I SA/WA 2040/21

I SA/Wa 2040/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 884/23 - Wyrok NSA z 2024-07-25
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
art. 5 ust 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 października 2022 r. sprawy ze skargi J. T., M. K., G. T., I. T., M. T., A. T., T. T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r. nr DAP-WN-727-74/2020/WWP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z dnia 17 listopada 2020 r. nr DAP-WPK-727-1137.2016/Kpu w przedmiocie umorzenia postępowania.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Wojewoda Tarnobrzeski decyzją z dnia 21 lutego 1994 r., nr G.III.7223k/145/94 działając na podstawie art. 18 ust. 1 oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia
10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym
i ustawę o pracownikach samorządowych stwierdził nabycie przez Gminę [...]
z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębu [....] – [...], uregulowanej w księdze wieczystej Lwh [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część tej decyzji.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej w części dotyczącej działki nr [...] wystąpili J. T., M. K.,
P. T., G. T., M. T.,
A. T. i T. T.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 20 lipca 2016 r.
nr DAP-WPK.736.1137.2016/KPu umorzył ww. postępowanie, stwierdzając, że decyzja komunalizacyjna Wojewody Tarnobrzeskiego z dnia 21 lutego 1994 r.,
nr G.III.7223k/145/94, nie obejmowała swym zakresem wnioskowanej działki nr [...], obręb jw. Przedmiotowa decyzja została utrzymana w mocy decyzją MSWiA z dnia
17 stycznia 2017 r., nr DAP-WN-727-361/2016/WWP. Następnie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lipca 2017 r.,
sygn. akt: I SA/Wa 487/17, uchylił obie ww. decyzje MSWiA. Wobec powyższego
po rozpatrzeniu zebranych dokumentów w sprawie oraz w oparciu o wytyczne zawarte w wyroku, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia
17 listopada 2020 r., nr DAP-WPK-727-1137/2016/KPu umorzył wszczęte postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Tarnobrzeskiego z dnia 21 lutego 1994 r., nr G.III.7223k/145/94, stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonych
w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębu [....] – [...], uregulowanej w księdze wieczystej Lwh [...] zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część ww. decyzji,
w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] ha.
J. T., M. K., l. T., G. T., M. T., A. T. i T. T. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Ponownie rozpatrując sprawę Minister wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy
z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...) mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu
27 maja 1990r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Przedmiotem komunalizacji jest więc wyłącznie mienie ogólnonarodowe, zaś mienie należące do osób fizycznych lub prawnych jest wyłączone z komunalizacji. Przy komunalizacji z mocy prawa decydujące znaczenie ma zatem stan faktyczny i prawny nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., tj. w dniu 27 maja 1990 r. Z kolei wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej
może nastąpić - zgodnie z treścią art. 157 § 2 Kpa - na żądanie strony, bądź z urzędu. Przymiot strony postępowania ustala się w oparciu o przepis art. 28 Kpa.
W jego świetle, stroną danego postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego
lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu
na swój interes prawny lub obowiązek. Interes, o którym mowa, musi mieć charakter prawny, tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym
i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania przez organ decyzji
lub podjęcia czynności. Interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie
- w niniejszym przypadku w dacie komunalizacji mienia, tj. 27 maja 1990 r.
Minister przypomniał, że zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, stronami postępowania komunalizacyjnego są:
Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel mienia oraz właściwa gmina, która
w wyniku postępowania komunalizacyjnego stała się nowym właścicielem nieruchomości. Inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym jeżeli wykażą, że mienie to stanowi ich własność i nie podlega komunalizacji. Niewskazanie przez "inny" podmiot tytułu prawnorzeczowego do mienia będącego przedmiotem komunalizacji wyklucza możliwość skutecznego wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Natomiast nie ma znaczenia
dla postępowania komunalizacyjnego interes prawny osób posiadających przedmiot komunalizacji pod tytułem użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego
lub bez tytułu prawnego, ponieważ komunalizacja nie wpływała na zmianę zakresu uprawnień tych osób, a wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmowała od Skarbu Państwa gmina.
W ocenie organu w zaskarżonej decyzji w prawidłowy sposób wyjaśniono powody,
dla których uznano, że brak jest podstaw do twierdzenia, że skarżący wykazali się tytułem prawnorzeczowym do mienia objętego komunalizacją, tj. działki nr [...] o pow. [...] ha opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji komunalizacyjnej. Zgromadzona w sprawie dokumentacja dowodzi, iż w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część będącej w obrocie prawnym kwestionowanej decyzji została wskazana działka nr [...] oraz nr [...]. Potwierdza to wpis w księdze wieczystej [...], gdzie jako właściciel działki nr [...] wpisana została Gmina [...] na mocy ww. decyzji komunalizacyjnej i karty inwentaryzacyjnej
nr [...]. Z kolei z karty inwentaryzacyjnej nr [...] wynika, że jako księgę wieczystą,
z której miałby wynikać na dzień 27 maja 1990 r., tytuł Skarbu Państwa
do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] położonej w [...] wskazano Lwh [...]. Sąd Rejonowy w [...] wskazał, że od momentu założenia dawnego Lwh [...] gminy katastralnej [...] na karcie A wpisane były: parcela budowlana
nr [...], parcela budowlana nr [...], parcela budowlana [...], działki ewidencyjne
nr [...], [...], które powstały z części parceli budowlanej [...]. Ostatnim właścicielem wpisanym w karcie B tego wykazu jest Skarb Państwa wpisany na wniosek
z 05.03.1959 Fu-r-4 la/3603/57 Dkw 747/59, na podstawie postanowienia z 25.11.1958 Ns 814/57 - wpisano 19.03.1959. Postanowieniem tym Sąd Powiatowy w [...] stwierdził, że nieruchomość Lwh [...] ks. gr. em. kat. [...] przeszła na własność Skarbu Państwa w drodze zasiedzenia na zasadzie art. 34 dekretu
o majątkach opuszczonych i poniemieckich.
Ponadto przesłana przez Sąd Rejonowy w [...] kopia wykazu LWH [...]
gm. kat. [...] potwierdza, że przy założeniu nowej ewidencji nieruchomości
z części parceli budowlanej [...], powstały działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ary
[...] m2 i [...] o pow. [...] arów, które odłączono do KW Nr [...] (wpisano dnia
22 czerwca 1994 roku). KW [...] została założona w dniu 22 czerwca 1994 r.
dla działek ewidencyjnych [...] i [...]. Następnie w ślad za wnioskiem
DZKW 370-373/95 działka ewidencyjna nr [...] została odłączona do nowej księgi
KW [...]([...]) gdzie wpisana jest do dnia dzisiejszego.
Jednocześnie organ podkreślił, że nie kwestionuje pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia 30 sierpnia 2013 r.,
nr N.VII.7716-2/09, którą w pkt I ppkt 7 orzeczono, że nieruchomość położona
przy ul. [...], zabudowana budynkiem mieszkalno - użytkowym, składająca się z parcel budowlanych nr [...], [...] i [...], dawniej gm. kat. [...], odpowiadających działce ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, nie podpadała
pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.,
o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednak to wpis w księdze wieczystej danej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia jej stanu faktyczno-prawnego.
W oparciu o niego zaś, organy administracji publicznej obowiązane są dokonywać jakiejkolwiek oceny badanych decyzji administracyjnych. Przyjęte orzecznictwo sądowo - administracyjne wyraźnie wskazuje, że treść wpisu w księdze wieczystej jako orzeczenie sądu cywilnego, wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają
z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie
z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie wynikające z ksiąg wieczystych
jest wzruszalne, a jego obalenie wymaga przeprowadzenia dowodu przeciwnego
albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej
z rzeczywistym stanem prawnym (w oparciu o art. 10 ustawy o księgach wieczystych
i hipotece), albo w każdym innym postępowaniu sądowym jako przesłanka rozstrzygnięcia sprawy (powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c.,
czy w postępowaniu o zasiedzenie). Podsumowując zatem: przeprowadzenie dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego
w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego i jest zastrzeżone wyłącznie dla właściwości sądu powszechnego i nie daje organom administracji publicznej jakiejkolwiek ingerencji w ich treść.
Mając zatem na uwadze przedstawiony powyżej stan faktyczny i prawny,
Minister stwierdził, że skoro w dacie komunalizacji działka nr [...] zgodnie z wpisem
w księdze wieczystej KW [...] stanowiła własność Skarbu Państwa, to brak jest podstaw do przyjęcia rażącej niezgodności z prawem decyzji komunalizacyjnej.
Domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, jak już wcześniej wyjaśniono, nie może być obalone przez organy administracji w postępowaniu komunalizacyjnym, ani w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności
decyzji komunalizacyjnej w części dotyczącej działki nr [...].
W odniesieniu do przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentów, Minister podkreślił, że w postępowaniu komunalizacyjnym znaczenie prawne ma stan na dzień komunalizacji. Z posiadanej dokumentacji wyraźnie wynika, że na ten dzień jako właściciel skomunalizowanej nieruchomości ujawniony był Skarb Państwa, a nie osoby fizyczne.
Wobec powyższych ustaleń zasadnym jest stwierdzenie, że skarżącym
nie przysługuje (ani obecnie, ani w dacie komunalizacji) tytuł prawnorzeczowy
do spornej nieruchomości oznaczonej nr działki [...] legitymujący do wystąpienia
z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Tarnobrzeskiego z dnia
21 lutego 1994 r., nr G.III.7223k/145/94 w części dotyczącej tej działki. W świetle zaś orzecznictwa sądów administracyjnych wniosek podmiotu nie będącego stroną postępowania nie może być załatwiony tak jak to nakazuje art. 104 Kpa - co do istoty, ale odmiennie. W zależności od tego czy ustalenie braku przymiotu strony
jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie,
jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61a Kpa - postanowienie
o odmowie wszczęcie postępowania, albo na podstawie art. 105 § 1 Kpa - decyzja
o umorzeniu postępowania. Zgodnie z przyjętym orzecznictwem sądowo-administracyjnym wszczęcie postępowania na wniosek nie legitymowanej osoby
jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.
Minister zaznaczył, że podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w celu rozważenia całokształtu okoliczności i szczegółowego uzasadnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Organ podejmując rozstrzygnięcie wnikliwie zbadał stan faktyczny sprawy w oparciu o zebrany materiał dowodowy
oraz wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte
w wyroku z dnia 18 lipca 2017 r. Obowiązek bowiem wnikliwego zbadania stanu faktycznego sprawy, który ciąży na organach administracji publicznej w każdym prowadzonym przez nie postępowaniu szczególnej wagi nabiera przy rozpatrywaniu sprawy w postępowaniu nadzorczym. Wobec tego nie sposób zgodzić się z tezą,
iż odmienna od prezentowanej przez skarżących ocena stanu faktycznego lub stanu prawnego jest równoznaczna z naruszeniem obowiązku wynikającego z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Przy czym wnioskodawcy nie przedstawili żadnych dowodów (np. w postaci prawomocnego orzeczenia sądu) podważających ustalenia zawarte w KW 39770 oraz KW 37659.
Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie wnieśli: J. T., M. K., I. T., G. T., M. T., A.T., T. T. zarzucając jej naruszenie przepisów procesowych, które miało wpływ na treść wydanej w sprawie decyzji, a mianowicie:
art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.0.2325 t.j.) poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2017 roku sygn. akt
I SA/Wa 487/17, i bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 listopada 2020 roku, a w konsekwencji ponowne błędne, arbitralne przyjęcie, że działka nr [...] nie odpowiada trzem parcelom nr [...], [...] i [...] dawnej gm. kat. [...], a prawidłowe jest stwierdzenie zawarte
w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], obejmujące działki nr [...] (utworzona według tej karty i twierdzeń Ministra z pb 20, ujawnione w lwh [...]) i nr [...] a tym samym,
że decyzja komunalizacyjna obejmowała swym zakresem działkę nr [...], która została omyłkowo ujawniona w dniu 22 czerwca 1994r., a więc po dacie komunalizacji
w lwh [...] na podstawie wadliwie wystawionego dokumentu geodezyjnego:
Opisu i mapy wraz z wypisem z rejestru gruntów z 20.05.1994r., a następnie
w tym samym dniu przeniesiona do nowoutworzonej księgi wieczystej KW nr [...], podczas gdy rozbieżność powyższa wymagała przeprowadzenia przez organ nadzoru postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy błędna karta inwentaryzacyjna została wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie przewidzianym przez prawo
czy jednak obie karty pozostają w obrocie prawnym, a w przypadku ustalenia, że w obrocie prawnym pozostają dwie karty inwentaryzacyjne o różnych treściach stanowiące integralną część decyzji z dnia 21 lutego 1994 roku na co wskazuje pismo Prezydenta Miasta [...] z 30 kwietnia 2014 r., organ nadzoru powinien był podjąć stosowne czynności prawne zmierzające do usunięcia tych rozbieżności;
art. 105 § 1 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw.
z art. 28 k,p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący nie mają interesu prawnego,
a tym samym legitymacji do zainicjowania postępowania administracyjnego,
podczas gdy są oni następcami prawnymi właściciela spornej nieruchomości (działki
nr [...]), a w sprawie wykazano, iż nieruchomość ta nigdy nie została przejęta
na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej, a także była objęta Lwh nr [...], a nie jak wskazano błędnie w karcie inwentaryzacyjnej, stanowiącej załącznik do decyzji komunalizacyjnej w Lwh nr [...], a zatem nie mogła być skomunalizowana,
jako nieruchomość nie stanowiąca własności Skarbu Państwa;
art. 28 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący
nie mają bezpośredniego i aktualnego interesu prawnego do bycia stroną postępowania nieważnościowego skoro prejudycjalne postępowanie administracyjne zakończone ostateczną i prawomocną decyzją Wojewody Podkarpackiego z dnia 30 sierpnia 2013 r. (w pkt I ppkt 7 tej decyzji), stwierdzającą, iż przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej potwierdza, że spadkobiercy A. T. - skarżący mieli
tytuł prawny dokumentujący przysługujące im prawo własności, które stało
na przeszkodzie wydaniu decyzji przez Wojewodę Tarnobrzeskiego z dnia
21 lutego 1994 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...];
art. 7 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegający na:
nierzetelnym przenalizowaniu skutków prawnych wydanej w sprawie wnioskodawców ostatecznej i prawomocnej decyzji Wojewody Podkarpackiego
z dnia 30 sierpnia 2013 r., nr N.VII.7716-2/09, w której w pkt 1 ppkt 7 orzeczono,
że nieruchomość położona przy ul. [...], zabudowana budynkiem mieszkalno - użytkowym, składająca się z parcel budowlanych nr [...], [...] i [....], dawniej gm. kat. [...], odpowiadających działce ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz. 51 z zm.);
niedopuszczalnym pominięciu bezspornego i stwierdzonego ostateczną decyzją Wojewody Podkarpackiego z dnia 30 sierpnia 2013 r. faktu braku przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności spornej nieruchomości składającej się z działki
nr [...] w dniu nacjonalizacji tj. 13 września 1944r., a w konsekwencji w dniu
27 maja 1990 r., bowiem działka ta odpowiada trzem parcelom nr [...], [...] i [....]
dawnej gm. kat [...] i w dniu 27 maja 1990r. była ujawniona w lwh [...],
co wynika z decyzji z dnia 30 sierpnia 2013r., kserokopii lwh [....] odpisu z ksiąg wieczystych sporządzonego przez Państwowe Biuro Notarialne w [...]
z dnia 24 listopada 1965 roku, Lzam. [...], wykazu synchronizacyjnego parcel katastralnych Skarbu Państwa (dawny właściciel A. T.) gminy katastralnej [...] z dnia 15 września 1992 roku oraz pisma Prezydenta Miasta [...]
z 30 kwietnia 2014 r. (por. orzeczony w sprawie Wnioskodawców prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 201I r.,
I SA/Wa 487/17 oraz załączone w aktach sprawy ostateczne decyzje administracyjne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i innych naczelnych organów administracji państwowej, orzeczone w ostatnich latach, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2018 r., 1 OSK 2264/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 2020 r., II SA/Bd 879/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 202l r., I SA/Wa 35/21
i z dnia 28 maja 2021 r., I SA/Wa 2650/20 - orzeczony w sprawie skarżących,
ale dot. innej działki);
błędnym ustaleniu stanu faktycznego i prawnego działki nr [...], odpowiadającej trzem parcelom nr [...], [...] i [...] dawnej gm. kat. [...] na dzień 27 maja 1990 r., poprzez nieuzasadnione stwierdzenie, że skoro działka ta powstała z trzech parcel
nr [...], [...] i [...] dawnej gm. kat [...] i w dniu 27 maja 1990 r. była ujawniona
w lwh [...], i pozostaje tam ujawniona w lwh [...] do dnia dzisiejszego to w dniu
22 czerwca 1994 r. błędnie została ujawniona w lwh [...], jako powstała z części parceli budowalnej [...], ujawnionej w tym Lwh [....];
błędnym ustaleniu, że grunt oznaczony obecnie w ewidencji gruntów jako działka nr [...] był kiedykolwiek ujawniony w Lwh [...], jako stanowiący własność rodziny R., a prawo własności tej działki gruntu o nr [...] zostało nabyte przez Skarb Państwa na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z dnia
25 listopada 1958 r., sygn. akt [...], z treści którego to orzeczenia oraz wpisów
w Lwh [...] wynika, iż stroną jego postępowania była rodzina pochodzenia żydowskiego, dla którego został ustanowiony kurator dla nieznanych z miejsca pobytu (prawdopodobnie zmordowanych podczas Holokaustu), a nie A. T.
(lub jego poprzednik prawny Z. T.);
błędnym oparciu się w zaskarżonej decyzji na ustaleniach zawartych we wpisie
w księdze wieczystej nr [...], która to księga wieczysta nie istniała w sensie prawnym i faktycznym w dniu 27 maja 1990 r., a więc nie może być dowodem w sprawie;
oczywiście błędnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów powołanych przez wnioskodawców w sprawie oraz błędnej ocenie
(braku takowej oceny w zaskarżonej decyzji) dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym a zwłaszcza:
wpisów widniejących w księdze wieczystej Lwh nr [...], z których wynika,
iż w karcie B tegoż Lwh nr [...] Skarb Państwa jako właściciel został wpisany w dniu
16 sierpnia 1946 r. na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego
z dnia 30 lipca 1946 r., L.VIII.1491/46: "...prawo własności tej realności przejętej
na cele reformy rolnej wpisuje się na rzecz Skarbu Państwa.", a uprzednio
Z. T.;
wpisów widniejących w księdze wieczystej Lwh nr [...],
postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z dnia 25 listopada 1958 r., sygn. akt [...], które dotyczy innej nieruchomości
odpisu z ksiąg wieczystych sporządzonego przez Państwowe Biuro Notarialne
w [...] L zam. [...] z dnia 24 listopada 1965 r.,
wykazu synchronizacyjnego parcel katastralnych Skarbu Państwa
(dawny właściciel A. T.) gminy katastralnej [...] z dnia
15 września 1992 r.,
zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w [...] Oddział
w [...] z 16 października 1990 r., z którego wynika, że prawo własności nieruchomości obejmujące parcele [...], [...] i [...] wpisane zostało na rzecz Skarbu Państwa w miejsce Z. T.;
w wypisie z rejestru gruntów, wydruku z KW nr TB [...],
pisma Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia
25.04.2014 r. (znak: N-VII.7532.1.18.2014),
• pisma Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia
04.04.2014 r. (znak: N-VII.7532.1.18.2014);
• zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych
z dnia 6 maja 2014 r. (Ldz. Odp. [....],
• pisma Prezydenta Miasta [...] z dnia 30.04.2014 r.
(znak: DAP-WPK.736.716.2014/Kpu);
• oraz w zestawieniu z powyższymi dokumentami nieprecyzyjnego (wadliwego) pisma Sądu Rejonowego w [...] z dnia 10 kwietnia 2018 r.,
L.Dz.Odp. [...] wraz z opisami;
art. 107 § 3 K.p.a., art. 7 K.p.a. oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy
z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., poz. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji niezawierającego niezbędnych elementów umożliwiających
jej kontrolę (brak odniesienia się do wszystkich dowodów zaoferowanych w sprawie przez skarżących), jak również zaniechanie ustalenia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] ujawnioną w dawnym wykazie hipotecznym Lwh [...] byłej gm.
kat. [...], która została ujęta następnie w księdze wieczystej
nr TB [...], tj. błędnego wyjaśnienia sprawy polegającego na tym,
iż pomimo istnienia ostatecznej decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia
30 sierpnia 2013 r., znak: N.VII.7716/2/09 stwierdzającej w pkt I ppkt 7,
że nieruchomość zabudowana budynkiem mieszkalno - użytkowym, położona
przy ul. [....] obejmująca parcele budowlane nr [...], [...] i [...],
gm. kat. [...], odpowiadające aktualnie działce ewidencyjnej nr [...]
nie podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz. 51 z zm.), która była organowi znana i nie była kwestionowana, organ umorzył postępowanie i przyjął, iż doszło do komunalizacji nieruchomości decyzją z
21 lutego 1994 r., pomimo, iż wiedział, że w tym dniu Skarb Państwa nie był właścicielem spornej nieruchomości, a zatem z rażącym naruszeniem 5 ust. 1
w zw. z art. 18 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku Przepisy wprowadzające ustawę
o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
(Dz.U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191, z późn. zm.) albowiem w dniu jej wejścia w życie nieruchomość obejmująca działkę nr [...] nie mogła być skomunalizowana bowiem stanowiła własność ich poprzedniczki prawnej R.T.;
6. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 5 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 1
Przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę
o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191, z późn. zm.)
poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych
i Administracji z dnia 11 lutego 2021 r., umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Wojewodę Tarnobrzeskiego stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] prawa własności nieruchomości położonej przy ul. [...], zabudowanej budynkiem mieszkalno - użytkowym, składającej się z parcel budowlanych nr [...], [...] i [...] dawnej gm. kat. [....], odpowiadających działce ewidencyjnej nr [...](dalej jako "Nieruchomość") w sytuacji, gdy działka ta, której ta decyzja dotyczyła, nie stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własności Skarbu Państwa;
7. art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 roku
(Dz. U 1982 nr 19 poz. 147), i art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r.
Prawo rzeczowe (Dz.U. nr 57, poz. 319) - poprzez bezpodstawne przyjęcie wbrew poglądowi ugruntowanemu w orzecznictwie, iż podważenie domniemania wynikającego z art. 18 § 1 Prawa rzeczowego, jak i z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 roku (Dz. U 1982 nr 19 poz. 147) jest w postępowaniu sądowo- administracyjnym niedopuszczalne, a na skutek wydania decyzji na zasadzie
§ 5 rozporządzenia w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dochodzi do restytucji z mocą wsteczną przynależnego pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego
do tej nieruchomości, a prawo własności majątku ziemskiego nie wraca "w naturze"
do właściciela, a tym samym zaskarżona decyzja narusza zagwarantowane
Konstytucją RP prawo do sądu oraz zasadę proporcjonalności;
8. art. 365 § 1 K.p.c. w zw. z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece
i art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż podważenie domniemania z art. 3 ustawy
o księgach wieczystych i hipotece w niniejszej sprawie naruszałoby powołaną ostatnio normę, podczas gdy w rzeczywistości w takiej sytuacji organ ministerialny nie ustala niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym w sentencji orzeczenia,
lecz jedynie w uzasadnieniu (jako przesłankę rozstrzygnięcia), a tym samym
z obaleniem domniemania w takim postępowaniu nie wiążą się skutki przewidziane
w art. 365 K.p.c. (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1960 r.,
sygn. akt 3 CR 328/60, LEX nr 1634043); ' "
9. art. 8 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r.
o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., poz. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) poprzez wydanie decyzji naruszającej zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej oraz sprzecznej z utrwaloną praktyką organów administracji publicznej od blisko 30 lat (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2018 r., I OSK 2264/17, decyzja Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 września 2019 r., znak: D0.2.6610.174.2016.KC,
decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 lipca 2019 r.,
znak: DOZ-OAiK.650.784.2019.KS, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
z dnia 3 października 2019 r., I SA/Wa 2040/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2017 r., 1 SA/Wa 487/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2020 r., IV SA/Wa 2888/19, decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 stycznia 2020 r.,
nr DAP-WN-727-171/2017/WWP, decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 stycznia 2020 r., nr DAP-WN-727-200/2017/WWP, decyzji Ministra Rozwoju
z dnia 6 lutego 2020 r., znak sprawy: DO-IV.7613.112.2019.AD, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 2020 r., II SA/Bd 879/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2021 r.,
I SA/Wa 2650/20, wyrok Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Cywilny
[...] z uzasadnieniem wraz z pismem Prokuratury Okręgowej w [...]
z dnia 18 maja 2021 r., znak PO IV Pc 52.20, orzeczone w innych sprawach Skarżących ostateczne i prawomocne decyzje administracyjne załączone do skargi),
10. art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez wydanie decyzji naruszającej zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa
oraz bezpieczeństwa prawnego jednostki.
Mając powyższe na względzie skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji
oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie z dnia 29 września 2022 r. skarżący podtrzymali stanowisko zawarte
w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej
pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1
ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach
danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę
za niezasadną.
W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja o umorzeniu postępowania
w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Tarnobrzeskiego z dnia
21 lutego 1994 r., nr G.III.7223k/145/94 stwierdzającej nabycie przez
Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonych
w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębu [...] – [...], uregulowanej w księdze wieczystej Lwh [..], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część tej decyzji,
w części dotyczącej działki nr [...].
Powodem umorzenia przedmiotowego postępowania było uznanie przez organ nadzoru, że skarżący nie posiadają w sprawie przymiotu strony, a tylko taki podmiot, stosownie do art. 157 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej zwanej "k.p.a.", jest uprawniony
do skutecznego uruchomienia postępowania nieważnościowego.
O tym zaś, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 k.p.a., z którego wynika, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego
lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu
na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw
i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.
W konsekwencji stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności tej decyzji. W kwestii istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, natomiast jego istnienie znajdować musi potwierdzenie
w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2035/10, Lex nr 1121192).
W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem, mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się,
że stronami postępowania komunalizacyjnego są co do zasady wyłącznie Skarb Państwa – jako dotychczasowy właściciel nieruchomości i gmina – jako podmiot nabywający własność nieruchomości. Ich bowiem praw i obowiązków bezpośrednio dotyczą skutki decyzji komunalizacyjnej. Inne osoby, aby mogły uczestniczyć
w postępowaniu komunalizacyjnym (mieć w nim przymiot strony), a więc również mogły skutecznie żądać weryfikacji ostatecznej decyzji komunalizacyjnej w trybie stwierdzenia jej nieważności, musiałyby wykazać, że w dacie komunalizacji (tj. w dniu
27 maja 1990 r.), to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwał tytuł prawnorzeczowy
do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 1178/09,
Lex nr 594943). Tylko bowiem na taki tytuł prawny, chroniony prawem materialnym, oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1181/15, Lex nr 2348965
oraz 16 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 660/11, Lex nr 1218892).
Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w rozpatrywanej sprawie. Skarżący obecnie
nie posiadają bowiem żadnego tytułu prawnego do skomunalizowanej nieruchomości, nie byli również ani oni, ani ich poprzednicy prawni stronami postępowania komunalizacyjnego. Dlatego za niezasadny Sąd uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 28 k.p.a. Przepis ten wskazuje bowiem na przesłanki decydujące
o legitymacji konkretnego podmiotu do działania w postępowaniu administracyjnym
w charakterze jego strony. Samodzielnie przepis ten nie wystarczy natomiast
do przypisania tego statusu jakiemukolwiek podmiotowi. O możliwości wystąpienia
w roli strony postępowania decyduje bowiem to, czy dany podmiot posiada interes prawny warunkujący ubieganie się o wszczęcie postępowania, względnie skierowanie
w stosunku do niego czynności w postępowaniu wszczętym z urzędu. Jak wyżej wskazano, źródłem interesu prawnego o którym mowa w art. 28 k.p.a., jest zawsze przepis prawa materialnego. Przepis art. 28 k.p.a. nie ustanawia zatem normy prawnej samoistnej, a stosowany jest w związku z przepisami prawa materialnego, które dają podstawy do wyprowadzenia interesu prawnego, przyznając jednostce status strony postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
11 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2218/18).
W orzecznictwie przyjmuje się, że wnioskodawcy, którzy wykażą, że w okresie poprzedzającym komunalizację byli właścicielami komunalizowanej nieruchomości
mają interes prawny w sprawie, choć nie przesądza on automatycznie o nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia
23 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1760/20). Wyrażany był także pogląd, że samo wykazanie, że poprzednicy prawni wnioskodawcy legitymowali się prawem własności, nie jest wystarczające do przyznania statusu strony ich następcom. Interes prawny musi być bowiem konkretny i rzeczywisty i powinien mieć związek z danym postępowaniem prowadzonym w danym miejscu i czasie, i na podstawie określonego stanu prawnego.
Dla możliwości skutecznego zainicjowania postępowania weryfikującego komunalizację mienia Skarbu Państwa istotne jest bowiem wykazanie prawa własności nie kiedykolwiek - lecz w dacie samej komunalizacji (vide wyroki WSA w Warszawie:
z dnia 19 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2045/20 i z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt
I SA/Wa 1633/19 i przywołane w nich orzecznictwo).
Decyzja Wojewody Tarnobrzeskiego 21 lutego 1994 r. objęta wnioskiem
o stwierdzenie nieważności została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia
10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym
i ustawę o pracownikach samorządowych. Materialnoprawną podstawę wskazanej decyzji komunalizacyjnej stanowił art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, z którego wynika,
że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe).
Decyzja komunalizacyjna oparta na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. ma charakter deklaratoryjny, to znaczy potwierdza stan faktyczny i prawny istniejący
w dniu 27 maja 1990 r. Dla komunalizacji w trybie ww. ustawy decydujące znaczenie miał więc stan prawny nieruchomości istniejący w dacie komunalizacji.
Jak wyżej wskazano, stroną prowadzonego postępowania administracyjnego
o przekazaniu gminie własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa jest więc, poza daną gminą i Skarbem Państwa, jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługiwał tytuł prawnorzeczowy.
Stroną postępowania w sprawie weryfikacji decyzji komunalizacyjnej w trybie nadzwyczajnym może być wyjątkowo również podmiot, który wykaże, iż w dniu,
w którym nastąpiła komunalizacja spornego mienia, legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości objętej tym postępowaniem komunalizacyjnym.
W aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnego dowodu, że w dacie komunalizacji, czyli w dniu 27 maja 1990 r. skarżącym, czy też ich poprzednikom prawnym przysługiwał tytuł własności do spornej działki nr [...]. Skarżący
nie przedstawili również żadnego dokumentu potwierdzającego, aby w powołanej dacie lub obecnie przysługiwało im lub ich poprzednikom prawnym prawo własności spornej nieruchomości.
Przeprowadzone postępowanie nadzorcze (będące obecnie przedmiotem kontroli sądowej) nie wyłącza dopuszczalności wszczęcia postępowania nieważnościowego
w przypadku ewentualnego uregulowania przed właściwym organem lub sądem
w sposób odmienny od istniejącego (czyli po myśli skarżących) stanu prawnego spornej nieruchomości.
Jak prawidłowo bowiem ustalił organ, zgodnie z zapisami księgi wieczystej w dacie komunalizacji sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa.
Dlatego nie mogło odnieść w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym oczekiwanego przez skarżących skutku powoływanie się na decyzję Wojewody Podkarpackiego z 30 sierpnia 2013 r., z której m.in. wynika, że sporna działka
nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
(Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).
W ocenie Sądu, zasadnie w tej sytuacji organ nadzoru odwołał się do treści
art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym
stanem prawnym. Ponadto, zgodnie z art. 5 tej ustawy, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną
z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).
Obalenie tego domniemania jest możliwe poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o czym stanowi art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem
prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie
albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Oznacza to, że widniejący w wyżej powołanej księdze wieczystej spornej nieruchomości wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa
na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. wiąże zarówno sąd, który go dokonał, strony,
jak również organy państwowe i organy administracji publicznej. Zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt
I OSK 729/16). W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z dnia 6 kwietnia 1999 r., sygn. akt
IV SA 2338/98, zgodnie z którym zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach.
Również Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt SK 57/03 (opubl. w: OTK ZU 7A/2004, poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to jednak
w istotny sposób ją uzupełnia, składając się wraz z nią na spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu
z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do tego, że odwrócone zostają reguły dowodowe, bowiem jego wprowadzenie oznacza, że nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny,
ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym.
Sąd w pełni podziela powyższe poglądy.
Jak powyżej zostało wyjaśnione, ani organ administracji publicznej,
ani Sąd kontrolujący obecnie wydane w tej sprawie decyzje nie może wbrew treści wpisów w księdze wieczystej, samodzielnie podważać i odmiennie oceniać faktów znajdujących potwierdzenie w zapisach wieczystoksięgowych. Raz jeszcze należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sporu o własność nieruchomości nastąpić może jedynie
w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym.
Na obecnym etapie postępowania nie można zatem uznać, że skarżącym przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej.
Reasumując, w ocenie Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji,
będąc związany treścią wpisu w księdze wieczystej, a także nie mając możliwości dokonywania w toku postępowania administracyjnego odmiennych ustaleń prawnych
od tych, jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej, prawidłowo stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w dacie komunalizacji prawo własności spornej działki należało do skarżących, lub ich poprzedników prawnych,
a postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej nie służy wyjaśnieniu, czy skarżącym służy tytułu prawnorzeczowy do spornej nieruchomości.
Dlatego, wbrew zarzutowi skargi, wydane w sprawie decyzje nie naruszają art. 7,
art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ nie zaniechał zatem podjęcia czynności niezbędnych
do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Skarżący żądając wszczęcia postępowania nadzorczego powinni wykazać,
że legitymują się tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości obecnie
lub w dacie komunalizacji. Nie można bowiem uznać, że to organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy pomimo ciążącego na stronie obowiązku środków takich
nie przedstawia. Oznacza to, że obowiązkiem skarżących w tej sprawie było, zanim wystąpili z żądaniem wszczęcia postępowania nadzorczego, staranne przygotowanie całości dokumentacji potwierdzającej w sposób niebudzący wątpliwości, że posiadają tytułu prawnorzeczowy do spornej nieruchomości obecnie lub posiadali go ich poprzednicy prawni w dacie komunalizacji, czyli w dniu 27 maja 1990 r.
(por. pogląd WSA w Warszawie wyrażony w wyroku z 14 lutego 2022 r., sygn. akt
I SA/Wa 2119/20).
Oznacza to, że wbrew zarzutom skargi, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przeprowadził kontrolowane postępowanie nadzorcze w sposób prawidłowy, właściwie zastosował zarówno przepisy procedury administracyjnej, jak i prawa materialnego,
a powody podjętego rozstrzygnięcia wyczerpująco przedstawił w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji, zgodnie z wymogiem określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie
art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19,
innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.
Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).