I SA/Wa 211/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-07-07
NSAAdministracyjneWysokawsa
komunalizacjanieruchomościwznowienie postępowaniastatus stronyKodeks postępowania administracyjnegoprawo rzeczoweksięgi wieczysteSkarb Państwagmina

WSA w Warszawie oddalił skargę spółki na postanowienie odmawiające wznowienia postępowania komunalizacyjnego, uznając, że spółka nie wykazała swojego statusu strony w dacie komunalizacji.

Spółka zaskarżyła postanowienie odmawiające wznowienia postępowania komunalizacyjnego dotyczącego nieruchomości, która przeszła na własność gminy z mocy prawa. Skarżąca twierdziła, że była pozbawiona prawa udziału w pierwotnym postępowaniu. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że spółka nie wykazała swojego statusu strony w postępowaniu komunalizacyjnym, ponieważ nie udowodniła posiadania tytułu prawnego do nieruchomości w dacie komunalizacji, a księga wieczysta wskazywała Skarb Państwa jako właściciela.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę spółki [...] Sp. z o.o. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, które utrzymało w mocy decyzję Wojewody Śląskiego odmawiającą wznowienia postępowania komunalizacyjnego. Sprawa dotyczyła nabycia z mocy prawa przez Gminę S. własności nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. Skarżąca spółka wniosła o wznowienie postępowania, powołując się na art. 145 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., twierdząc, że była pozbawiona prawa udziału w pierwotnym postępowaniu. Wojewoda Śląski odmówił wznowienia, wskazując, że spółka nie wykazała, iż w dacie komunalizacji była właścicielem nieruchomości, a księga wieczysta wskazywała Skarb Państwa. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podtrzymała to stanowisko. Skarżąca zarzuciła naruszenie szeregu przepisów k.p.a. oraz przepisów dotyczących komunalizacji. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając stanowisko organów za prawidłowe. Sąd podkreślił, że wznowienie postępowania jest instytucją nadzwyczajną i wymaga ścisłego stosowania przepisów. Kluczowe dla sprawy było ustalenie, czy skarżąca spółka posiadała status strony w postępowaniu komunalizacyjnym. Sąd stwierdził, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa i gmina, a inne podmioty tylko wtedy, gdy wykażą tytuł prawny do mienia w dacie komunalizacji. Skarżąca nie wykazała takiego tytułu, a księga wieczysta, zgodnie z domniemaniem prawnym, wskazywała Skarb Państwa jako właściciela. Sąd podkreślił, że obalenie domniemania zgodności wpisu z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wymaga postępowania cywilnego. W związku z tym, skarżącej nie przysługiwał przymiot strony, a tym samym legitymacja do żądania wznowienia postępowania. Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, podmiot taki nie posiada interesu prawnego do żądania wznowienia postępowania, ponieważ nie legitymuje się przymiotem strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że dla skutecznego żądania wznowienia postępowania komunalizacyjnego konieczne jest wykazanie przez wnioskodawcę posiadania tytułu prawnego do nieruchomości w dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.). W sytuacji, gdy księga wieczysta wskazuje Skarb Państwa jako właściciela, a wnioskodawca nie przedstawił dowodów obalających to domniemanie, nie można mu przyznać statusu strony postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (18)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 5 § ust. 1

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 1 i 4

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 149 § § 3 i 4

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece art. 3 § ust. 1

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece art. 5

Pomocnicze

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 5 § ust. 1 pkt 1 i 2

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 147

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 150 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 34

Kodeks cywilny

k.c. art. 365 § § 1

Kodeks cywilny

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece art. 10 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości art. 6

Dz.U. 2019 poz 2325 art. 151

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca nie wykazała posiadania tytułu prawnego do nieruchomości w dacie komunalizacji. Księga wieczysta wskazuje Skarb Państwa jako właściciela, a domniemanie zgodności wpisu nie zostało obalone w trybie cywilnym. Skarżąca nie posiadała statusu strony w postępowaniu komunalizacyjnym, a tym samym legitymacji do żądania jego wznowienia.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. dotyczących zbierania materiału dowodowego, zapewnienia czynnego udziału stron, uzasadnienia decyzji. Zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. i art. 34 k.c. poprzez błędne uznanie nabycia nieruchomości przez gminę. Zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, uznając, że tylko Skarb Państwa i gmina mogą być stronami postępowania komunalizacyjnego.

Godne uwagi sformułowania

Wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnej. Obalenie domniemania zgodności wpisu z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest możliwe poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd w pełni podziela poglądy, że ani organ administracji publicznej, ani sąd kontrolujący obecnie wydane w tej sprawie postanowienia nie może wbrew treści wpisów w księdze wieczystej, samodzielnie podważać i odmiennie oceniać faktów znajdujących potwierdzenie w zapisach wieczystoksięgowych.

Skład orzekający

Anna Fyda-Kawula

sprawozdawca

Gabriela Nowak

przewodniczący

Joanna Skiba

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniu komunalizacyjnym i postępowaniu o wznowienie postępowania, znaczenie wpisów w księgach wieczystych w postępowaniu administracyjnym, konieczność wykazania tytułu prawnego do nieruchomości w dacie komunalizacji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia państwowego na podstawie przepisów przejściowych z 1990 r. i wymaga wykazania tytułu prawnego do nieruchomości w konkretnym dniu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z komunalizacją mienia i znaczeniem ksiąg wieczystych, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.

Czy można odzyskać skomunalizowane mienie po latach? Sąd wyjaśnia kluczowe warunki.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 211/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-07-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula /sprawozdawca/
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Joanna Skiba
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Sygn. powiązane
I OSK 678/23 - Postanowienie NSA z 2026-03-05
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Joanna Skiba, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w S. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zaskarżonym postanowieniem z 25 listopada 2021 r. nr KKU-160/21 na podstawie art. 18 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) w zw. z art. 124, art. 126, art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 i art, 149 § 3 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku zażalenia P. [...] S.A. z siedzibą w S. (Skarżąca) utrzymała w mocy postanowienie Wojewody Śląskiego z 23 lipca 2021 r. nr NWXVa.7532.759.2016 odmawiające wznowienia postępowania, zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego z 20 czerwca 2017 r. nr NWXVa.7532.759.2016, stwierdzającą nabycie przez Gminę S. z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w granicach administracyjnych Miasta Sosnowiec, w obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, objętej księgą wieczystą nr KA1S/00091027/8.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że Skarżąca pismem z 21 maja 2021 r. wystąpiła do Wojewody Śląskiego z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją z 20 czerwca 2017 r., wskazując jako podstawę wznowienia art. 145 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a.
Wojewoda Śląski ww. postanowieniem z 23 lipca 2021 r. na podstawie art. 149 § 3 i art. 150 § 1 k.p.a. odmówił wznowienia postępowania podnosząc, że z akt sprawy nie wynika, aby objęta decyzją komunalizacyjną nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarżącej Spółki. Wnioskująca Spółka nie przedłożyła żadnego dokumentu świadczącego, że to jej, a nie Skarbowi Państwa przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do komunalizowanego mienia. Nie świadczą o tym ani wskazane przez Skarżącą zapisy ewidencji gruntów, ani umowa przekazania władania z 31 grudnia 1998 r., zawarta przez Skarżącą z K. [...] "[...]" S.A. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej, a które to dokumenty były znane organowi w dniu wydania decyzji komunalizacyjnej. Z zapisów księgi wieczystej nr [...] wynika, że jako właściciel nieruchomości ujawniony był Skarb Państwa, na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z 16 maja 1960 r. nr SA/20-32/58. Skoro wniosek o wznowienie postępowania nie pochodził od strony, organ odmówił jego uwzględnienia.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia utrzymującego w mocy powyższe postanowienie Wojewody Śląskiego z 23 lipca 2021 r. stwierdziła, że z dokumentów przedłożonych przez Skarżącą nie wynika, aby w dniu 27 maja 1990 r. objęta decyzją komunalizacyjną nieruchomość stanowiła jej własność, a tylko wówczas przysługiwałby jej przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody Śląskiego z 20 czerwca 2017 r. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, stronami postępowania prowadzonego w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, jest jedynie Skarb Państwa i gmina, która nabyła określone mienie, z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. Innym podmiotom przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu, jeżeli wykażą, że to im, a nie Skarbowi Państwa przysługiwał w tej dacie tytuł prawnorzeczowy do określonego mienia. Koniecznym jest dysponowanie wiążącym prawnie dokumentem, potwierdzającym istnienie praw rzeczowych według stanu na dzień 27 maja 1990 r. W ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, przełamanie zasady trwałości decyzji administracyjnych jest wyjątkiem, który nie może być interpretowany rozszerzająco, a jego stosowanie nie może wynikać jedynie z deklaracji wnioskodawcy, odwołującego się do informacyjnych i deklaratoryjnych zapisów w stosownych rejestrach, służących innym celom niż ustalanie praw. Ponadto, przedmiotem postępowania komunalizacyjnego nie jest także ustalenie, czy po dniu 27 maja 1990 r. dany podmiot jako posiadacz samoistny (a nie właściciel) płacił podatki od nieruchomości lub faktycznie władał sporną działką, w tym po przekazaniu tego władztwa przez inny podmiot.
W skardze na powyższe postanowienie (pisma z 21 grudnia 2021 r. oraz z 30 grudnia 2021 r.) Skarżąca wniosła o uchylenie powyższych postanowień i zobowiązanie Wojewody Śląskiego do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją tego organu z 20 czerwca 2017 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła wydanym w sprawie postanowieniom naruszenie:
- art. 145 § 1 pkt 4) k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. w zw. z art. 34 a contrario Kodeksu cywilnego poprzez odmowę wznowienia postępowania, w warunkach gdy Skarżąca była pozbawiona prawa udziału w postępowaniu bez własnej winy, a według stanu na dzień 27 maja 1990 r. komunalizowane mienie znajdowało się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego, innego niż wskazane w naruszonych przepisach, a władztwo to zostało przeniesione na Skarżącą, która legitymowała się tym władztwem w dniu wydawania decyzji w sprawie;
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz jego niewłaściwej ocenie, polegającej na błędnym ustaleniu, że zachodzą przesłanki pozytywne i brak jest negatywnych przesłanek dla wydania decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa własności spornej nieruchomości przez Miasto Sosnowiec,
- art. 9, art. 10 § 1, art. 28 oraz art. 81 k.p.a. poprzez brak zapewnienia wszystkim stronom czynnego udziału w postępowaniu;
- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zgromadzeniu oraz rozważeniu materiału dowodowego sprawy oraz w konsekwencji niewystarczające uzasadnienie stanu faktycznego oraz prawnego sprawy;
- art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na nienależytym uzasadnieniu wydanej decyzji, co uniemożliwia realizację zasady zaufania obywateli do państwa, poprzez lakoniczne stwierdzenie o spełnianiu warunków określonych w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.;
- art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. w zw. z art. 34 Kodeksu cywilnego, w powiązaniu z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74) poprzez ich zastosowanie i uznanie, że Miasto Sosnowiec nabyło nieodpłatnie prawo własności nieruchomości z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa, gdy tymczasem, nie zostały spełnione przesłanki do formułowania decyzji o takiej treści, wobec tego, że inne podmioty niż Skarb Państwa posiadały tytuł prawny do komunalizowanej nieruchomości;
- art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia, pomimo nieustalenia w należyty sposób stanu faktycznego, w tym w szczególności zaniechania przesłuchania wskazanych przez Skarżącego świadków;
- art. 28 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwie zastosowanie, a tym samym przyjęcie, że podmiotami postępowania komunalizacyjnego, a w konsekwencji i postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego decyzji komunalizacyjnej może być wyłącznie Skarb Państwa oraz Gmina, w sytuacji gdy z orzecznictwa jednoznacznie wynika, iż krąg pozostałych stron postępowania winien być ustalany w oparciu o ogólne reguły wyznaczone w art. 28 k.p.a., tj. w oparciu o interes prawny podmiotu, a tym samym bezpodstawne przyjęcie, że Skarżąca nie posiada statusu strony w toku postępowania o wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją z 20 czerwca 2017 r.;
- art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 89 § 1 i 2 k.p.a. przez brak wyznaczenia rozprawy i nieprzeprowadzenie na rozprawie wnioskowanego dowodu z zeznań świadków.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może natomiast orzekać w kwestiach wykraczających poza przedmiot zaskarżenia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04).
Kontrolując wydane w sprawie postanowienia zgodnie ze wskazanym wyżej kryterium Sąd stwierdził, że są one zgodne z prawem.
Zaskarżonym postanowieniem Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy postanowienie Wojewody Śląskiego odmawiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją komunalizacyjną Wojewody Śląskiego z 20 czerwca 2017 r. uznając, że Skarżąca nie posiada statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. uprawniającego do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją.
Zdaniem Sądu stanowisko organu jest prawidłowe.
Na wstępie podkreślić należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, w sytuacji, gdy zaistnieją przesłanki określone w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a. Wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnej. W związku z tym w orzecznictwie podkreśla się, że przepisy dotyczące wznowienia postępowania wymagają ścisłego stosowania.
Zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145a - art. 145b k.p.a. następuje tylko na żądanie strony.
Zarówno postępowanie prowadzone w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, wymaga od organu administracji ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym postępowanie wystąpiła strona postępowania, tj. określony podmiot posiadający interes prawny.
Konieczność taka wynika z treści art. 147 k.p.a., zgodnie z którym wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony w związku z art. 61a § 1 k.p.a., z którego wynika, że gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jest to tzw. wstępny etap rozpoznawania wniosku.
Jeżeli z twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego w sposób ewidentny, niebudzący żądnej wątpliwości wynika, że wniosek składa podmiot niebędący stroną, organ wydaje na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. postanowienie o odmowie wznowienia postępowania. Odmowa wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. jest możliwa także z przyczyn podmiotowych, co wynika z cytowanego art. 147 k.p.a., jednakże w tym wypadku zasadą jest, że brak przymiotu strony można przypisać jedynie w przypadkach oczywistych i niewątpliwych, niewymagających wglądu w przedmiot sprawy, której dotyczy wznowienie, bez konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Jeżeli istnieją jakiekolwiek wątpliwości co do istnienia podstawy wznowienia wskazanej przez wnioskodawcę lub też kontrowersje budzi fakt posiadania przez niego przymiotu strony – niezbędne jest wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania, gdyż tylko wtedy możliwe jest zbadanie sprawy w problematycznym zakresie i rozstrzygnięcie takiej kwestii (tak M. Jaśkowska w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, uw. 5 do art. 147).
Z powyższego wynika, że w przypadku złożenia wniosku o wznowienie postępowania, obowiązkiem organu jest zbadanie w pierwszej kolejności, czy wniosek pochodzi od podmiotu mającego przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Zgodnie z jego treścią stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przy czym zaznaczyć trzeba, że na tym etapie postępowania organ bada jedynie, czy wniosek pochodzi od osoby, która brała udział w charakterze strony w postępowaniu, w którym zostały wydane decyzje objęte wnioskiem, bądź też nie brała udziału w postępowaniu, ale posiada interes prawny w żądaniu wznowienia postępowania.
Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżąca wnioskiem z 11 maja 2021 r. zwróciła się o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego z 20 czerwca 2017 r. stwierdzającą nabycie przez Gminę Sosnowiec z mocy prawa z dniem 27 maja
1990 r., nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w granicach administracyjnych Miasta Sosnowiec, w obrębie ewidencyjnym 0009, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 0,0642 ha, objętej księgą wieczystą nr [...].
Jako podstawę wznowienia Skarżąca powołała art. 145 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a.
Decyzja Wojewody Śląskiego z 20 czerwca 2017 r. wydana została na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, z którego wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Decyzja komunalizacyjna oparta na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. ma charakter deklaratoryjny, to znaczy potwierdza stan faktyczny i prawny istniejący w dniu 27 maja 1990 r. Dla komunalizacji w trybie ww. ustawy decydujące znaczenie miał więc stan prawny nieruchomości istniejący w dacie komunalizacji.
Jak trafnie stwierdził organ w zaskarżonym postanowieniu, w postępowaniu komunalizacyjnym stroną tego postępowania jest Skarb Państwa i właściwa gmina. Stroną może być dodatkowo tylko taki podmiot (osoba), który wykaże, że ma tytuł prawny do objętej postępowaniem komunalizacyjnym nieruchomości, wykluczający jej komunalizację.
Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w rozpatrywanej sprawie. Skarżąca obecnie nie posiada bowiem żadnego tytułu prawnego do skomunalizowanej nieruchomości, nie była również stroną postępowania komunalizacyjnego. Dlatego za niezasadny Sąd uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 28 k.p.a. Przepis ten wskazuje bowiem na przesłanki decydujące o legitymacji konkretnego podmiotu do działania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony. Samodzielnie przepis ten nie wystarczy jednak do przypisania tego statusu jakiemukolwiek podmiotowi. O możliwości wystąpienia w roli strony postępowania decyduje bowiem to, czy dany podmiot posiada interes prawny warunkujący ubieganie się o wszczęcie postępowania, względnie skierowanie w stosunku do niego czynności w postępowaniu wszczętym z urzędu. Jak wyżej wskazano, źródłem interesu prawnego o którym mowa w art. 28 k.p.a., jest zawsze przepis prawa materialnego. Przepis art. 28 k.p.a. nie ustanawia zatem normy prawnej samoistnej, a stosowany jest w związku z przepisami prawa materialnego, które dają podstawy do wyprowadzenia interesu prawnego, przyznając jednostce status strony postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2218/18).
Interes prawny musi być bowiem konkretny i rzeczywisty i powinien mieć związek z danym postępowaniem prowadzonym w danym miejscu i czasie, i na podstawie określonego stanu prawnego. Dla możliwości skutecznego zainicjowania postępowania weryfikującego komunalizację mienia Skarbu Państwa istotne jest bowiem wykazanie prawa własności nie kiedykolwiek - lecz w dacie samej komunalizacji (vide wyroki WSA w Warszawie: z dnia 19 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2045/20 i z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1633/19 i przywołane w nich orzecznictwo).
W rozpoznawanej sprawie – zdaniem Sądu – Skarżąca nie wykazała, że w dniu 27 maja 1990 r. przysługiwał jej tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości objętej decyzją Wojewody Śląskiego z 20 czerwca 2017 r. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, tytułu prawnorzeczowego do spornej nieruchomości nie można wywieść ze wskazywanych przez Skarżącą zapisów ewidencji gruntów, ani z umowy przekazania władania z 31 grudnia 1998 r., zawartej przez Skarżącą z K. [...] "[...]" S.A. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej, które to dokumenty – co również podkreślił organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – były znane organowi w dniu wydania decyzji komunalizacyjnej.
Jak prawidłowo bowiem ustalił organ, w księdze wieczystej nr [...] jako właściciel spornej nieruchomości ujawniony był Skarb Państwa, na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z 16 maja 1960 r. nr SA/20-32/58.
Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, oraz art. 5 tej ustawy, który stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).
Obalenie tego domniemania jest możliwe poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o czym stanowi art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Oznacza to, że widniejący w wyżej powołanej księdze wieczystej spornej nieruchomości wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. wiąże zarówno sąd, który go dokonał, strony, jak również organy państwowe i organy administracji publicznej. Zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 729/16). W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z dnia 6 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2338/98, zgodnie z którym zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach.
Również Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt SK 57/03 (opubl. w: OTK ZU 7A/2004, poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to jednak w istotny sposób ją uzupełnia, składając się wraz z nią na spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do tego, że odwrócone zostają reguły dowodowe, bowiem jego wprowadzenie oznacza, że nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym.
Sąd w pełni podziela powyższe poglądy.
Jak powyżej zostało wyjaśnione, ani organ administracji publicznej, ani sąd kontrolujący obecnie wydane w tej sprawie postanowienia nie może wbrew treści wpisów w księdze wieczystej, samodzielnie podważać i odmiennie oceniać faktów znajdujących potwierdzenie w zapisach wieczystoksięgowych. Rozstrzygnięcie sporu o własność nieruchomości nastąpić może jedynie w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym. Na obecnym etapie postępowania nie można zatem uznać, że Skarżącej przysługuje przymiot strony w postępowaniu o wznowienie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją komunalizacyjną.
Dlatego, wbrew zarzutom skargi, wydane w sprawie postanowienia nie naruszają wskazanych w skardze przepisów procedury administracyjnej w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
Skarżąca Spółka żądając wznowienia postępowania powinna wykazać, że legitymuje się tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości obecnie lub w dacie komunalizacji. Nie można bowiem uznać, że to organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy pomimo ciążącego na stronie obowiązku środków takich nie przedstawia.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że trafnie organy rozpoznające sprawę stwierdziły, że Skarżącej nie przysługuje przymiot strony postępowania zakończonego ostateczną decyzją z 20 czerwca 2017 r., a tym samym nie ma ona legitymacji do żądania wznowienia postępowania zakończonego tą decyzją. Wydane w sprawie postanowienia odmawiające wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. są więc zgodne z prawem. Brak było tym samym podstaw do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Organy rozpoznające sprawę w sposób wyczerpujący i należyty uzasadniły zajęte stanowisko.
Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 tej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI