I SA/Wa 2101/21

I SA/Wa 2101/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-07-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Dorota Kozub-Marciniak
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 793/23 - Wyrok NSA z 2025-11-05
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
art. 5 ust. 1;  art. 17 ust. 1;  art. 17 ust. 3
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Bożena Marciniak asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca 2022 r. sprawy ze skargi D. D., R. D., J.D., W. D., K. D., S. D. i G. D. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 8 czerwca 2021 r., nr DO.4.7613.482.2019.RF Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, po rozpatrzeniu wniosku D. D., R. D., W. D., K. D., S. D., J. D. oraz G. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju z 6 lipca 2018 r., nr DO-4-6613-143- MG/16 odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] maja 1956 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w T., utrzymał w decyzję z 6 lipca 2018 r.
W uzasadnieniu organ nadzoru wskazał, że decyzją z 6 lipca 2018 r. Minister Inwestycji i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] maja 1956 r. o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w T., zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w T. z siedzibą w M. lwh [...] składającej się z działek pgr [...], [...], [...] i części pgr [...] - o pow. [...] ha stanowiącej własność P. D. oraz o przyznaniu na rzecz właściciela odszkodowania za ww. nieruchomość w kwocie 34.872,31 zł.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z 6 lipca 2018 r. złożyli: D. D., R. D., W. D., K. D., S. D., J. D. oraz G. D.. Zarzucili nieprzeprowadzenie z właścicielem rokowań dotyczących dobrowolnego zbycia nieruchomości, niewskazanie w orzeczeniu wywłaszczeniowym precyzyjnie celu wywłaszczenia. Wnioskodawcy nie zgodzili się ze stanowiskiem, iż organ wywłaszczeniowy prawidłowo ustalił odszkodowanie w formie pieniężnej, gdyż właściciel wystąpił o przyznanie nieruchomości zamiennej, zaś wywłaszczona nieruchomość stanowiła część gospodarstwa rolnego. W przedmiotowym wniosku wskazano także, że organ nadzoru nie uwzględnił, że parcela nr [...] wywłaszczona orzeczeniem z 28 maja 1956 r. została uprzednio wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] stycznia 1956 r., nr [...].
Minister wyjaśnił, że wywłaszczona nieruchomość o łącznej pow. [...] ha, składająca się z: pgr [...] o pow. [...] ha, pgr [...] o pow. [...] ha, części pgr [...] o pow. [...] ha oraz części pgr [...] o pow. [...] ha obecnie wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (która uległa podziałowi na działki nr [...],[...],[...],[...]),[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] obręb [...] T. , jednostka ewidencyjna m. T..
Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Minister wskazał, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 28 maja 1956 r. został złożony przez podmioty legitymowane (tj. następców prawnych byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości), a orzeczenie weszło do obrotu prawnego i stało się ostateczne, albowiem zostało skutecznie doręczone stronom postępowania i nie wniesiono od niego odwołania. Z adnotacji zawartej na egzemplarzu ww. orzeczenia wynika, że stało się ostateczne 12 listopada 1956 r. Ponadto rozstrzygnięcie to stanowi podstawę wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w księdze wieczystej kw nr [...]. Tym samym orzeczenie może stanowić przedmiot postępowania prowadzonego w trybie art. 156 kpa.
Przedmiotowe orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), a zatem w świetle zgodności z przepisami tego dekretu oraz stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dacie orzekania należy je oceniać.
Organ wyjaśnił, że dekret z 26 kwietnia 1949 r. regulował, m in. tryb wywłaszczenia nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Ową "niezbędność" nieruchomości potwierdzało wydanie przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 dekretu. Przepis ten stanowił, że zezwolenia na nabycie nieruchomości udzielał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych - na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej jeżeli uznał, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że przewidziane były środki na jej nabycie.
Opinia prezydium wojewódzkiej rady narodowej powinna zaś zawierać stwierdzenie, że nabycie nieruchomości, objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Opinia powinna uwzględniać zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych, jak i uzasadnione interesy ogólnogospodarcze (art. 5 ust. 2 dekretu).
Z akt archiwalnych wynika, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. wydało opinię z [...] grudnia 1955 r., nr [...], w której wskazano, iż nieruchomości zaznaczone na załączniku mapowym obwódką koloru czerwonego, w tym m.in. nieruchomość P. D., objęta decyzją z 28 maja 1956 r. (por. opinia geodezyjna z dnia 28.10.2013 r. BOI-4mg-787-R- 290/12), są niezbędne do realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. na cele realizacji budownictwa mieszkaniowego.
Ponadto do wniosku Centralnego Zarządu Budowy Miast i Osiedli "[...]" z 17 grudnia 1955 r., nr [...] załączono:
- zaświadczenie lokalizacyjne Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] listopada 1955 r., nr [...], w którym wyrażono zgodę na lokalizację szczegółową budownictwa mieszkaniowego i usługowego ZOR w T.,
- zaświadczenie lokalizacyjne z [...] kwietnia 1954 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S., w którym wyrażono zgodę na wstępną lokalizację szczegółową budownictwa mieszkaniowego w T.,
- zezwolenie Ministra Gospodarki Komunalnej z 17 grudnia 1955 r., nr [...] na zgłoszenie wniosku w trybie art. 5 dekretu,
- wniosek terenowy z 14 grudnia 1955 r., nr [...] Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T. na nabycie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych wraz z uzasadnieniem i wykazem nieruchomości przeznaczonych do nabycia,
- plan sytuacyjny.
Na podstawie opinii z 10 grudnia 1955 r., nr L.2.8/256/55 oraz pozostałych przedłożonych przez inwestora dokumentów Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał 14 stycznia 1956 r. zezwolenie na nabycie nieruchomości (nr IN6/C-2/1126/1174/55). W przedmiotowym zezwoleniu wyrażono jednocześnie zgodę na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli nieruchomości.
W ocenie Ministra nie doszło do naruszenia art. 5 ust. 1 dekretu.
Po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości inwestor (wykonawca narodowych planów gospodarczych) obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu (art. 8 ust. 1 dekretu). Powyższa czynność była o tyle istotna, że jej dokonanie skutkowało wyczerpaniem możliwości dobrowolnego nabycia nieruchomości na drodze cywilnoprawnej. Jej zaniechanie czyniło niedopuszczalnym złożenie wniosku o wywłaszczenie nieruchomości. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 4 dekretu, jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania, o którym mowa w ust. 1 lub dokonania obwieszczenia, o którym mowa w ust. 3, nie została zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu mógł nabyć niezbędną nieruchomość w drodze wywłaszczenia.
Właścicielem parcel nr [...],[...],[...] i [...] uregulowanych w księdze wieczystej [...], objętych zezwoleniem Przewodniczącego PKPG z 14 stycznia 1956 r. był P. D..
Do właściciela inwestor - Dyrekcja Budowy Miasta T. - podmiot wskazany w zezwoleniu z 14 stycznia 1956 r. skierował wezwanie z 27 stycznia 1956 r., nr P2/T1018/874/SW/56 wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu.
Ze wzmianki umieszczonej na ww. wezwaniu wynika, że przedmiotowe wezwanie było wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Tychach od 27 stycznia 1956 r. do 14 lutego 1956 r. (omyłkowo w adnotacji wskazano, iż przedmiotowe obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń 25.01.1956 r.).
Organ nadzoru zaznaczył, że niewskazanie konkretnej ceny w wezwaniu przy jednoczesnym odesłaniu do art. 28 dekretu nie stanowiło rażącego naruszenia prawa. Wskazał na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 2/08.
Wraz ze wzmianką potwierdzającą wywieszenie wezwania, organ miejski na przedmiotowym obwieszczeniu umieścił również wzmiankę o braku wpływu sprzeciwów lub wniosków, co potwierdza, że właściciel nieruchomości nie odpowiedział na przedmiotowe wezwanie.
Zdaniem Ministra nie doszło do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu.
Stosownie do art. 17 ust. 1 dekretu wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie. Wniosek należało złożyć do prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Do wniosku należało załączyć (art. 17 ust. 3 dekretu):
1) zezwolenie Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów,
2) dowód wezwania właściciela stosownie do art. 8,
3) plan sytuacyjny nieruchomości z oznaczeniem granic powierzchni, przeznaczonej do wywłaszczenia,
4) poświadczony odpis z księgi wieczystej, stwierdzający prawo własności nieruchomości, albo - jeżeli nieruchomość nie miała urządzonej księgi wieczystej lub księga wieczysta zaginęła - odpis dokumentu ze zbioru dokumentów, stwierdzający prawo własności nieruchomości, według stanu zbioru dokumentów na dzień wydania odpisu,
5) jeżeli nieruchomość nie miała urządzonej księgi wieczystej i nie był dla niej prowadzony zbiór dokumentów - zaświadczenie właściwego sądu powiatowego, stwierdzające tę okoliczność.
W przedmiotowej sprawie wniosek Dyrekcji Budowy Miasta T. z 1 marca 1956 r. o wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej własność P. D. (pkt 3 wniosku), zawierał wszystkie wymagane załączniki, albowiem zostało do niego załączone zezwolenie z 14 stycznia 1956 r., nr IN6/C-2/1126/1174/55, wezwanie z 27 stycznia 1956 r., nr P2/T1018/874/SW/56, plan sytuacyjny nieruchomości z oznaczeniem granic terenu podlegającego wywłaszczeniu. Ponadto do wniosku załączono również zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej z 9 kwietnia 1954 r. oraz odpis wniosku Centralnego Zarządu Budowy Miast i Osiedli "[...]" z 17 grudnia 1955 r., nr T.41/T.1018 stanowiącego jednocześnie zezwolenie Ministra Gospodarki Komunalnej na zgłoszenie wniosku w trybie art. 5 dekretu oraz odpisy ksiąg wieczystych, jednakże w aktach archiwalnych sprawy nie zachował się odpis księgi wieczystej.
W ocenie organu nadzoru nie doszło do rażącego naruszenia art. 17 ust. 3 dekretu.
Stosownie do art. 18 ust. 1 dekretu, prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamiało właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Odpis zawiadomienia wywieszano na tablicy ogłoszeń właściwej gminnej (miejskiej) rady narodowej. W przypadku gdy postępowanie wywłaszczeniowe, wszczęte na podstawie jednego wniosku, dotyczyło większej liczby właścicieli, zawiadomienia mogły być dokonane za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych. W tym samym trybie zawiadamiany powinien być właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie było znane (art. 18 ust. 2 dekretu).
Stosownie do art. 20 ust. 1 dekretu po upływie czternastodniowego terminu na zgłoszenie wniosków i sprzeciwów prezydium wojewódzkiej rady narodowej wyznaczało rozprawę. O miejscu i terminie rozprawy prezydium zawiadamiało co najmniej na 7 dni naprzód wykonawcę narodowych planów gospodarczych, który zgłosił wniosek o wywłaszczenie, właściciela nieruchomości oraz inne osoby zainteresowane, o których powzięło wiadomość ze zgłoszonych wniosków lub sprzeciwów albo z urzędu (art. 20 ust. 2 dekretu).
Organ nadzoru wskazał, że jak wynika z akt archiwalnych (częściowo zachowanych), obwieszczeniem z 17 marca 1956 r., nr Sa.20-35/56 organ poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, m.in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości oraz o wyznaczeniu terminu i miejsca rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej (w dniach 05.04.1956 r., 06.04.1956 r. i 11.04.1956 r. w siedzibie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w T.). Zawiadomienie wywieszono na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w T. od 22 marca 1956 r. do 11 kwietnia 1956 r. Wyznaczenie 3-dniowego terminu rozprawy była wynikiem prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do wielu nieruchomości.
Minister stwierdził, że nie doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 18 ust. 1 dekretu ani art. 20 ust. 1 dekretu.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 dekretu, po przeprowadzeniu rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej orzekało o wywłaszczeniu albo odmawiało wywłaszczenia, jeżeli odpadły powody, stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.
Orzeczenie powinno w szczególności zawierać (art. 21 ust. 2 dekretu):
1. ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia,
2. wskazanie na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło,
3. jeżeli wpłynęły wnioski lub sprzeciwy - uzasadnienie ich przyjęcia lub odrzucenia.
Zdaniem organu nadzoru orzeczenie z 28 maja 1956 r. zawiera wszystkie ww. elementy, albowiem określono w nim przedmiot wywłaszczenia poprzez wskazanie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu oraz wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa - na cele Dyrekcji Budowy Miasta Nowe T.. Orzeczenie zapadło po przeprowadzeniu 5 kwietnia 1956 r. rozprawy, która odbyła się przy udziale właściciela. Zgłosił on podczas rozprawy żądanie przyznania nieruchomości zamiennej.
W ocenie Ministra nie doszło do rażącego naruszenia art. 21 ust. 1 ani ust. 2 dekretu.
Kontrolowanym orzeczeniem z 28 maja 1956 r. Prezydium przyznało na rzecz P. D. odszkodowanie w kwocie 34.872,31 zł.
W myśl art. 27 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. obowiązek odszkodowania ciążył na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie. W treści orzeczenia wskazano, że zobowiązaną do wypłaty odszkodowania była Dyrekcja Budowy Miasta Nowe T. - następca prawny Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T..
Organ nadzoru stwierdził, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 27 dekretu.
Stosownie do art. 33 ust. 1 dekretu wniosek o ustalenie odszkodowania każda ze stron mogła złożyć do organu wojewódzkiego, po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł zgłosić wniosek o ustalenie odszkodowania równocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego.
W analizowanej sprawie z wnioskiem o przyznanie odszkodowania wystąpił w piśmie z 1 marca 1956 r. inwestor, tj. wraz z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości.
Ponadto właściciel nieruchomości na rozprawie przeprowadzonej 5 kwietnia 1956 r. wniósł o przyznanie odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej.
Tym samym niewątpliwie złożony został wniosek o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Organ nadzoru uznał, że nie doszło do naruszenia art. 33 ust. 1 dekretu.
Stosownie do art. 30 ust. 1 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też była przeznaczona pod budowę takiego domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile to możliwe, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze.
Z zachowanych akt archiwalnych wynika, że nieruchomość wywłaszczona przedmiotowym orzeczeniem stanowiła część gospodarstwa rolnego. W ocenie Ministra przyznanie odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej było obligatoryjne jedynie w przypadku wywłaszczenia całości gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego nie zaś jego części. Taki wniosek wynika z wykładni językowej ww. przepisu ("jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne lub ogrodnicze"). Użyte w treści przepisu określenie "gospodarstwo rolne" nie może być w świetle literalnego brzmienia przepisu utożsamiane z częścią gospodarstwa rolnego. W przypadku, gdyby wolą prawodawcy było ustanowienie obowiązku przyznania nieruchomości zamiennej również w przypadku wywłaszczenia części gospodarstwa rolnego, to taki zamysł znalazłby odzwierciedlenie w treści przepisu. Zdaniem organu nadzoru nie można zarzucić organowi wywłaszczeniowemu rażącego naruszenia prawa w przypadku zastosowania jednej z dopuszczalnych interpretacji ww. przepisu (por. wyrok NSA z: 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 713/18, z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2142/19).
Skoro wywłaszczonemu pozostało gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 5 ha wraz z zabudowaniami gospodarczymi, które umożliwiało prowadzenie w dalszym ciągu działalności rolniczej, to nie można uznać, aby zachodził obowiązek przyznania nieruchomości zamiennej. Zdaniem Ministra nie doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 dekretu.
Zgodnie z art. 33 ust. 2 dekretu orzeczenie o ustaleniu odszkodowania zapada po przeprowadzeniu rozprawy. Jeżeli zaś wniosek o ustalenie odszkodowania zgłoszony został przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, a orzeczenie o wywłaszczeniu miało zapaść w wyniku rozprawy - w wyniku tej samej rozprawy mogło zapaść orzeczenie o ustaleniu odszkodowania
W zawiadomieniach o miejscu i terminie rozprawy należało uprzedzić, że przedmiotem rozprawy będzie również wniosek o ustalenie odszkodowania (art. 33 ust. 6 dekretu). Obwieszczeniem z 17 maja 1956 r. organ wojewódzki poinformował o wyznaczeniu terminu i miejscu przeprowadzenia rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej, na której stawił się właściciel nieruchomości P. D.. Zdaniem Ministra nie naruszono art. 33 ust. 2 i 6 dekretu.
Stosownie do art. 28 dekretu, Rada Ministrów w drodze rozporządzenia miała określić zasady ustalania odszkodowania dla poszczególnych rodzajów nieruchomości oraz praw rzeczowych ograniczonych na nieruchomościach.
Na podstawie ww. przepisu Rada Ministrów wydała rozporządzenie z 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 52, poz. 339).
Stosownie do § 3 rozporządzenia wartość szacunkowa nieruchomości rolnej składała się z:
1) wartości poszczególnych składników nieruchomości, obliczonej zgodnie z §§ 4-8 oraz
2) sumy wyrównawczej, obliczonej zgodnie z § 9.
Zgodnie z § 4 wartość poszczególnych składników nieruchomości rolnej, o ile rozporządzenie nie stanowiło inaczej, szacowano według obowiązujących w dniu wejścia w życie rozporządzenia zasad, ustalających cenę za nieruchomości i ich przynależności dla nabywców na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).
Stosownie zaś do § 9 rozporządzenia dla ustalenia wysokości sumy wyrównawczej (§ 3 pkt 2) należało ustalić w sposób przewidziany w § 4 wartość wszystkich gruntów stanowiących gospodarstwo rolne właściciela i zastosować do wartości nabywanego gruntu i drzew owocowych, obliczonej zgodnie z § 4, mnożnik określony w tabeli mnożników stanowiącej załącznik nr 3. Z akt archiwalnych sprawy wynika, że wywłaszczona nieruchomość stanowiła grunt rolny I i II klasy położony w strefie miejskiej. Z łącznego obszaru [...] ha, obszar [...] ha stanowił grunt orny I klasy
(o wartości 1.680 zł za 1 ha gruntu), zaś pozostały obszar [...] ha stanowił grunt orny II klasy (wartość: 1.530 zł za 1 ha). W konsekwencji rzeczoznawca ustalił wartość szacunkową wywłaszczanego gruntu w wysokości 14.228,42 zł.
Mimo zastosowania prawidłowej metodologii obliczania wartości gruntu, w wyniku oczywistej omyłki pisarskiej, doszło do błędu rachunkowego, w wyniku którego błędnie określono wartość gruntu podlegającego wywłaszczeniu, tj.:
3 ha x 1680 zł = 5.040 zł,
6,6591 ha x 1530 zł = 10.188,42 zł (w operacie 9.188,42 zł),
5.040 zł +10.188,42 zł = 15.228,42 zł (w operacie 14.228,42 zł).
Zatem wartość wywłaszczanego gruntu powinna wynieść 15.228,42 zł.
Następnym krokiem było ustalenie przez rzeczoznawcę wartości sumy wyrównawczej. Wartość sumy wyrównawczej rzeczoznawca ustalił określając na wstępie wartość całego gospodarstwa rolnego. W dacie wywłaszczenia gospodarstwo rolne wywłaszczonego miało pow. 15.8613 ha. W skład przedmiotowego gospodarstwa wchodziło 4,6000 ha gruntów rolnych klasy I, 9,6813 ha gruntów rolnych klasy II oraz 1,5800 ha nieużytków. W konsekwencji rzeczoznawca majątkowy prawidłowo ustalił, iż wartość całego gospodarstwa wynosi 23.109,19 zł (przyjmując kwotę 360 zł za 1 ha gruntu stanowiącego nieużytek).
- 4,6000 ha x 1680 zł = 7.728 zł
- 9,6813 ha x 1530 zł = 14.812,39 zł
- 1,5800 ha x 360 zł = 568,80 zł
- 7.728 zł +14.812,39 zł + 568,80 zł = 23.109,19 zł.
W ten sposób rzeczoznawca ustalił prawidłowo mnożnik 0,15 dla gospodarstw rolnych o wartości od 22.500 zł do 24.600 zł korzystając z tabeli mnożników dla ustalenia sumy wyrównawczej (załącznik nr 3 do ww. rozporządzenia).
Następnie stosując ww. mnożnik do wartości nabywanego gruntu obliczył wartość sumy wyrównawczej na kwotę 2.134,26 zł (= 14.228,42 zł x 0,15).
Organ podkreślił, że w konsekwencji błędu rachunkowego, popełnionego przy obliczaniu wartości wywłaszczanego gruntu, doszło do wadliwego obliczenia wysokości sumy wyrównawczej, która powinna wynieść 2.284,27 zł (= 15.228,42 zł x 0,15), zamiast wskazanej przez rzeczoznawcę kwoty 2.134,26 zł.
Jednocześnie rzeczoznawca ustalił wartość pozostałych składników nieruchomości w sposób prawidłowy, tj.:
- wartość urządzeń drenarskich wynosiła 4.829,55 (= 9,6591 ha x 500 zł)
- wartość drzew ozdobnych i użytkowych wynosiła 11.205,70 zł (= topole i wierzby [4.959,33 zł] + olchy [4.328,32 zł] + dęby [1.918,05 zł]).
- wartość ogrodzenia = 2.473,38 zł (= ogrodzenie ze sztachet drewnianych [963,80 zł] + ogrodzenie z żerdzi [1.125,28 zł] + ogrodzenie z siatki drucianej [384,30 zł]).
W konsekwencji rzeczoznawca ustalił łączną wysokość odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na kwotę 34.871,31 zł (14.228,42 zł + 4.829,55 zł + 2.134,26 zł + 11.205,70 zł + 2.473,38 zł).
Orzeczeniem z 28 maja 1956 r. organ wywłaszczeniowy opierając się na ww. operacie szacunkowym przyznał odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie 34.872,31 zł (błąd rachunkowy organu skutkował różnicą 1 zł w stosunku do wyceny).
Minister podkreślił, że prawidłowa, wartość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość powinna wynieść 36.021,32 zł (15.228,42 zł [wartość gruntu] +2.284.27 zł [wartość sumy wyrównawczej] + 4.829,55 zł [wartość drenażu] +11.205,70 zł [wartość drzew] +2.473,38 zł [wartość ogrodzenia]).
Przyznane odszkodowanie, na skutek błędów rachunkowych, uległo zatem zmniejszeniu o ok. 3 %.
Z kolei w myśl art. 113 § 1 kpa organ administracji może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Zdaniem Ministra organ wywłaszczeniowy mógł sam skorygować błędy rachunkowe rzeczoznawcy.
Organ nadzoru uznał, że przedmiotowe orzeczenie zarówno w zakresie wywłaszczenia, jak i w zakresie przyznania odszkodowania, nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego uprzedniego wywłaszczenia parceli nr [...] orzeczeniem z 23 stycznia 1956 r. Minister wskazał, że z treści orzeczenia z 28 maja 1956 r. wynika, że wywłaszczeniu uległa nieruchomość o powierzchni [...] ha, oznaczona jako pgr [...], pgr [...], pgr [...] i część pgr [...]. Z akt przedmiotowej sprawy oraz akt sprawy prowadzonej aktualnie pod nr DO.4.7613.492.2019.RF dotyczącej oceny legalności orzeczenia z 23 stycznia 1956 r. wynika, że działka nr [...] pierwotnie miała pow. 63.350 m2. Orzeczeniem z 23 stycznia 1956 r. doszło do wywłaszczenia części parceli nr [...] o pow. 12.920 m2 (por. wniosek wywłaszczeniowy Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T. z 28.03.1955 r., znajdujący się w aktach o nr DO.4.7613.492.2019.RF). Pozostała część parceli nr [...] (tj. obszar 5,0430 ha) wywłaszczono następnie orzeczeniem z 28 maja 1956 r.
Również z porównania załączników graficznych do opinii geodezyjnej z 28 października 2013 r. (znajdującej się w niniejszej sprawie) oraz do opinii geodezyjnej z 16 kwietnia 2014 r. (znajdującej się w sprawie nr DO.4.7613.492.2019.RF) wynika, że granice obszarów wywłaszczonych orzeczeniem z 23 stycznia 1956 r. oraz orzeczeniem z 28 maja 1956 r. przylegały do siebie dzieląc na dwie części parcelę nr [...]. Wskazanie przez organ wywłaszczeniowy w orzeczeniu z 28 maja 1956 r., że wywłaszczeniu podlega pgr [...] (bez wskazania, że chodzi o jej część) było wynikiem omyłki oczywistej. Z akt sprawy wynika jednak jednoznacznie, że chodziło o pozostałą część pgr [...], a więc obszar 5,0430 ha, który pozostał przy właścicielu po wywłaszczeniu dokonanym orzeczeniem z 23 stycznia 1956 r.
W przedmiotowym orzeczeniu z 28 maja 1956 r. Minister nie stwierdził również innych wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.
Skargę na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 8 czerwca 2021 r. złożyli: D. D., R. D., J. D., W. D., K. D., S. D. i G. D..
Zaskarżonej decyzji zarzucili:
1. rażące naruszenie art. 6 kpa (zasada praworządności), art. 7 kpa (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 kpa (zasada zaufania do władzy publicznej), art. 11 kpa (zasada przekonywania) w związku z art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa (zasada swobodnej oceny dowodów) i art. 107 § 3 kpa, poprzez:
- oparcie się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji i ocenie wskazywanych we wniosku skrażących naruszeń prawa na arbitralnych ocenach, niepopartych stosowną argumentacją faktyczną i prawną,
- wyrażanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądów contra legem, nie wynikających w żaden sposób z cytowanych przez organ przepisów prawa administracyjnego,
- formułowanie dowolnych ocen co do stanu faktycznego, mimo braku ich potwierdzenia w materiale dowodowym, w tym w dokumentacji archiwalnej i nieuprawnione domniemywanie okoliczności faktycznych celem ich "dopasowania" do z góry przyjętego stanowiska organu,
- arbitralne stwierdzenie co do braku wystąpienia innych wad orzeczenia wywłaszczeniowego wymienionych w art. 156 § 1 kpa, mimo iż jednocześnie organ nie przedstawił w tym zakresie nawet symbolicznego uzasadnienia i wbrew swemu obowiązkowi nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń faktycznych i prawnych.
podczas, gdy:
Minister, jako organ administracji publicznej nie był uprawniony do pomijania przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu decyzji podstawowych zasad procesowych, wynikających z art. 6, 7, 8, 11 kpa, a także do niedopuszczalnej i uproszczonej oceny stanu faktycznego sprawy wbrew art. 77 § 1 i 80 kpa, lecz miał obowiązek przeprowadzić postępowanie nadzorcze zgodnie z ww. zasadami administracyjnego prawa procesowego;
2. naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa, poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji dowolną ocenę dowodów, a w szczególności:
- niepodjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji zaniechanie precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia nieruchomości oraz charakteru nieruchomości wywłaszczonej, która stanowiła integralną cześć gospodarstwa rolnego;
- błędne uznanie, że nie doszło do naruszenia art. 30 dekretu, poprzez przyjęcie, iż nieruchomość P. D. nie miała charakteru uprzywilejowanego i organ nie miał obowiązku przyznać wywłaszczanemu odszkodowania pełnego w postaci nieruchomości zamiennej,
- pominięcie przez organ, że doszło do naruszenia art. 27 dekretu, w sytuacji gdy wywłaszczanemu nie zostało wypłacone odszkodowanie za przejęte nieruchomości pomimo jego przyznania i ustalenia jego wysokości;
3. naruszenie art. 1 i art. 5 ust. 2 dekretu poprzez dowolne przyjęcie przez organ, że wywłaszczenie uzasadnione było interesem społecznym lub państwowym, podczas gdy w orzeczeniu z 28 maja 1956 r. nie został wskazany konkretny cel wywłaszczenia nieruchomości,
4. rażące naruszenie art. 8 ust. 1 i ust. 4 dekretu, poprzez dokonanie wywłaszczenia, w sytuacji, gdy z właścicielem nie zostały uprzednio (przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie) przeprowadzone obligatoryjne rokowania mające na celu przekazanie nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży lub zamiany, podczas gdy z powołanych przepisów wyraźnie wynika, że wywłaszczenie mogło nastąpić dopiero po uprzednim bezskutecznym przeprowadzeniu takich rokowań z właścicielem;
5. naruszenie art. 21 dekretu poprzez pominięcie przez organ faktu, że parcela gruntowa nr [...] została już poprzednio wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z 23 stycznia 1956 r., co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia objętego orzeczeniem z 28 maja 1956 r., a następnie do wydania wadliwej decyzji przez organ;
A tym samym, doprowadziło jednocześnie do:
6. naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez błędne uznanie, że orzeczenie z 1956 r. nie jest obarczone kwalifikowaną wadą rażącego naruszenia prawa i tym samym błędne wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia
podczas, gdy Minister powinien był wyeliminować z obrotu przedmiotowe orzeczenie, jako rażąco (a więc w sposób kwalifikowany) naruszające prawo, gdyż wydane z rażącym naruszeniem prawa: art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1, 3 i 4, art. 18 ust. 1, art. 20, art. 21, art. 27 i art. 30 dekretu;
7. naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 i 8 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 158 § 2 kpa, poprzez niewyjaśnienie przez organ sprawy w sposób wszechstronny i zgodnie z tzw. zasadą proporcjonalności (wyrażoną w art. 7 kpa i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zob. artykuł Huberta Izdebskiego "Zasada proporcjonalności a władza dyskrecjonalna administracji publicznej w świetle polskiego orzecznictwa sądowego" w: Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 1(28)/2010) oraz brak uwzględnienia słusznego interesu strony i brak stwierdzenia nieważności wadliwej decyzji wywłaszczeniowej;
8. naruszenie postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej zgodnie z brzmieniem sporządzonej do niniejszego dokumentu preambuły jest ona dodatkowym potwierdzeniem praw wynikających z Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zgodnie z art. 17 KPP: "(...) każda osoba ma prawo do władania, używania, dysponowania i przekazania w drodze spadku swego mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie moje być pozbawiony swego mienia, chyba je w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, zp uczciwym odszkodowaniem wypłaconym we właściwym terminie(...)."
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej oraz decyzji z 6 lipca 2018 r. i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 25 maja 2022 r. wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym pełnomocnik skarżących, organ i uczestnicy postępowania zostali powiadomieni.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w art. 16 § 1 kpa wynika, że przepisy na podstawie których możliwe jest wzruszenie ostatecznej decyzji, nie mogą być interpretowane rozszerzająco.
Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bezsporne ustalenie wyłącznie kwestii, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Oznacza to, że w postępowaniu nadzorczym nie można rozpatrywać sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym. W postępowaniu dowodowym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji organ zasadniczo dokonuje ocen przez pryzmat akt postępowania zwykłego, nie przeprowadza zaś nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania.
Podnieść należy, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ ogranicza się tylko do zbadania przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa, a zatem koncentruje swoje zainteresowanie przede wszystkim na poszukiwaniu wad materialnoprawnych, gdyż w postępowaniu nadzorczym są rozpoznawane kwestie prawne, a organ nadzoru działa jako organ kasacyjny.
Skoro stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z art. 16 kpa, to może ono mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy (oczywisty) przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.
Natomiast w kwestii rażącego naruszenia prawa wypowiadano się już wielokrotnie w judykaturze i piśmiennictwie. Rażące naruszenie prawa, to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Jendrośka "Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym", PiP 1986, nr 1, s. 69 i n.), gdy jest tak głęboko niezgodne ze stosowaniem prawa obowiązującego, że stanowi zaprzeczenie samej istoty unormowania zawartego w określonych przepisach prawnych (wyrok NSA z 8 IV 2008 r., sygn. akt II OSK 368/07). Rażące naruszenie prawa oznacza naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego (patrz: B. Adamiak, op. cit., s. 71). Chodzi tu o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki NSA: z 13 XII 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z 21 X 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa decydują takie przesłanki, jak: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, a także skutki, które wywołuje decyzja.
Jak prawidłowo wskazał Minister Rozwoju, Pracy i Technologii przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została w trybie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Wobec tego przepisy dekretu stanowią wzorzec kontroli legalności orzeczenia z 26 maja 1956 r.
Wbrew zarzutom skargi kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie nie zostało dotknięte wadami wskazanymi w art. 156 § 1 kpa. Orzeczenie zostało wydane przez właściwy organ - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (art. 21 ust. 1 dekretu), było wydane na prawidłowej podstawie prawnej (przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r.), sprawa nie została wcześniej rozstrzygnięta innym ostatecznym orzeczeniem (decyzją), orzeczenie skierowano do właściwej strony – wywłaszczonego właściciela, orzeczenie zostało wykonane, wykonanie go nie wywołało czynu zagrożonego karą, orzeczenie nie zawierało wady powodującej jego nieważność z mocy prawa.
Organ nadzoru prawidłowo i szczegółowo opisał przebieg postępowania wywłaszczeniowego, podejmowane w jego toku czynności, wskazując na podstawy prawne z powołanego powyżej dekretu.
Jak wynika z treści orzeczenia z 26 maja 1956 r. przedmiotowa nieruchomość była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Niezbędność tą potwierdzało wydanie przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia z 14 stycznia 1956 r. na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 dekretu. Zezwolenie poprzedzone było wydaniem opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej. Opinia taka została wydana 10 grudnia 1955 r. przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S.. Wskazano w niej, że nieruchomości zaznaczone na załączniku mapowym .(w tym także nieruchomość P. D.) są niezbędne do realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. na cele realizacji budownictwa mieszkaniowego. Ogólne wskazanie w orzeczeniu celu wywłaszczenia, jako realizację narodowych planów gospodarczych i brak precyzyjnego wskazania, że chodzi o realizację budownictwa mieszkaniowego, stanowi wprawdzie uchybienie, jednakże nie może być ono traktowane jako rażące naruszenie prawa, skoro cel ten mieścił się w realizacji narodowych planów gospodarczych. Wobec tego chybiony jest zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 1 i art. 5 ust. 2 dekretu.
Na podstawie opinii z 10 grudnia 1955 r., nr L.2.8/256/55 oraz przedłożonych przez inwestora dokumentów, Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał 14 stycznia 1956 r. zezwolenie na nabycie nieruchomości.
W przedmiotowym zezwoleniu wyrażono jednocześnie zgodę na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli nieruchomości. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 3 dekretu tryb wzywania ustali Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. W przypadku, gdy zezwolenie na nabycie obejmuje większą liczbę nieruchomości położonych na terenie jednej gminy (miasta) Przewodniczący może ustalić, że wezwanie będzie dokonane za pomocą obwieszczeń publicznych. Tak było w niniejszej sprawie. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w T. - podmiot wskazany w zezwoleniu z 14 stycznia 1956 r. skierował do właściciela wezwanie z 27 stycznia 1956 r. wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu. Wezwanie było wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w T. w okresie od 27 stycznia 1956 r. do 14 lutego 1956 r. Natomiast niewskazanie konkretnej ceny w wezwaniu przy jednoczesnym odesłaniu do art. 28 dekretu nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, co wynika z orzecznictwa powołanego przez organ nadzoru.
Z powyższych przyczyn, wbrew zarzutom skargi, nie doszło do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 4 dekretu. Zważyć należy, że obecny na rozprawie wywłaszczeniowo - odszkodowawczej właściciel nieruchomości nie kwestionował braku przeprowadzenia rokowań.
Prawidłowo zostało wszczęte postępowanie - na wniosek uprawnionego podmiotu. Do wniosku załączono konieczne dokumenty, które organ nadzoru szczegółowo wymienił (art. 17 dekretu). O wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i wyznaczeniu rozprawy zawiadomiony został P. D.. Nie został więc naruszony art. 18 dekretu. Po przeprowadzeniu rozprawy (w stosunku do przedmiotowej nieruchomości - 5 kwietnia 1956 r.) organ wydał orzeczenie. Orzeczenie zawiera wszystkie niezbędne wymogi wskazane w art. 21 ust. 1 i ust. 2 dekretu. Orzeczeniem zostało także przyznane odszkodowanie. Organ nadzoru dostrzegł, ponownie przeliczając kwotę odszkodowania, że zostało ono nieprawidłowo wyliczone, a kwota odszkodowania zaniżona o ok. 3 %. Niewątpliwie jest to wadliwość kwestionowanego orzeczenia, jednakże powyższa wada nie może stanowić o rażącym naruszeniu prawa.
Natomiast podnoszony w skardze zarzut nieprzyznania wywłaszczonemu nieruchomości zamiennej nie jest zasadny. Stosownie do art. 30 ust. 1 zd. 1 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też była przeznaczona pod budowę takiego domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze.
Jak wynika z akt sprawy nieruchomość wywłaszczona orzeczeniem z 28 maja 1956 r. stanowiła część gospodarstwa rolnego. Natomiast obowiązek odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej istniał wówczas, gdy wywłaszczono całe gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, a nie jego część, co wprost wynika z art. 30 ust. 1 zd. 1 dekretu. Po wywłaszczeniu kwestionowanym orzeczeniem właścicielowi pozostało gospodarstwo rolne o pow. ok. 5 ha wraz z zabudowaniami gospodarczymi. Wobec tego brak było podstaw do przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej. W orzecznictwie NSA wskazuje się ponadto, że w odniesieniu do art. 30 ust. 1 dekretu możliwe są dwie alternatywne interpretacje - gdy chodzi o wywłaszczenie całej wskazanej w przepisie nieruchomości lub też tylko jej części (por. wyrok NSA z 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1382/19 i wyroki wskazane przez organ). Wobec tego nie można mówić o rażącym naruszeniu przepisu, wobec różnej jego wykładni. Nie doszło więc do rażącego naruszenia art. 30 ust. 1 dekretu.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 27 dekretu wskazać należy, że jest on niezasadny. Powyższy przepis stanowi, że obowiązek odszkodowania ciąży na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie. Jak wynika z treści kwestionowanego orzeczenia do wypłaty odszkodowania zobowiązano wnioskodawcę wywłaszczenia Dyrekcję Budowy Miasta T.. Kwestia wykonania lub nie wykonania orzeczenia nie może oznaczać uznania, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby P.D. podnosił, że odszkodowanie nie zostało mu wypłacone. Nie złożył on także odwołania od orzeczenia.
Odnośnie zarzutu dotyczącego wywłaszczenia parceli [...] orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z 23 stycznia 1956 r. podnieść należy, że kwestia ta została dokładnie wyjaśniona przez organ nadzoru.
Działa nr [...] miała pow. 63.350 m2. Orzeczeniem z 23 stycznia 1956 r. wywłaszczono jej część o pow. 12.920 m2 (vide: notatka służbowa z 16 kwietnia 2014 r. geodety uprawnionej E. R.). Część parceli nr [...] o pow. [...] ha wywłaszczona została orzeczeniem z 28 maja 1956 r. (vide opinia geodezyjna geodety uprawnionej E. R. z 28 października 2013 r.). Niewątpliwie wskazanie w orzeczeniu z 28 maja 1956 r., że wywłaszczeniu podlega pgr [...] (bez podania, że chodzi o część parcli) było uchybieniem, jednakże nie oznacza to, że orzeczenie zostało wydane w warunkach wskazanych w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Z akt sprawy wynika, że chodziło o pozostałą po wywłaszczeniu dokonanym orzeczeniem z 23 stycznia 1956 r. część parceli pgr [...].
Podsumowując należy podzielić stanowisko organu nadzoru, że kontrolowane orzeczenie nie jest obarczone wadami z art. 156 § 1 kpa, w tym wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia powołanych w skardze przepisów kpa, uznać należy je za bezpodstawne. W rozpatrywanej sprawie Minister zebrał i rozpatrzył zachowany materiał dowodowy oraz podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wszelkie dowody zostały poddane analizie przy rozpatrywaniu sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 kpa. Natomiast kierowanie się zasadami wyrażonymi w art. 6, 7, 8, 77 § 1 przy wydaniu rozstrzygnięcia nie zawsze musi oznaczać zadośćuczynieniu żądaniu strony postępowania. Niezgadzanie się przez skarżących z oceną prawną dokonaną przez organ, samo w sobie nie stanowi naruszenia dyspozycji wyżej wskazanych przepisów. Ponadto należy mieć na uwadze, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważności aktu. Prowadzone współcześnie postępowanie nie zastępuje postępowania zwykłego i nie może być postępowaniem o charakterze merytorycznym, w którym bada się na nowo zebrany materiał dowodowy, przeprowadza dowody uzupełniające lub ponownie ocenia zarzuty lub wnioski strony.
Nie doszło także do naruszenia przepisów art. 31 ust. 3 Konstytucji i postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Jak wyżej zaznaczono wzorcem kontroli były przepisy obowiązujące w dacie wydania kwestionowanego orzeczenia. Natomiast prawidłowe uznanie, że orzeczenie nie jest dotknięte wadami wskazanymi w art. 156 § 1 kpa nie stanowi o naruszeniu przepisu Konstytucji i postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Ze wszystkich powyższych przyczyn Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.