I SA/Wa 2042/18

I SA/Wa 2042/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska /przewodniczący/
Elżbieta Sobielarska
Monika Sawa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Sygn. powiązane
I OSK 273/20 - Wyrok NSA z 2023-08-17
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art 145 § 1 pkt 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Monika Sawa (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Referent stażysta Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...]marca 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz strony skarżącej Gminy Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2018 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) po rozpatrzeniu wniosku Gminy Miasto [...] (dalej : skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: organ/minister) utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] marca 2018 r., znak [...], w której stwierdzono nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] października 1994, znak [...] w części stwierdzającej, że Gmina Miasto [...] nabyła z mocy prawa nieodpłatnie własność nieruchomości położonych w R. obr. ew. [...], ozn. w operacie ewidencji gruntów jako działki nr [...],[...],[...], objętych księgą wieczystą KW nr [...], opisanych w kartach inwentaryzacyjnych nr [...],[...],[...], stanowiących załączniki do decyzji.
W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotem postępowania była kontrola zgodności z prawem decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r., stwierdzającej m.in. że Gmina Miasto [...] nabyła z mocy prawa własność nieruchomości położonych w R. obręb ew. [...], oznaczonych jako działki nr [...],[...],[...] objętych księgą wieczystą KW nr [...], opisanych na kartach inwentaryzacyjnych nr [...],[...],[...], stanowiących załącznik do tej decyzji. Organ podniósł, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że podstawą wpisu w wymienionej księdze wieczystej Skarbu Państwa Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] jako właściciela działek [...],[...],[...] był wniosek Dz. Kw [...] z dnia [...] maja 1970 r. oraz umowa darowizny z [...] maja 1970 r., rep. A nr [...], na mocy której M. T. i W. T. – współwłaściciele m.in. działek nr [...] z obr. [...] (obecnie [...] obr. [...]),[...] z obr. [...] (obecnie [...]) i nr [...] z obr. [...] (obecnie [...] z obr. [...]) zrzekli się własności tych działek, wobec czego stały się one własnością Skarbu Państwa Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...]. Organ powołując się na uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] grudnia 2009 r. uznał, że U. N. przysługuje tytuł prawny do nieruchomości objętych decyzją komunalizacyjną Wojewody [...], ponieważ umowa darowizny z [...] maja 1970 r., w ramach której M. T. i W. T. zrzekli się prawa własności omawianych nieruchomości, z uwagi na niespełnienie przesłanek obowiązującego wówczas przepisu art. 179 § 1 kc - braku zgody Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, nie była skuteczna. Zdaniem organu poprzedni właściciele, którzy zrzekli się prawa własności nieruchomości nie utracili jej własności, a więc mają swobodę (a dokładniej ich następcy prawni) w zakresie korzystania i rozporządzania nieruchomością. W ocenie organu wnioskom tym nie zaprzecza, a wręcz je potwierdza Sąd Apelacyjny w [...] pomimo oddalenia powództwa. Zdaniem organu zasadnie uznano, że prawo własności omawianych nieruchomości nie przysługiwało Skarbowi Państwa. W ocenie organu fakty te świadczą o tym, że decyzja Wojewody [...] z [...] października 1994 r. , znak [...] w części dotyczącej nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...],[...],[...] w sposób rażący naruszyła art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. albowiem zostało wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że sporna nieruchomość nie stanowiła w dacie komunalizacji własności Skarbu Państwa, co z kolei uznać należy za wypełnienie przesłanki wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa zobowiązującej do stwierdzenia nieważności decyzji. W zakresie oceny przesłanek nieważności postepowania organ odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. w uzasadnieniu którego Trybunał podkreślił, że dobro obywatela stanowi wartość, którą należy się kierować przy rozstrzyganiu spraw w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli na podstawie wadliwej rażąco decyzji obywatel nabył prawo lub jego ekspektatywę należy rozważyć czy ważniejsze jest zachowanie tego prawa, czy wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie stwierdzona została nieważność decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] października 1994., znak. [...] w części dotyczącej nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...],[...],[...], bowiem M. T. i W. T. zrzekając się nieruchomości nie utracili jej własności. Organ dodał, że Gmina Miasto [...] jest podmiotem publicznym i jego interes nie może mieć pierwszeństwa przed interesem obywatela. W ocenie organu omawiana decyzja Wojewody [...] nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.
Skargę na powyższe orzeczenie, pismem z [...] października 2018 r., wniosła Gmina Miasto [...] zaskarżając ją w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego.
Zaskarżonej decyzji skarżąca Gmina Miasto [...] zarzuciła naruszenie art. 365 kpc w zw. z art. 366 kpc, art. 145 § 1 pkt 8 kpa oraz art. 8 ust 2 Konstytucji RP w zw. z art. 2, art. 32 ust 1 i 2 Konstytucji RP oraz 156 § 2 kpa.
W uzasadnieniu wskazano, że U. N. nie wykazała swojego interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] października 1994 r. znak [...] gdyż nie udowodniła, że ona lub jej poprzednicy prawni legitymizowali się prawem własności nieruchomości na dzień [...] maja 1990 r. Skarżąca Gmina Miasto [...] podkreśliła, że powództwo U. N. o uznanie zrzeczenia się własności nieruchomości za bezskuteczne zostało prawomocnie oddalone. Wskazano także, że na dzień wydawania decyzji komunalizacyjnej w księdze wieczystej istniał wpis Skarbu Państwa i Wojewoda [...] był nim związany.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zawiera uzasadnione podstawy. W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu związania organu i sądu administracyjnego ustaleniami dokonanymi przez sąd powszechny w sprawie w której powództwo zostało oddalone.
Zgodnie z treścią art. 365 § 1kpc orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zagadnienie mocy wiążącej rozstrzygnięcia w odniesieniu do kwestii prejudycjalnej budzi wątpliwości w nauce i orzecznictwie. Przyjmuje się jednak, jako dominujący, pogląd, że moc wiążącą z perspektywy kolejnych postępowań uzyskują jedynie ustalenia dotyczące tego, o czym orzeczono w związku z podstawą sporu (art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c.). W świetle tego stanowiska moc wiążąca orzeczenia nie rozciąga się na kwestie prejudycjalne, które sąd przesądził, dążąc do rozstrzygnięcia o żądaniu i których rozstrzygnięcie znajduje się poza sentencją. Treść uzasadnienia może jedynie służyć sprecyzowaniu rozstrzygnięcia zawartego w sentencji (wyr. SN z 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06, OSNC-ZD 2008, Nr 1, poz. 120). W konsekwencji w orzecznictwie przyjęto, że mocą wiążącą nie są objęte w szczególności rozstrzygnięcia o zasadności zarzutów podnoszonych przez pozwanego, takich jak zarzut potrącenia, zarzut prawa zatrzymania, nieważności lub bezskuteczności umowy (por. orz. SN z 21 września 1937 r., I C 2585/36, Zb. Urz. 1938, Nr 7, poz. 317, a także wyrok SN z 13 września 2007 r., III CSK 123/07, "Orzecznictwo Sądów w sprawach Gospodarczych" 2009, Nr 2, poz. 12). Jak trafnie wskazuje się w doktrynie zagadnienia te mogą być przedmiotem odmiennego osądu w późniejszych procesach bądź jako objęte żądaniem i wówczas rozstrzygnięcie to będzie wiązać inne sądy w kolejnych postępowaniach (art. 365 k.p.c.), bądź ponownie jako kwestia prejudycjalna, ze skutkami wyłącznie dla konkretnego procesu.
Jak wynika z komparycji wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. przedmiotem roszczenia w sprawie z powództwa U. N. przeciwko Gminie Miasto [...] było uznanie zrzeczenia się własności nieruchomości za bezskuteczną. Wyrokiem tym Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 2009 r. w ten sposób m.in., że oddalił powództwo. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że U. N. ostatecznie wniosła o ustalenie, że zrzeczenie się własności nieruchomości położonej w R. składającej się z działek nr [...] , nr [...] , nr [...] , nr [...] , nr [...] , nr [...], nr [...] przez M. T. i W. T. dokonane w formie aktu notarialnego sporządzonego w Państwowe Biuro Notarialne w [...] w dniu [...] maja 1970 r. rep. A nr [...] jest bezskuteczna ponieważ nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 179 kc (w brzmieniu obowiązującym w dacie sporządzenia aktu notarialnego) a mianowicie brak jest zgody właściwego Prezydium Rady Narodowej. Sąd Apelacyjny zmieniając wyrok Sądu I instancji podzielając jednocześnie jego ustalenia, uznał, że U. N. nie ma interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 kpc gdyż przysługuje jej roszczenie o uzgodnienie treści księgi wieczystej na podstawie art. 10 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
W świetle powołanego wyżej orzecznictwa nie można zaakceptować stanowiska organu, że ustalenia zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] (pomimo rozbieżności pomiędzy treścią komparycji a uzasadnienia wyroku w zakresie przedmiotu roszczenia), którym powództwo o ustalenie oddalono wiążą organy i sąd administracyjny. Wbrew stanowisku organu wyrok ten nie przesądza ze skutkiem dla innych sądów i organów, że M. T. i W. T. nie utracili własności wymienionych wyżej nieruchomości i ich następcy mogą swobodnie nim rozporządzać. Na skutek tego orzeczenia Skarb Państwa nie utracił prawa własności do tej nieruchomości w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej. Co więcej orzeczenie to nie może stanowić podstawy do wzruszenia ostatecznej decyzji komunalizacyjnej ani domniemania wiary publicznej ksiąg wieczystej gdyż nie stanowi podstawy do zmiany wpisu w księgach wieczystych, co właśnie wprost z tego orzeczenia wynika. Organ nie jest uprawniony do ingerowania w kognicję sądów powszechnych i zastępowania tego sądu w ocenie przesłanek prawidłowości przejścia prawa własności na skutek zrzeczenia się prawa do tej nieruchomości przez ich właścicieli. Organ jest związany treścią księgi wieczystej do czasu jej prawomocnego wzruszenia. Organ błędnie zatem przyjął, że z samych tylko ustaleń Sądu Apelacyjnego, z pominięciem sentencji wyroku należy wywieść wniosek, że M. T. i W. T. nie zostali pozbawieni prawa własności nieruchomości, a tym samym prawo to nie przeszło na rzecz Skarbu Państwa, a z tej przyczyny decyzja komunalizacjna jest nieważna..
Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kluczowe znaczenie ma zasada domniemania wiary publicznej wynikająca z wpisu w księdze wieczystej. Stosownie bowiem do treści art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Zasada, że prawo jawne wpisane jest do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym uzasadnia domniemanie, że prawo wpisane istnieje, przysługuje podmiotowi oznaczonemu we wpisie, treść praw jest zgodna z wpisem a prawo to ma pierwszeństwo wynikające z wpisu. Ponadto domniemanie to dotyczy także prawa, które wygasło, a nie zostało wykreślone z księgi wieczystej (tak: I. Heropolitańska, A. Drewicz-Tułodziecka, K. Hryćków-Mycka, P. Kuglarz, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece oraz przepisy związane. Komentarz. Wyd. 3 Warszawa 2017, komentarz do art. 3). Sąd podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1675/17 gdzie wskazano, że jedynym sposobem wzruszenia domniemania prawnego z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w myśl którego prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym m.in. z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (co zasugerował U. N. w uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd Apelacyjny w [...]), powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy w postępowaniu o zasiedzenie (patrz np. wyrok SN z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt V CSK 450/12). Analogiczny pogląd w tej kwestii zajął również S. R., przyjmując, iż domniemania wynikające z ksiąg wieczystych (cyt.): "są wzruszalne, ich obalenie wymaga przeprowadzenia dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu sądowym jako przesłanka rozstrzygnięcia sprawy" (vide: Stanisław Rudnicki - "Własność nieruchomości" Wyd. Prawne. LexisNexis, Warszawa 2007, str. 283). Należy przyjąć, że pogląd ten podzielił również Trybunał Konstytucyjny, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. (sygn. akt SK 57/03, OTK-A 2004/7/69) powoływał się m.in. na wyrażone w tej kwestii właśnie stanowisko byłego sędziego Sądu Najwyższego – S. R.
Stanowisko to zostało powszechnie zaakceptowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym, skoro domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, to z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Wpis do księgi wieczystej - po myśli art. 626(6) kodeksu postępowania cywilnego - jest bowiem orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, LEX nr 47173), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, zasada wyrażona w art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach. Wyjaśnić bowiem w tym miejscu wypada, że wprawdzie w orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieje pewna rozbieżność poglądów w omawianej materii, ale dotyczy ona jedynie tego, czy domniemanie, wynikające z wpisu do księgi wieczystej (art. 3 u.k.w.h.) może być obalone tylko w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (vide: uchwała 7 sędziów z dnia 10 lutego 1951 r., sygn. akt I C 741/50, OSN 1951, poz. 2; uchwała z dnia 20 marca 1969 r., sygn. akt III CZP 11/69, OSNCP 1977, z. 12, poz. 228, uchwała z dnia 26 kwietnia 1977 r., sygn. akt III CZP 25/77, OSNCP 1977, z. 12, poz. 228, uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt III CZP 123/10 oraz wyroki: z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt III CKN 325/00, LEX nr 52385 i z dnia 4 marca 2011 r., sygn. akt I CSK 340/10, LEX nr 785271), czy też przeprowadzenie tego rodzaju przeciwdowodu może nastąpić również w innym postępowaniu sądowym (vide: uchwała z dnia 26 marca 1993 r., sygn. akt III CZP 14/93, OSNC 1993, z.11, poz. 96). Podkreślić zatem w tym miejscu wypada, że kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś oczywiście prawnie dopuszczalna (patrz np. wyroki NSA z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14, z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 755/05, z 23 czerwca 2006 r. sygn. akt 1010/05, z dnia 21 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1630/07, publ. www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Trafnie też przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2453/14, (pub www.nsa.orzeczenia.gov.pl), że "Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu przywołanej uchwały z dnia 9 października 2007 r., decyzja komunalizacyjna, jakkolwiek ma charakter deklaratoryjny, to wykazuje cechy orzeczenia konstytutywnego. Organ orzekający w tej materii bada czy podlegające jej mienie stanowi własność Skarbu Państwa. Jest związany wpisem tego prawa do księgi wieczystej. Po uprawomocnieniu się decyzji komunalizacyjnej zagadnienie to jest przesądzone. Co prawda możliwe jest wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano wpisu do księgi wieczystej, a następnie samego wpisu, lecz nie może to nastąpić w tym postępowaniu i nie w wyniku działań organu nadzoru".
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skoro na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej [...] października 1994 r. w księdze wieczystej dla skomunalizowanej nieruchomości istniał wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich także organy administracji i Sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym.
Tym samym nie można przyjąć, opierając się wyłącznie o ustalenia Sądu powszechnego zawarte w uzasadnieniu wyroku którym powództwo oddalono, że brak jest podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dniu wydania tej decyzji nie był Skarb Państwa, co miałoby uzasadniać jej rażącą niezgodność z prawem Organ pominął znaczenie domniemania wynikającego z wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej, w efekcie przyjmując w niniejszej sprawie odmiennie, dopuścił się zatem naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
W niniejszej sprawie brak jest dowodów, które wskazywałyby, że Skarbowi Państwa na dzień komunalizacji nieruchomości nie przysługiwał do niej tytuł własności. Dokonana przez organ analiza wynikająca z ustaleń sądu powszechnego, że zrzeczenie się prawa własności do nieruchomości przez M. T. i W. T. nie było skuteczne z uwagi na brak pisemnej zgody Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, nie jest potwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego, które stwierdzałoby bezskuteczność tej czynności. Kwestie dotyczące skuteczności aktu notarialnego w którym poprzednicy prawni U. N. zrzekli się prawa własności na rzecz Skarbu Państwa mogą być wyłącznie badane w postępowaniu przed sądem powszechnym. Organ w postępowaniu nadzorczym nie był uprawniony do oceny skuteczności przejścia własności działek, wymienionych w komparycji zaskarżonej decyzji, na rzecz Skarbu Państwa lecz winien zbadać wyłącznie przesłanki nieważności postępowania wynikające z art. 156 kpa. Podkreślić przy tym należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym. Organ jest zobowiązany ustalić czy postępowanie to było dotknięte jedną z wad wymiennych w art. 156 § 1 kpa. O rażącym naruszeniu prawa decydują z kolei trzy przesłanki oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Wady te muszą tkwić w samej decyzji. Wobec tego organ prowadzący postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma obowiązek ocenić czy wskazane przesłanki decydujące o rażącym naruszeniu prawa wystąpiły na gruncie istniejącego stanu faktycznego wynikającego ze zgromadzonego w nim materiału dowodowego w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej. Oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się bowiem tylko i wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym, zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej. Nie jest zatem rzeczą organu poszukiwać nowych okoliczności, czy dokonywać analizy uzasadnień orzeczeń sądów powszechnych w celu wykazania, że nowe ustalenia dowodzą, że na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej Skarb Państwa nie był właścicielem przedmiotowych nieruchomości. co z kolei miałoby stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. A tak uczynił organ nadzorczy w niniejszej sprawie.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona analizy przesłanek art. 156 kpa uwzględniając powyższe uwagi i rozstrzygnie zgodnie z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. W szczególności organ oceni czy wskazane wyżej przesłanki decydujące o rażącym naruszeniu prawa wystąpiły na gruncie istniejącego stanu faktycznego wynikającego ze zgromadzonego w nim materiału dowodowego w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej.
Mając powyższe na uwadze wobec naruszenia przez organ przepisów art. 156 kpa, art. 77 kpa i 80 kpa w zw. z art. 3 ust 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.