I SA/WA 2066/04

I SA/Wa 2066/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Lech
Anna Łukaszewska-Macioch /przewodniczący/
Jerzy Siegień /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Sygn. powiązane
I OSK 300/06 - Wyrok NSA z 2007-01-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch sędzia NSA Anna Lech asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Bożena Dąbkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2005 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie przyznania użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] października 2004 r., po rozpatrzeniu zażalenia S. M. na postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2004 r. zawieszające z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia wniosku S. M. o ustanowieniu prawa własności czasowej do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] ozn. hip. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i w tym zakresie rozstrzygnęło sprawę co do istoty.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. orzekając w drugiej instancji zawiesiło postępowanie administracyjne w sprawie rozpoznania wniosku S. M. z dnia 18 września 1948 r. - w miejsce którego w ramach sukcesji spadkowej wstąpił A. M. - złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w W. przy ul.[...], do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania w prawem przepisanej formie. Organ drugiej instancji wezwał ponadto A. M. do wystąpienia w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania postanowienia, do właściwego sądu powszechnego, z wnioskiem o uznanie skuteczności na obszarze Polski, aktu prawnego wydanego przez [...] Sąd [...] Stanu [...] w C. z dnia [...] czerwca 1990 r. dotyczącego nabycia spadku po C. P.
W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] października 2004 r. organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w W. - oddziału Ksiąg Wieczystych z dnia 8 września 1948 r. nr [...], tytuł własności nieruchomości [...] nr hip. [...] był wpisany na S. M. i K. M. w częściach równych niepodzielnie. Jak wynika z akt sprawy, jeden z właścicieli – S. M. - złożył w imieniu swoim i brata, wniosek z dnia 18 września 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej z zachowaniem terminu przewidzianego dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1958 r. odmówiono dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu, wobec przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego tej nieruchomości pod społeczne budownictwo mieszkaniowe.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego W. z dnia [...] czerwca 1997 r. (sygn. akt [...]) spadek po S. M. nabyła żona A. M. i syn – A. M. Natomiast postanowieniem z dnia [...] marca 1995 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w W. stwierdził, że spadek po A. M. nabył A. M. w całości.
Działając na wniosek A. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2001 r. stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. , wskazując błędnie jako datę orzeczenia [...] sierpnia 1953 r. zamiast [...] sierpnia 1958 r.
Oceniając prawidłowość postępowania organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że podstawową kwestią, wymagającą wyjaśnienia w rozpatrywanej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy dla skuteczności na terenie Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego przez zagraniczny sąd potrzebne jest jego uznanie przez sąd polski. Zgodnie z art. 1145 § 1 k.p.c. skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski. Zgodnie zaś z art. 1145 § 2 k.p.c., nie wymagają uznania prawomocne orzeczenia sądu zagranicznego w sprawach niemajątkowych obywateli obcych, wydane przez sąd właściwy według ich prawa ojczystego, chyba że orzeczenie takie ma być podstawą zawarcia związku małżeńskiego albo stanowić podstawę wpisu w księdze stanu cywilnego, w księdze wieczystej lub innym rejestrze.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku jest orzeczeniem, które nie nadaje się do wykonania w drodze egzekucji. Postanowienie takie ma charakter materialnoprawny i stwierdza fakt przejścia praw i obowiązków spadkodawcy na spadkobiercę. W prawie polskim postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku spełnia funkcje legitymacyjne. Wobec osoby trzeciej, spadkobierca może udowodnić swoje następstwo prawne po spadkodawcy jedynie stwierdzeniem nabycia spadku. Ponadto z uwagi na to, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stwierdza przejście masy spadkowej ze spadkodawcy na spadkobiercę, a także fakt, że do spadku wchodzą prawa i obowiązki majątkowe (art. 922 k.c.), majątkowy charakter sprawy spadkowej nie może budzić żadnych wątpliwości. Powyższa kwalifikacja postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku sądu zagranicznego przesądza o tym, że postanowienie takie wymaga uznania przez sąd polski.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. sprostowało oczywistą omyłkę, co do daty powołanego w decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2001 r. orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. Jedna z przyczyn zawieszenia postępowania wskazana przez organ pierwszej instancji w sentencji postanowienia z dnia [...] czerwca 2004 r. przestała więc istnieć. Wobec powyższego organ drugiej instancji uznał za zasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia i dokonanie zmiany jego sentencji.
Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. z dnia [...] października 2004 r. złożył A. M. , wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 1145 k.p.c. przez jego zastosowanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak wcześniej organ I instancji, dokonało zdaniem skarżącego błędnej oceny stanu faktycznego i prawnego przez przyjęcie, że zachodzi konieczność uznania przez sąd polski wydanego przez sąd zagraniczny postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Stanowisko takie nie jest zasadne. Treść art. 1145 § 2 k.p.c. wskazuje, jakie prawomocne orzeczenia sądu zagranicznego nie wymagają dla swego uznania przeprowadzenia postępowania oraz wydania przez sąd stosownego postanowienia, a uznanie tych orzeczeń następuje niejako automatycznie. Postępowanie spadkowe było przeprowadzone przez Konsulat RP w C., który z urzędu badał legitymację skarżącego do ubiegania się o spadek. Ewentualne natomiast niejasności w tej kwestii organy administracji obu instancji powinny, działając z urzędu, rozstrzygnąć zwracając się o wyjaśnienia np. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
Skarżący wskazał, że nie do przyjęcia jest również stwierdzenie, iż przedmiotowa sprawa dotyczyła nabycia praw spadkowych po osobie, której podstawowe dane osobowe nie odpowiadają danym dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości. C. P. (tzn. K. M. z matki P.) to niewątpliwie K. P. Stopień pokrewieństwa między spadkodawcą a spadkobiercą jest bowiem explicite zawarty w [...] postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku. Dodatek "P." jedynie uściśla określenie osoby przez podanie nazwiska rodowego matki, co należy zestawić ze świadectwem urodzenia spadkodawcy. Stryj skarżącego K. przyjmując obywatelstwo [...] przyjął również miejscową pisownię swojego imienia – C., co nie oznacza jednak zmiany imienia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało swoje dotychczasowe argumenty i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga wniesiona w rozpatrywanej sprawie nie jest uzasadniona. Organ drugiej instancji prawidłowo ustalił, że niezbędne jest uznanie skuteczności na obszarze Polski, aktu prawnego wydanego przez [...] Sąd [...] Stanu [...] w C. z dnia [...] czerwca 1990 r., dotyczącego nabycia spadku po C. P.
Stosownie do art. 1145 k.p.c., skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski. Nie wymagają uznania, prawomocne orzeczenia sądu zagranicznego w sprawach niemajątkowych obywateli obcych, wydane przez sąd właściwy według ich prawa ojczystego, chyba że orzeczenie takie ma być podstawą zawarcia związku małżeńskiego albo stanowić podstawę wpisu w księdze stanu cywilnego, w księdze wieczystej lub innym rejestrze w Polsce.
Przed dokonaniem analizy powyższego przepisu niezbędnej jest ustalenia czy sprawa spadku po C. P. nie należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej. W myśl art. 1108 k.p.c., do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci miał obywatelstwo polskie lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, zamieszkiwał w Polsce. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli śmierć obywatela polskiego nastąpiła w Polsce.
Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą również sprawy o prawa rzeczowe i o posiadanie nieruchomości położonej w Polsce, jak również ze stosunku najmu lub dzierżawy takiej nieruchomości, z wyjątkiem spraw o czynsz. Wyłączność ta obejmuje także inne sprawy w takim zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy nieruchomości położonej w Polsce. Rozpoznaniu przez sądy polskie nie podlegają sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej za granicą (art. 1102 k.p.c.).
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sprawa spadkowa po C. P. nie należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej. Przesłanką przyjęcia jurysdykcji koniecznej sądu polskiego w sprawie spadkowej jest ustalenie, że spadkobierca jest obywatelem polskim, nie może stwierdzić praw do spadku przed sądem ojczystym spadkodawcy oraz ruchomości znajdują się na obszarze Polski (por. postanowienie SN z dnia 5 sierpnia 1999 r., II CKN 444/99; OSNC 2000/2/41).
Z aktu prawnego wydanego przez [...] Sąd [...] Stanu [...] w C. z dnia [...] czerwca 1990 r. dotyczącego nabycia spadku po C. P. wynika, że posiadał on obywatelstwo [...] i zmarł w C. [...] lipca 1989 r., a w skład spadku nie wchodzą ruchomości znajdujące się na obszarze Polski oraz prawa rzeczowe na nieruchomości położonej w Polsce. Sprawą o prawo rzeczowe nie jest natomiast sprawa z wniosku S. M. i K. M. o ustanowieniu prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) nieruchomości [...] położonej przy ul.[...], ozn. hip. Nr [...] (por. postanowienie SN z dnia 9 sierpnia 2000 r., I CKN 804/00 lex nr 51836).
W świetle powyższych ustaleń należy przyjąć, że stosownie do art. 1145 k.p.c., skuteczność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej aktu prawnego wydanego przez [...] Sąd [...] Stanu [...] w C. z dnia [...] czerwca 1990 r. dotyczącego nabycia spadku po C. P. , zależy od uznania go przez sąd polski. Do aktu tego nie odnoszą się bowiem, jak trafnie przyjął organ drugiej instancji, wyłączenia, o których mowa w art. 1145 k.p.c., nie dotyczy on bowiem spraw niemajątkowych.
Zasadnie wiec organy orzekające w sprawie zawiesiły postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku S. M. i K. M. z dnia 18 września 1948 r., złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Wprawdzie organ drugiej instancji niewłaściwie wskazał, że zawieszenie postępowania następuje do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania, nie miało to jednak wpływu na prawidłowość zawieszenia postępowania. Z punktu II zaskarżonego postanowienia oraz jego uzasadnienia wynika bowiem jednoznacznie, że ustalenia stron przedmiotowego postępowania dokona organ pierwszej instancji, po rozstrzygnięciu zagadnienia wstępnego, tj. uznania przez właściwy sąd powszechny skuteczności na obszarze Polski, aktu prawnego wydanego przez [...] Sąd [...] Stanu [...] w C. z dnia [...] czerwca 1990 r.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.