I SA/Wa 2085/10

I SA/Wa 2085/10 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2011-04-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2010-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Elżbieta Sobielarska
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1388/11 - Wyrok NSA z 2012-10-30
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent Agnieszka Bieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 4 czerwca 2007 r. A. P. wystąpiła z wnioskiem o rekompensatę z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we wsi L., powiat W., województwo [...].
Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2009 r. wydaną na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. – dalej: ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty) odmówił potwierdzenia posiadania przez A. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi L., powiat W., województwo [...]. W szczególności organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki opisanej w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty.
Od tej decyzji strona postępowania złożyła odwołanie do Ministra Skarbu Państwa, który decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. w całości i przekazał sprawę wojewodzie do ponownego rozpatrzenia. W szczególności organ II instancji wskazał, iż nie wyjaśniono w sposób dostateczny kwestii powierzchni nieruchomości przejętej w związku z wyrokiem karnym wydanym wobec Z. P., męża A. P. Okoliczność ta była z kolei istotna z perspektywy dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych (Dz. U. Nr 102, poz. 1006). Zgodnie z art. 2 dekretu wszelkie akty prawne i zarządzenia władz, okupujących terytorium Państwa Polskiego, dotyczące przenoszenia, obciążania lub ograniczenia prawa własności osób fizycznych pod jakimkolwiek tytułem prawnym, są nieważne. Jeżeli więc w związku z wyrokiem wobec Pana Z. P. przejęta została również ziemia Pani A. G. (później P.), taka "nacjonalizacja" w oparciu o powołany dekret (który obowiązywał na terenie należących do II RP do dnia wejścia w życie umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich dotyczącą ustalenia granic tj. do 5 lutego 1946r.) byłaby nieważna, a organ I instancji nie mógłby uznać, iż A. P. na długo przed repatriacją do Polski utraciła swą własność, co uniemożliwiło potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. ponownie odmówił potwierdzenia posiadania przez A. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stwierdzając, że nie została udowodniona przesłanka, iż A. P. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. o charakterze przymusowym. W szczególności organ I instancji uznał, że opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez A. P. nie nastąpiło pod przymusem, jak również uznał, iż strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości faktu bycia właścicielem majątku w dacie repatriacji.
Odwołanie od tej decyzji wniosła A. P. twierdząc, że była właścicielką nieruchomości o obszarze [...] ha ([...] ha gruntów rolnych i [...] ha lasu, domu mieszkalnego, stodoły i obory) skonfiskowanej na rzecz [...], a w czasie pierwszej repatriacji nie wyjechała do Polski, bo jej nie pozwolono. Uczyniła to w 1958 r., gdyż dopiero wówczas stało się to możliwe.
Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu tego odwołania decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. Wydając tę decyzję organ II instancji oparł się na następujących ustaleniach.
Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii karty ewidencyjnej repatrianta Nr [...] wydanej przez punkt repatriacyjny w B. w dniu [...].09.1958 r. wynika, że A. G. (później P.) wraz z synami L. i E. repatriowała się w dniu [...] września 1958 r. Ponadto z ww. karty repatriacyjnej wynika również, że A. G. była obywatelką polską, narodowości polskiej, a w latach 1939 -1958 była również obywatelką [...].
Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii tłumaczenia z języka [...] dokonanego przez W. D. – tłumacza przysięgłego języka [...], pisma Urzędu Spraw Wewnętrznych [...] Obwodowego Komitetu Wykonawczego z dnia [...].10.2007 r. znak: [...] wynika, że w archiwum Urzędu Spraw Wewnętrznych [...] Obwodowego Komitetu Wykonawczego brak jest informacji potwierdzających odmowę wydania A. G. dokumentów na wyjazd na stały pobyt w Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1944-1949.
Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii tłumaczenia z języka [...] dokonanego przez W. D. – tłumacza przysięgłego języka [...], pisma [...] Obwodowego Komitetu Wykonawczego, Instytucja Naukowo – Metodyczna, Państwowe Archiwum Obwodu [...] z dnia [...].10.2007 r. znak: [...] wynika, że w Państwowym Archiwum Obwodu [...] brak jest informacji o odmowie wydania zezwolenia na wyjazd A. G. wraz z synem L. do Polski z miejscowości P. w 1944 r.
Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii tłumaczenia z języka [...] dokonanego przez W. D. – tłumacza przysięgłego języków [...] i [...], pisma [...] Obwodowego Komitetu Wykonawczego z dnia [...].02.2007 r. znak: [...], wynika, że brak jest informacji o zamieszkiwaniu i posiadaniu majątku przez A. G., córkę B. w latach 1944 - 1958 we wsi L., rejon [...], obwód [...].
Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii tłumaczenia z języka [...] dokonanego przez W. D. – tłumacza przysięgłego języków [...] i [...], dokumentu z Centrum Informacyjnego przy Urzędzie Spraw Wewnętrznych [...] Komitetu Wykonawczego wynika, że Z. P. (późniejszy mąż A. G.) [...] z dnia [...] sierpnia 1945 r. [...] w kolonii resocjalizacji z pozbawieniem praw na okres [...] lat (w oparciu o artykuł 34 kodeksu karnego [...]) i konfiskatę majątku osobistego.
W dniu [...].11.2007 r. A. P. złożyła osobiście w [...] Urzędzie Wojewódzkim oświadczenie, z którego wynika, że konfiskata ziemi należącej do niej, o powierzchni [...] ha oraz ziemi należącej do Z. P. o powierzchni []... ha nastąpiła po [...] w dniach [...] sierpnia 1945 r. Chcąc uniknąć dalszych prześladowań w 1945 r. A. P. poczyniła starania o wyjazd do Polski, jednak zgody takiej nie otrzymała ani w 1945 r., ani w latach następnych. Wnioskodawczyni nie przedłożyła jednak żadnych dowodów na poparcie tych twierdzeń.
Jednakże z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii zeznania świadka K. K. z podpisem poświadczonym notarialnie z dnia [...].10.2006 r. repertorium "A" Nr [...] wynika, że A. G. obecnie P. mieszkała we wsi L. powiat W. obecnie rejon [...] obwód [...]. Posiadała [...] ha ziemi, w tym ok. [...] ha lasu sosnowego, drewniany duży dom podpiwniczony, kryty gontem, stodołę, oborę i niezbędny inwentarz. Prowadziła wspólnie z Z. P. gospodarstwo rolne uprawiając ziemię w ilości ok. [...] ha. Z wymienionych zeznań wynika także, że Z. P. za działalność w [...] został [...]. W latach 1945 - 46 do Polski pozwolono wyjechać tylko 4 rodzinom nie związanym z aresztowanymi w jakimkolwiek stopniu pokrewieństwa oraz że dopiero w 1958 r. przy nowej polityce władz [...] wyraził zgodę A. P. na wyjazd do Polski, żądając jednak przekazania [...] nieodpłatnie nie tylko [...] ha uprzednio zabranej ziemi, ale również domu, stodoły i obory, traktując to jako rekompensatę za ubytek siły roboczej. Z. P. po odbyciu kary nie pozwolono powrócić do L., lecz odesłano go bezpośrednio do Polski w 1956 r.
Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii zeznania świadka S. J. z podpisem poświadczonym notarialnie z dnia [...].10.2006 r. repertorium "A" Nr [...] wynika, że A. G. obecnie P. "posiadała [...] ha ziemi ornej, dom drewniany podpiwniczony składający się z [...] izb kryty gontem, stodołę, oborę i żywy inwentarz. Ponadto A. P. posiadała ok. [...] ha lasu sosnowego, z którego to w 1944 r. odbudowano dom spalony w trakcie działań wojennych. (...) P. A. wspólnie z Z. P. prowadzili gospodarstwo rolne uprawiając ok. [...] ha ziemi. (...) Z. P. za przynależność [...] w 1945 r. został aresztowany, skazany na [...] lat więzienia [...]." Z zeznania tego wynika również, że rodzinom, których choć jeden członek był aresztowany odmówiono wyjazdu do Polski. Z. P. powrócił do Polski w 1956 r. bezpośrednio [...], a A. P. dopiero w 1958 r., gdyż dopiero wtedy władze [...] wyraziły zgodę na jej wyjazd pod warunkiem, że uprzednio zabrana [...] ziemia w ilości [...] ha oraz dom, stodoła i obory zostaną bezpłatnie przekazane do kołchozu jako rekompensata za utraconą siłę roboczą.
Ponadto z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...].06.2009 r. znak: [...] wynika, że odnaleziono akta o sygn. [...] dotyczące A. P., jednak na ich podstawie niemożliwe jest stwierdzenie stosowania wobec wnioskodawczyni prześladowań i represji, jak również poświadczenie zamieszkania we wsi L., gdyż miejscowość widnieje jedynie jako miejsce urodzenia. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...].07.2009 r. znak: [...] wynika zaś, że nie odnaleziono informacji na temat prześladowań dotyczących A. G. i jej rodziny, a także takich informacji nie odnaleziono w Ośrodku [...] w W., specjalizującym się w gromadzeniu dokumentacji na temat [...] represji na obywatelach polskich.
Minister Skarbu Państwa uwzględnił też oświadczenia dwóch świadków: L. B. oraz V. B. z dnia [...].06.2010 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oraz z podpisami poświadczonymi przez Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w B. Z oświadczeń tych wynika, że A. G. wraz z rodzicami posiadała we wsi L. dom mieszkalny podpiwniczony, zbudowany z bali drewnianych, który wewnątrz i na zewnątrz był obity deskami, stał na betonowym fundamencie, był pokryty gontem, a ponadto mieli stodołę, oborę i kurnik oraz posiadali [...] ha ziemi, w tym [...] ha lasu sosnowego. W 1937 r. ojciec A. G. [...], a następnie [...] w 1938 r., a mama M. G. zmarła w 1942 r. Wiosną 1944 r. A. G. zamieszkała wspólnie z Z. P., wspólnie pracowali na gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha (do gospodarstwa A. G., Z. P. dołączył swoją ziemię – [...] ha). W kwietniu 1945 r. Z. P. został [...]. Po [...] Z. P. ziemia, na której gospodarowali wspólnie została skonfiskowana wyrokiem sądu i wcielona [...]. Proces kolektywizacji ziemi w całej wsi L., wobec wszystkich mieszkańców zakończył się w 1949 r.
W ocenie Ministra Skarbu Państwa organ I instancji po uchyleniu pierwszej decyzji z dnia [...] września 2009 r. nie przeprowadził postępowania dowodowego w zakresie wskazanym przez Ministra. Jednak w ramach postępowania odwoławczego strona dostarczyła złożone zgodnie z wymogami ustawy (art. 6 ust. 5) dodatkowe oświadczenia dwóch świadków, z których wynika, że ziemie A. G. (obecnie P.) przejęto w związku z [...] wydanego wobec Z. P. W odniesieniu więc do poczynionej wyżej argumentacji dotyczącej dekretu z 1939 r., akt taki – według prawodawstwa polskiego – nie wywarł zamierzonych skutków prawnych. Jednakże, z nowych oświadczeń wynika bezsprzecznie, iż proces kolektywizacji ziemi w całej wsi L. zakończył się w 1949 r., której to okoliczności – na podstawie dowodów zgromadzonych przez organ I instancji – nie można było przyjąć za ustaloną. Zdaniem organu II instancji powyższe oznacza, iż nawet gdyby konfiskata w związku z [...] wobec Z. P. w świetle dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie była skuteczna, to i tak w późniejszym okresie (do 1949 r.) grunty całej wsi L. zostały włączone [...]. Nacjonalizacja gruntu dokonana przed repatriacją uniemożliwia natomiast potwierdzenie prawa do rekompensaty w tym zakresie. Powyższy pogląd znajduje również odzwierciedlenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04, zgodnie z którym "naturalnym warunkiem dla powstania tych uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (zwłaszcza rzeczowych) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia" (z przysługującym wobec niego prawem własności lub innymi prawami majątkowymi). W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 78/07).
W zakresie budynków, które przejęte zostały przez [...] w bezpośrednim związku z repatriacją A. G. (P.) Minister wskazał, iż podziela pogląd Wojewody [...], zgodnie z którym strona postępowania nie wykazała istnienia – niezbędnej do potwierdzenia prawa do rekompensaty – przesłanki przymusu, związanej z pozostawieniem przedmiotowej nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy A. G. (obecnie P.) repatriowała się w ramach II repatriacji, tj. w 1958 r., co miało związek z zakończeniem [...] i przyjazdem do Polski w 1956 r. bez prawa powrotu do L. Z. P., partnera, a następnie męża skarżącej. Zdaniem Ministra zatem opuszczenie budynków przez A. G. (obecnie P.) nastąpiło z przyczyn osobistych, a nie pod przymusem lub z przyczyny wypędzenia jej z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. P. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 1 ust 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi podała, iż Minister Skarbu Państwa odmawiając jej potwierdzenia prawa do rekompensaty podniósł, że ziemie wnioskodawczyni przejęto w związku z [...] wydanego wobec Z. P. Akt ten z uwagi na treść dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych byłby bezskuteczny. Jednocześnie organ drugiej instancji wskazuje, iż proces kolektywizacji ziemi w całej wsi L. zakończył się w 1949 r., co oznacza – zdaniem organu odwoławczego – że nawet gdyby konfiskata w związku z [...] wobec Z. P. w świetle dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie była skuteczna, to i tak w późniejszym okresie grunty wsi L. zostały włączone [...]. Powyższa argumentacja Ministra Skarbu Państwa, zdaniem skarżącej, razi wewnętrzną sprzecznością i nie znajduje oparcia w okolicznościach faktycznych sprawy. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego (zeznania L. B., V. B., zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] potwierdzające [...]) jednoznacznie wynika, że ziemia należąca do A. P. o powierzchni [...] ha, którą uprawiała wspólnie wraz z Z. P. została skonfiskowana [...] na mocy wyroku [...] z dnia [...] sierpnia 1945r. Oczywistym zatem jest, że ziemie wnioskodawczyni nie podlegały kolektywizacji, lecz zostały jej odebrane na mocy [...] w 1945 r. Trudno bowiem przypuszczać (czego wydaje się nie dostrzegać organ drugiej instancji), aby władze państwowe [...] uznawały na zagarniętych przez siebie terytoriach II RP moc obowiązującą aktów prawnych wydanych przez polskie władze emigracyjne i tym samym, aby przyjmowały, że [...] był bezskuteczny. Z tego powodu, z punktu widzenia władz [...], nie było potrzeby powtórnego kolektywizowania czegoś, co i tak w myśl [...] prawa stanowiło własność państwową. Podnoszony wobec tego przez organ drugiej instancji fakt ukończenia kolektywizacji wsi L. do roku 1949r. nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zresztą Minister Skarbu Państwa nawet nie sprecyzował, w którym roku ziemie A. P. miały zostać rzekomo skolektywizowane.
Na marginesie powyższych rozważań skarżąca wskazuje, iż stanowisko Ministra Skarbu różnicujące sytuację zabużan jedynie od tego, czy należące do nich mienie zostało im odebrane przez władze [...] przed czy też po dniu 5 lutego 1946 r. (tj. dniu wejścia w życie umowy z dnia 16 sierpnia 1945r. między Rzecząpospolitą Polską i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko - radzieckiej granicy państwowej), co urąga poczuciu elementarnej sprawiedliwości i zasadzie równości wobec prawa. Mając bowiem na uwadze podobieństwo sytuacji całej społeczności polskiej – mieszkańców dawnych ziem wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej – należy przyjąć, że konieczne jest równe ich traktowanie, odpowiadające poczuciu sprawiedliwości i zasadzie równości obywateli wobec obowiązującego prawa. Wykładnia art. 1 ustawy w żadnym wypadku nie powinna prowadzić do niezrozumiałego zróżnicowania sytuacji prawnej obywateli polskich, którzy opuścili tereny wschodnie Rzeczypospolitej, w zależności od faktów i zjawisk, na które nie mieli żadnego wpływu, a które przyszło im przeżywać po dniu 1 września 1939r. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 V 1990 r., III CZP 1/90, OSNC 190, nr 10-11, poz. 129 oraz z dnia 10 kwietnia 1991 r., III CZP 84/90, OSNC 1991, nr 8, poz. 97). Fakt zaś "obowiązywania" dekretu prezydenta RP z dnia 30 listopada 1939 r. dla faktycznej sytuacji zabużan nie miał wpływu, gdyż bez względu na datę przejęcia ich własności przez państwo radzieckie tracili oni możliwość realnego dysponowania swoim mieniem.
W zakresie natomiast oceny przesłanki przymusu związanej z pozostawieniem nieruchomości przez skarżącą A. P. kluczowe znaczenie ma interpretacja przepisu art. 1 ust. 2 ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż powyższa norma obejmuje szeroką grupę zabużan (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 XI 2008 r. I SA/Wa 1103/2008, z dnia 13 II 2007r. I SA/Wa 1652/2006 oraz z dnia 23 XI 2007r. I SA/Wa 1119/2007). Wskazuje się, że zgodnie ze słownikiem języka polskiego słowo "zmusić" czy "zmuszać" oznacza "skłonić wywierając nacisk, presję, stosując przymus". Pod pojęciem natomiast "represjonować" rozumieć należy: "stosować represje, surowe środki odwetu, zwłaszcza wobec przeciwników politycznych, prześladować, szykanować lub pozbawiać społecznej aprobaty" (vide: Mały Słownik Języka Polskiego Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1995 r.). Pojęcie zatem represjonowania odnosi się do przypadków skrajnych, wręcz drastycznych i oczywiście mieści się w pojęciu zmuszanie. To ostatnie jednak określenie ma charakter szerszy i dotyczy bardzo dużej, a jednocześnie rozmaitej ilości sytuacji. Ustawa nie precyzuje przy tym, co należy w tym wypadku uważać za wspomniane zmuszanie, a zatem trzeba uznać, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej, może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.).
Przekładając powyższe wywody na realia niniejszej sprawy należy podnieść, iż A. P. do czasu opuszczenia w roku 1958 byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej poddawana była [...] różnorodnym formom szykanowania i represji, takim jak: częste rewizje, zatrzymania, przesłuchania, nakładanie zawyżonych podatków czy też kierowanie do prac przymusowych. Poza tym nie można tracić z pola widzenia faktu, że obywatele polscy, zamieszkujący na tzw. ziemiach wschodnich, byli pozbawieni ochrony prawnej i poddani powszechnej dyskryminacji prawnej, gospodarczej i kulturalnej. W tym kontekście okoliczność, iż A. P. jako członek polskiej społeczności została pozbawiona możliwości zaspokojenia swych podstawowych potrzeb religijnych i kulturalnych z uwagi na zamknięcie kościoła oraz polskiej szkoły powinna być traktowana jako przejaw represji, która mogła zmuszać osoby jej poddane do opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania. Za przymus w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy, należy poza tym uznać nie tylko okoliczności o charakterze obiektywnym, ale również istotne dla danej osoby okoliczności o charakterze subiektywnym. Z tego też powodu fakt uwięzienia, a następnie wydalenia do Polski narzeczonego (późniejszego męża) wnioskodawczyni, Z. P. winien być uznany, wbrew stanowisku Ministra Skarbu Państwa za okoliczność, która zmuszała ją do przesiedlenia.
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.
Z analizy akt sprawy wynika, że skarżąca powróciła do Polski dnia [...] września 1958 r. (karta ewidencyjna repatrianta nr [...]) w ramach akcji repatriacyjnej, której podstawą prawną była umowa międzynarodowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47 poz. 222). Umowa ta w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające z [...] mogły wywieźć należące do nich mienie osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku [...] ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim.
W związku z tym, że umowa ta stwarzała formalnie repatriantom możliwość rozporządzenia mieniem i nie zawierała zobowiązania Państwa Polskiego do wypłaty im ekwiwalentu, dlatego też nie została ona objęta dyspozycją ani art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74, ze późn. zm.), ani nie wymieniał jej przepis art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543, ze zm.), ani też nie wskazywał jej art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 39), które to ustawy poprzednio regulowały problematykę tzw. mienia zabużańskiego. Z tego samego powodu umowa ta również nie została wymieniona w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty. Biorąc zatem pod uwagę, że umowa ta nie mieści się w katalogu umów i układów enumeratywnie wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy, w niniejszej sprawie może mieć zastosowanie jedynie przepis art. 1 ust. 2 tej ustawy stanowiący o tym, że przepis art. 1 ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu fakt repatriowania w trybie powołanej umowy z dnia [...] marca 1957 r. może mieścić się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy o prawie do rekompensaty.
Dokonując w związku z tym analizy istnienia przesłanek wynikających z treści art. 1 ust. 2 tej ustawy należy wyjaśnić, że przepis ten nie precyzuje, co należy uważać za wspomniane w nim "zmuszanie". Trzeba zatem uznać, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej, może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.). Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Należy podkreślić, że konkretna przyczyna, skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, [...], czy pobór do wojska. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że nie wszystkie repatriacje, w tym mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przyjęcie innej koncepcji czyniłoby obecność przepisu o takiej treści całkowicie zbędnym. Należy więc odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni.
Z akt sprawy, w żaden sposób nie wynika aby taka przymusowa sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wręcz przeciwnie, z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii tłumaczenia z języka [...] dokonanego przez W. D. – tłumacza przysięgłego języka [...], pisma Urzędu Spraw Wewnętrznych [...] Obwodowego Komitetu Wykonawczego z dnia [...].10.2007 r. znak: [...] wynika, że w archiwum Urzędu Spraw Wewnętrznych [...] Obwodowego Komitetu Wykonawczego brak jest informacji potwierdzających odmowę wydania A. G. dokumentów na wyjazd na stały pobyt w Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1944-1949. Ponadto z pisma [...] z dnia [...].06.2009 r. znak: [...] wynika, że odnaleziono akta dotyczące A. P., jednak na ich podstawie niemożliwe jest stwierdzenie stosowania wobec skarżącej prześladowań i represji. Z pisma [...] z dnia [...].07.2009 r. znak: [...] wynika ponadto, że nie odnaleziono informacji na temat prześladowań dotyczących A. G. i jej rodziny, a także takich informacji nie odnaleziono w Ośrodku [...] w W., specjalizującym się w gromadzeniu dokumentacji na temat [...] represji na obywatelach polskich.
W takiej sytuacji, zdaniem sądu, uprawniona jest ocena organu administracji, iż w przedmiotowej sprawie fakt późniejszego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez skarżącą (w 1958 r.) nie pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Za uzasadnione w okolicznościach niniejszej sprawy należy uznać stwierdzenie, że przyczyny repatriacji miały w tym przypadku charakter osobisty. Skarżąca podążyła bowiem, jak ocenił organ, śladem swojego partnera życiowego – Z. P., który dwa lata wcześniej powrócił do Polski z zesłania, a w 1960 r. ożenił się ze skarżącą. Represje wobec Z. P., który w czasie repatriacji skarżącej nie był jeszcze jej mężem, nie mogą być uznane za represje wobec A. P. i jej rodziny. Za nieruchomości pozostawione przez Z. P. skarżąca otrzymała zresztą osobną rekompensatę, jako jego żona. Właśnie z tego powodu należało odmówić potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ nie została spełniona podstawowa przesłanka prawa do rekompensaty tj. opuszczenie byłego terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w
1939 r.
Wobec powyższego, w ocenie sądu, sam fakt włączenia mienia skarżącej do [...] ma w przedmiotowej sprawie drugorzędne znaczenie. Kwestia, czy była to nacjonalizacja, czy też spółdzielcza własność [...] i na ile nieruchomość [...] pozostawała w dyspozycji właściciela nie ma w niniejszej sprawie jakiegokolwiek znaczenia. Rozważania organu na temat tego, kiedy i na skutek jakiego aktu doszło do pozbawienia skarżącej własności nieruchomości nie miały zatem wpływu na wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, które jest prawidłowe, co oznacza, że skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu.
Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.