. To naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem spowodowało częściowe stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Skarżący chcąc podważyć tytuł prawny Skarbu Państwa winien wykazać się tytułem własności występując o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Organ nadzoru nie jest uprawniony do rozstrzygania o własności mienia objętego komunalizacją. W tym zakresie rozstrzygają sądy powszechne, ponieważ własność jest kategorią prawa cywilnego.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko. Odnosząc się do argumentacji skarżącej, że przedmiotowe postępowanie administracyjne nie powinno było zostać "podzielone", ponieważ ma ono charakter jednorodny, nie składa się z odrębnych części (postępowań) Minister wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jedynie w części jest dopuszczalne. Nie można natomiast dzielić postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji na kilka części, z uwagi na badanie kolejnych przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Zdaniem Ministra skoro zasiedzenie zostało stwierdzone z mocą wsteczną, to nieruchomość ozn. jako działka nr [...] nie podlegała komunalizacji, gdyż nie stanowiła mienia państwowego. W związku z tym argument, że wnioskodawca wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej nie dysponując tytułem prawnym do nieruchomości, nie stanowi okoliczności wykluczającej możliwość stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.
W piśmie z 25 lipca 2012 r. K. w T. wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu uczestnik postępowania wskazał, że K. w T. otrzymało z sądu wieczystoksięgowego wpis stwierdzający, że działka nr [...] stanowi jego własność na skutek zasiedzenia. K. w T. wskazało, że postępowanie komunalizacyjne toczyło się bez udziału K. Decyzja komunalizacyjna nie została temu podmiotowi doręczona. Karta inwentaryzacyjna jest zaopatrzona podpisem osoby, która w czasie jej sporządzenia już nie żyła. K. wskazało, że działka nr [...] nigdy nie była drogą publiczną. Na działkach nr [...] i [...] K. wybudowało budynki gospodarcze, stację paliw, wiatę. W 2008 r. Gmina T. wtargnęła na działkę nr [...] i wybudowała tam drogę, mimo zakazu naruszania posiadania wynikającego z prawomocnego orzeczenia sądowego. Z pisma K. wynika, że pomiędzy Gminą T., a K. istnieje spór o własność przedmiotowym gruntem i konflikt w zakresie wykonywania władztwa nad spornym terenem. Zdaniem K. wypis z rejestru gruntów z 1986 r. wraz z decyzją nr [...] z [...] lutego 1991 r., sprawozdanie techniczne z [...] grudnia 1991 r., zgłoszenie roboty geodezyjnej wraz z mapą działki nr [...] z 1991 r. dokumentują, że działka nr [...] wchodziła w skład działki nr [...] (później podzielonej) i stanowiła kompleks gruntów o pow. [...] ha w granicach terenu K.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest uzasadniona.
Sąd podziela stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że decyzja Wojewody [...] z [...] września 2006 r., w części stwierdzającej nieodpłatne nabycie przez Gminę - Miasto T., z mocy prawa, własności nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], w obrębie [...], rażąco naruszała art. 5 ust. 1 ustawy.
Zgodnie z tym przepisem mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, stało się w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji mogło być wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe), którego właścicielem był Skarb Państwa.
Trzeba mieć na uwadze to, że w niniejszej sprawie stało się prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w G. z [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...] stwierdzające nabycie przez K. w G. przez zasiedzenie z dniem 21 września 1988 r. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...]. Apelacje wniesione od powyższego postanowienia zostały bowiem oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w R. z [...] października 2018 r. sygn. akt [...] (k. 232 akt sądowych).
Ze stanowiska Sądu Okręgowego w R. zaprezentowanego w uzasadnieniu powyższego postanowienia wynika, że K. w T. było co najmniej od 1968 r. posiadaczem samoistnym terenu oznaczonego obecnie jako działka nr [...]. Działka nr [...] pochodzi z działki nr [...] o pow. [...] ha, stanowiącej już przed II Wojną Światową własność P. [...] w T. Na podstawie decyzji z [...] czerwca 1968 r. dokonano podziału działki nr [...] na działki nr [...],[...] i [...], pod warunkiem potrącenia na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania działki nr [...] o pow. [...] m2 pod nowoprojektowaną ulicę. Sąd Okręgowy ustalił, że działka nr [...] (pochodząca z działki nr [...]) przez okres prowadzący do zasiedzenia wchodziła w skład terenu ogrodzonego przez K. w T. i do 21 września 1988 r. nie stanowiła drogi, w szczególności drogi publicznej gminnej.
Prawomocne postanowienie stwierdzające nabycie prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie wywołuje skutek ex tunc, ponieważ nabycie nieruchomości w tym trybie następuje z mocy samego prawa, a orzeczenie sądowe jedynie stwierdza wystąpienie tego zdarzenia w określonej dacie.
Wobec tego skoro Sąd Rejonowy w G. stwierdził nabycie przez K. w T. przez zasiedzenie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z dniem 21 września 1988 r. i postanowienie to stało się prawomocne, to okoliczności te dowodzą, że K. w T., składając wniosek z 29 czerwca 2009 r. o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, w części dotyczącej działki nr [...] miało wówczas interes prawny, w rozumieniu art. 28 w zw. z art. 157 § 2 kpa, aby kwestionować w tym zakresie decyzję komunalizacyjną z 14 września 2006 r.
Trzeba też mieć na uwadze, że na etapie wydania decyzji z [...] lipca 2011 r. i decyzji z [...] września 2011 r. K. w T. legitymowało się prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z [...] czerwca 2010 r. sygn. akt [...], zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w R. z [...] kwietnia 2011 r. sygn. akt [...], stwierdzającym nabycie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 r.
Nie można więc zarzucić Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, że nie było możliwości wszczęcia postępowania nieważnościowego w stosunku do decyzji komunalizacyjnej z [...] września 2006 r., w zakresie dotyczącym działki nr [...] oraz przeprowadzenia postępowania nieważnościowego w administracyjnym toku instancji.
Sąd zauważa, że w dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.) Skarb Państwa nie był właścicielem przedmiotowego gruntu, ponieważ w tym dniu właścicielem spornego mienia była inna, niż Skarb Państwa państwowa osoba prawna – K. w T. Mienie to stanowiło wówczas własność społeczną, ale nie państwową, bo przysługującą organizacji społecznej posiadającej osobowość prawną. Wynika to z art. 15 ust. 1 i art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (Dz. U. Nr 32, poz. 217) oraz art. 33 § 1 pkt 1 i 5 oraz art. 126 i art. 128 Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.).
Trafnie zatem uznał Minister SWiA, że decyzja komunalizacyjna, w części obejmującej działkę nr [...], została wydana z oczywistym, a przez to "rażącym" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, naruszeniem prawa, tj. art. 5 ust. 1 ustawy. Przepis ten umożliwiał nabycie przez gminy tylko i wyłącznie mienia ogólnonarodowego – państwowego. Skutki takiego (wadliwego) nabycia były nie do zaakceptowania z punktu widzenia ówczesnych wymagań praworządności. Ówczesna Konstytucja RP z dnia 22 lipca 1952 r. (Dz. U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36 ze zm.) obligowała organy administracji państwowej do przestrzegania prawa (art. 3 Konstytucji RP). Tymczasem skutek decyzji komunalizacyjnej z [...] września 2006 r. przekroczył ramy komunalizacji, ponieważ, na podstawie tej decyzji, nastąpiło de facto wywłaszczenie K. w T., bez odszkodowania, czego zabraniał art. 7 Konstytucji RP.
Trafne jest stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że w stosunku do działki nr [...] kwestionowana decyzja komunalizacyjna z [...] września 2006 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, o których mowa w art. 156 § 2 kpa. W sprawie brak dowodów na to, aby po wydaniu decyzji komunalizacyjnej nastąpił obrót cywilnoprawny sporną nieruchomością, którego skutków prawnych nie mógłby odwrócić, w ramach swych kompetencji, organ administracji publicznej.
Brak jest natomiast dowodu na to, że sporny grunt (położony w ul. [...] w T.), po dacie wydania decyzji komunalizacyjnej, uzyskał status drogi publicznej gminnej. Nie ma zatem nawet podstaw do rozważenia, czy zaliczenie spornego gruntu do kategorii dróg publicznych mogło być bezpośrednim skutkiem prawnym decyzji komunalizacyjnej.
Trzeba też mieć na uwadze to, że w sprawach z zakresu komunalizacji nie ma zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że tego typu decyzje nie są podstawą nabycia prawa, które podlegałoby konstytucyjnej ochronie z punktu widzenia zasad z art. 2 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 11 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2342/16).
Jeżeli natomiast chodzi o ocenę legalności decyzji komunalizacyjnej z [...] września 2006 r., w zakresie dotyczącym działki nr [...], Sąd zwraca uwagę, że z ustaleń Sądu Rejonowego w G. ze sprawy o zasiedzenie (sygn. akt [...]) wynika, że na skutek decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] czerwca 1968 r. z działki nr [...] wydzielono, prócz działki nr [...], m.in. działkę nr [...], z której powstała m. in. działka nr [...]. Brak zaś dowodu na to, aby doszło do czynności prawnej przeniesienia własności działki nr [...] z P. w T. na rzecz Skarbu Państwa. Akt notarialny z [...] września 1968 r. dotyczył nabycia przez K. w T. od P. w T. jedynie działki nr [...].
Trafnie zatem wskazała Gmina T., że na podstawie umowy z [...] września 1968 r. K. w T. nie nabyło działki nr [...], na którą to umowę powołuje się K. we wniosku o stwierdzenie nieważności z 29 czerwca 2009 r. Brak zaś jakiegokolwiek dowodu na to, że grunt obejmujący aktualną działkę nr [...] stanowił kiedykolwiek własność K. Rolniczego w T.
Wobec tego trafnie postąpił Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, że wszczął postępowanie nieważnościowe na wniosek K. w T. i zawiadomił 31 marca 2010 r. pozostałe strony postępowania – Gminę T. i Skarb Państwa poprzez Starostę [...] o tym fakcie (zawiadomienie z 25 marca 2010 r. wraz z dowodami doręczenia). Następnie organ nadzoru prawidłowo zweryfikował w toku postępowania istnienie po stronie K. w T. interesu prawnego do bycia stroną postępowania. Wydając decyzję z [...] lipca 2011 r. organ nadzoru zasadnie umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie nieważnościowe w zakresie dotyczącym działki nr [...], na podstawie 105 § 1 kpa, skoro postępowanie wyjaśniające wykazało, że brak dowodu na to, aby K. w T. było właścicielem działki nr [...] w dacie komunalizacji. Stan ten nie zmienił się w późniejszym okresie zatem decyzja MSWiA z [...] września 2011 r. utrzymująca decyzję organu nadzoru, w opisanym wyżej zakresie, jest zgodna z art. 138 § 1 pkt 1 kpa.
Jeżeli chodzi o zarzut złożenia wniosku nieważnościowego z naruszeniem art. 157 § 2, art. 158 § 1 w zw. z art. 28 kpa i art. 5 ust. 1 ustawy Sąd zwraca uwagę, że legalność decyzji administracyjnej badana jest przez sąd administracyjny według stanu prawnego istniejącego w dacie jej wydania. Na tę datę także organ ocenia legitymację wnioskodawcy do bycia stroną postępowania administracyjnego. Skoro w dacie wydania decyzji z [...] lipca 2011 r. i [...] września 2011 r. K. w T. legitymowało się tytułem prawnym potwierdzającym prawo własności do działki nr [...] (prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego), to decyzje te nie naruszają wskazanych przepisów prawa poprzez to, że załatwiają sprawę nieważnościową (w zakresie dotyczącym działki nr [...]), co do jej istoty.
Skoro zaś kontrolowana decyzja Wojewody [...] z [...] września 2006 r. była podzielna, co do rozstrzygnięcia (potwierdzała nabycie z mocy prawa nieruchomości oznaczonych jako dwie odrębne działki ewidencyjne), to i rozstrzygnięcie organu nadzoru wydane w sprawie nieważnościowej mogło być podzielne. W zakresie jednej działki rozstrzygnięcie mogło nastąpić, co do istoty sprawy w części (art. 104 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 kpa), a w zakresie drugiej działki rozstrzygnięcie mogło zakończyć sprawę nieważnościową w inny sposób, tj. poprzez umorzenie postępowania administracyjnego (art. 104 § 2 w zw. z art. 105 § kpa).
Sąd postanowił nie uwzględnić złożonego na rozprawie wniosku Gminy T. o zawieszenie postępowania sądowego, z uwagi na złożenie 21 stycznia 2019 r. do Sądu Najwyższego skargi kasacyjnej od prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w R. z [...] października 2018 r. sygn. akt [...].
Sąd zwraca uwagę, że na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa" Sąd "może" zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania toczącego się przed sądem.
Odmawiając uwzględnienia wniosku o zawieszenie postępowania Sąd miał na uwadze to, że niniejsza sprawa sądowoadministracyjna toczy się od 2011 r., postanowienie Sądu Okręgowego w R. z [...] października 2018 r. jest skuteczne i prawomocne (art. 360, art. 363 § 1 w zw. z art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego), przedstawiciel K. w T., obecny na rozprawie, sprzeciwił się zawieszeniu postępowania.
Sąd wziął pod uwagę także to, że brak zawieszenia niniejszego postępowania sądowego nie pozbawia Gminy T. możliwości poszukiwania ochrony prawnej. Skarżąca, w razie uzyskania w późniejszym okresie prawomocnego orzeczenia sądowego w sprawie o zasiedzenie, zawierającego inne rozstrzygnięcie w zakresie nabycia nieruchomości oznaczonej jako działka nr (w stosunku do wynikającego z prawomocnego postanowienia o sygn. akt [...]), będzie miała możliwość wniesienia żądania o wznowienie postępowania administracyjnego, w oparciu o podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 kpa (por. wyrok NSA z 24 października 2002 r. sygn. akt IV SA 2515/00).
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ppsa orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI