I SA/WA 2061/18

I SA/Wa 2061/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Jolanta Dargas
Symbol z opisem
6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1919/19 - Wyrok NSA z 2023-02-02
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 97  par. 1  pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Bożena Marciniak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] września 2018 r., nr [...], Minister Inwestycji i Rozwoju, po rozpoznaniu zażalenia Województwa [...] na postanowienie Wojewody [...] nr [...] z [...] września 2017 r., uchylił zaskarżone postanowienie w części wzywającej Marszałka Województwa [...] do wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po S. D., na podstawie art. 100 § 1 kpa wezwał Zarząd Województwa [...] oraz M. P., D. N. i A. D. do wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po S. D. w terminie trzech miesięcy od dnia otrzymania niniejszego postanowienia, a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju złożyło Województwo [...].
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Wnioskiem z [...] grudnia 2015 r. Zarząd Województwa [...] wystąpił o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia przez Województwo [...] prawa własności nieruchomości zajętej pod część drogi nr [...], ul. [...] w [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ew. nr [...], w obrębie [...], [...], o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej nr [...].
Postanowieniem z [...] września 2017 r. nr [...] Wojewoda [...] zawiesił postępowanie z urzędu i wezwał Marszałka Województwa [...] do wystąpienia w terminie 3 miesięcy do właściwego sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia praw do spadku po S. D.
Zażalenie na ww. postanowienie złożyło Województwo [...] podnosząc, że Wojewoda przeniósł na Marszałka [...] obowiązek ustalenia pełnego kręgu stron postępowania, pomimo że obowiązek ten spoczywa na organie prowadzącym postępowanie.
Postanowieniem z [...] września 2018 r. Minister Inwestycji i Rozwoju uchylił zaskarżone postanowienie w części wzywającej Marszałka Województwa [...] do wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po S. D., na podstawie art. 100 § 1 kpa wezwał Zarząd Województwa [...] oraz M. P., D. N. i A. D. do wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po S. D. w terminie trzech miesięcy od dnia otrzymania niniejszego postanowienia, a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że prowadząc postępowanie w trybie art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. organ jest zobowiązany w pierwszej kolejności ustalić właścicieli nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., jak również na dzień wydawania decyzji. W ocenie Ministra, prawidłowo ustalił Wojewoda, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła na dzień 31 grudnia 1998 r. współwłasność S. D., M. P., D. N. i A. D., a z informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego w [...] wynika, iż postępowanie, co do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po S. D. zostało umorzone.
Minister przywołał treść art. 97 § 1 pkt 4 kpa i wskazał, że z przepisu tego wynika, że warunkiem zawieszenia postępowania jest wystąpienie zagadnienia wstępnego, bez rozstrzygnięcia którego nie jest możliwe wydanie decyzji w sprawie.
Organ wskazał następnie, że zgodnie z art. 30 § 4 kpa, w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych, w razie zbycia prawa lub śmierci strony, na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.
W ocenie Ministra, w warunkach niniejszej sprawy zagadnieniem wstępnym jest zatem ustalenie kręgu spadkobierców po zmarłym S. D., gdyż organ ma obowiązek umożliwienia czynnego udziału w sprawie wszystkim stronom postępowania, w tym przypadku wszystkim następcom prawnym S. D., który w dniu 31 grudnia 1998 r. był współwłaścicielem gruntu.
Organ zauważył jednocześnie, że ustalenie kręgu spadkobierców nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz może nastąpić w drodze prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 1025 § 2 k.c.) lub w drodze poświadczenia dziedziczenia stosownie do art. 79 pkt 1a ustawy z 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158).
Natomiast odnośnie wezwania Marszałka Województwa [...] do wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po S. D. w trybie art. 100 § 1 pkt 4 kpa Minister wskazał, że organem wykonawczym województwa jest zarząd województwa, a nie jego Marszałek. Zatem to Zarząd Województwa jest podmiotem, do którego powinno być skierowane postanowienie. Zarząd Województwa [...], na rzecz którego ma nastąpić nabycie prawa własności przedmiotowej nieruchomości, posiada bowiem interes prawny w prawidłowym ustaleniu stron postępowania.
Minister uznał również, iż w niniejszej sprawie zasadne jest wezwanie w trybie art. 100 § 1 kpa także M. P., D. N. i A. D. do wystąpienia do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po ww. zmarłym. Jako współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości mają oni również interes prawny do przeprowadzenia postępowania spadkowego.
Minister przywołał treść art. 1025 § 1 kodeksu cywilnego oraz art. 510 § 1 kodeksu postępowania cywilnego i wskazał, że zainteresowanym w sprawie jest każdy, kogo praw dotyczy wynik postępowania. Z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po osobie będącej współwłaścicielem nieruchomości może wystąpić inny współwłaściciel tej nieruchomości, nawet jeżeli nie rości on sobie praw do spadku. Nie jest natomiast zainteresowanym w sprawie w rozumieniu art. 510 § 1 kodeksu postępowania cywilnego organ prowadzący postępowanie administracyjne.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyło Województwo [...] w części wzywającej Zarząd Województwa [...] do wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po S. D.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.
1) art. 10, art. 100 § 1 w związku z art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez zobowiązanie Zarządu Województwa [...] do wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia praw do spadku po S. D. w terminie 3 miesięcy od dnia dostarczenia postanowienia, podczas gdy obowiązek ten spoczywa w pierwszej kolejności na organie prowadzącym postępowanie;
2) art. 15 kpa poprzez zobowiązanie Zarządu Województwa [...] do wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia praw do spadku po S. D. w terminie 3 miesięcy od dnia dostarczenia postanowienia, podczas gdy uchylone postanowienie organu pierwszej instancji nakładało przedmiotowy obowiązek na Marszałka [...], co skutkuje brakiem możliwości zaskarżenia przedmiotowego rozstrzygnięcia przez Zarząd Województwa [...] do organu administracji publicznej wyższego stopnia;
3) art. 124 § 1 kpa poprzez niepowołanie w postanowieniu podstawy prawnej.
Powołując się na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zasadne i celowe jest zobowiązanie przez organ M. P., D. N. i A. D. do wystąpienia do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym S. D. w terminie 3 miesięcy od dnia dostarczenia postanowienia. Nie jest natomiast zasadne nałożenie takiego zobowiązania na Zarząd Województwa.
W ocenie skarżącego, takie działanie organu stanowi przeniesienie, między innymi, na skarżącego obowiązku ustalenia pełnego kręgu stron postępowania pomimo że obowiązek ten spoczywa na organie prowadzącym postępowanie. Jeżeli organ poprzez nałożenie na skarżącego obowiązku wystąpienia do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku przesądził o istnieniu podstawy do wszczęcia tego postępowania spadkowego przez skarżącego jako organu administracji publicznej, to w świetle art. 100 § 1 kpa w pierwszej kolejności obowiązek ten spoczywa na organie prowadzącym postępowanie. Dopiero bowiem gdy po stronie organu prowadzącego postępowanie jako zobowiązanego do ustalenia stron postępowania brak jest możliwości wystąpienia do właściwego sądu, uzasadnione jest nałożenie obowiązku na stronę, której takie uprawnienie do wystąpienia do właściwego sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przysługuje.
Ponadto, organ odwoławczy naruszył wyrażoną w art. 15 kpa zasadę dwuinstancyjności postępowania poprzez zobowiązanie Zarządu Województwa [...] do wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia praw do spadku po S. D. albo do notariusza o sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia po ww. zmarłym w terminie 3 miesięcy od dnia dostarczenia postanowienia, podczas gdy uchylone postanowienie I instancji nakładało przedmiotowy obowiązek na inny organ - Marszałka Województwa. Przedmiotowa wada postępowania skutkuje brakiem możliwości zaskarżenia przedmiotowego rozstrzygnięcia przez organ, na który ów obowiązek został nałożony czyli Zarząd Województwa [...].
W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, ze zm.), zwanej dalej "ustawą".
Zgodnie z powołanym przepisem, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Przepis ten ma charakter wywłaszczeniowy i stosując go organ bada spełnienie na dzień 31 grudnia 1998 r. przesłanek w nim wymienionych.
Decyzja wydawana na podstawie art. 73 ustawy ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że nie tworzy nowego stanu prawnego, a potwierdza jedynie stan prawny istniejący 31 grudnia 1998 r. i jego skutki następujące w dniu 1 stycznia 1999 r.
Stronami postępowania prowadzonego na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy są właściciele nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., bądź ich następcy prawni, a także (jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, które skład orzekający podziela) podmioty będące właścicielami nieruchomości na dzień wydania decyzji oraz Skarb Państwa lub właściwa miejscowo jednostka samorządu terytorialnego jako beneficjent ustawowego przewłaszczenia (por. wyroki WSA w Warszawie: z 26 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 175/12, z 28 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2564/12, 20 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1021/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 656/11).
Wobec powyższego, rację mają organy, że w rozpatrywanej sprawie stronami postępowania powinny być również osoby, które w dniu 31 grudnia 1998 r. były właścicielami przedmiotowej nieruchomości, a zatem wobec śmierci S. D. - także jego spadkobiercy.
Konieczne jest zatem ustalenie następców prawnych zmarłego S. D. Bez tego ustalenia dalsze prawidłowe prowadzenie postępowania nie jest możliwe. Przy tym, czym innym jest "nieświadome" pominięcie przez organ jednej ze stron (w takim przypadku przysługiwałoby jej prawo żądania wznowienia postępowania), a czym innym jest zaniechanie ustalenia przez organ następców prawnych znanych, lecz zmarłych stron postępowania. Prawidłowe jest zatem stanowisko organów, że ustalenie spadkobierców S. D. stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa, a tym samym w sprawie zachodzą okoliczności, które obligowały organ do zawieszenia postępowania administracyjnego.
Z treści skargi wynika, że skarżący nie kwestionuje tego, że w sprawie konieczne jest ustalenie kręgu spadkobierców po zmarłym współwłaścicielu nieruchomości. Skarżący nie kwestionuje również zasadności i celowości zobowiązania przez organ II instancji, w trybie art. 100 § 1 kpa, M. P., D. N. i A. D. do wystąpienia do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym S. D. Istota zarzutów skargi sprowadza się do tego czy zasadnie organ II instancji nałożył powyższe zobowiązanie również na Zarząd Województwa [...].
W ocenie Sądu, organ prawidłowo zastosował art. 100 § 1 kpa również wobec Zarządu Województwa.
Rację ma organ, że ustalenie kręgu spadkobierców nie należy do właściwości organów administracji publicznej. To bowiem nie organ, a strony postępowania mogą wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie praw do spadku lub poświadczenie dziedziczenia, tylko one mają interes w tym stwierdzeniu (por. art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego). Dotyczy to również skarżącego Województwa. Nie można bowiem zapomnieć, że w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 73 ustawy organ orzeka o nabyciu przez Województwo [...] prawa własności nieruchomości, co ma bezpośredni wpływ na zakres praw majątkowych skarżącego. Wynik postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po S. D. dotyczy zatem bezpośrednio praw wnioskodawcy przedmiotowego postępowania. Tym samym, zarzut naruszenia art. 10 i art. 100 § 1 w związku z art. 97 § 1 pkt 4 kpa nie zasługiwał na uwzględnienie.
Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 15 kpa. Z akt sprawy wynika, że Zarząd Województwa złożył zażalenie na postanowienie Wojewody o zawieszeniu postępowania, a organ II instancji zażalenie to rozpoznał. W tej sytuacji zarzut braku możliwości zaskarżenia postanowienia organu I instancji do organu wyższego stopnia jest całkowicie bezzasadny.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut niepowołania w zaskarżonym postanowieniu podstawy prawnej. Stanowiska skarżącego nie potwierdza treść wydanych w sprawie postanowień, w których wskazano podstawy prawne wydanych rozstrzygnięć.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), orzekł jak w sentencji.