I SA/Wa 2144/20

I SA/Wa 2144/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-10-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Dariusz Pirogowicz /sprawozdawca/
Iwona Kosińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2040/21 - Wyrok NSA z 2026-02-04
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 1  ust. 2
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi M. S., A. E. i M. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2020 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia M. H., M. S. i A. E. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez L. P. z d. D..
Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydana została w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. M. S , Z. H., J. C. i A. E. wystąpili do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. P. z d. D. (ich poprzedniczkę prawną) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej , położonych m.in. w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Pozostawione mienie obejmować miało nieruchomości gruntowe o łącznej powierzchni [...] m2 oraz szereg nieruchomości budynkowych, opisanych we wniosku.
W toku postępowania ustalone zostało, że L. P. przed wybuchem II wojny światowej zamieszkiwała w majątku [...], a także [...]. Wraz z rodziną opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1940 r. kierując się na zachód Europy. W trakcie ucieczki rodzina została zatrzymana na terytorium Polski i umieszczona w niemieckim obozie przejściowym w [...] (zlokalizowanym k. miejscowości [...] pomiędzy [...] a [...]), po opuszczeniu którego (w 1941 r.) przemieściła się na teren [...], skąd pochodził jej zięć - A. E.. Do Polski w jej powojennych granicach nie powróciła i po zakończeniu wojny mieszkała na terenie Francji, gdzie zmarła [...] września 1951 r. w miejscowości [...]. Spadek po niej nabyli: M. S., Z. H., J. E. i A. E. (post. SR dla [...] z [...].04.2009 r. [...]). Z. H.z zmarła w 2012 r. , a spadek po niej nabyli M. H. (post. SR dla [...] z [...].06.2013 r. [...]) Po zmarłej w 2013 r. J. C. spadek nabyli: A. E., M. S. i V. E. (post. SO w [...] z [...] października 2018 r. [...] o uznaniu orzeczenia sądu zagranicznego) V. E. nie posiada obywatelstwa polskiego i oświadczyła, że nie wyraża woli przystąpienia do postępowania w przedmiocie rekompensaty. M. S. zmarła w 2018 r. Spadek po niej nabyła M. S., co stwierdzone została europejskim poświadczeniem spadkowym, sporządzonym [...] marca 2020 r. i przedłożonym do akt na etapie postępowania odwoławczego.
Na potwierdzenie przynależnego L. P. tytułu do nieruchomości wchodzących w skład majątku [...], który odziedziczyć miała po bracie – W. D., przedstawiano szereg dokumentów archiwalnych, a także oświadczeń świadków.
Decyzją z [...] stycznia 2020 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2020 r., Wojewoda [...] działając na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.) dalej: "ustawa zabużańska" oraz art. 104 k.p.a., odmówił potwierdzenia M. H., M. S. i A. E. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. P. nieruchomości w miejscowości [...].
Przy czym organ pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa kładł nacisk na nieudowodnienie przez wnioskodawców, że L. P. była właścicielką nieruchomości, za którą dochodzono rekompensaty, zamieszkiwała na byłym terytorium rzeczypospolitej Polskiej oraz opuściła je z przyczyn, o których mowa w art. 1 powołanej wyżej ustawy. Dodatkowo wskazywano na brak udokumentowania następstwa po M. S.. Utrzymując decyzję Wojewody [...] w mocy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazywał z kolei na brak repatriacji ww. do Polski w jej powojennych granicach. Ustawa zabużańska zaś nie ma, w jego ocenie zastosowania, do osób (właścicieli mienia pozostawionego), które opuściły tereny byłej Rzeczypospolitej Polskiej, ale nie przesiedliły się w granice obecnego państwa polskiego. W tym kontekście Minister odwływał się do treści przepisów art. 1 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej oraz ich wykładni prezentowanej w przywoływanych przezeń orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. w wyrokach: z 9 października 2014 r. sygn. akt I OSK 2763/13, z 9 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 1038/16, z 27 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 1794/18), których konkluzje sprowadzić można do tezy, że tzw. przymusowe przesiedlenie (repatriacja), z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest zasadniczą egzemplifikacją jednej z ustawowych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty. Jak bowiem wywodzono, "gdyby celem ustawodawcy było przyznanie uprawnień do uzyskania rekompensaty za pozostawione nieruchomości wszystkim osobom, które w następstwie okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone zostały do opuszczenie terenów li Rzeczypospolitej (czego konsekwencją było utrata przez nich znajdujących się tam nieruchomości), niezależnie od tego czy po ich opuszczeniu przybyli oni do kraju w granicach ukształtowanych po drugiej wojnie światowej czy nie, zbędne byłoby nawiązywanie w brzmieniu art. 1 ust 1 powołanej ustawy do układów i umowy, w oparciu o które następowały pierwsze sformalizowane ewakuacje obywateli polskich zamieszkałych na Kresach do Polski. Wystarczająca w tym względzie byłoby (przy odpowiedniej modyfikacji) regulacja zawarta w ust 2 tego artykułu. Zbędne również, z punktu widzenia założonego celu ustawodawczego, byłoby nałożenie na wnioskujących o rekompensatę spadkobierców właścicieli pozostawionych nieruchomości obowiązku dokumentowania miejsca zamieszkania tych właścicieli (lub współwłaścicieli) "po ich przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" - o czym stanowi art. 6 ust 1 pkt 3 ustawy - skoro do takiego przybycia w ogóle nie musiałoby dojść". Skoro zaś ustawy zabużańskiej nie stosuje się do osoby, która wprawdzie w okolicznościach związanych z II wojną światową opuściła w warunkach przymusu byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale nie przeniosła się do Polski w jej powojennych granicach, to tym samym należy uznać, że były właściciel nie zrealizował przesłanek z jej art. 2 w zw. z art. 1. W konsekwencji czego jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.
W kontekście zaś zarzutów odwołania dotyczących braku odniesienie się przez organ wojewódzki do wszystkich zgromadzonych w aktach sprawy dowodów, w tym w szczególności do dokumentów na okoliczność wykazania własności i stanu majątku w miejscowości [...], Minister podkreślał, że w sytuacji gdy ustawy zabużańskiej nie stosuje się do osób, które wprawdzie opuściły byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale nie osiedliły się w obecnych granicach, lecz wyemigrowały na stałe na Zachód, to badanie przesłanek z art. 2 ww. ustawy jest bezprzedmiotowe. Niemniej krańcowo zwracał uwagę, że jakkolwiek w sprawie zebrano obszerny materiał dowodowy na okoliczność własności i stanu nieruchomości objętej wnioskiem o rekompensatę. To jednak nawet we wzajemnej ze sobą łączności nie może on zostać uznany z wiarygodny w powyższym zakresie. Specyfika przedstawionych dowodów, wśród których nie ma orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, urzędowego opisu mienia pozostawionego, dokumentów źródłowych stanowiących podstawę prawną nabycia własności nieruchomości, czy też dokumentów, które mogą stanowić w sposób przesądzający o posiadaniu tytułu prawnego do nieruchomości pozostawionej w miejscowości S. W., powoduje, że nie można byłoby na ich podstawie ustalić spełnienia przesłanki związanej z własnością nieruchomości.
Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji M. S., A. E. i M. H. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie:
1. art. 1 ust. 2 i art. 2 zabużańskiej - poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) 82 letniej właścicielki nieruchomości na obecne tereny Polski, która przebywała "jedynie" w obozie przejściowym w [...] k. [...] w okresie od [...] czerwca 1940 r. do [...] września 1941r., gdy tymczasem ustawa zabużańska nie stawia takiego wymogu, co wyraźnie potwierdzają: treść ustawy, okoliczności jej uchwalenia, treść uzasadnienia wyroku TK SK 11/12, kierunek nowelizacji art. 2 ustawy zabużańskiej oraz dotychczasowe orzecznictwo, w tym wypracowane pod rządami poprzednich przepisów zabużańskich, a w konsekwencji bezprawną odmowę potwierdzenia Skarżącym prawa do rekompensaty za nieruchomości w/w L. P., pomimo spełnienia wszelkich przesłanek do potwierdzenia tego prawa;
2) art. 6, art.8 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 par. 3 k.p.a., a to naruszenie zasady legalności, zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela i prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, a wręcz krzywdzący gdyż wprowadzający dyskryminację Wnioskodawców w stosunku do osób, którym organ zakończył pozytywnie sprawę we wcześniejszych latach, gdy jeszcze nie "wyinterpretował" przesłanki przesiedlenia z "ustawy zabużańskiej";
3) art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej i art. 6 ust.4 pkt 1 i 3 tej ustawy w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie (względnie niewłaściwą wykładnię) i bezzasadne zakwestionowanie zgromadzonych w postępowaniu dokumentów ("obszerny materiał dowodowy") i zeznań świadków, czego efektem jest zakwestionowanie własności L. P., nieuwzględnienie faktów i stanu prawnego nieruchomości, jak również stwierdzających rodzaj i powierzchnię nieruchomości położonej w [...];
4) art.7, art. 75 § 1 w zw. z art. 76 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art.
140 k.p.a. w związku z art. 6 ust. 1 - 6 ustawy zabużańskiej poprzez niepoparte żądnymi dowodami zakwestionowanie wiarygodności dokumentów urzędowych (również sądowych z lat 30tych) spójnych z wszystkimi pozostałymi dowodami z dokumentów prywatnych, w tym notarialnego testamentu właścicielki z 1938 r. zeznań świadków i innych wskazanych poniżej, potwierdzające własność i powierzchnię majątku [...], naruszenie przez to zasady swobodnej oceny dowodów, wskazując jednocześnie, iż własność można udowodnić jedynie orzeczeniem PUR, urzędowym opisem mienia i dokumentem źródłowym stanowiącym podstawę nabycia własności nieruchomości, czy też dokumentem przesądzającym o posiadaniu tytułu prawnego do nieruchomości, przy czy nie wskazując dlaczego wszystkie dokumenty stanowiące dowody w sprawie są zdaniem organu niewiarygodne, a tym samym nie uznanie wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, wskazujących jednoznacznie, że L. P. spełniła przesłanki ustawowe prawa do rekompensaty, wymienionych w zarzucie w punktach 1 do 28;
5) art. 76 k.p.a. poprzez odmowę przyjęcia domniemania prawdziwości oraz domniemania zgodności z prawdą oświadczenia organu, od którego pochodzi - znajdujących się w aktach sprawy dokumentów urzędowych w tym spisu wyborców miejscowości [...] z 1938 r. w sytuacji braku obalenia ww. domniemań, z uwagi na brak przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentu;
6) art. 2, art.7, art.31, art. 64, art. 87, art. 10 w zw. z art. 95 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz podstawowe zasady wyrażone w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do ww. Konwencji, gdyż organ naruszył podstawowe zasady ustrojowe Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności zasadę legalizmu, prawdy obiektywnej, zaufania obywatela do państwa, zasadę swobodnej oceny dowodów, zasadę państwa prawnego realizującego pryncypia sprawiedliwości społecznej, zasadę działania na podstawie i w granicach praw, zapewnienie praw człowieka i obywatela, w tym ochronę dziedziczenia oraz zakaz ograniczania obywatelowi praw skutkujących na gruncie tej sprawy brakiem rekompensaty za majątek pozostawiony na Kresach przez spadkodawczynię Skarżących, co jest szczególnie rażące w świetle fundamentalnych dla kwestii rekompensat orzeczeń tj: orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.11.1989 r. K 7/89, orzeczenia SN z 10.10.2003r., II C 36/02, treści wyroku [...] w [...] z [...].06.2004 r. w sprawie B. przeciwko Polsce.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w obszernych motywach skargi, wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postepowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest niezasadna.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle tej ustawy, prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).
Zasadniczy spór pomiędzy organami a skarżącymi, czemu dali oni wyraz w zarzutach skargi, dotyczy tego, czy prawo do rekompensaty przysługuje byłej właścicielce nieruchomości (a przez to także jej spadkobiercom) w sytuacji gdy wprawdzie w okolicznościach związanych z drugą wojną światową opuściła ona w warunkach przymusu dawne Kresy, pozostawiając tam swoje mienie, ale nie przemieściła się na teren państwa polskiego w jego powojennych granicach - co w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy jest niesporne. Niekwestionowany bowiem tak przez organy jak i skarżących jest fakt, że L. P. po ucieczce wraz z rodziną z dawnych Kresów i opuszczeniu niemieckiego obozu przejściowego (do którego trafiła w trakcie owej ucieczki) przemieściła się na teren Alzacji (ok. 1942 r.) i do Polski po zakończeniu działań wojennych nigdy nie powróciła.
Skarżący stoją na stanowisku (przeciwnym od organu), że przepisy ustawy zabużańskiej warunku repatriacji do Polski w jej powojennych granicach nie ustanawiają. W konsekwencji czego rozstrzygnięcie sprawy rekompensaty odwołujące się do takiego wymogu, jako oparte na przesłance pozaustawowej (wykreowanej przez organy) pozostaje nie tylko w sprzeczności z przepisami tej ustawy, ale godzi także w zasadę legalizmu (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 k.p.a.).
Sąd w składzie orzekającym w sprawie poglądu prezentowanego przez skarżących nie podziela. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcie spornego zagadnienia ma wykładnia art. 1 ust. 2 powołanej ustawy, stanowiącego, że "przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Literalna wykładnia tego przepisu wprawdzie prowadzić może do wniosku, że uprawniona do uzyskania prawa do rekompensaty jest każda osoba która, na skutek innych niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie okoliczności związanych z drugą wojną światową zmuszona była opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od tego, gdzie po ich opuszczeniu się przeniosła (o ile spełnia przesłanki z art. 2 ustawy). Takie jednak zdekodowanie normy prawnej w nim zawartej byłoby w ocenie składu orzekającego sprzeczne z ratio legis ustawy i charakterem przewidzianego nią świadczenia. Celem ustawodawcy było wszak z jednej strony udzielenie pomocy socjalnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić dawne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z drugiej zaś wypełnieniem zobowiązań publicznoprawnych (zawartych we wspomnianych umowach republikańskich z 1944 r. wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3) dotyczących przyznania obywatelom polskim kompensacji w związku z utratą mienia nieruchomego pozostawionego na tych terenach. Koniecznymi przesłankami zaś, od których umowy republikańskie uzależniały przyznanie w prawie wewnętrznym kompensacji były, jak podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w przywoływanym przez Ministra wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04, "w szczególności: posiadanie we wrześniu 1939 r. obywatelstwa polskiego (narodowości polskiej lub żydowskiej) oraz wymóg przemieszczenia się tychże obywateli polskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Ratio legis unormowań służących uzyskaniu kompensacji za utracone mienie nieruchome pozostawało w nierozerwalnym związku ze spełnieniem obu tych warunków i to kumulatywnie. Uzasadnieniem tak pomyślanej kompensacji było bowiem umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego (tj. polskiej przynależności państwowej), wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach lub, co najmniej, wyrażeniem na to zgody." Wprawdzie powyższy wyrok wydany został na tle oceny konstytucyjności przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), gdzie uprawnienie zabużan realizowano w oparciu o prawo zaliczenia, to jednak ocena tego uprawnienia jako swoistego prawa majątkowego o charakterze publicznoprawnym z dominującym elementem socjalnym nadal pozostaje aktualna, choć niewątpliwie w świadczeniach tych występuje także element odszkodowawczy (aczkolwiek o innym charakterze niż w art. 21 ust. 2 Konstytucji), wyrażający się w powiązaniu wysokości rekompensaty z wartością pozostawionego mienia. Element ten na gruncie obecnie obowiązującej ustawy wzmocniony został możliwością realizacji rekompensaty w formie świadczenie pieniężnego. Uwzględniając zatem historyczne uwarunkowania w jakich powstało zobowiązanie Państwa do uregulowania praw zabużan związanych utratą własności nieruchomości znajdujących się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wspomniany socjalno-odszkodowawczy charakter prawa do rekompensaty przewidzianej ustawą z dnia 8 lipca 2005 r., aktualny także pozostaje pogląd o nierozerwalnym związku tego prawa z koniecznością przybycia byłego właściciela nieruchomości na obecne terytorium państwa polskiego. Gdyby bowiem celem ustawodawcy było przyznanie uprawnień do uzyskania rekompensaty za pozostawione nieruchomości wszystkim osobom, które w następstwie okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone zostały do opuszczenie terenów II Rzeczypospolitej (czego konsekwencją była utrata przez nich znajdujących się tam nieruchomości), niezależnie od tego czy po ich opuszczeniu przybyli oni do kraju w granicach ukształtowanych po drugiej wojnie światowej czy nie, zbędne byłoby nawiązywanie w brzmieniu art. 1 ust. 1 powołanej ustawy do układów i umowy, w oparciu o które następowały pierwsze sformalizowane ewakuacje obywateli polskich zamieszkałych na Kresach do Polskich. Wystarczająca w tym względzie – jak wskazuje się w orzecznictwie - byłaby (przy odpowiedniej modyfikacji) regulacja zawarta w ust. 2 tego artykułu. Przepis ten bowiem nie może być wykładany z pominięciem ustępu 1. Nielogicznym byłoby wręcz przyjęcie, że ustęp 1 art. 1 obejmuje podmioty, które utraciły nieruchomość wskutek "wypędzenia" lub "opuszczenia" terytorium "dokonanego na podstawie" enumeratywnie wymienionych przypadków przymusowych przesiedleń do Polski w jej nowych granicach, a ustęp 2 obejmuje podmiotowo wszystkich pozostałych właścicieli mienia – z zatem także tych niepowracających do kraju. Przy takim rozumieniu ustępu 2, przepis ten miałby wręcz podmiotowo szerszy zakres niż ustęp 1, a co więcej obejmowałby on także "repatriantów" z ustępu 1. Taki sposób redagowania tekstu prawnego byłby zatem pozbawiony sensu i to nawet przy uwzględnieniu, że na etapie prac legislacyjnych doszło do podmiotowego rozszerzenia pierwotnego rządowego projektu ustawy zabużańskiej, co podnoszą skarżący. Wystarczyłby bowiem wówczas jako jeden przepis właśnie ustęp drugi, bo pierwszy pozbawiony byłby znaczenia. Zauważyć należy, że stosownie do § 55 zasad techniki prawodawczej (rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. – Dz. U. z 2016, poz. 283) artykuł w tekście ustawy wyraża samodzielną myśl, a pomiędzy jego ustępami występują powiązania treściowe. Oznacza to, że artykuł 1 ustawy zabużańskiej i jego poszczególne ustępy (1, 1a i 2) nie mogą być odczytywane niejako w oderwaniu od siebie, lecz muszą być interpretowane całościowo. Jak przy tym zasadnie zwracał uwagę Minister, zbędne wreszcie byłoby również, z punktu widzenia założonego celu ustawodawczego, nałożenie na wnioskujących o rekompensatę spadkobierców właścicieli pozostawionych nieruchomości, obowiązku dokumentowania miejsca zamieszkania tych właścicieli (lub współwłaścicieli) "po ich przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" - o czym stanowi art. 6 pkt 3 ustawy - skoro do takiego przybycia w ogóle nie musiałoby dojść.
Konkludując zatem zgodzić się należy z organem, że art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej, winien być rozumiany jako przyznający prawo do uzyskania rekompensaty osobom, które w związku z okolicznościami związanymi z II wojna światową były zmuszone do opuszczenia terenów byłej Rzeczypospolitej Polskiej, a opuszczając je uczyniły to poza przewidzianą procedurą ewakuacyjną i w ten sposób przemieściły się w celu zamieszkania na terytorium państwa polskiego w granicach ostatecznie utrwalonych na podstawie umowy granicznej z dnia 15 lutego 1951 r. Oczywiście nie wyklucza to późniejszej zmiany miejsca zamieszkania takich osób. Na konieczność łącznego spełnienia warunków dotyczących opuszczenie Kresów i przemieszczenia na terytorium państwa polskiego, jako podstawy uzyskania prawa do rekompensaty wskazuje także w przeważającej części orzecznictwo sądów administracyjnych. Tytułem przykładu można tu wymienić poza przywoływanymi w decyzji Ministra wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2014 r. I OSK 2763/13 (lex nr 2006622), z 9 marca 2018 r. I OSK 1038/16 (lex nr 2486257), choćby stanowisko wyrażone w uzasadnienie do uchwały składu 7 sędziów NSA z 9 października 2017 r. I OPS 3/17 (ONSAiWSA 2018/1/2), czy wyrokach z 8 grudnia 2020 r. I OSK 3077/19 (lex nr 3124398) oraz I OSK 1918/19 (lex nr 3121889) Powoływany przez skarżących odmienne zapatrywanie wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 października 2009 r. I OSK 182/09 (ONSAiWSA 2011/1/16), ma charakter odosobniony i jak to wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I OSK 1918/19 "nie dowodzi powstania dwóch trwałych i odrębnych linii orzeczniczych w odniesieniu do przesłanki repatriacji" Z kolej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 października 2012 r. SK 11/12 do którego nawiązują skarżący, dotyczył uznania za niekonstytucyjny ujętego w pierwotnym brzmieniu art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej wymogu zamieszkiwania przez byłego właściciela na dawnych Kresach w ściśle określonej dacie (1 września 1939 r.), a nie wymogu repatriacji, którego istnienie wynika przede wszystkim z treści art. 1 ust. 1 ustawy zabużańskiej poprzez odwołanie się w nim do układów republikańskich. Wprawdzie w jego motywach wyrażone zostało stanowisko, wskazujące na dezaktualizacje pierwotnego złożenia ustawodawcy, że rekompensaty mają uzyskać wyłącznie osoby, które w wyniku zmiany granic przesiedliły się na obecne terytorium Polski (a nie wszyscy byli właściciele nieruchomości zabużańskich, w tym na przykład osoby, które z kresów wschodnich wyjechały do innych państw i tam mieszkają), jednakże pogląd ów, jako wyrażony li tylko w uzasadnieniu wyroku Trybunału nie wywołuje skutku przewidzianego w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Nie jest zatem również wiążący dla sądu rozpoznającego niniejszą skargę.
Podkreślić jednocześnie należy, że sytuacja, w której efektem wykładni przepisu prawa jest zrekonstruowanie przesłanki, która wyraźnie (literalnie) w nim nie została wyrażona, nie stanowi o jej wykreowaniu – jak usiłują to wywieźć skarżący, sarkastycznie wskazując na nią jako przesłankę "nowo odkrytą" przez organy. Normy prawne rekonstruuje się wszak z całokształtu obowiązujących przepisów, z uwzględnieniem kontekstu historycznego i racji jakie stoją za ich wprowadzeniem do systemu. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenie art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy zabużańskiej, upatrywany w ich błędnej wykładni, polegającej na przyjęciu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie właściciela nieruchomości na obecne terytorium Polski, a także w związku z tym naruszenia zasad ogólnych postępowania określonych w art. 6 i art 8 k.p.a., pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw.
Skoro zatem poprzedniczka prawna skarżących, nie repatriowała się na obecne terytorium państwa polskiego, a przez to nie spełniała jednaj z podstawowych przesłanek warunkujących uzyskania prawa do rekompensaty za pozostawione nieruchomości, prawa tego nie mogli uzyskać również jej spadkobiercy. Ich prawo bowiem jest pochodną prawa właściciela pozostawionego mienia. Z tych względów rozstrzygnięcie o odmowie potwierdzenia tego prawa na ich rzecz, o czym na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej orzekł w pierwszej instancji Wojewoda [...] odpowiada prawu. W konsekwencji czego nie narusza prawa także utrzymująca to rozstrzygniecie w mocy decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Taki stan rzeczy powoduje jednocześnie, że zbędne staje się analizowanie w sprawie spełnienia pozostałych przesłanek ujętych w art. 2 ustawy zabużańskiej, tj. badania, czy opuszczająca Kresy była właścicielem nieruchomości, za które dochodzona jest rekompensata, czy zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w jakich okolicznościach je opuściła, a także czy posiadała obywatelstwo polskie. Aczkolwiek zgodzić się przyjdzie, ze skarżącymi, że wyrażone w tym aspekcie tak w decyzji pierwszoinstancyjnej jak i decyzji organu odwoławczego stanowisko o rzekomym niewykazaniu tytułu prawnego do pozostawionych nieruchomości uznać należy za nieuprawnione. Jak bowiem zasadnie wywodzili w skardze, w świetle zgromadzonego w aktach materiału dowodowego - obejmującego zarówno oświadczenia świadków złożone w warunkach, o których mowa w 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej, jak i dokumenty pozyskane z litewskiego archiwum, w tym m.in.: zaświadczenie Sądu Okręgowego w [...] z [...] sierpnia 1936 r. nr [...], podanie L. P. do ww. Sądu z 1936 r. o zatwierdzenie w prawach spadkowych dot. dóbr [...], wykaz majątków o pow. powyżej [...] ha z 1938 r. - przynależnego L. P. prawa do nieruchomości wchodzących w skład majątku [...], odziedziczonego po bracie W. D., nie sposób podważyć. Zasadny zatem jest formułowany w tym kontekście zarzut naruszenia przez Ministra przepisów art. 7, art. 75 § 1 w zw. z art. 76 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1 – 6 ustawy zabużańskiej. Jednakże owo naruszenie, zważywszy na zaistnienie wskazanej wyżej przeszkody w postaci braku repatriacji, wykluczającej byłą właścicielkę z kręgu osób podlegających ustawie zabużańskiej, nie miało i nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.
Z kolei podnoszone przez strony w punkcie 6 skargi zarzuty naruszenia art. art.: 2, 7, 31, 64, 87, 10 w zw. z art. 95 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, nie zostały szerzej w motywach skargi rozwinięte. Nie jest zatem jasne w jakich konkretnych działaniach organu (względnie zaniechaniach) skarżący upatrują naruszenia ustalonych w tych przepisach zasad. Przywoływany zaś w ich kontekście wyrok [...] z [...] czerwca 2004 r. B. przeciwko Polsce ([...]) jest o tyle nie przystający do niniejszej sprawy, że zapadł na kanwie stanu faktycznego, gdzie była właścicielka nieruchomości repatriowała się do Polski, a zatem przysługiwało jej uprawnienie wynikające z przyjętych w przeszłości przez państwo zobowiązań i uznanych w późniejszym ustawodawstwie, których jedynie wyegzekwowanie przez jej spadkobiercę - ze względu na zaniechania oraz podejmowane działania legislacyjne – okazało się w praktyce niemożliwie. Taka zaś sytuacja w sprawie nie ma miejsca.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).
-----------------------
4