I SA/WA 2125/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2016-01-20
NSAnieruchomościWysokawsa
dekret warszawskiodszkodowanienieruchomościgruntprzejęciewłasnośćadministracjasąd administracyjnygospodarka nieruchomościami

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania odszkodowania za grunt przejęty na mocy dekretu warszawskiego, uznając, że poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nim przed 5 kwietnia 1958 r.

Skarga dotyczyła odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość przejętą na mocy dekretu warszawskiego. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów administracji, że mimo stwierdzenia nieważności niektórych decyzji nacjonalizacyjnych, poprzedni właściciele zostali faktycznie pozbawieni możliwości władania gruntem przed 5 kwietnia 1958 r., co wyklucza możliwość przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd odniósł się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uznając go za nie mający wpływu na rozstrzygnięcie w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości położonej w Warszawie, którzy domagali się odszkodowania za grunt przejęty na mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Organy administracji odmówiły przyznania odszkodowania, argumentując, że choć grunt mógł być przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne, to poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nim przed 5 kwietnia 1958 r. Sąd administracyjny uznał te argumenty za zasadne. Wskazał, że kluczowe dla przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest spełnienie trzech przesłanek, w tym pozbawienia faktycznej możliwości władania gruntem po 5 kwietnia 1958 r. Sąd ustalił, że w niniejszej sprawie pozbawienie to nastąpiło wcześniej, w momencie objęcia nieruchomości w przymusowy zarząd w 1951 r. oraz w związku z budową osiedla mieszkaniowego. Sąd podkreślił, że nawet stwierdzenie nieważności późniejszych decyzji nacjonalizacyjnych nie znosiło faktycznych konsekwencji tych działań. Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 41/09, sąd stwierdził, że nie miał on wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż dotyczył on tzw. pominięcia prawodawczego i nie kwestionował kryterium czasowego ustalonego w przepisie. W konsekwencji, sąd oddalił skargę jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, jest to warunek konieczny zgodnie z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pozbawienie faktycznej możliwości władania gruntem nastąpiło przed 5 kwietnia 1958 r. w wyniku objęcia nieruchomości w przymusowy zarząd i późniejszej zabudowy, co wyklucza możliwość przyznania odszkodowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (4)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 215 § ust. 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis stosuje się do działki, która przed wejściem w życie dekretu warszawskiego mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Kluczowe jest ustalenie faktycznego pozbawienia władania, a nie prawnego.

Pomocnicze

dekret warszawski art. 7

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pozbawienie faktycznej możliwości władania nieruchomością nastąpiło przed 5 kwietnia 1958 r. (w 1951 r. w wyniku objęcia w przymusowy zarząd przedsiębiorstwa i terenu, a także w związku z budową osiedla mieszkaniowego). Stwierdzenie nieważności późniejszych decyzji nacjonalizacyjnych nie znosi faktycznych konsekwencji pozbawienia władania. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 41/09 nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż dotyczył pominięcia prawodawczego, a nie kryterium czasowego.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie wyroku TK SK 41/09. Błędna wykładnia pojęcia 'pozbawienia faktycznej możliwości władania'. Naruszenie przepisów k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów i nieuwzględnienie skutków decyzji stwierdzających nieważność. Niezastosowanie podstawowych zasad prawa i względów aksjologicznych.

Godne uwagi sformułowania

faktyczna możliwość władania pozbawienie faktycznej możliwości władania nie mogły i nie znosiły konsekwencji faktycznych, jakie one już wywołały nie chodzi w tym wypadku jedynie o efektywne z niej korzystanie, czyli czynienie użytku z gruntu, ale istnienie samej obiektywnej możliwości tego rodzaju korzystania

Skład orzekający

Dariusz Chaciński

przewodniczący

Dariusz Pirogowicz

sprawozdawca

Marta Kołtun-Kulik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście dekretu warszawskiego, zwłaszcza w zakresie kryterium czasowego pozbawienia faktycznej możliwości władania nieruchomością oraz wpływu stwierdzenia nieważności późniejszych decyzji na stan faktyczny."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretami warszawskimi i przejęciami gruntów w okresie PRL. Interpretacja wyroku TK SK 41/09 może być odmienna w innych kontekstach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznego przejęcia gruntów w Warszawie i trudności w uzyskaniu odszkodowania po latach, co może być interesujące ze względu na kontekst historyczny i prawny związany z dekretami z okresu PRL.

Dekret warszawski: Czy po latach można odzyskać odszkodowanie za przejęty grunt?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2125/15 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2016-01-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-12-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Chaciński /przewodniczący/
Dariusz Pirogowicz /sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Grunty warszawskie
Sygn. powiązane
I OSK 1430/16 - Wyrok NSA z 2024-09-25
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
art. 215
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi B. R., A. R., D. R. i K. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2013 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2013 r. nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o pow. [...] m2, pochodzący z dawnej nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej jako "Osada Nr [...] oddzielona od dóbr [...][...] i [...]" W-[...], działka nr [...].
Decyzja Wojewody [...] o wydana została w następującym stanie faktycznym sprawy.
Dawna nieruchomość hipoteczna położona w [...] przy ul [...] oznaczona jako "Osada Nr [...] oddzielona od dóbr [...][...] i [...]" W-[...] działka nr [...], o pow. [...] m2 objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Jako właściciele nieruchomości ujawnieni byli K. i H. małż. R. oraz S. i B. małż. Z. na mocy aktu notarialnego z [...] grudnia 1948 r. W dacie wejścia w życie dekretu nieruchomość zabudowana była częściowo uszkodzonymi budynkami piętrowej oficyny i hali parterowej (warsztatu), częściowo uszkodzonymi. Na nieruchomości tej, jak też sąsiedniej, ww. właściciele prowadzili przedsiębiorstwo pod firmą ."[...] – K. R.".
W efekcie rozpoznania wniesionego przez nich w trybie art. 7 dekretu wniosku, Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z [...] lipca 1951 r. odmówiono przyznania im prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości.
Zarządzeniem Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z [...] marca 1951 r. ustanowiono z kolei przymusowy zarząd na przedsiębiorstwem [...] K. R., który powierzono X. w [...]. Następnie protokołem zdawczo odbiorczym z [...] kwietnia 1951 r. wprowadzono X. w posiadanie tegoż przedsiębiorstwa.
Kolejnym protokołem zdawczo odbiorczym z [...] września 1951 r., w nawiązaniu do orzeczenia dekretowego, objęto w posiadanie na rzecz Skarbu Państwa posadowione na posesji przy ul [...] budynki.
Orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1959 r. , wydanym w trybie przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37), stwierdzono przejście z mocy prawa z dniem 8 marca 1958 r. przedsiębiorstwa Naprawa Silników i Samochodów – K. R. na własność Skarbu Państwa.
Decyzją z [...] października 1992 r. nr [...] Minister Przemysłu i Handlu stwierdził nieważność zarówno zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu jak też orzeczenia z 1959 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa ww. przedsiębiorstwa Z kolei decyzją z [...] lutego 1995 r. nr [...] Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził nieważność orzeczenia dekretowego z [...] lipca 1951 r.
Aktualnie dawna nieruchomość hipoteczna wchodzi w skład następujących dziełek ew. z obrębu [...]: nr [...] ([...] m2) - zabudowanej budynkiem wielolokalowym wzniesionym na początku lat 50-ych, nr [...] ([...]m2), nr [...] ([...] m2) - zabudowanej budynkiem wielolokalowym wzniesionym na początku lat 50-ych, nr [...] [...]m2), nr [...] ([...] m2), nr [...] ([...]m2) – wszystkie będące własnością komunalną, oraz działki nr [...] ([...] m2) - zabudowanej przedwojennym budynkiem przemysłowym – będącej własnością Skarbu Państwa.
Decyzją z [...] lutego 2000 r. nr[...] Prezydent [...] orzekł o ustanowieniu w trybie art. 7 ust. 2 dekretu na rzecz H. R., B. R, K. R., T. Z. i S. R. (następców prawnych byłych właścicieli) prawa użytkowania wieczystego zabudowanego budynkiem magazynowo biurowym gruntu o pow. [...] m2, stanowiącym działkę nr [...], a odmówił ustanowienia tego prawa co do pozostałych gruntów stanowiących własność gminy. Kolejna decyzja z [...] stycznia 2004 r. nr [...] organ ów odmówił następcom prawnym dawnych właścicieli ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa o pow. do [...] m2.
Pismem z[...] stycznia 2001 r. B. R.–W. wniosła w imieniu własnym jak też pozostałych następców prawnych byłych właścicieli o ustalenia odszkodowania za grunt przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m2, co do którego odmówiono ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.
W następstwie rozpoznania tego wniosku Prezydent [...] decyzją z [...] lutego 2013 r. odmówił przyznania H. R., B. R.-W., K. R., D. R. i A. R. odszkodowania za powyższy grunt.
Wskazując na obowiązujący dla obszaru nieruchomości przy ul. [...]w dacie wejścia w życie dekretu plan zabudowania, tj. Ogólny Plan Zabudowania [...] zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia
1931 r. - wedle którego tren ten położony był w strefie IIIa, w której obowiązywała "zabudowa zwarta o 3 kondygnacjach do wysokości 12 m, oraz 50% zabudowania" – organ wywodził, że tak określone przeznaczenie, nie wykluczało możliwości zabudowania gruntu budynkiem jednorodzinnym. Zwracał przy tym uwagę na zlokalizowane na gruntach sąsiednich (położonych w tej samej strefie) jednokondygnacyjne budynki mieszkalne. Powyższe świadczyło zatem, że została spełniona pierwsza z przesłanek z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.
– o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.) dalej "u.g.n.", warunkująca przyznanie odszkodowania za utracony grunt nieruchomości [...].
Nie spełniona została natomiast, w ocenie Prezydenta [...], druga z ustanowionych tym przepisem przesłanek, dotycząca pozbawienia poprzedników prawnych wnioskodawców możliwości faktycznego władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r., gdyż z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika, iż tej możliwości zostali oni pozbawieni przed tą datą. Organ odwołał się w tym kontekście protokołu zdawczo odbiorczego z [...] kwietnia 1951 r. którym wprowadzono w posiadanie zorganizowanego na nieruchomości przedsiębiorstwa.X. Wskazując na opis nieruchomości zawarty w załączniku do protokołu (gdzie wskazywano m.in., że poza budynkami teren przedsiębiorstwa obejmuje ogrodzony plac o pow. ok. [...] m2), jak też charakter prowadzonej przez przedsiębiorstwo działalności (naprawa samochodów) Prezydent wywodził, że objęto wówczas w posiadanie nie tylko budynki przedsiębiorstwa, ale także ów plac, na którym było ono zorganizowane. Wskazywał także na protokół z [...] września 1951 r. o objecie w posiadanie na rzecz Państwa zlokalizowanych na gruncie budynków.
Zwracał jednocześnie uwagę, że eliminacja ze skutkiem ex tunc zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem, jak też orzeczenia o nacjonalizacji tego przedsiębiorstwa, nie zmienia faktu, że w owym czasie dokonano określonych czynności faktycznych, w tym przeniesienia posiadania działki z dawnych współwłaścicieli przedsiębiorstwa na przymusowego zarządcę. Wskazywał także, że sam pełnomocnik stron, w piśmie z [...] października 2012 r. upatrywał faktycznej utraty możliwości władania nieruchomością z datą [...] września 1951 r.
Od powyższej decyzji H. R., B. R.-W., K. R., D. R. i A. R. wnieśli odwołanie, zarzucając jej m.in. naruszenie art. 215 u.g.n., poprzez jego niezrozumienie i nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/09, stwierdzającego niezgodność tego przepisu z art. 64 ust. 2 w zw. z art.32 ust. 1 oraz w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Kwestionowali także stanowisko Prezydenta o braku wpływu decyzji stwierdzającej nieważność zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu na możliwość ustalenia odszkodowania.
Decyzją z [...] września 2013 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymał decyzję Prezydenta [...] w mocy, podzielając argumentację organu pierwszej instancji co do niespełnienia w sprawie przesłanki dotyczącej utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r. przez jej byłych właścicieli. Odnosząc się zaś do kwestii braku uwzględnienia w wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2011 r. organ wskazywał, na jego zakresowy charakter, czego konsekwencją nie jest utrata mocy obowiązującej przepisu. Konieczne jest bowiem w tym względzie działanie ustawodawcy, no co wskazywał sam Trybunał w punkcie 8 uzasadnienia tego wyroku, dotyczącym jego skutków.
Na decyzję tę H. R., B. R.-W., K. R., D. R. i A. R. i wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej:
1.naruszenie art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu przy ustaleniu treści normy zawartej w art. 215 ust. 2 u.g.n. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2011 r., podczas gdy dokonanie prawidłowej wykładni skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji organu I instancji i przekazaniem sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia;
2. naruszenie art. 215 ust. 2 u.g.n. poprzez błędną wykładnię w zakresie użytego w tym przepisie pojęcia "pozbawienia faktycznej możliwości władania", polegającą na uznaniu tego określenia za równoznaczne z "faktycznym pozbawieniem władztwa (władania)", co doprowadziło organ II instancji do błędnych ustaleń w zakresie daty pozbawienia poprzedniego właściciela bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością;
3. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy w zakresie daty pozbawienia poprzedniego właściciela bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością całości dostępnego materiału dowodowego, poprzez jego dowolną i wadliwą ocenę oraz oparcie się na wyrywkowo dobranych dowodach, a w szczególności poprzez nieuwzględnienie skutków decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z [...] października 1992 r., decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z [...] lutego 1995 r., decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 2000 r. i [...] stycznia 2004 r. oraz zakresu w jakim miały zastosowanie rozstrzygnięcia uznane za nieważne pierwszą z ww. decyzji, a także poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji w sposób wystarczający faktów uznanych za udowodnione, dowodów na których oparł się organ II instancji oraz przyczyn, z powodu których pominął pozostałe dowody, a w szczególności poprzez ogólnikowe ograniczenie się do stwierdzenia, ze organ I instancji prawidłowo ustalił , że utrata faktycznej możliwości władania nieruchomością nastąpiła przed [...] kwietnia 1958 r., bez wskazania, które zdarzenie i z jakiej daty organ II instancji uznał za to zdarzenie, mimo, że takiego nie wskazał jednoznacznie również organ pierwszej instancji;
4. niezastosowanie podstawowych zasad prawa, w tym że Trybunał Konstytucyjny stwierdzający niezgodność obowiązującego prawa z nadrzędnymi normami, nie demontuje wadliwie założenie złego prawa i zasadniczych sprawiedliwości społecznych, przez co je wzmacnia. Oba orzekające w sprawie organy nie kierowały się bowiem względami aksjologicznymi i celowościowymi, postępując niezgodnie z założeniami ustrojowymi i konstytucyjnymi chroniącymi obywatela jako jednostkę słabszą w sporach ze Skarbem Państwa, W szczególności, gdy praktyka orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego co do traktowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje, że uznany za niekonstytucyjny przepis prawa nie może być podstawą wydania decyzji.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, obszernie rozwinięte w uzasadnieniu skargi, wnieśli oni o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 2013 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest niezasadna.
W sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją Wojewody [...] odmówiono przyznania odszkodowania za gruntu o pow. [...] m2 nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (pierwotnie ul. [...]), pochodzącej z dawnej nieruchomości oznaczonej jako "Osada Nr [...] oddzielona od dóbr [...][...] i [...]" W-[...], działka nr [...], na rzecz następców prawnych jej byłych właścicieli.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowił art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.); przywoływanej dalej jako: "u.g.n.", zgodnie z którym przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Aby zatem można było stosując ten przepis ustalić odszkodowanie z utracony grunt nieruchomości [...] (działkę) spełnione muszą być następujące przesłanki: 1) działka musiała podlegać działaniu dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), 2) mogła być przed dniem jego wejścia w życie przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, 3) poprzedni jej właściciel i jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ww. przepis ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w tej ustawie, a jego szczególny charakter nakazuje ścisłą wykładnię. Omawiany przepis w aktualnym brzmieniu przesądza zatem, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie wymienione przesłanki. Niespełnienie zaś którejkolwiek powoduje brak podstaw do odszkodowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1041/07, Lex nr 463539).
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że działka za którą skarżący dochodzili odszkodowania (a dokładniej rzecz ujmując jej część), objęta byłą działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. i mogła być przed jego wejściem w życie przeznaczona - wedle obowiązującego dla tego terenu planu zabudowania z 1931 r. - pod budownictwo jednorodzinne. Ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie poczynione przez organy nie budzą także wątpliwości Sądu i znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonych w aktach. Istotą sporu pozostaje natomiast, czy byli właścicieli pozbawieni zostali faktycznej możliwości władania gruntem przed dniem 5 kwietnia 1958 r., gdyż to na tę okoliczność powoływały się organy odmawiając ustalenia odszkodowania, z czym z kolei polemizują skarżący.
Wyjaśnić zatem w pierwszym rzędzie należy, że "faktyczna możliwość władania", o której mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n. odnosi się do stanu faktycznego, a nie prawnego. Obejmuje zatem sytuacje, gdy poprzedni właściciel lub jego następca prawny mógł realnie korzystać z nieruchomości. Jak trafnie przy tym zauważył organ wojewódzki nie chodzi w tym wypadku jedynie o efektywne z niej korzystanie, czyli czynienie użytku z gruntu, ale istnienie samej obiektywnej możliwości tego rodzaju korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku. Hipoteza tej części normy prawnej obejmuje zatem tego rodzaju sytuacje, gdzie w następstwie działań faktycznych podjętych przez osoby trzecie (w tym podmioty publiczne) były właściciel po oznaczonej dacie (5 kwietnia 1958 r.) pozbawiony został realnej możliwości korzystania z gruntu
W odniesieniu do gruntu nieruchomości przy ul. [...] (uprzednio oznaczanej adresem ul. [...]), takiej możliwości - jak ustaliły organy - byli jej właściciele zostali pozbawieni w momencie objęcie w przymusowy zarząd zlokalizowanego na gruncie przedsiębiorstwa przez X. w [...], co nastąpiło za protokołem zdawczo odbiorczym z [...] kwietnia 1951 r.
(k. 124, akt Ministerstwa Gospodarki do spr. [...]). Z oceną tą należy się zgodzić. Koresponduje ona przy tym z opisanym przez byłego właściciela – K. R. – działaniem ówczesnych władz, które po ustanowieniu przymusowego zarządu usunęły z terenu przedsiębiorstwa jego właścicieli (k. 162 akt Ministerstwa Gospodarki). Zważywszy przy tym, że poza budynkami teren przedsiębiorstwa obejmował w tym czasie także ogrodzony plac o pow. ok. [...] m2 (vide załącznik do protokołu zdawczo odbiorczego – k.122 akt Ministerstwa Gospodarki), uznać należy, że także on jako funkcjonalnie związany z przedsiębiorstwem znalazł się od tego momentu w faktycznym władaniu przymusowego zarządcy. Godzi się również zauważyć, że część gruntu przedmiotowej nieruchomości (obejmująca aktualne działki nr [...] i [...]), w ramach realizacji inwestycji celu publicznego pn. Osiedle [...] II, zabudowana została na początku lat pięćdziesiątych budynkami wielolokalowym. Teren ten przekazany został w zarząd i użytkowanie Y. za protokołem zdawczo odbiorczym z [...] marca 1952 r. (dokument ów znajduje się w segregatorze opisanym jako "oś. [...] II") Pierwsi lokatorzy w tych budynkach meldowani byli zaś już w 1953 r., co potwierdzają kopie znajdujących się w aktach archiwalnych ksiąg meldunkowych (k.313-316). Powyższe okoliczności przesądzają zatem, że byli właściciele faktycznej możliwości władania gruntem pozbawieni zostali na długo przed dniem 5 kwietnika 1958 r. Jak słusznie podnosił przy tym [...], sam pełnomocnik skarżących w toku postępowania identyfikował ten moment z datą [...] września 1951 r. tj. dniem objęciem nieruchomości w posiadanie przez Skarb Państwa (vide pismo pełnomocnika stron października z [...] października 2012 r., k. 312). W takim zaś stanie faktycznym, możliwość uzyskania odszkodowania za utracony grunt, w świetle art. 215 ust. 2 u.g.n., była niewątpliwie wyłączona.
Nie może zmienić tej oceny eliminacja z obrotu prawnego orzeczenia dekretowego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] lipca 1951 r. jak też zarządzenia Prezesa Urzędu Drobnej Wytwórczości z [...] marca 1951 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem Naprawa Silników i Samochodów –K. R. oraz orzeczenia Przewodniczącego Drobnej Wytwórczości o przejęciu tego przedsiębiorstwa na własność Państwa, w drodze stwierdzenia ich nieważności. Wydane w tym przedmiocie przez właściwe organy ostateczne decyzje nadzorcze eliminowały co prawda ww. orzeczenia z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (od dnia ich wydania), prowadząc tym samym do restytucji stanu prawnego, jednakże nie mogły i nie znosiły konsekwencji faktycznych, jakie one już wywołały. To, że postępowanie organów władzy publicznej przy obejmowaniu w latach pięćdziesiątych nieruchomości przymusowym zarządem okazało się bezprawne, nie mogło wszak znieść ukształtowanego w wyniku tych działań stanu faktycznego, który już zaistniał. A ten, jak już wyżej wspomniano, były decydujący w sprawie, gdyż dla stwierdzenia stanu pozbawienia faktycznej możliwości władania gruntem jest okolicznością relewantną czy nastąpiło to w sposób prawny czy nie. Istotne jest jedynie czy pozbawienie możliwości władania gruntem w rzeczywistości miało miejsce.
W tym stanie rzeczy zarzucanie Wojewodzie [...], że poprzez nieuwzględnienie skutków prawnych wywołanych decyzjami nadzorczymi Ministra Przemysłu i Handlu oraz Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, czy też wybiórczą oceną materiałów dowodowych zgromadzonych w aktach dopuścił się on naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw.
Wbrew zarzutom skargi przy rozstrzyganiu sprawy organy prawidłowo także zinterpretowały i zastosowały art. 215 ust. 2 u.g.n. Dla ustalenia treści normatywnej tego przepisu nie ma przy tym znaczenia przywoływany przez skarżących wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2011 r. sygn. akt 41/09, w którym zakwestionowano jego zgodność z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie w jakim pomija stosowanie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości innych niż domy jednorodzinne (...) i działek, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne (...). Wyrok ten bowiem dotyczył tzw. pominięcia prawodawczego, a więc sytuacji, gdy w przepisie zostało coś przez ustawodawcę pominięte, podczas gdy zgodnie z Konstytucją winno być unormowane. Konsekwencja tego wyroku winna być więc stosowna aktywność ustawodawcy, a nie odmienna interpretacja przepisu, który w porządku prawnym pozostaje w dotychczasowym brzmieniu. Niezależnie od powyższego zwrócić należy uwagę, że wyrokiem tym nie była objęta ocena przyjętego przez ustawodawcę kryterium czasowego, od spełnienia którego uzależniona jest możliwość dochodzenia odszkodowania przez byłych właścicieli gruntów [...]. Stąd abstrahując nawet od oceny jego skutków (wskazywanych skądinąd przez Trybunał w punkcie 8 uzasadnienia wyroku) dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie miał on i nie mógł mieć jakiegokolwiek znaczenia. Podstawą wszak odmowy przyznania odszkodowanie nie było kwestia przeznaczenia gruntu pod innego rodzaju zabudowę niż jednorodzinna, ale wzgląd na moment utraty faktycznej możliwości nim władania, który przypadał przed dniem 5 kwietnia 1958 r.
Z kolei kwestia nieobjęcia unormowaniem art. 215 ust. 2 stanów faktycznych zaistniałych przed 5 kwietnia 1958 r., oceniona została przez Trybunał Konstytucyjny jako niepodlegające jego kognicji zaniechanie legislacyjne, a więc sytuacja, gdy ustawodawca pozostawia w całości określone zagadnienie poza regulacją prawną. W konsekwencji czego wywołane pytaniem prawnym tut. sądu postępowania o zbadanie konstytucyjności przyjętego przez ustawodawcę w tym zakresie rozwiązania, zostało przez Trybunał Konstytucyjny umorzone postanowieniem z [...]października 2015 r. sygn. akt P 6/13. Warto przy tym odnotować, że w uzasadnieniu powyższego postanowienia Trybunał zwracał uwagę, że "z Konstytucji nie wynika obowiązek państwa przyznania wszystkim byłym właścicielom tzw. gruntów [...] odszkodowania równego wartości nieruchomości w chwili wejścia w życie dekretu z 1945 r., do którego to skutku prowadziłoby postulowane przez sąd rozszerzenie zakresu stosowania art. 215 ust. 2 u.g.n." (punkt 4.3.7). Stąd także brak jest podstaw do kwestionowania tego rozwiązania z punktu widzenia aksjologii konstytucyjnej.
Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie możliwość władania gruntem przez byłych właścicieli nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] nastąpiła przed dniem 5 kwietnia 1958 r., a ustalenia w tym zakresie stanu faktycznego znajdują oparcie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym i nie zostały skutecznie przez strony podważone, to odmowa przez Prezydenta [...] przyznania odszkodowania ich następcom prawnym w trybie przywołanego wyżej przepisu - o czym orzekł on w decyzji z [...] lutego 2013 r. - odpowiada prawu. W tej sytuacji także jako zgodną z prawem uznać należy utrzymującą ją w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...].
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI