I SA/Wa 2608/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-06-24
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościuwłaszczeniedrogi publicznekodeks postępowania administracyjnegoustawa o gospodarce nieruchomościaminieodwracalne skutki prawnenaruszenie prawadecyzja deklaratoryjnazarząd drogowy

WSA w Warszawie oddalił skargę Gminy na decyzję Ministra stwierdzającą wydanie decyzji uwłaszczeniowej z naruszeniem prawa, uznając, że mimo naruszenia praw osób trzecich, doszło do nieodwracalnych skutków prawnych.

Gmina wniosła skargę na decyzję Ministra, która utrzymała w mocy decyzję stwierdzającą wydanie decyzji uwłaszczeniowej z naruszeniem prawa. Minister uznał, że decyzja Wojewody z 1998 r. naruszyła prawo, gdyż uwłaszczany grunt był zajęty pod drogę publiczną, naruszając prawa osób trzecich. Jednakże, z uwagi na późniejszy obrót prawny nieruchomością, stwierdził, że nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, co uniemożliwia stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd podzielił stanowisko Ministra, oddalając skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Gminy na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, która stwierdziła wydanie decyzji Wojewody Katowickiego z 1998 r. z naruszeniem prawa. Decyzja Wojewody dotyczyła nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa przez przedsiębiorstwo państwowe. Minister uznał, że decyzja Wojewody naruszyła art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ grunt był w dniu 5 grudnia 1990 r. zajęty pod drogę publiczną, co naruszało prawa osób trzecich (zarządcy drogi). Jednakże, Minister stwierdził, że z uwagi na liczne czynności cywilnoprawne dotyczące nieruchomości po wydaniu decyzji Wojewody, nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, co zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a. uniemożliwia stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd administracyjny zgodził się z ustaleniami Ministra co do naruszenia prawa (art. 200 ust. 4 u.g.n.) oraz co do wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 k.p.a.), uznając, że obrót prawny nieruchomością wywołał takie skutki. W związku z tym, Sąd oddalił skargę Gminy, uznając ją za niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja wydana z naruszeniem prawa, która wywołała nieodwracalne skutki prawne, nie może zostać stwierdzona jako nieważna, nawet jeśli narusza prawo.

Uzasadnienie

Przepis art. 156 § 2 k.p.a. stanowi negatywną przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych. W sytuacji, gdy doszło do obrotu prawnego nieruchomością, skutki te są nieodwracalne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Nie stwierdza się nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia upłynęło dziesięć lat lub gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

u.g.n. art. 200 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych i komunalnych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego.

u.g.n. art. 200 § 4

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich.

u.d.p. art. 21

Ustawa o drogach publicznych

Zarząd gruntami zajętymi pod drogi publiczne sprawują organy drogowe.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd oddala skargę, jeśli jest niezasadna.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 127 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ wyższego stopnia może przeprowadzić ponowne postępowanie.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi.

u.d.p. art. 2a § 2

Ustawa o drogach publicznych

Drogi gminne są wyłączone z obrotu prawnego i nie mogą służyć celom innym niż publiczne.

k.c. art. 233

Kodeks cywilny

Nieskuteczność czynności prawnych dotyczących nieruchomości wyłączonych z obrotu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie praw osób trzecich (zarządcy drogi) przy wydawaniu decyzji uwłaszczeniowej. Wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych z uwagi na późniejszy obrót cywilnoprawny nieruchomością.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Gminy, że czynności prawne dotyczące użytkowania wieczystego działki były nieskuteczne z uwagi na jej przeznaczenie pod drogę publiczną, co wykluczałoby nieodwracalne skutki prawne.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja uwłaszczeniowa ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Nieodwracalność skutków prawnych następuje wtedy, gdy skutki prawne decyzji administracyjnej nie mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego. Prawa osób trzecich mają pierwszeństwo przed ukształtowaniem nowego stanu prawnego.

Skład orzekający

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

przewodniczący

Elżbieta Lenart

członek

Marta Kołtun-Kulik

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'nieodwracalnych skutków prawnych' w kontekście stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza w sprawach dotyczących nieruchomości i uwłaszczenia, a także kolizji praw osób trzecich z prawem własności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uwłaszczeniem gruntów zajętych pod drogi publiczne i późniejszym obrotem prawnym, z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w określonym czasie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii uwłaszczenia nieruchomości, kolizji praw i interpretacji 'nieodwracalnych skutków prawnych', co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i nieruchomościami.

Nieruchomość drogowa uwłaszczona z naruszeniem prawa – czy obrót cywilnoprawny ratuje wadliwą decyzję?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2608/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-06-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Elżbieta Lenart
Marta Kołtun-Kulik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 602/23 - Postanowienie NSA z 2024-09-26
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 26 sierpnia 2021 r., nr DO-II.7610.574.2019.JL, Minister Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej: "Minister", organ") - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") - po rozpatrzeniu wniosku Prezydenta Miasta [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z 20 listopada 2020 r., nr DO-II.7610.574.2019.KC, w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.
Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.
Ww. decyzją z 20 listopada 2020 r. Minister stwierdził, że decyzja Wojewody Katowickiego z 3 lipca 1998 r., nr Gd.11-1/7222/778/94, sprostowana postanowieniem z 30 lipca 1998 r., znak: Gd.11-1/7222/778/94, w części stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], obręb [...], oznaczonego aktualnie jako działka nr [...] o pow. 1729 m2 (powstałej z podziału działki nr [...]), została wydana z naruszeniem prawa.
Pismem z 9 grudnia 2020 r. Prezydent Miasta [...] wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 20 listopada 2020 r.
Minister, utrzymując w mocy własną decyzję z 20 listopada 2020 r., wyjaśnił, że kontrolowana postępowaniu nadzorczym decyzja Wojewody Katowickiego z 3 lipca 1998 r. została wydana na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej: "u.g.n."), a zatem w aspekcie zgodności z przepisami tej ustawy oraz stanu faktycznego i prawnego w dacie orzekania należy ocenić decyzję. Zgodnie z art. 200 ust. 1 u.g.n. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych i komunalnych osób prawnych oraz Banku Gospodarki Żywnościowej stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się własnością tych osób, przy czym decyzję wydaje wojewoda – w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. Decyzja uwłaszczeniowa ma charakter decyzji deklaratoryjnej i odnosi się do stanu istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r.
W konsekwencji organ stwierdził, że zasadnicze znaczenie dla dokonania oceny legalności kwestionowanej decyzji Wojewody Katowickiego z 3 lipca 1998 r., ma ustalenie, czy organ prawidłowo uznał zaistnienie - w dniu 5 grudnia 1990 r. -ustawowych przesłanek uwłaszczenia przedsiębiorstwa państwowego [...]. Jedną z nich jest przesłanka własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na dzień 5 grudnia 1990 r. Organ wskazał, że na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z 19 stycznia 2000 r., nr 6-7232/57/99/2000, nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 31735 m2 została podzielona m. in. na działkę nr [...] o pow. 1729 m2, stanowiącą przedmiot niniejszego postępowania nadzorczego. Ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu księgi wieczystej nr [...] wynika, że w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] stanowiła własność Skarbu Państwa.
Odnosząc się natomiast do prawa zarządu Minister wyjaśnił, że Wojewoda Katowicki stwierdził, iż w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo zarządu przedmiotową nieruchomością sprawowało przedsiębiorstwo państwowe [...], co zostało udokumentowane zgodnie z § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r., decyzją Urzędu Miejskiego w [...] Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z 27 sierpnia 1986 r., Nr G-8224/83/86 dotyczącą ustalenia opłaty za zarząd nieruchomością oznaczoną m.in. jako działka nr [...] przez [...] i Kolejowego Transportu Górniczego w [...] wraz z załącznikiem nr 1 zawierającym wykaz nieruchomości będących w zarządzie [...]. Powyższe potwierdza również pismo Urzędu Rejonowego w [...] z 6 września 1994 r., znak: OG-7224/58/94.
Badając z kolei kwestie następstwa prawnego [...] i [...], organ wskazał, że zarządzeniem Ministra Górnictwa i Energetyki z 31 października 1984 r., nr 16/Org, zmieniającym zarządzenie w sprawie dostosowania organizacji przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Przedsiębiorstwo [...] do przepisów dekretu z dnia
26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą [...] i [...]. Następnie na podstawie zarządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 4 listopada 1988 r., nr 44 [...] i [...] uległo podziałowi, a w wyniku tego podziału powstało m.in. Przedsiębiorstwo [...], a w jego skład weszły zakłady z dotychczasowego [...] i [...], w tym [...]. Ostatecznie, zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 marca 1990 r., nr 22 i zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia 17 kwietnia 1990 r., nr 174/Org/90, w wyniku podziału Przedsiębiorstwa [...], powstało przedsiębiorstwo państwowe [...]. Wobec tego Minister uznał, że wymogi z art. 200 ust. 1 u.g.n. zostały spełnione.
Dalej Minister stwierdził, że kwestią sporną w niniejszej sprawie jest natomiast to, czy uwłaszczenie nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], stanowiącej część dawnej działki nr [...], naruszało prawa osób trzecich. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 200 ust. 4 u.g.n. warunkiem niezbędnym uwłaszczenia jest również brak ziszczenia się negatywnej przesłanki, zgodnie z którą uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich. Prawa osób trzecich mają pierwszeństwo przed ukształtowaniem nowego stanu prawnego z mocy art. 200 ust. 1 u.g.n. Skoro jednak ukształtowanie nowego stanu prawnego nastąpiło w dniu 5 grudnia 1990 r., to prawa osób trzecich musiały zaistnieć przed tym dniem, lub najpóźniej w tym dniu.
Organ podniósł, że z uzasadnienia decyzji z 20 listopada 2020 r. wynika, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że teren działki nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. wchodził w skład drogi publicznej - ul. [...] w [...], objętej wówczas prawem osób trzecich, tj. zarządcy drogowego. Powyższe potwierdza znajdująca się w aktach sprawy uchwała Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 31 marca 1987 r., nr XX/161/87, w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg gminnych oraz lokalnych miejskich (Dz. Urz. Woj. [...] z 1987 r.. Nr 6, poz. 12), zgodne z którą ul. [...] w [...] została zaliczona do kategorii dróg publicznych - lokalnych miejskich oraz mapa zasadnicza, nr P.2410.2015.2274, z wkartowanymi przez geodetę uprawnionego [...] granicami działki nr [...] - według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. Z mapy tej wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła w rzeczonej dacie pas drogi publicznej - ul. [...] w [...]. W związku z powyższym, zdaniem organu, nie budzi wątpliwości fakt zajęcia nieruchomości stanowiącej działkę [...] pod drogę publiczną w dniu 5 grudnia 1990 r. Minister wyjaśnił, że zgodnie z art. 21 u.g.n. (w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 grudnia 1990 r.) zarząd gruntami zajętymi pod drogi publiczne sprawują właściwe organy drogowe. Zarząd ten wynika zatem z mocy ustawy. W związku z powyższym niemożliwe jest zatem stwierdzenie nabycia prawa użytkowania przedmiotowej nieruchomości, tj. gruntu objętego prawami osób trzecich przez przedsiębiorstwo państwową osobę prawną.
Biorąc zatem pod uwagę ww. okoliczności, Minister wskazał, że prawidłowo zostało stwierdzone w decyzji z 20 listopada 2020 r., iż decyzja uwłaszczeniowa Wojewody Katowickiego z 3 lipca 1998 r., znak: Gd.11-1/7222/778/94, w części dotyczącej działki nr [...] (powstałej z podziału działki nr [...]) zawiera wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż rażąco narusza prawo, tj. art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - z uwagi na naruszenie praw osób trzecich, tj. zarządcy drogi, którego zarząd w tym zakresie powstał z mocy prawa (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1990 r., sygn. akt III AZP 10/90, publ. OSNC 1991/4/39).
Następnie Minister podniósł, że kolejną kwestią wymagająca oceny w niniejszej sprawie jest okoliczność wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem nie stwierdza się nieważności decyzji obarczonej wadą rażącego naruszenia prawa w sytuacji, gdy zaistniały nieodwracalne skutki prawne. Nieodwracalność skutków prawnych następuje wtedy, gdy skutki prawne decyzji administracyjnej nie mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego. Jeżeli zaś organ administracji może odwrócić skutki prawne wywołane przez decyzję administracyjną dotkniętą wadą nieważności, oznacza to, iż nie mają one charakteru nieodwracalnego. Dodatkowo organ stwierdził, że pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych, występujące w art. 156 § 2 k.p.a., należy rozpatrywać wyłącznie w płaszczyźnie prawa obowiązującego, nie nawiązując do sfery faktów. Organ wskazał, że decyzja uwłaszczeniowa jest decyzją o charakterze deklaratoryjnym (potwierdza bowiem zaistnienie określonego skutku prawnego w konkretnej dacie). Niemniej jednak dopiero zaistnienie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji uwłaszczeniowej umożliwia uwłaszczonemu podmiotowi wpis prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej i powoływanie się na nie w obrocie prawnym. Skutkiem pozytywnej decyzji wydanej w oparciu o ww. art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. jest więc zarówno potwierdzenie przekształcenia, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego na rzecz uwłaszczanego podmiotu, jak również możliwość potwierdzenia nabycia ww. prawa w stosunkach zewnętrznych.
Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Minister wyjaśnił, że aktem notarialnym z 6 czerwca 1994 r., Rep. A nr [...], przedsiębiorstwo państwowe [...] została przekształcona w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, prowadzoną pod firmą o nazwie [...]. Następnie, [...] została połączona - mocą uchwały nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy [...] z dnia 12 grudnia 2006 r., Rep. A nr [...] -z Przedsiębiorstwem [...] i [...], poprzez zawiązanie spółki kapitałowej (zob. wypis KRS Nr [...]). Spółki łączące się ze sobą zostały następnie przejęte przez nową spółkę - Przedsiębiorstwo [...], która następnie zmieniała firmę na "[...] (zob. wypis KRS nr [...]). Umową sprzedaży z 12 stycznia 2015 r., Rep A nr [...] spółka "[...] sprzedała spółce [...] prawo użytkowania wieczystego m.in. działki nr [...] objętej księgą wieczystą nr [...]. Następnie umową sprzedaży z 6 listopada 2015 r., Rep. A nr [...] spółka [...] sprzedała spółce [...] prawo użytkowania wieczystego m.in działki nr [...], co potwierdza treść zupełna księgi wieczystej nr [...]. Aktualnie użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] ustanowione jest na rzecz [...] oraz [...], na mocy umowy sprzedaży z 30 grudnia 2016 r., rep. A Nr [...], co potwierdza treść księgi wieczystej nr [...].
Wobec powyższego Minister stwierdził, że w stosunku do działki nr [...] wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a, co oznacza, że organ nadzoru nie może w tej części stwierdzić nieważności decyzji Wojewody Katowickiego z 3 lipca 1998 r., znak: Gd.ll-1/7222/778/94.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego w zakresie błędnej oceny wystąpienia w przedmiotowej sprawie nieodwracalnych skutków prawnych, Minister wskazał, że pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych wielokrotnie było przedmiotem interpretacji dokonywanej przez Sąd Najwyższy oraz Naczelny Sąd Administracyjny. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 maja 1992 r., sygn. akt III AZP 4/92 (OSN CP 1992/12/211) stwierdzono, że odwracalność albo nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny (...). Decyzja wywoła wobec tego skutek prawny nieodwracalny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. W orzecznictwie od dawna uznany jest pogląd, że zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji, na podstawie której strony zawarły umowę cywilnoprawną, np. wzruszenie ostatecznej decyzji o sprzedaży nieruchomości państwowej lub o ustanowieniu użytkowania wieczystego, nie może być bezpośrednio źródłem nieważności czynności prawnej, chociaż będzie okolicznością mającą znaczenie w ocenie ważności tej czynności przez sąd (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 25 kwietnia 1964 r., III CO 12/64, OSNCP 1964, z. 12, poz. 24).
Tym samym Minister podkreślił, że skoro w niniejszej sprawie [...], ww. aktem notarialnym z 30 grudnia 2016 r., Rep. A nr [...], zbyła prawa rzeczowe do przedmiotowej działki nr [...] na rzecz osób fizycznych, to w przedmiotowej sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 158 § 2 k.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina [...], reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.
Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie;
1) prawa materialnego, tj. art. 2a ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych w zw. z art. 233 k.c., polegające na ich niezastosowaniu i pominięciu, że drogi gminne są wyłączone z obrotu prawnego i nie mogą służyć celom innym niż publiczne, a konsekwencji wszelkie czynności prawne mające za przedmiot obrót takimi nieruchomościami są nieskuteczne;
2) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 2 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji) poprzez jego zastosowanie i uznanie, iż decyzja Wojewody Katowickiego z 3 lipca 1998 r., znak: Gd.11-1/7222/778/94, wywołała nieodwracalne skutki prawne w sytuacji, gdy czynności prawne mające za przedmiot użytkowanie wieczyste działki [...] pozbawione były skutków rzeczowych - jako konsekwencja naruszenia opisanego w pkt 1;
3) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 20 listopada 2020 r., znak: DO-II.7610.574.2019.KC w sytuacji, gdy decyzja ta powinna podlegać zmianie z uwagi na naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, tożsamych ze wskazanymi w pkt 1) i 2) - jako konsekwencja naruszeń opisanych w pkt 1 i 2.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji Ministra z 20 listopada 2020 r. a także o zasądzenie na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z argumentacją jak w zaskarżonej decyzji.
Pismem procesowym z 31 maja 2022 r. uczestniczka postępowania [...] (współużytkownik wieczysty m.in. działki nr [...]), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 137, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, zdaniem Sądu, skarga jest niezasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z 26 sierpnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 20 listopada 2020 r., którą organ stwierdził, że decyzja Wojewody Katowickiego z 3 lipca 1998 r. (sprostowana postanowieniem z 30 lipca 1998 r.), w części stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], obręb [...], oznaczonego aktualnie jako działka nr [...] o pow. 1729 m2 (powstałej z podziału działki nr [...]), została wydana z naruszeniem prawa.
Postępowanie nieważnościowe w przedmiotowej sprawie zostało zainicjowane przez Prezydenta Miasta [...], reprezentującego gminę miejską [...]. Gmina wniosła również skargę na decyzję Ministra podnosząc, że w pełni podziela stanowisko organu co do wydania decyzji uwłaszczeniowej z rażącym naruszeniem prawa, nie zgadza się jednak z tym, iż organ uznał brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji (pomimo jej kwalifikowanej wady) z uwagi na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych i stwierdził wydanie decyzji uwłaszczeniowej z naruszeniem prawa. Za nieodwracalne skutki prawne organ uznał okoliczność, że doszło do cywilnoprawnego obrotu prawem użytkowania wieczystego nieruchomością.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że przepis art. 156 § 2 k.p.a. (obowiązujący na dzień wydania decyzji z 20 listopada 2020 r.) stanowi, że "Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne." Przepis ten zawiera zatem dwie negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji: upływ czasu (10 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji) i nieodwracalne skutki prawne. Negatywna przesłanka związana z upływem czasu odnosi się do przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7. Upływ czasu nie stanowi zatem negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, w przypadkach określonych w art. 156 § 1 pkt 2, 5 i 6. Nieodwracalne skutki prawne kontrolowanej decyzji stanowią natomiast negatywną przesłankę stwierdzenia jej nieważności w każdym przypadku, o jakim mowa w art. 156 § 1 k.p.a.
Podstawę materialnoprawną kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji Wojewody z 3 lipca 1998 r. stanowi art. 200 ust. 1 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych i komunalnych osób prawnych oraz Banku Gospodarki Żywnościowej, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się własnością tych osób.
Z kolei, § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie i użytkowaniu przewiduje, że właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych osób prawnych, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów wskazanych w tym przepisie, w tym - na podstawie decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością (pkt 6). Minister ustalił w niniejszym postępowaniu, że decyzją Urzędu Miejskiego w [...] Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z 27 sierpnia 1986 r., nr G-8224/83/86, ustalone zostały opłaty za zarząd nieruchomością oznaczoną m.in. jako działka nr [...] przez [...] i [...].
Sąd akceptuje ustalenia organu nadzoru zarówno co do wystąpienia rażącego naruszenia prawa w odniesieniu do części decyzji Wojewody Katowickiego 3 lipca 1998 r. (tj. art. 200 ust. 4 u.g.n.), jak i stanowisko co do orzeczenia o jej wydaniu z naruszeniem prawa z uwagi na nieodwracalne skutki prawne (art. 158 § 2 k.p.a.).
W sytuacji bowiem, gdy jak wykazał Minister, części działki nr [...] (obecnie działka nr [...]) była w dniu 5 grudnia 1990 r. zajęta pod drogę publiczną – [...] (co potwierdza uchwała Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 31 marca 1987 r., nr XX/161/87, w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg gminnych oraz lokalnych miejskich oraz mapa zasadnicza sporządzona przez geodetę uprawnionego - według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r.) to prawidłowo organ nadzoru wywiódł, że zostały naruszone prawa osób trzecich (art. 200 ust. 4 u.g.n.). Zgodnie bowiem z art. 21 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 grudnia 1990 r.) zarząd gruntami zajętymi pod drogi publiczne sprawują organy drogowe.
Jednocześnie jednak, z uwagi na udokumentowany fakt dokonania wielu czynności cywilnoprawnych w odniesieniu do spornej działki (o których wspomina organ nadzoru), po wydaniu przez Wojewodę Katowickiego decyzji z 3 lipca 1998 r., oczywistym jest, że wywołało to nieodwracalne skutki prawne. Ocenę organu nadzoru w tym zakresie (nieodwracalnych skutków prawnych) i użyte na tę okoliczność przez organ nadzoru argumenty Sąd podziela w całości, a więc nie ma potrzeby ich powielania.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.
Zwrot kosztów postępowania przysługuje skarżącemu tylko w razie uwzględnienia skargi przez sąd (art. 200 p.p.s.a.). Wniosek profesjonalnego pełnomocnika uczestnika postępowania w tym zakresie pozbawiony jest jakichkolwiek podstaw prawnych.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnymi nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 1842).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI