I SA/WA 2130/23

I SA/Wa 2130/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Anna Falkiewicz-Kluj /sprawozdawca/
Jolanta Dargas /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art 145 par 1 pkt 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 14 września 2023 r. nr KOC/4831/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 21 lipca 2023 r. nr 000836/UD_513/07/2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz A. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 14 września 2023 r., nr KOC/4831/Sr/23, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. D. U. 2021, poz 735, dalej "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 21 lipca 2023 r. nr 000836/UD513/07/2023 o odmowie przyznania A. G., dalej "Skarżąca", prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem W. G..
Stan sprawy przestawiał się w sposób następujący.
W. G. został zaliczony orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z 13 marca 2023 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności wraz z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nadto wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 lutego 2023r.
Wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła 27 marca 2023 r. jego córka – Skarżąca. Decyzją Prezydenta m. st. Warszawy z 21 lipca 2023 r. nr 000836/UD 513/07/2023 odmówiono jej przyznania tego prawa z uwagi na powstanie niepełnosprawności po ukończeniu przez ojca 25 lat.
SKO w Warszawie uchyliło tę decyzję, decyzją z 22 czerwca 2923 nr KOC/3746/Sr/23.
Decyzją z 21 lipca 2023 r., nr 000836/UD513/07/2023 Prezydent m. st. Warszawy ponownie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Odwołanie wniosła Skarżąca.
SKO w Warszawie, rozpoznając odwołanie, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazało przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (D.U. 2022, poz. 615, dalej "u.ś.r").- art. 17 ust 1a. Skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki a więc zalicza się do kręgu osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że prawo do domagania się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga aby osoba ta, z uwagi na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną, nie podejmowała pracy lub zrezygnowała z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. Pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z zatrudnienia albo jej podejmowaniem musi występować ścisły związek. Istnienia tego związku nie można domniemywać wyłącznie z faktu legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Z akt sprawy wynika, że Skarżąca była zatrudniona w [...] [...] "[...]" do 30 kwietnia 2020 r. Było to jej ostatnie miejsce zatrudnienia. Obecnie jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z jej oświadczenia wynikało, że z uwagi na lock down w 2020 r. pracodawca zamknął działalność gospodarczą. Zdaniem organu w związku z tym nie ma podstaw aby uznać, że Skarżąca zaprzestała pracy z uwagi na konieczność opieki nad ojcem. W związku z tym w sprawie nie został spełniony wymóg przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a rezygnacją z zatrudniania.
Odnosząc się do wskazanego przez organ I instancji naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. /data powstania niepełnosprawności/, organ wskazał, że kwestia ta była wielokrotnie podnoszona przez sąd administracyjne, które przyjmowały, że prawidłowa wykładnia tego przepisu pozwala przyjąć, że data powstania niepełnosprawności, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014, K 38/13, nie ma znaczenia.
Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją poprzedzając oraz zwrot kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanek niepodejmowani lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 77 § 1, w zw. z art. 80 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych i wadliwego przyjęcia tezy o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudniania i jej niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej
pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie bezsporna pozostaje okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczności te zostały potwierdzone w drodze wywiadu środowiskowego. Bezspornym jest również, że z uwagi na stan zdrowia ojca skarżącej, wymaga on stałej opieki osoby trzeciej oraz pomocy w codziennym funkcjonowaniu . Skarżąca jest osobą najbliższą, córką, a więc osobą zobowiązaną do alimentacji.
W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko Kolegium w zakresie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, której niepełnosprawność powstała później niż przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do 25 roku życia.
W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, zauważyć trzeba, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184).
Zatem w odniesieniu do osób wymagających opieki przy dokonywaniu oceny spełnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie trzeciej sprawującej nad nimi opiekę nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Oceny spełnienia przesłanek do nabycia prawa do tego świadczenia należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W realiach rozpoznawanej sprawy nieusprawiedliwione było zatem przyjęcie przez organ I instancji, że data ustalenia niepełnosprawności u ojca skarżącej nakazywała odmowę przyznania Jej wnioskowanego świadczenia.
Stanowisko Kolegium co do braku podstaw do takiej wykładni przepisów jak to zaprezentował organ I instancji zasługuje w tym zakresie na całkowitą aprobatę.
Obowiązkiem organu było zatem zbadanie, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 21 października 2014 r. została w następstwie wydania powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Kolegium uznało brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem z uwagi na to, że Skarżąca nie pracuje od 2020 r. a przyczyna nie podejmowania pracy nie jest związana z koniecznością opieki nad ojcem.
Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest udzielenie pomocy przez Państwo osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przepis ten określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. W orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia cytowanego przepisu nie budzi wątpliwości. Nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej.
Okoliczność, że skarżąca nie była aktywny zawodowo od 30 kwietnia 2020 r. nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., III SA/Gd 35/22, CBOSA).
Wystąpienie drugiej z przesłanek - niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, wymaganej przez normę art. 17 ust. 1 ustawy.
Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia.
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 27 marca 2023 r. w okresie, w którym jej ojciec legitymował się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od 13 marca 2023 r. ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji a więc bezpośrednio po tym jak uzyskano stosowne orzeczenie o niepełnosprawności. Stopień niepełnosprawności datuje się od 9 lutego 2023 r. Tym samym niemożność podjęcia pracy powstała dopiero w tym okresie a nie wtedy gdy pracodawca Skarżącej zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, co skutkowało zaprzestaniem świadczenia pracy i zarejestrowaniu się przez Skarżącą jako osoby bezrobotnej.
Pojawia się zatem pytanie: jaki okres od zrezygnowania z pracy czy też jej nie podjęcia albo jej trwania musiałby upłynąć aby organ uznał, że jest to moment odpowiedni?
Po pierwsze ustawodawca nie wskazał na tego rodzaju warunek, po drugie organ ocenia każdy przypadek oddzielnie i dopiero te ustalenia w ramach obowiązujących przepisów dają podstawę do uznania czy spełnione zostały przesłanki do otrzymania świadczenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych aby przyjąć, że związek przyczynowy, na który powołuje się w niniejszej sprawie organ, istnieje tylko wtedy gdy między stwierdzeniem niepełnosprawności a rezygnacją z pracy upływa krótki okres czasu. Rozumując jak organ należałby przyjąć, że z momentem stwierdzenia niepełnosprawności osoba musiałaby praktycznie natychmiast zrezygnować z pracy lub jej w ogóle nie podejmować aby uzyskać uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka wykładnia przepisów jest nieuprawniona nie tylko prawnie ale i życiowo. Zdarza się często, że rodzina próbuje samodzielnie, w ramach własnych możliwości pomóc osobie niepełnosprawnej czy to samodzielnie czy korzystając z pomocy innych osób a dopiero gdy tego rodzaju pomoc nie jest wystarczająca podejmuje decyzję o rezygnacji z pracy w celu opieki nad taką osobą. Nie można zatem zarzucać osobie opiekującej się, że nie zrezygnował z pracy od razu gdy pojawiła się osoba której trzeba pomóc.
W tym natomiast przypadku mamy sytuacją nieco inną. Skarżąca prawie natychmiast od uzyskania przez ojca orzeczenia o niepełnosprawności złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że skarżąca świadoma konieczności opieki nad niepełnosprawnym ojcem "straciła" możliwość podjęcia pracy w przyszłości.
W sprawie została zatem spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.
Mając powyższe na uwadze uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to dotyczy błędnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określających przesłanki przyznania świadczenia osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu z osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organy obu instancji niewłaściwie oceniły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, dopuszczając się tym samym naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (D.U. 2015, poz. 1800).
Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.).