I SA/Wa 2064/18

I SA/Wa 2064/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Elżbieta Sobielarska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2404/19 - Wyrok NSA z 2022-11-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1851
art. 1 ust. 1,2,3, art.25 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7,aert. 77 par. 1, art. 107 par. 1, art. 76 par. 1, art.80, art. 10 par. 1 , art. 89 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez J. M. od decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r., zmieniającej decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r.
i ustalającej, ze świadczenia wychowawcze wypłacone na dzieci: A. V., O. V., M. V., X. M. oraz T. M., wypłacone w okresie od 1 lipca 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. oraz od dnia 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 32.500,00 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami, przywróciło termin do złożenia odwołania oraz utrzymało powyższą decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:
Na wniosek J. M., decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r. Prezydent [...] przyznał świadczenie wychowawcze na dzieci: A. M., O. M., M. M., X. M. oraz T. M. Wnioskodawca podał, że zamieszkuje wraz z dziećmi
w [...] przy ul. [...] m [...]. W dniu [...] września 2017 r. Urząd Dzielnicy
[...] zwrócił się do OPS Dzielnicy [...] z wnioskiem
o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w zakresie wspólnego zamieszkiwania
i sprawowania opieki nad dziećmi. W związku z nieobecnością J. M., wywiad nie został przeprowadzony.
Dalsze postępowanie, w trakcie którego J. M. złożył stosowne oświadczenia, wykazało, że od września do marca każdego roku zamieszkuje on wraz z dziećmi na terytorium M. i w tym okresie synowie A., S. oraz O. uczęszczają do szkoły [...]. Podczas pobytu w Polsce nie mieszkają w [...] z uwagi na fakt, iż w tym lokalu zamieszkują rodzice wnioskodawcy, a w [...], gdzie rodzina wynajmuje mieszkanie. W tym czasie dzieci uczęszczają do szkoły [...] w [...]. W toku postępowania organ
I instancji ustalił m.in., że A. M. był uczniem [...] Szkoły Podstawowej w [...] w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. oraz od 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. Prezydent [...] ustalił również, że Polska nie ma zawartej dwustronnej umowy zabezpieczeniu społecznym z M.
W konsekwencji dokonanych ustaleń Prezydent [...] decyzją
nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r., zmienił decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r. przyznającą świadczenie wychowawcze i uznał, że świadczenie wychowawcze przysługiwało w okresie między 1 kwietnia 2016 r., a 30 czerwca 2016 r. i od 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. oraz ustalił, że świadczenie wychowawcze wypłacone na dzieci: A. M., O. M., M. M., X. M. oraz T. M., wypłacone
w okresie 1 lipca 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. oraz od dnia 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 32.500 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi
i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Organ wskazał, że warunkiem przysługiwania przedmiotowego świadczenia wychowawczego jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres jego otrzymywania chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronnie umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Od przedmiotowej decyzji odwołanie złożył J. M. Wskazał, że organ błędnie uznał, że wyłącznie w tych datach przebywał wraz z dziećmi w Polsce. Powołał się na m.in. na definicję miejsca zamieszkania, o której mowa w art. 26 § 1 k.c. oraz przepisy podatkowe, zgodnie z którymi za osobę mieszkającą w Polsce uważa się osobę fizyczną, która posiada w Polsce centrum interesów życiowych lub przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w ciągu roku. Skarżący wskazał, że jest na stałe zatrudniony w Polsce, posiada tutaj lokal w [...], w którym mieszkają rodzice oraz nieruchomość budowlaną w [...], na którą otrzymał pozwolenie na budowę domu jednorodzinnego. Skarżący podkreślił, że centrum jego aktywności życiowej pozostaje w Polsce, natomiast dzieci z uwagi na związki rodzinne z M. (matka dzieci jest narodowości m.) przebywają tam okresowo. W czasie gdy przebywają w Polsce, mieszkają z ojcem i uczęszczają do polskiej szkoły. Wraz z odwołaniem strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania z uwagi na wysłanie decyzji pod inny adres korespondencyjny.
W pierwszej kolejności Kolegium rozpatrzyło wniosek J. M.
o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywróceniu terminu do złożenia prośby przewidzianej
w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3).
Jak wynika z akt, prośba o przywróceniu terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r., została złożona w terminie określonym w art. 58 § 1 k.p.a.
Równocześnie Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie wnioskodawca uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W tej sytuacji Kolegium uznało wniosek o przywrócenie terminu za zasadny.
Rozpatrując odwołanie merytorycznie organ podniósł, że;
Zgodnie z dyspozycją art. 4 ust. 2 pkt 1, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt
i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe
o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (ust. 3).
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia uprawnień do świadczenia wychowawczego z uwagi na wątpliwość organu I instancji co do zamieszkiwania na terytorium Polski dzieci odwołującego się w okresie pobierania świadczenia wychowawczego.
W ocenie Kolegium przywołane przez skarżącego argumenty nie mają znaczenia w sprawie. Ustawa wyraźnie stanowi, że prawo do świadczeń mają osoby zamieszkujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie, w jakim świadczenie jest pobierane.
W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (sygn.
II SA/Łd 563/17) z dnia 12 października 2017 r. sąd wskazał, że kwestię zamieszkiwania reguluje art. 25 K.c., jako miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. "Miejsce zamieszkania" jest zatem konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Powszechnie przyjmuję się, że oba te elementy muszą występować łącznie. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy zatem ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. O miejscu zamieszkania rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania.
Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie deklarowanemu przez skarżącego zamiarowi stałego pobytu jego dzieci na terenie Polski w okresie od września do marca nie towarzyszy faktyczny pobyt w tym czasie w kraju, co powoduje, że nie może być mowy o zamieszkiwaniu w tym okresie w Polsce. Skarżący neguje ustalenia dokonane przez organ I instancji w zakresie faktycznego przebywania dzieci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jedynie w tym okresie wyłącznie na podstawie zaświadczenia z [...] szkoły podstawowej, jednak Kolegium zwracało się do skarżącego o przedstawienie dokumentów mogących potwierdzić, że dzieci przebywały na terenie Polski również w innych okresach niż to wynika z zaświadczenia ze szkoły. Dowodem takim mogły być np. bilety lotnicze, adnotacje w paszportach itd. W odpowiedzi strona poinformowała, że nie dysponuje żadnymi dowodami, z których wynikałoby coś przeciwnego niż to ustalił organ I instancji.
W tej sytuacji Kolegium zmuszone było oprzeć się na dowodach zgormadzonych przez Prezydenta [...], z których wynika, że faktycznie dzieci, na które skarżącemu przyznane zostało świadczenie wychowawcze, nie przebywały w Polsce w całym okresie, za jaki nastąpiła wypłata świadczenia.
Stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.
Za nienależne pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:
świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenia była pouczona o braku prawa do jego pobierania;
świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów
o utracie i uzyskaniu dochodu – po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;
świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia
w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;
świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;
świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania
i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;
świadczenie wychowawcze wypłacane osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.
Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa
w ust. 2 pkt 1-3 i 5 naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.
Organ podniósł, że strona była pouczona co do konieczności zgłaszania wszystkich zmian stanu faktycznego, mających wpływ na uprawnienie do świadczenia wychowawczego, co powoduje, że wypłacone świadczenie spełnia warunek świadczenia nienależnie pobranego, które zgodnie z ustawą podlega zwrotowi.
W świetle powyższego Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa i brak jest podstaw do jej uchylenia bądź zmiany.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia
[...] sierpnia 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. M. zarzucając jej:
naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i w zw. Z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia okoliczności potwierdzających fakt przysługiwania skarżącemu świadczenia wychowawczego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
naruszenie art. 7 w zw. z art. 76 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności dokumentom potwierdzającym prawo skarżącego do pobierania świadczenia wychowawczego pomimo, iż dokumenty zgromadzone w trakcie postepowania mającą moc dokumentów urzędowych, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności zamieszkiwania skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres
w jakim ma otrzymywać świadczenie wychowawcze za nieudowodnione, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnienie dlaczego organ uzależnił prawo skarżącego do pobierania świadczenia wychowawczego od konieczności zamieszkiwania dzieci skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
naruszenie art.10 § 1 w zw. z art. 89 § 1 k.p.a. poprzez niewyznaczenie przez organ rozprawy, pomimo złożenia przez skarżącego wniosku i przytoczenia przez niego istotnych i ważnych powodów wskazujących na jego zasadność, przez co organ uniemożliwił skarżącemu wzięcie czynnego udziału w sprawie, czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym studium postepowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
naruszenie art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw
i przesłanek utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2018 r. ustalającej, że świadczenia wychowawcze na dzieci skarżącego, wypłacone w okresie od dnia
1 lipca 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. oraz od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia
30 września 2017 r. w łącznej kwocie 32.500,00 zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi, wraz z odsetkami, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r., przyznającej wnioskodawcy prawo do świadczenia wychowawczego na kolejne dzieci, tj. A. M., O. M., M. M., X. M. i T. M. oraz decyzji z nią sprzecznej, tj, decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r.;
naruszenie art. 107 § 2 i 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji z dnia [...] sierpnia 2018 r. ([...]), z którego nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia wydanie, w analogicznych sytuacjach, dwóch sprzecznych ze sobą decyzji;
naruszenie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. w sytuacji, gdy prawidłowym było uchylenie przedmiotowej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
oraz naruszenie prawa materialnego tj:
naruszenie art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa
w wychowaniu dzieci poprzez błędną jego wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, iż wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci, tj. A. M., O. M., M. M., X. M. oraz T. M. w okresach od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. oraz od dnia
1 lipca 2017 r. do dnia 30 września 2017 r., podczas gdy poczynione w tym zakresie ustalenia stanu faktycznego jednoznacznie wskazują, że prawo takie wnioskodawca posiada, co miało wpływ na wynik sprawy;
naruszenie art. 25 ust. 1 ustawy przez jego niewłaściwie zastosowanie wobec skarżącego polegające na uznaniu, iż skarżący jest osobą, która pobrała nienależne świadczenie, podczas, gdy ze zgromadzonego w trakcie postępowania materiału dowodowego wynika, iż skarżący spełnia przesłanki wskazane w art. 1 ust. 3 ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy, wnosząc
o stwierdzenie jej nieważności, a w przypadku uznania że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności o jej uchyleniu oraz o zobowiązaniu organu na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. do wydania w terminie 30 dni decyzji ustalającej, że świadczenia wychowawcze na dzieci skarżącego wypłacone w okresie od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. oraz od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 32.500,00 zł nie są świadczeniami nienależnie pobranymi i nie podlegają zwrotowi.
W uzasadnieniu skarżący odniósł się szczegółowo do powyższych zarzutów między innymi wskazał na bliskie i silne związki swoich dzieci z polską rodziną, szczególnie dziadkami (rodzicami skarżącego), szkołą, do której uczęszczają, rówieśnikami z podwórka i ze szkoły. Związki te są ponadto w pełni aprobowane i troskliwe podtrzymywane również przez ich matkę – S. V., [...]. Skarżący podniósł, iż wszystkie jego dzieci są obywatelami polskimi, posiadają polskie paszporty, znają język polski (oczywiście z wyjątkiem najmłodszych bliźniaków – ur. we wrześniu 2015 r.), czują się Polakami i Polskę traktują jak swoją ojczyznę.
Natomiast z faktu niezamieszkiwania w wybranych okresach dzieci skarżącego
w Polsce organ wyprowadził zdaniem skarżącego błędny wniosek iż w tych okresach nie przysługuje mu prawo do świadczenia wychowawczego. Zdaniem skarżącego wniosek taki jest także nielogiczny, sprzeczny z wolą ustawodawcy, a przede wszystkim nie znajduje pokrycia w ustawie. Fakt zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dzieci skarżącego jest bowiem irrelewantny z punktu widzenia przesłanek uzyskania przez skarżącego prawa do świadczenia wychowawczego, które zostały przez ustawodawcę wprost wskazane w art. 1 ust. 3 ustawy. Zdaniem skarżącego konieczność zamieszkiwania wraz z członkami rodzin osób uprawnionych do otrzymywania świadczenia wychowawczego dotyczy bowiem wyłącznie cudzoziemców, nie zaś obywateli Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy). Charakter pracy skarżącego (jest zatrudniony w biurze podroży) wymaga jego okazjonalnych wyjazdów poza granice Rzeczypospolitej Polskiej, podejmowania pracy w charakterze pilota wycieczek, a nawet jako krótkotrwałego rezydenta, obsługującego turystów przebywających na terenie M. i innych krajów [...]. Jednak, krótkotrwałe wyjazdy zagraniczne skarżącego nie są związane z zamiarem jego stałego w nich pobytu ani budowania trwałych związków z żadnym z krajów, w których okazjonalnie i czasowo przebywa. Polska bowiem, jak usiłował wykazać skarżący w trakcie postepowania przed organem i podnosi również w niniejszej skardze, jest jedyną ojczyzną skarżącego i krajem, w którym znajduje się centrum jego aktywności życiowej i zawodowej oraz miejscem, z którym skarżący wiąże swoją i swojej rodziny przyszłość.
Zdaniem skarżącego organ zamiast skupić się na skarżącym, jako osobie wyłącznie uprawnionej do pobierania świadczenia wychowawczego, ograniczając się do badania faktu jego zamieszkiwania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej w kontekście regulacji z art. 25 k.c., zarówno pod względem fizycznego przebywania (corpus) jak
i zamiaru, woli takiego pobytu (animus), próbuje przenieść ciężar wykazania faktu zamieszkiwania w Polsce przez jego dzieci, co jest konstrukcją niedozwoloną, nieznajdującą oparcia w przepisach i przekroczeniem granic wyznaczonych przez prawo. A przecież, zgodnie z treścią art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej mają obowiązek działania na podstawie przepisów prawa.
Zdaniem skarżącego wydanie przez organ wadliwej decyzji nastąpiło w wyniku błędnej interpretacji treści art.1 ust. 3, uznającej, iż wszyscy członkowie rodziny wnioskodawcy powinno zamieszkiwać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze. Z treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 października 2017 r. (II SA/ Łd 563/17) wynika, iż "prawidłowa wykładnia art. 1 ust. 2 pkt 2d ustawy nie może prowadzić do wniosku, iż świadczenie wychowawcze przysługuje wyłącznie w sytuacji wspólnego zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wszystkich członków rodziny wnioskodawcy będącego cudzoziemcem. Tak bowiem jak
w przypadku rodzin polskich, nierzadko jedno z rodziców jest zatrudnione za granicą,
a drugie wraz z dziećmi zamieszkuje w Polsce". W wyroku tym Sąd wprawdzie orzekał w odniesieniu do sytuacji cudzoziemców zamieszkałych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej , jednak sytuacja ta znajduje zdaniem skarżącego zastosowanie również do rodzin obywateli polskich, w których jedno z rodziców zamieszkuje i jest zatrudnione
w kraju a drugie, w związku z wykonywaną pracą zamieszkuje poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, co ma miejsce w przypadku skarżącego.
Zdaniem skarżącego przepisy ustawy w art. 4 oraz treść jej uzasadnienia wskazują wyraźnie to, co jest celem świadczenia wychowawczego. Otóż jest nim "przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci do 18 roku życia. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji
o posiadaniu większej liczby dzieci". (Uzasadnienie do projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci). Zgodnie zaś z art. 4 ustawy "celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dzieci, w tym z opieką nad nimi i zaspokojeniem ich potrzeb życiowych". Świadczenie to przysługuje matce, ojcu. Opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, aż do ukończenia przez nie 18 roku życia. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie, w wyroku z dnia 26 stycznia 2017 r. (I SA/Wa 1797/16) orzekł, iż, "chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu (...), to celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków zawiązanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Tak więc w istocie świadczenie to służy dziecku,. Dlatego organ powinien wykorzystać wszystkie instrumenty prawne, aby sprawa została wyjaśniona w należyty sposób i by nie doszło do pokrzywdzenia dziecka".
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
W myśl art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami
i wnioskami skargi powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2018r. zmieniającą decyzję tego organu z dnia [...] lipca 2017 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego i ustalającą, że świadczenia wychowawcze przyznane na dzieci: A. M., O. M., M. M., X. M. oraz T. M. wypłacone w okresie od
1 lipca 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. oraz od dnia 1 lipca 2017 r. do 30 września
2017 r. w łącznej kwocie 32.500,00 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi
i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. jedn., Dz. U. z 2017 r. poz. 1851). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady ich przyznawania i wypłacania. (art. 1 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 1 ust. 2 i 3 powyższej ustawy do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W rozpoznawanej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie mają zastosowania.
Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest to, czy świadczenie wychowawcze na dzieci będące obywatelami polskimi, którzy w Polsce przebywają tylko przez kilka miesięcy w roku, a przez pozostałe miesiące w M. przysługuje świadczenie wychowawcze bez ograniczeń za cały rok, czy tylko za okres ich przebywania na terytoriom Rzeczypospolitej Polskiej.
Zdaniem Sądu przepis dotyczący powyższej kwestii jest jednoznaczny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, bowiem wykładnia językowa tych przepisów wskazuje wprost cyt. "jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres
w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze".
Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że dzieci skarżącego przebywały w Polsce od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. oraz od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r., zatem świadczenie wychowawcze na dzieci należało się wyłącznie za ten okres. Skarżący kwestionuje powyższe ustalenia organu, ale wezwany nie przedstawił żadnych innych dowodów, które wskazywałyby, że pobyt jego dzieci w Polsce obejmował także inne okresy (tj. bilety lotnicze, adnotacje w paszporcie na co słusznie zwraca uwagę organ). Dlatego też prawidłowo organ uznał, że świadczenie wychowawcze na dzieci przyznane skarżącemu za okres, kiedy nie przebywały one w Polsce jest świadczeniem nienależne pobranym, a zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie jest zobowiązana do jego zwrotu.
Przy wykładni instytucji świadczenia nienależnie pobranego należy posługiwać się wykładnią wypracowaną na kanwie analogicznych przepisów ustawy
o świadczeniach rodzinnych. (...) Jakkolwiek, «nienależne świadczenie» jest pojęciem obiektywnym, występującym np. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadała, to «świadczeniem nienależnie pobranym» jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).
W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Innymi słowy,
o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Taka jest generalna reguła wykładni pojęcia świadczenia nienależnie pobranego. Skoro jest to zasada ogólna, to przez jej pryzmat należy rozważać każdą z ustalonych przez organ podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Oznacza to w praktyce, że nawet ustalenie przez organ, że wypłacone świadczenie wychowawcze w świetle dowodów, ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależne pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Z akt sprawy wynika, ze skarżący w dniach 9 maja 2016 r. oraz 27 czerwca 2016 r. zapoznał się z pouczeniami oraz z zobowiązaniem niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia wychowawcze o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, a także o możliwości powstania obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku nie poinformowania organu o powyższym.
Dlatego zdaniem Sądu prawidłowo uznał organ, że wypłacone świadczenia (za okres kiedy dzieci skarżącego nie było w Polsce) spełnia warunek świadczenia nienależnie pobranego, które podlega zwrotowi.
W związku z tym zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ prawa materialnego tj. art. 1 ust. 3 i art. 25 ust. 1 ustawy dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie zasługują na uwzględnienie. W ocenie Sądu organy nie naruszyły też przepisów postępowania zarzucanych w skardze, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art.76 § 1 i art. 80 k.p.a., a także art. 10 § 1 w zw. z art. 89 § 1 k.p.a. Organ zdaniem Sądu prawidłowo zebrał i przeanalizował materiał dowodowy sprawy, a swoje stanowisko zgodnie z art.107 § 1 k.p.a. uzasadnił. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy nie wymagało też przeprowadzenia rozprawy administracyjnej.
Jednocześnie Sąd informuje, że przepis art. 25 ust. 10 o pomocy państwa w wychowaniu dzieci stanowi, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależne pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności, albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.
Z tych wszystkich względów, wobec braków podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 13690), orzekł jak
w sentencji.