I SA/Wa 2138/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2019-09-12
NSAAdministracyjneŚredniawsa
reforma rolnanieruchomościprzejęcie mieniaZiemie Odzyskanedekret PKWNustrój rolnypostępowanie administracyjnewłasność Skarbu Państwa

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o umorzeniu postępowania administracyjnego dotyczącego przejęcia nieruchomości na podstawie dekretu o reformie rolnej.

Skarżąca domagała się stwierdzenia, że jej nieruchomość nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej z 1944 r. Organy administracji uznały jednak, że nieruchomość została przejęta na podstawie dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie z 1946 r. dla Ziem Odzyskanych, co skutkowało umorzeniem postępowania. Sąd administracyjny zgodził się z organami, podkreślając brak dowodów na przejęcie nieruchomości na podstawie dekretu z 1944 r. oraz specyfikę prawną Ziem Odzyskanych.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że jej nieruchomość nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej z 1944 r. Organy administracji, w tym Wojewoda i Minister, uznały, że nieruchomość została przejęta na podstawie dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie z 1946 r., właściwego dla Ziem Odzyskanych, a nie dekretu o reformie rolnej z 1944 r. W związku z tym postępowanie zostało umorzone jako bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że Ziemie Odzyskane, w tym przedmiotowa miejscowość, znalazły się w granicach Polski po wejściu w życie dekretu o reformie rolnej, co wymagało odrębnej regulacji prawnej, którą stanowił dekret z 1946 r. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stwierdzenie braku dowodów na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r., co potwierdzały dokumenty urzędowe wskazujące na przejęcie na podstawie dekretu z 1946 r. Sąd zaznaczył, że ustalenie podstawy prawnej przejęcia nieruchomości jest warunkiem merytorycznego rozpatrzenia wniosku, a w tym przypadku brak było podstaw do stwierdzenia przejęcia na podstawie dekretu o reformie rolnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nieruchomość na Ziemiach Odzyskanych, które znalazły się w granicach Polski po wejściu w życie dekretu o reformie rolnej z 1944 r., nie mogła zostać przejęta na podstawie tego dekretu, lecz na podstawie dekretu z 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie.

Uzasadnienie

Dekret o reformie rolnej z 1944 r. obowiązywał na terytorium Polski w przedwojennych granicach. Ziemie Odzyskane, które znalazły się w granicach Polski po wejściu w życie tego dekretu, wymagały odrębnej regulacji, którą stanowił dekret z 1946 r. Brak jest dowodów na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

dekret o reformie rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Przejęcie nieruchomości na własność Państwa na podstawie tego przepisu nastąpiło ex lege z dniem 13 września 1944 r. i dotyczyło nieruchomości w przedwojennych granicach Polski. Nie dotyczy nieruchomości na Ziemiach Odzyskanych, które znalazły się w granicach Polski po tej dacie.

dekret o ustroju rolnym i osadnictwie

Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska

Stanowił odrębną regulację dla Ziem Odzyskanych, określając zasady przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa na tych terenach.

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do umorzenia postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

Pomocnicze

k.p.a. art. 76 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa walor dokumentów urzędowych.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

Dekret z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej

Dekret z dnia 28 października 1947 r. o mocy prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość na Ziemiach Odzyskanych nie podlegała pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej z 1944 r., lecz pod dekret z 1946 r. Brak dowodów na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia przejęcia na podstawie dekretu z 1944 r. jest bezprzedmiotowe, jeśli nieruchomość została przejęta na innej podstawie.

Odrzucone argumenty

Nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej z 1944 r. Błędna interpretacja przepisów dekretu o reformie rolnej i dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie. Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 7, 77 § 1, 78, 107 § 3).

Godne uwagi sformułowania

Przejście własności nieruchomości rolnych na własność Państwa miało zatem dotyczyć całego obszaru Polski w granicach przedwojennych, natomiast realizację dekretu zakładano tymczasowo tylko w stosunku do terenów już wyzwolonych. Inna natomiast w ocenie Sądu była sytuacji tzw. Ziem Odzyskanych, które nie znajdowały się w granicach przedwojennych Rzeczypospolitej Polskiej. Dekret z 1946 r. był więc w swoistych warunkach Ziem Odzyskanych tym, czym dla ziem centralnych dekret o reformie rolnej z 1944 r. W tej sytuacji wykluczone jest dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego, ponieważ dochodzenie słuszności określonego wpisu w księdze wieczystej nieruchomości odbywać się może jedynie na drodze sądowej, w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Skład orzekający

Małgorzata Boniecka-Płaczkowska

przewodniczący

Iwona Kosińska

sprawozdawca

Bożena Marciniak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących reformy rolnej na Ziemiach Odzyskanych oraz dopuszczalności postępowania administracyjnego w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej Ziem Odzyskanych i interpretacji konkretnych dekretów z lat 40. XX wieku. Stan faktyczny sprawy jest kluczowy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznych przepisów dotyczących reformy rolnej i ich zastosowania do Ziem Odzyskanych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym, nieruchomościach oraz historii prawa.

Reforma rolna na Ziemiach Odzyskanych: Kiedy dekret z 1944 r. nie obowiązuje?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2138/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Iwona Kosińska /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Przejęcie mienia
Sygn. powiązane
I OSK 1056/20 - Wyrok NSA z 2023-07-19
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że [...] wniosła o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomości położone w powiecie i gminie [...], województwo [...], zapisane w księdze gruntowej [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. z 1945 r. Dz. U. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Po rozpatrzeniu tego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. umorzył wszczęte postępowanie administracyjne.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] wniosła odwołanie. W uzasadnieniu podniosła, że nieruchomość należąca do jej poprzednika prawnego, [...] stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a nie, jak ustalił Wojewoda, na podstawie dekretu z dnia [...] września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta [...] (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.). Na poparcie swoich twierdzeń odwołująca się powołała się na art. 47 dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie. Jednocześnie z wejściem w życie przepisów tego dekretu (14 października 1946 r.) na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta [...] utraciły moc sprzeczne z przepisami dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87). Zdaniem odwołującej się, w dacie wejścia w życie dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie nieruchomość określona w jej wniosku była już własnością Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że jak wynika z akt sprawy, Urząd Rejonowy w [...] w dniu [...] grudnia 1991 r. wystawił zaświadczenie na podstawie art. 1 dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie, zgodnie z którym działki o numerach: [...] oraz [...] położone we wsi [...], gmina [...], o łącznej powierzchni [...], stanowią własność Skarbu Państwa i nie mają urządzonej księgi wieczystej. W tej sytuacji, urząd wnioskiem z dnia [...] grudnia 1992 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] o założenie księgi wieczystej dla tak określonej nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 1993 r. Sąd Rejonowy założył księgę wieczystą nr [...] dla przedmiotowej nieruchomości i wpisał Skarb Państwa jako jej właściciela. Zgodnie z pismem Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. ([...]), zaświadczenie Urzędu Rejonowego z dnia [...] grudnia 1992 r. obejmowało działki od numeru [...]. W skład tych działek wchodził obszar majątku [...], włączony do obrębu [...] jako ark. [...]. Z dostępnych dokumentów wynika, że w matrykule dla obrębu [...] pod art. 70 jako właściciel nieruchomości oznaczonych parcelami od nr [...] o powierzchni [...] położonych w obrębie [...] wymieniona jest osoba o nazwisku [...]. W ocenie organu z całokształtu okoliczności sprawy należy przyjąć, że zaświadczenie Urzędu Rejonowego wymieniało działki należące przed wojną do poprzednika prawnego wnioskodawczyni [...]. Zgromadzony materiał dowodowy identyfikuje nieruchomość [...] w powojennych ewidencjach: "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 06.09.1944" oraz "Ziemie odzyskane. Ewidencja nieruchomości folwarcznych ponad 100 ha. Stan na 01.10.1948 r." Organ II instancji zwrócił uwagę, że obydwie ewidencje ujmują stan faktyczny na czas ich sporządzania - pierwsza - w okresie obowiązywania przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, druga - już po wejściu w życie przepisów szczególnych dla obszaru Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta [...], czyli dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie. W ocenie Ministra wpis majątku do ewidencji nieruchomości podlegających dekretowi o przeprowadzeniu reformy rolnej nie może przesądzać o tym, że nieruchomość ta została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Nieruchomość ta jest zamieszczona także w późniejszym zestawieniu sporządzonym w oparciu o dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie. Podstawą wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości, w przypadku gdyby nieruchomość ta podlegała przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, powinno być zaświadczenie, w którym jako podstawa prawna został wymieniony odpowiedni przepis tego dekretu, np. art. 2 ust. 1 lit. e. W przypadku nieruchomości [...] nie wystawiono zaświadczenia, o którym mowa w art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233).
Zdaniem organu odwoławczego, z odnalezionych w wyniku kwerendy archiwalnej fragmentów "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 06.09.1944 z lat 1946-1948", jak i "Wykazu majątków pozostawionych całkowicie na cele reformy rolnej", a także innych dokumentów w aktach sprawy nie wynika, że podstawą przejęcia nieruchomości był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nawet dokumenty wskazujące jako podstawy przejęcia nieruchomości określonej we wniosku reformę rolną, nie określają konkretnej litery art. 2 ust. 1 dekretu. Wymieniono tam pięć odrębnych przesłanek przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Organ II instancji podkreślił, że organy administracji mogą prowadzić postępowanie tylko w odniesieniu do nieruchomości ziemskich przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ustalony stan faktyczny i prawny pozwala uznać w ocenie Ministra, że powołane zaświadczenie Urzędu Rejonowego jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 kpa. W zaświadczeniu urzędowo stwierdzono podstawę przejęcia nieruchomości na Skarb Państwa, a następnie zaświadczenie to stało się podstawą ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa w księdze hipotecznej. Należy uznać, że pismo wydane w oparciu o art. 7 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o mocy prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta [...] nie pozwala uznać, jak chce tego odwołująca się, że nieruchomość określona we wniosku przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W tej sytuacji wykluczone jest dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego, ponieważ dochodzenie słuszności określonego wpisu w księdze wieczystej nieruchomości odbywać się może jedynie na drodze sądowej, w postępowaniu przed sądem powszechnym. Dlatego organ I instancji słusznie umorzył postępowanie administracyjne z wniosku odwołującej się.
Minister podkreślił także, że na Ziemiach Odzyskanych i w byłym Wolnym Mieście [...] niemal wszystkie grunty poniemieckie przeszły na własność Państwa na postawne przepisów dekretu o majątkach porzuconych, opuszczonych i poniemieckich (tak: W. Pawlak, Prawo rolne PRL, Warszawa-Poznań 1981), a przebudowa ustroju rolnego odbywała się na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta [...], który stanowił lex specialis wobec dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (J. Paliwoda, Przebudowa ustroju rolnego. Zakres działania administracji rolnej. Warszawa 1964, s. 52).
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...]. W uzasadnieniu skargi zarzuciła naruszenie prawa:
I - materialnego, poprzez:
- błędną interpretację przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. z 1945 r. Dz. U. Nr 3, poz. 13 ze zm.),
- błędną interpretację przepisów dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta [...] z dnia [...] września 1946 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 279)
II - procesowego
- poprzez nie zastosowanie przepisu art. 7, art. 77 § 1, art. 78, art. 107 § 3 kpa,
co doprowadziło do wydania wadliwego rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.
Prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 105 § 1 kpa. Zgodnie z jego treścią, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
W rozpatrywanej sprawie wnioskiem z dnia [...] września 2015 r. skarżąca zwróciła się o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomości położone w powiecie i gminie [...], woj. [...], zapisane w księdze gruntowej [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organy orzekające uznały złożony wniosek za bezprzedmiotowy ze względu na ustalenie, że przedmiotowa nieruchomość nie została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta [...].
Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest zatem ustalenie, czy jak twierdzi skarżąca, nieruchomości gruntowe położone w powiecie i gminie [...], województwo [...], zapisane w księdze gruntowej [...] zostały przejęte na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. z 1945 r. Dz. U. Nr 3, poz. 13 ze zm.), czy też jak ustaliły organy administracji, na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta [...] (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.).
W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. z 1945 r. Dz. U. Nr 3, poz. 13 ze zm.) reforma rolna w Polsce jest koniecznością państwową i gospodarczą i będzie zrealizowana przy udziale czynnika społecznego zgodnie z zasadami Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że zakresem terytorialnym dekretu objęte były ziemie należące w dniu wejścia w życie tego aktu (czyli w dniu 13 września 1944 r.) do Rzeczypospolitej Polskiej w granicach przedwojennych i to zarówno już wyzwolone spod okupacji, jak i mające być dopiero wyzwolone. Oznacza to, że dekret obejmował całe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w granicach przedwojennych, a więc także tereny, które w chwili wejścia w życie dekretu znajdowały się jeszcze pod okupacją niemiecką. Przejście własności nieruchomości rolnych na własność Państwa miało zatem dotyczyć całego obszaru Polski w granicach przedwojennych, natomiast realizację dekretu zakładano tymczasowo tylko w stosunku do terenów już wyzwolonych.
Inna natomiast w ocenie Sądu była sytuacji tzw. Ziem Odzyskanych, które nie znajdowały się w granicach przedwojennych Rzeczypospolitej Polskiej, tak jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. W dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (czyli w dniu 13 września 1944 r.) miejscowość [...] nie znajdowała się w granicach administracyjnych Państwa Polskiego. Przed II Wojną Światową miejscowość ta, pod nazwą [...], należała do [...] jako część tzw. [...]. W granicach Państwa Polskiego miejscowość ta znalazła się na mocy postanowień konferencji poczdamskiej dopiero w sierpniu 1945 r., a więc prawie w rok po wejściu w życie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Sądu w tej sytuacji kwestie dotyczące własności nieruchomości znajdujących się na tzw. Ziemiach Odzyskanych, a w tym określenie ustroju rolnego tych terenów oraz sposobu przeprowadzenia reformy rolnej wymagały odrębnej regulacji prawnej, którą stał się dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta [...]. Co prawda dekret ten w art. 47 rozciągał działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na tereny Ziem Odzyskanych, jednakże przepis ten nie mógł stanowić samodzielnej podstawy prawnej przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnych na tych terenach. Przejście na własność Państwa nieruchomości rolnych w trybie dekretu o reformie rolnej było aktem jednorazowym i dokonało się w dniu wejścia w życie tego dekretu, czyli w dniu 13 września 1944 r. (np. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2001 r. sygn. akt SK 5/01, w uzasadnieniu którego Trybunał stwierdził, że: "dekret wywoływał ex lege skutki polegające na przejściu na własność Skarbu Państwa “nieruchomości ziemskich" określonych w rozpatrywanym przepisie. Skutek ten był przy tym niezależny od tego, czy w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej określone części terytorium państwa były już faktycznie pod władztwem PKWN, czy też pozostawały jeszcze pod okupacją [...]. /.../ Ustalenie, że dekret o reformie rolnej w zakresie prawa własności został zrealizowany ex lege z dniem 13 września 1944 r., odnosi się do tych części państwa, które w chwili wydania dekretu stanowiły terytorium Rzeczypospolitej"). Także Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 lutego 2011 r. sygn. akt III CZP 121/10 stanął na stanowisku, że "Prawo własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4, poz. 17), przeszło na Skarb Państwa z mocy prawa z dniem wejścia w życie tego dekretu", czyli z dniem 13 września 1944 r.
Należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem [...] ("Przebudowa ustroju rolnego. Zakres działania administracji rolnej", Warszawa 1964), na które powoływał się Minister, że "Dekret z 1946 r. był więc w swoistych warunkach Ziem Odzyskanych tym, czym dla ziem centralnych dekret o reformie rolnej z 1944 r."
W literaturze oraz orzecznictwie prezentowane są również odmienne poglądy dotyczące współzależności pomiędzy przepisami dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta [...] w kontekście przejmowania nieruchomości położonych na tzw. Ziemiach Odzyskanych. W związku z tym wyjaśnić należy, że Sąd orzekający podziela stanowisko Ministra zawarte w uzasadnieniu wydanej decyzji, że powołany przez skarżącą wyrok Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia [...] sierpnia 2011 r. sygn. akt [...] i zawarte w nim rozważania i rozstrzygnięcie nie mogą być automatycznie przeniesione na grunt rozpatrywanej sprawy. Każdy z zaistniałych w obu sprawach stanów faktycznych jest bowiem inny, inna jest także droga dochodzenia roszczeń i inny jest zakres materiału dowodowego zebranego w sprawie, na podstawie którego podejmowane jest konkretne rozstrzygnięcie. Pamiętać należy, że w każdej sprawie jej rozstrzygnięcie zależne jest od konkretnej sytuacji faktycznej ustalonej na podstawie zebranego materiału dowodowego i możliwości zastosowania do niej odpowiedniej normy prawnej.
Rozważania te są o tyle teoretyczne i odnoszą się w istocie jedynie do podniesionych w skardze zarzutów, że jak wynika z zebranego przez organy w sprawie materiału dowodowego (m.in. fragmentów "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 06.09.1944 z lat 1946-1948", jak i "Wykazu majątków pozostawionych całkowicie na cele reformy rolnej") brak jest jakichkolwiek dokumentów, które dowodziłyby, że podstawą przejęcia przedmiotowej nieruchomości był, jak twierdzi skarżąca, art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ta okoliczność jest podstawowym powodem oddalenia skargi. W powołanych dokumentach mowa jest jedynie o przeznaczeniu zaewidencjonowanych nieruchomości w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele określone w tym akcie. Żaden ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nie wskazuje jako podstawy przejęcia przedmiotowej nieruchomości konkretnie litery e art. 2 ust. 1 dekretu. Także skarżąca ani do swojego wniosku, ani odwołania, ani skargi nie załączyła żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sporna nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podkreślić przy tym należy, że możliwość merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącej przez organy administracyjne zależy bezpośrednio od wcześniejszego ustalenia, w sposób niebudzący wątpliwości, że podstawą przejęcia nieruchomości był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Inne przypadki przejęcia nieruchomości rolnych na podstawie dekretu o reformie rolnej nie podlegają bowiem właściwości organów administracji, co prawidłowo wyjaśnił w uzasadnieniu wydanego orzeczenia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Podkreślić należy, że postępowanie prowadzone na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) nie miało i nie ma na celu ustalania, na jakiej podstawie prawnej określona nieruchomość została przejęta na własność Państwa. Postępowanie to ma jedynie umożliwić stronie wnioskującej wykazanie, że przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej nastąpiło z naruszeniem warunków określonych w tym przepisie. Należy zauważyć, że zgodnie z § 6 rozporządzenia to na stronie ubiegającej się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o reformie rolnej, spoczywa obowiązek wykazania, że warunki przejęcia konkretnej nieruchomości nie zostały spełnione.
Ponadto w aktach sprawy znajdują się dokumenty mające, zgodnie z treścią art. 76 § 1 kpa, walor dokumentów urzędowych, z których jednoznacznie wynika, że m.in. przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta [...] (patrz: Zaświadczenie Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 1992 r., postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1993 r. sygn. akt [...] wydane m.in. w oparciu o zaświadczenie z dnia [...] grudnia 1992 r.), a nie jak sądzi skarżąca, art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponownie zwrócić należy uwagę, że skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, który pozwoliłby na zakwestionowanie treści tych dokumentów urzędowych. W toku postępowania także nie zostały takie dokumenty ujawnione.
Na marginesie jedynie wypada zauważyć, że w aktach sprawy znajdują się materiały (kserokopia dawnej niemieckiej księgi gruntowej, w której wykreślone zostało nazwisko właściciela przedmiotowej nieruchomości i wpisana spółka "Danzig-Westpreußische Landsiedlung", załączona do skargi (k-11) kserokopia opracowania "Słownik biograficzny Warmii, Mazur, Powiśla"), z których można wnioskować, że majątek rodziny [...] znajdujący się w miejscowości [...] został im odebrany przez władze III Rzeszy, a zatem nie jest wcale pewne, że poprzednicy prawni skarżącej utracili przedmiotowe nieruchomości na podstawie jakichkolwiek aktów nacjonalizacyjnych Państwa Polskiego.
Prawidłowo zatem organy orzekające uznały, że w analizowanej sytuacji faktycznej i prawnej dalsze prowadzenie postępowania z wniosku skarżącej dotyczącego stwierdzenia, że majątek [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej, jest bezprzedmiotowe i na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzył wszczęte postępowanie administracyjne.
Podsumowując, Sąd uznał, że z analizy akt sprawy wynika, że wbrew zarzutom zawartym w złożonej skardze postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz prawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego. Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany i rozpatrzony. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego merytorycznie rozstrzygnięcia. Organy w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa przedstawiły swoje stanowisko w uzasadnieniach wydanego rozstrzygnięcia, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organów, który prowadził do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI