I SA/Wa 2141/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2019-07-03
NSAnieruchomościŚredniawsa
przejęcie gospodarstwa rolnegoniski poziom produkcjiustawa z 1974 r.nieruchomości rolnedecyzja administracyjnakontrola sądowawłasność państwowarentawiek rolnika

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, utrzymującą w mocy decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa z 1978 r. z powodu niskiej produkcji rolnej i wieku właściciela.

Skarżący domagał się stwierdzenia nieważności decyzji z 1978 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa, argumentując, że jego ojciec nie zdawał sobie sprawy ze skutków decyzji i gospodarstwo nie wykazywało niskiego poziomu produkcji. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że spełnione zostały przesłanki z art. 9 ust. 2 ustawy z 1974 r., w tym niski poziom produkcji rolnej potwierdzony lustracją, oraz wiek właściciela.

Sprawa dotyczyła skargi W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 2018 r., która utrzymała w mocy decyzję z 2013 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy O. z 1978 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Skarżący twierdził, że jego ojciec, właściciel gospodarstwa, podpisał zgodę nieświadomie, a gospodarstwo nie spełniało kryterium niskiego poziomu produkcji rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, stwierdzając, że przesłanki do przejęcia gospodarstwa na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z 1974 r. zostały spełnione. Sąd oparł się na ustaleńach z lustracji gospodarstwa, które wykazały niski poziom produkcji rolnej (poniżej średniej o 1/3, niewykorzystywanie części gruntów, brak inwentarza żywego) oraz na fakcie, że właściciel przekroczył wiek 60 lat. Sąd uznał, że rozporządzenie z 1968 r. mogło być stosowane posiłkowo, a jego ewentualne odstępstwa nie stanowiły rażącego naruszenia prawa. Argumenty skarżącego dotyczące porównania klas gleby i przedstawione rachunki za prace rolnicze uznano za nieprzekonujące.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa z 1978 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że spełnione zostały przesłanki z art. 9 ust. 2 ustawy z 1974 r., tj. niski poziom produkcji rolnej (potwierdzony lustracją) oraz wiek właściciela (powyżej 60 lat). Nawet jeśli rozporządzenie z 1968 r. było stosowane posiłkowo, jego ewentualne odstępstwa nie stanowiły rażącego naruszenia prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (5)

Główne

ustawa z 29 maja 1974 r. art. 9 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne

k.p.a. art. 156 § par. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Rażące naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji wymaga kumulatywnie: oczywistości naruszenia, widocznej sprzeczności z przepisem, który nie wymaga wykładni innej niż językowa, oraz skutków nie do pogodzenia z praworządnością.

PPSA art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin art. 77 § ust. 1

Przepis ten zapewnił moc obowiązującą art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. mimo uchylenia tej ustawy.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów art. 1 § ust. 1

Definiuje kryteria niskiego poziomu produkcji rolnej, stosowane posiłkowo w niniejszej sprawie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spełnienie przesłanek z art. 9 ust. 2 ustawy z 1974 r. (niski poziom produkcji rolnej, wiek właściciela). Niski poziom produkcji rolnej potwierdzony lustracją gospodarstwa. Właściciel gospodarstwa nie kwestionował pierwotnej decyzji w trybie odwoławczym ani nadzwyczajnym. Przedstawione przez skarżącego dowody (rachunki, oświadczenia) nie mogły wpłynąć na wynik sprawy.

Odrzucone argumenty

Przejęcie gospodarstwa nastąpiło bez zgody właściciela. Gospodarstwo nie wykazywało niskiego poziomu produkcji rolnej. Porównanie wydajności gospodarstwa z innymi we wsi było błędne z uwagi na różnice w klasie gleby. Gospodarstwo było uprawiane przez Kółko Rolnicze. Część gruntów była niezagospodarowana.

Godne uwagi sformułowania

O rażącym naruszeniu prawa przy wydawaniu decyzji można bowiem mówić jedynie wówczas, gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki: zaistniała oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni innej niż językowa; skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji.

Skład orzekający

Gabriela Nowak

przewodniczący sprawozdawca

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

członek

Anna Falkiewicz-Kluj

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa na podstawie ustawy z 1974 r., w szczególności kryterium niskiego poziomu produkcji rolnej oraz znaczenie ustaleń z lustracji gospodarstwa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego z lat 70. XX wieku i konkretnych okoliczności faktycznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy historycznego przejęcia własności ziemi i interpretacji przepisów sprzed kilkudziesięciu lat, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i historycznym prawie rzeczowym.

Jak sąd ocenił przejęcie gospodarstwa rolnego sprzed 40 lat? Kluczowe znaczenie miały wiek i produkcja.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2141/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-07-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Anna Falkiewicz-Kluj
Gabriela Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 344/20 - Wyrok NSA z 2023-02-14
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
art. 9  ust. 2
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156  par. 1  pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Anna Falkiewicz-Kluj Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] września 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] listopada 2013 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z [...] września 1978 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha bez budynków, położonego we wsi Z. oznaczonego jako dz. nr [...], nr [...] i nr [...], stanowiącego własność Z. S.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Naczelnik Miasta i Gminy O. (dalej jako "Naczelnik") decyzją z [...] września 1978 r., na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) oraz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118), powoływanej dalej jako "ustawa z 29 maja 1974 r.", przejął z urzędu przedmiotowe gospodarstwo rolne z wyłączeniem budynków, położne we wsi Z. stanowiące własność Z. S. Jednocześnie ustalił, że wartość wchodzących w skład przedmiotowego gospodarstwa lasów wynosi [...] zł oraz że dotychczasowy właściciel ma prawo do bezpłatnego korzystania i użytkowania gruntu rolnego o pow. [...] ha, oznaczonego nr cz.[...].
W. S. (dalej jako "skarżący") wnioskiem z 8 grudnia 1992 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji wskazując, że jego ojciec podpisał zgodę na przejęcie przedmiotowego gospodarstwa, nie zdając sobie sprawy ze skutków takiej decyzji. Był bowiem schorowany i miał [...] lat, zaś przejęcie nastąpiło w sposób wymuszony.
Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 1993 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika. Decyzja ta utrzymana została następnie w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] marca 1995 r. Skarga wniesiona od tego orzeczenia przez skarżącego oddalona została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 1996 r. sygn. akt II SA 1304/95.
Skarżący wnioskiem z 5 lipca 2002 r. wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] marca 1995 r., wskazując na nowe, istotne dla sprawy dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, lecz nieznane organowi orzekającemu w sprawie.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] lipca 2003 r. wznowił przedmiotowe postępowania, a następnie decyzją z [...] grudnia 2003 r. odmówił uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywieniowej z [...] marca 1995 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z [...] stycznia 2004 r. Skarga wniesiona przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję została odrzucona postanowieniem z 29 września 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 51/04.
Skarżący wnioskiem z 22 stycznia 2007 r. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2003 r. na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., w dacie wydania zaskarżonej decyzji Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", ze względu na słuszny interes strony.
Z kolei wnioskiem z 9 maja 2008 r. skarżący ponownie wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika z [...] września 1978 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wbrew ustaleniom organu, przedmiotowe gospodarstwo nie spełniało przesłanki "niskiego poziomu produkcji rolnej". Gospodarstwo to poziomem produkcji nie odbiegało od innych we wsi, z tym że jego grunty były niskiej klasy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2008 r., po rozpoznaniu wniosku z 9 maja 2008 r., odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika wskazując, że skarżący wyczerpał już nadzwyczajne tryby wzruszania decyzji administracyjnych, tj. tryb stwierdzenia nieważności oraz wznowienia postępowania, w związku z czym brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. Decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją Kolegium z [...] lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 7 października 2009 r. sygn. akt III SA/Po 460/08 uchylił ww. decyzje z [...] lipca 2008 r. oraz z [...] czerwca 2008 r. uznając, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (co miało miejsce w decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r.), nie powoduje powagi rzeczy osądzonej, gdyż ma charakter formalny. W decyzji takiej organ nie bada bowiem podstaw stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2010 r. umorzyło postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika, uznając się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, a następnie decyzją z [...] sierpnia 2010 r. utrzymało tę decyzję w mocy. Z kolei postanowieniem z [...] listopada 2010 r. przekazało wniosek skarżącego z 9 maja 2008 r. do rozpoznania według właściwości Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] maja 2013 r., po rozpoznaniu wniosku skarżącego z 22 stycznia 2007 r., odmówił uchylenia własnej decyzji z [...] stycznia 2004 r., a następnie decyzją z [...] listopada 2013 r. utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 102/14 oddalił skargę skarżącego na powyższą decyzję, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 1 marca 2017 r. oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku.
Następnie decyzją z [...] listopada 2013 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu wniosku skarżącego z 9 maja 2008 r., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika z [...] września 1978 r. Zdaniem organu, w niniejszej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa określone w art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. Ustalono bowiem, że właścicielem gospodarstwa był Z. S., który w dacie przejęcia miał ukończone [...] lat. Z kolei przesłanka niskiego poziomu produkcji rolnej doprecyzowana została w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. Nr 11, poz. 58). Ponieważ rozporządzenie to stanowiło akt wykonawczy do innej ustawy, to na potrzeby niniejszej sprawy mogło być stosowane jedynie posiłkowo. W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia gospodarstwa rolne uważało się za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności wskutek niekorzystania z środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej, jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat: nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe, co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1ha użytków rolnych nie mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową, 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej i 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowej. W uzasadnieniu decyzji Naczelnika wskazano, że przejęcie przedmiotowego gospodarstwa poprzedziło przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Choć obecnie akta sprawy nie zawierają protokołu z lustracji tego gospodarstwa i pomimo wystosowywanych wezwań, nie został on odnaleziony, to jednak Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z 20 czerwca 1996 r. sygn. akt II SA 1304/95 wspomniał, że w protokole lustracyjnym stwierdzono, że w gospodarstwie tym nie hodowano inwentarza żywego, gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji, niższy co najmniej o 1/3 od przeciętnego plonu na podobnych glebach w tamtejszej wsi, większa część gruntów ornych nie była rolniczo wykorzystywana (w 1977 r. ponad połowa, zaś w 1978 r. 2/3 gruntów). Na podstawie ww. protokołu Sąd stwierdził, że w przedmiotowym gospodarstwie nie wykonywano podstawowych zabiegów agrotechnicznych, nie stosowano nawozów mineralnych oraz że było ono obciążone zadłużeniem wobec Państwa. W latach 1977-1978 właściciel gospodarstwa na nim nie zamieszkiwał, wymeldował się i przeprowadził do syna – W. S. W ocenie organu z powyższego wynika, że w sprawie spełniona została również przesłanka niskiego poziomu produkcji rolnej, zawarta w art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. Właściciel gospodarstwa nie kwestionował również decyzji Naczelnika w trybie odwołania, czy też nie skarżył jej w żadnym z trybów nadzwyczajnych, a zatem wnioskować można, że została ona przez niego zaakceptowana. Konkludując organ wskazał, że dokumentacja zgromadzona w toku postępowania nie wskazuje na zaistnienie podstaw stwierdzenia nieważności decyzji, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] września 2018 r., po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2013 r., podzielając pogląd organu pierwszej instancji, że spełnione zostały wszystkie przesłanki przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa. Jak bowiem ustalił Naczelnik, dawny właściciel, będący w podeszłym wieku, na gospodarstwie nie zamieszkiwał i nie hodował inwentarza żywego, zaś gospodarstwo zagrożone było dalszym spadkiem produkcji z uwagi na brak następcy. Organ zauważył, że choć weryfikacja ustaleń dokonanych w postępowaniu zwykłym, w zakresie produktywności gospodarstwa, jest utrudniona, gdyż poza kontrolowaną decyzją, nie udało się odnaleźć dokumentów z postępowania prowadzonego przez Naczelnika, to jednak w aktach znajduje się decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] marca 1995 r. oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 czerwca 1996 r. sygn. akt II SA 1304/95, które nawiązują do ustaleń dokonanych w postępowaniu. Z informacji zawartych w tych dokumentach wynika, ze przedmiotowe gospodarstwo było poddane lustracji, podczas której obecny był właściciel. Komisja lustracyjna ustaliła, że znaczna część gruntów ornych wchodzących w skład gospodarstwa nie była wykorzystywana rolniczo. Z gruntów o łącznej pow. [...] ha, w 1976 r. wykorzystywano [...] ha, w 1977 r. - [...] ha, zaś w 1978 r. – tylko [...] ha. Działanie takie wpływało ujemnie na wysokość uzyskiwanych plonów, które były niższe od przeciętnych plonów uzyskiwanych w tamtejszej wsi na podobnych glebach. Ponadto w latach 1977-1978 w gospodarstwie nie prowadzono hodowli inwentarza żywego. W tej sytuacji, wbrew twierdzeniom skarżącego, brak jest podstaw by stwierdzić, że decyzja Naczelnika naruszała prawo, tym bardziej w sposób rażący. Odnosząc się do przedstawionych przez skarżącego kopii rachunków za prace rolnicze (kultywowanie, orkę, opryskiwanie) oraz oświadczeń L. S. i S. G. z 1999 r., organ wskazał, że nie mogły mieć one wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Z powyższych rachunków nie wynika bowiem, jaki obszar poddawany był ww. zabiegom rolnym oraz jakie uzyskiwano plony. Dotyczą one ponadto pojedynczych czynności wykonywanych głównie w 1976 r. W tej sytuacji na ich podstawie nie można stwierdzić, że w 1978 r. stan zagospodarowania gruntów był prawidłowy. Z kolei oświadczenia ww. osób nie nawiązują do stanu gospodarstwa w dacie przejęcia (w kontekście jego zagospodarowania i produktywności). Zdaniem organu, poczynione ustalenia prowadzą do wniosku, że prawidłowo odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 1978 r.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że przejęcie gospodarstwa nastąpiło bez zgody właściciela oraz wykluczono z postępowania jego syna. Zdaniem skarżącego błędne jest również twierdzenie, że gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji, bowiem zbiory na innych gospodarstwach we wsi były wyższe. Organ nie dostrzegł, że we wsi Z. grunty miały wyższą klasę niż na przedmiotowym gospodarstwie, które posiadało klasę VI. Nie można zatem porównywać jego wydajności z resztą gruntów w tej wsi. Gospodarstwo to było ponadto uprawiane przez Kółko Rolnicze, na potwierdzenie czego są faktury z wykonanych usług. Twierdzenie zaś, że część gruntów było niezagospodarowanych jest nieprawdziwe.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.
Kwestionowana w trybie nadzoru decyzja Naczelnika z [...] września 1978 r. wydana została na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. Przepis ten bowiem, mimo uchylenia z dniem 1 stycznia 1978 r. ww. ustawy, zachował moc obowiązującą na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (który powołano w podstawie prawnej decyzji). Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa za rentę z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Warunkiem przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej w powyższym trybie, było zatem spełnienie dwóch przesłanek, tj. osiągnięcie odpowiedniego wieku przez rolnika i niski poziom produkcji rolnej w gospodarstwie.
Okolicznością niesporną i znajdującą oparcie w aktach niniejszej sprawy jest to, że w dacie wydania przez Naczelnika decyzji, właściciel gospodarstwa rolnego przekroczył wiek, o którym mowa w ww. przepisie, bowiem miał ukończone [...] lat. Istotą sporu jest natomiast, czy gospodarstwo rolne, o przejęciu którego orzeczono kontrolowaną decyzją, wykazywało niski poziom produkcji rolnej.
Jak trafnie podniósł organ nadzoru, ustawa o przekazywaniu gruntów rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nie definiowała wyrażenia "niski poziom produkcji rolnej". W obowiązującym we wrześniu 1978 r. stanie prawnym określenie "wykazujące niski poziom produkcji rolnej" było natomiast sprecyzowane w rozporządzeniu z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów. W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za gospodarstwo rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawało się takie gospodarstwa, w których w okresie trzech lat:
1) nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub,
2) plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym
3) obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych nie mniejszy niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując:
a) 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową,
b) 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej,
c) 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowej.
Rozporządzenie to przewidywało jednocześnie lustrację gospodarstwa rolnego dokonywaną przez zespół w składzie 3 specjalistów (§ 2 ust. 2) i sporządzenie z niej protokołu, w którym na podstawie kryteriów określonych w rozporządzeniu, zespół wyrażał opinię, czy gospodarstwo kwalifikuje się do zaliczenia go do kategorii wykazującej niski poziom produkcji wskutek zaniedbania (§ 2 ust. 5 rozporządzenia).
Zważyć jednak należy, na co słusznie zwrócił uwagę organ nadzoru, że rozporządzenie to stanowiło akt wykonawczy do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 3, poz. 14), a więc było wydane w celu realizacji przepisów tej ustawy, nie zaś ustawy z 29 maja 1974 r. Z tego względu zastosowanie jego przepisów do spraw rozstrzyganych na podstawie tego ostatniego aktu normatywnego miało miejsce jedynie posiłkowo. To zaś powoduje, że odstępstwa od unormowań ww. rozporządzenia w procedurze ustalania niskiego poziomu produkcji rolnej gospodarstwa przy rozstrzyganiu spraw o jego przejęciu w zamian za rentę, nie mogą być kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji podejmowanej w trybie ustawy z 29 maja 1974 r. O rażącym naruszeniu prawa przy wydawaniu decyzji można bowiem mówić jedynie wówczas, gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki: zaistniała oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni innej niż językowa; skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji. Taka natomiast sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Choć weryfikacja ustaleń dokonanych w postępowaniu zwykłym, w zakresie produktywności gospodarstwa, jest utrudniona, gdyż poza kontrolowaną decyzją, nie udało się odnaleźć dokumentów z postępowania prowadzonego przez Naczelnika, to jednak w aktach znajduje się decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] marca 1995 r. oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 czerwca 1996 r. sygn. akt II SA 1304/95, które nawiązują do ustaleń dokonanych w tym postępowaniu.
Jak wynika z powyższych dokumentów w toku postępowania poprzedzającego wydanie przez Naczelnika decyzji o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa w zamian za emeryturę, dokonano lustracji gospodarstwa pod kątem zasadności zakwalifikowania go do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania. Komisja lustracyjna (składająca się z zespołu specjalistów i sołtysa wsi), przy udziale właściciela nieruchomości, ustaliła, że gospodarstwo było zaniedbane i wykazywało niski poziom produkcji, niższy o co najmniej 1/3 od przeciętnych plonów na podobnych glebach w tamtejszej wsi. Znaczna część gruntów ornych wchodzących w skład gospodarstwa nie była wykorzystywana rolniczo. Z gruntów o łącznej pow. [...] ha, w 1976 r. wykorzystywano [...] ha, w 1977 r. - [...] ha, zaś w 1978 r. – tylko [...] ha. Działanie takie wpływało ujemnie na wysokość uzyskiwanych plonów, które były niższe od przeciętnych plonów uzyskiwanych w tamtejszej wsi na podobnych glebach. Ponadto w latach 1977-1978 w gospodarstwie nie prowadzono hodowli inwentarza żywego, a to dlatego, że właściciel gospodarstwa nie zamieszkiwał w nim, wymeldował się i mieszkał u syna. Jak wskazał przy tym Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku, "dla oceny wartości omawianego protokołu z lustracji gospodarstwa nie jest też obojętne to, że właściciel gospodarstwa nie kwestionował dokonanej oceny poziomu gospodarstwa, wydajności i stwierdzonego w dużej części niewykorzystywania gruntów rolnych, od wydanej decyzji nie odwołał się, a przyznane mu z tego tytułu świadczenie emerytalne pobierał bez zastrzeżeń".
Skoro zatem właściciel gospodarstwa rolnego w dniu wydania decyzji o jego przejęciu miał [...] lat, a samo gospodarstwo - w świetle ustaleń dokonanych w toku jego lustracji - wykazywało produkcję niższą niż średnia w gminie na podobnych glebach, to bez wątpienia taki stan rzeczy uprawniał naczelnika gminy do stwierdzenia, że gospodarstwo to wykazuje niski poziom produkcji rolnej. Konsekwencją powyższego było wydanie decyzji o treści przewidzianej w dyspozycji normy zawartej w art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r., a więc decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę. Brak było zatem podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego w trybie określonym w art. 156 § 1 k.p.a. wydanej w tym przedmiocie decyzji z [...] września 1978 r., co oznacza, że zarówno zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2018 r., jak również utrzymana nią w mocy decyzja z [...] listopada 2013 r. nie naruszają prawa.
Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że prawidłowo organ nadzoru uznał, że przedłożone w toku postępowania przez stronę kopie rachunków za prace rolnicze (kultywowanie, orkę, opryskiwanie) nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Z powyższych rachunków nie wynika bowiem, jaki obszar poddawany był ww. zabiegom rolnym oraz jakie uzyskiwano plony. Dotyczą one ponadto pojedynczych czynności wykonywanych głównie w 1976 r., zaś decyzja o przejęciu gospodarstwa wydana została w 1978 r. Jak już natomiast wskazano powyżej, z protokołu z lustracji wynikało, że w 1977 r. ponad połowa gruntów ornych nie była wykorzystywania rolniczo, zaś w 1978 r. prawie 2/3 tych gruntów.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI