I SA/Wa 2066/23

I SA/Wa 2066/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Monika Sawa
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania M. S., decyzją z [...] września 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Decyzją z [...] maja 2023 r. Burmistrz [...] odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. W decyzji organ powołał się na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2023 r. poz. 390) - dalej jako "ustawa". Organ wskazał, iż z treści orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydanego [...] września 2007 r. wynika, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, co w ocenie organu determinuje niemożność przyznania świadczenia.
W przewidzianym ustawowo terminie skarżąca złożyła odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wskazując, że data powstania niepełnosprawności nie powinna mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie.
W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z [...] lipca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium wskazało na potrzebę w szczególności ustalenia, czy w okolicznościach sprawy zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem wnioskodawczyni.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z [...] sierpnia 2023 r. ponownie odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Organ powołał się na tożsamą podstawę odmowy przyznania świadczenia natomiast uzupełnił postępowanie dowodowe o wywiad w miejscu sprawowania opieki, który wykazał, iż opieka ta jest sprawowana każdego dnia w zakresie wykluczającym podjęcie zatrudnienia. Organ ustalił również, iż wnioskodawczyni nie zamieszkuje z ojcem, jednakże w miejscu zamieszkania ojca są zainstalowane kamery, które w przypadku potrzeby umożliwiają wnioskodawczyni szybkie dotarcie na miejsce.
W przewidzianym ustawowo terminie wnioskodawczyni złożyła odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia.
Decyzją z [...] września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób potwierdzić istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Z akt sprawy wynika, że zainteresowana była nieaktywna zawodowo od 1996 r. Nadto jak sama wskazała w treści oświadczenia z [...] lipca 2023 r. zaprzestanie aktywności zawodowej było decyzją podjętą wspólnie z mężem, związaną z opieką nad dziećmi. Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnych dowodów na to, że kiedykolwiek po 1996 r. podejmowała próby aktywności zawodowej lub była gdziekolwiek zatrudniona.
Kolegium wskazało również, iż sama wnioskodawczyni przyznała, że w 2020 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem pobierała jej siostra, która jednak musiała pójść do pracy. Zainteresowana nie dostarczyła jakichkolwiek dowodów na to, że w tym okresie, mając możliwość zatrudnienia, podejmowała takie próby.
Również ta okoliczność w połączeniu z brakiem jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez okres 27 lat od 1996 r. do 2023 r. potwierdza, w ocenie Kolegium, iż niepodejmowanie zatrudnienia było swoistym wyborem zainteresowanej i nie może być łączone z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem w rozumieniu przepisów ustawy. Zdaniem Kolegium żadnych dowodów na tezy przeciwne nie zawierają również wywody odwołania.
Stosownie do treści art. 17 ust .1 ustawy: 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będące/ rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności 5) jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium wskazało, iż przepisy ustawy nie ograniczają możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego do sytuacji, w której wnioskodawca pracuje, a następnie formalnie rezygnuje z pracy na rzecz sprawowania opieki. Ustawodawca wprost dopuszcza takie stany faktyczne, w których wnioskodawcy nie podejmują zatrudnienia (pomimo posiadanych ku temu formalnie możliwości i kwalifikacji) ze względu na to, że sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze uniemożliwiającym zatrudnienie.
Jednakże w niniejszej sprawie – w ocenie Kolegium - brak zatrudnienia jest w sytuacji zainteresowanej praktycznie stanem stałym, niezmieniającym się od 1996 r. Nie jest zatem wiarygodne i możliwe do przyjęcia, iż chęć podjęcia pracy pojawiła się dopiero w związku ze złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do kwestii daty powstania niepełnosprawności jako podstawy odmowy przyznania świadczenia Kolegium zaznaczyło, iż nie podziela poglądów organu I instancji w tej materii. W okolicznościach sprawy obowiązkiem organów administracji jest uwzględnienie wyjątkowo jednolitego i ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych w tej materii przemawiającego na korzyść wnioskodawczyni.
Kolegium ponownie podkreśliło, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało istnienia związku pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Potwierdzeniem powyższego jest również najnowsze orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące, że nie jest wystarczające ustalenie, że wnioskodawca rzeczywiście nie podejmuje pracy zawodowej. Konieczne do należytego rozstrzygnięcia sprawy jest wykazanie związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną. Związek ten nie może być wywodzony wyłącznie z zakresu koniecznej opieki wynikającej z orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności lub z oświadczenia samego wnioskodawcy.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2023 r. skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem S. D..
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane to, że S. D. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym na stałe i że wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej.
Poza sporem jest również to, że M. S. należy do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, ponieważ jest córką S. D. na której – zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca.
W sprawie brak dowodu na to, że M. S. należy do grona osób, o których mowa w art. 3 pkt 21 ustawy.
Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżonej decyzji, że decyzja Burmistrza [...] z [...] sierpnia 2023 r. jest wadliwa z tego powodu, że odmawia M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej.
Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym.
Nie jest w sprawie sporne pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] i Burmistrzem [...], a M. S., że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem jest długotrwały, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 ustawy.
Jeżeli chodzi o to zagadnienie trzeba wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna).
Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna, które z założenia sprawowane są razem z innymi osobami.
Trzeba wskazać, że oś sporu pomiędzy SKO w [...], a M. S. koncentruje się na tym, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej/nie podejmowała pracy zarobkowej i czy miało to bezpośredni związek z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad S. D..
Trafnie uznało Kolegium, że postępowanie dowodowe wykazało, że skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej w latach 90-tych XX w. (w 1996 r.). W okresie od 5 stycznia 1996 r. do 11 marca 1997 r. skarżąca pobierała zasiłek dla bezrobotnych.
Sama skarżąca podała, że powodem rezygnacji jej z pracy zarobkowej była jej decyzja uzgodniona z małżonkiem. Oboje podjęli decyzję, że M. S. wycofa się z aktywności zawodowej i zajmie się wychowaniem trójki dzieci, natomiast mąż J. S. będzie aktywny zawodowo.
Niepełnosprawność S. D. w stopniu znacznym istnieje od [...] czerwca 2004 r. (orzeczenie z [...] września 2007 r. nr [...]). Z symboli niepełnosprawności wskazanych w tymże orzeczeniu wynika, że ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności dotyczy chorób [...] i chorób [...]. Ustalony w orzeczeniu znaczny stopień niepełnosprawności nie jest wynikiem choroby Alzheimera, która jest chorobą o podłożu neurodegeneracyjnym. Ojcem skarżącej od 2020 r. opiekowała się jej siostra B. G.. M. S. opiekowała się natomiast matką, z uwagi na jej chorobę [...]. Matka skarżącej zmarła w 2022 r. Jak twierdzi M. S. po śmierci matki opiekę nad ojcem sprawuje skarżąca, ponieważ siostry są aktywne zawodowo.
Zatem rację ma organ odwoławczy argumentując, że M. S. nie zrezygnowała w 1996 r. z pracy zarobkowej celem opieki nad ojcem. Powody tej rezygnacji wskazano wyżej i nie pozostają one w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością opieki nad ojcem skarżącej. Rezygnacja z pracy zarobkowej podyktowana była chęcią opieki nad trójką dzieci.
Zgodzić należało się z Kolegium, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dowodzi tego, że M. S. (wykonująca w latach 80-tych i 90-tych zawód księgowej) czyniła w ostatnim czasie próby podejmowania pracy zarobkowej, mimo, że w odwołaniu z 6 czerwca 2023 r. oświadczyła, że od kilku lat nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Nie jest zatem możliwe do przyjęcia, iż chęć podjęcia pracy u skarżącej pojawiła się w nieodległym odcinku czasowym przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Sądu za prawidłowością stanowiska SKO w [...] przemawia także to, że M. S. opiekuje się niewątpliwie ojcem w sposób długotrwały, ale nie jest to opieka stała w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.
Z akt sprawy wynika, że M. S. nie zamieszkuje z ojcem, lecz z mężem J. S.. Ma dwie siostry pracujące zawodowo – B. G. i A. S.. Z tym, że B. G. zamieszkuje pod tym samym adresem, co S. D. ([...]). Z aktualizacji wywiadu środowiskowego z [...] maja 2023 r. wynika, że M. S. w nocy sprawuje opiekę nad ojcem wspólnie z dwiema siostrami. Z odwołania z [...] czerwca 2023 r., oświadczenia z [...] lipca 2023 r. i skargi wynika, że "główny" ciężar opieki nad ojcem spoczywa na skarżącej.
Zatem skarżąca w opiece nad ojcem pełni w gronie rodzeństwa niewątpliwie rolę wiodącą i na niej spoczywa największy zakres obowiązków opiekuńczych. Jednakże opieka ta nie ma charakteru wyłącznego i stałego. Skarżąca jako osoba niepracująca zawodowo niewątpliwie istotny czas poświęca na aktywność w swoim gospodarstwie domowym w [...] przy ul. [...], skoro jej mąż jest aktywny zawodowo. W opiece nad ojcem niewątpliwie pomagają skarżącej w pewnym zakresie jej siostry, w tym B. G., gdy nie jest aktywna zawodowo (np. w dni powszednie po południu i wieczorem, w dni wolne od pracy), skoro zamieszkuje (siostra) pod tym samym adresem, co S. D.. W porach nocnych w opiece nad ojcem skarżącej pomagają obie siostry, co sama oświadczyła pracownikowi socjalnemu.
W niniejszej sprawie M. S. wykazała zatem, że sprawuje tzw. współopiekę nad ojcem ze swoimi siostrami, a więc nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad S. D., ponieważ jej opieka ma charakter długotrwały, ale nie stały i wyłączny, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 ustawy.
Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] prawidłowo uznało, że M. S., w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, nie spełniała przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczącej rezygnacji, czy niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad ojcem S. D.. Dodatkowo materiał dowodowy sprawy dowodzi tego, że decyzja organu odwoławczego jest zgodna z prawem – art. 17 ust. 1 ustawy bowiem opieka sprawowana przez M. S. nad ojcem ma charakter tzw. współopieki, tzn. skarżąca w tej opiece ma rolę wiodącą, ale nie sprawuje tej opieki wyłącznie samodzielnie i nieprzerwanie (jest ona dzielona czasowo i co do zakresu obowiązków pomiędzy siostry).
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.