I SA/Wa 2037/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-02-28
NSAAdministracyjneWysokawsa
komunalizacjanieruchomościdrogi publicznedrogi wojewódzkieustawa komunalizacyjnastwierdzenie nieważnościadministracja publicznawłasność państwowaWSA Warszawa

WSA w Warszawie oddalił skargę Gminy na decyzję Ministra stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody o komunalizacji nieruchomości, uznając, że działki te stanowiły drogę wojewódzką i nie mogły zostać skomunalizowane.

Gmina wniosła skargę na decyzję Ministra stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody z 1992 r. o komunalizacji nieruchomości. Minister uznał, że nieruchomości te, zajęte pod drogę wojewódzką w 1990 r., nie stanowiły mienia państwowego i nie mogły zostać skomunalizowane. Gmina argumentowała, że brak jest podstaw do kwestionowania faktu, iż działki te były mieniem państwowym, a obecne parametry dróg są inne. WSA oddalił skargę, podzielając stanowisko Ministra, że drogi wojewódzkie nie podlegały komunalizacji na podstawie ustawy z 1990 r.

Sprawa dotyczyła skargi Gminy na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która stwierdziła nieważność decyzji Wojewody z 1992 r. w części dotyczącej komunalizacji nieruchomości. Wojewoda pierwotnie stwierdził nabycie przez Gminę z mocy prawa własności szeregu nieruchomości na podstawie ustawy komunalizacyjnej z 1990 r. Starosta zwrócił się następnie do Ministra o stwierdzenie nieważności tej decyzji, argumentując, że część nieruchomości stanowiła drogę wojewódzką, a brak jest dowodów na to, że w dniu 27 maja 1990 r. były one własnością Skarbu Państwa. Minister, działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdził nieważność decyzji Wojewody, uznając, że komunalizacja dróg wojewódzkich była rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nie spełniono warunku posiadania tytułu własności przez Skarb Państwa w dacie 27 maja 1990 r. Gmina zaskarżyła decyzję Ministra, podnosząc, że brak jest podstaw do kwestionowania faktu, iż działki te stanowiły mienie państwowe, a ewentualne kolizje z pasem drogowym wynikają z obecnych przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy. Sąd uznał, że Minister prawidłowo stwierdził rażące naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji komunalizacyjnej. Podkreślono, że komunalizacji podlegało wyłącznie mienie państwowe istniejące w dniu 27 maja 1990 r. Ponieważ nieruchomości te w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej były zajęte pod drogę wojewódzką, której zarząd przysługiwał administracji rządowej, nie mogły one stanowić mienia ogólnonarodowego należącego do organu stopnia podstawowego. Sąd zaznaczył, że postępowanie nieważnościowe nie jest postępowaniem merytorycznym i nie służy uzupełnianiu ustaleń faktycznych, a jedynie ocenie prawidłowości zastosowania prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, drogi wojewódzkie, których zarząd przysługiwał administracji rządowej, nie stanowiły mienia ogólnonarodowego należącego do organu stopnia podstawowego i tym samym nie podlegały komunalizacji z mocy prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczowym warunkiem komunalizacji było to, aby nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła mienie państwowe. Ponieważ działki te były zajęte pod drogę wojewódzką, której zarząd należał do administracji rządowej, nie spełniono tego warunku. W związku z tym decyzja Wojewody o komunalizacji tych nieruchomości była wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie ustawy (27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Warunkiem koniecznym było, aby nieruchomość w tej dacie stanowiła mienie państwowe.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja podlega stwierdzeniu nieważności w całości lub części, jeżeli została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, z naruszeniem przepisów o postępowaniu, lub gdy dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo gdy była podstawą wydania decyzji sprzecznej z prawem albo gdy wady jawią się jako rażące naruszenie prawa.

Pomocnicze

k.p.a. art. 157 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 158 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa komunalizacyjna art. 11 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego) nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Odnosi się to do stanu faktycznego z 27 maja 1990 r.

u.o.d.p. art. 22 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych

Siecią dróg publicznych, dla których naczelnym organem administracji państwowej jest Minister Administracji i Gospodarki Przestrzennej, zarządzają terenowe organy administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia wojewódzkiego - w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozporządzenie Ministra Komunikacji z dnia 11 września 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich

Zaliczało drogę nr [...] relacji [...] - [...] do kategorii dróg wojewódzkich.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomości zajęte pod drogę wojewódzką w dniu 27 maja 1990 r. nie stanowiły mienia państwowego należącego do organu stopnia podstawowego i tym samym nie podlegały komunalizacji z mocy prawa. Decyzja Wojewody o komunalizacji dróg wojewódzkich była wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, ponieważ nie wykazano posiadania tytułu własności przez Skarb Państwa w dacie 27 maja 1990 r. Postępowanie nieważnościowe nie służy ponownemu rozstrzyganiu sprawy co do istoty ani uzupełnianiu ustaleń faktycznych.

Odrzucone argumenty

Gmina argumentowała, że brak jest podstaw do kwestionowania faktu, iż działki te stanowiły mienie państwowe. Gmina podnosiła, że ewentualne kolizje działek z pasem drogowym wynikają z obecnych przepisów, a parametry dróg uległy zmianie.

Godne uwagi sformułowania

komunalizacja mienia niebędącego mieniem państwowym stanowi oczywiste naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa charakter tego naruszenia jest tego rodzaju, że prowadzi do niemożności zaakceptowania owej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] jest obarczona wadą w postaci rażącego naruszenia prawa przedmiotem komunalizacji, następującej z mocy prawa, było wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe), przy czym decydujące znaczenie miał stan faktyczny i prawny tego mienia istniejący w dacie wejścia w życie tej ustawy, tj. dzień 27 maja 1990 r. drogi wojewódzkie nie podlegały komunalizacji na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. postępowanie nieważnościowe jest zawężone nie dokonuje się uzupełniających ustaleń faktycznych

Skład orzekający

Iwona Ścieszka

sprawozdawca

Joanna Skiba

członek

Przemysław Żmich

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących komunalizacji mienia państwowego, w szczególności nieruchomości stanowiących drogi publiczne, oraz zasady prowadzenia postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego z okresu transformacji ustrojowej (1990 r.). Interpretacja przepisów o drogach publicznych może ewoluować.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonego zagadnienia komunalizacji mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej, z elementami sporu o własność nieruchomości drogowych. Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne ustalenie stanu prawnego i faktycznego w kluczowych datach.

Czy droga wojewódzka sprzed lat mogła zostać skomunalizowana? WSA wyjaśnia zasady komunalizacji mienia państwowego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2037/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Ścieszka /sprawozdawca/
Joanna Skiba
Przemysław Żmich /przewodniczący/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art 156 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
art 5 ust 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Joanna Skiba, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 1992 r., na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191, ze zm., dalej: ustawa komunalizacyjna), stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności szeregu nieruchomości ozn. w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], opisanych w kartach inwentaryzacyjnych nr [...],[...] i [...], stanowiących integralną część tej decyzji.
Pismem z [...] marca 2020 r. Starosta [...] zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 1992 r. w części dot. działek nr [...],[...],[...] (aktualnie po podziale działki [...] i [...]) oraz [...] (aktualnie po podziale działki [...],[...]i [...]), położonych w obrębie ewidencyjnym [...], gm. [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że z ww. decyzji wynika, iż komunalizacja nastąpiła w stosunku do nieruchomości, która w dniu 27 maja 1990 r. była bez oznaczenia hipotecznego, tym samym nie stanowiła własności Skarbu Państwa. Dalej wskazano, że ww. działki w całości (działka [...],[...]), bądź w części (działka [...],[...]) stanowiły część ówczesnej drogi wojewódzkiej [...] relacji [...] - [...].
W toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 1992 r. w opisanej części, Wójt Gminy [...] wywodził, że spis inwentaryzacyjny mienia ogólnonarodowego nieruchomości opisanych w karcie inwentaryzacyjnej był wyłożony do publicznego wglądu w siedzibie Zarządu Gminy [...] przez okres od 19 października 1990 r. do 19 listopada 1990 r. i nikt nie zgłosił zastrzeżeń. Z tego względu, zdaniem Wójta, nieruchomości przeszły we władanie Skarbu Państwa, w związku z czym można było dokonać komunalizacji na rzecz Gminy.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister) decyzją z [...] lipca 2021 r., działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.), stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości ozn. w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], jako działki nr [...],[...],[...],[...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji.
Minister przytoczył treść art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, a następnie podkreślił, że warunkiem koniecznym do komunalizacji mienia z mocy prawa było to, aby nieruchomość w dacie 27 maja 1990 r. stanowiła mienie państwowe. W tym miejscu Minister zauważył, że wskazany przez wnioskodawcę brak oznaczenia hipotecznego nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. nie jest równoznaczny z przyjęciem, że nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa. Podkreślił jednakże, że z materiału dowodowego sprawy, nie wynika aby Skarb Państwa w dacie 27 maja 1990 r. legitymował się tytułem własności względem wskazanych nieruchomości, co było warunkiem niezbędnym do komunalizacji tych nieruchomości na rzecz Gminy [...]. Sam Wójt Gminy [...] w piśmie z [...] marca 2021 r. poza stwierdzeniem, że nikt nie zgłosił zastrzeżeń do spisu inwentaryzacyjnego wywieszonego w siedzibie Zarządu Gminy [...] nie wykazał w żaden sposób, że mienie stanowiło własność Skarbu Państwa w dacie 27 maja 1990 r. Minister podkreślił, że w karcie inwentaryzacyjnej rubryka, z której miałoby wynikać oznaczenie dokumentu, na mocy którego Skarb Państwa stał się właścicielem działek nr [...],[...],[...],[...] pozostała pusta. Także inne dokumenty nie zawierają żadnych danych wskazujących, by Skarb Państwa był właścicielem ww. nieruchomości.
Dodatkowo, przy piśmie z [...] czerwca 2020 r. Starosta [...] przesłał oświadczenie z [...] czerwca 2020 r., w którym Zarząd Powiatu [...], jako następca prawny Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w odniesieniu do dawnych dróg wojewódzkich, obecnie dróg powiatowych, oświadczył, że nieruchomości położone w obrębie [...], gm. [...], ozn. w ewidencji gruntów jako działki nr [...],[...],[...] (po podziale [...],[...],[...]),[...] (po podziale [...]i [...]), leżały w dacie 27 maja 1990 r. w całości (działki: nr [...],[...]) lub w części (działki: [...],[...]) w ciągu drogi wojewódzkiej [...] relacji [...] - [...]. Powyższe potwierdza dokumentacja geodezyjna przesłana przy piśmie Starosty [...] z [...] kwietnia 2021 r. Z wykazów zmian danych ewidencyjnych wynika zaś, że działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...]i [...], a działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...],[...] i [...]. Zarówno przed podziałem, jak i po podziale, działki te stanowią drogi, gdzie jako rodzaj i klasa użytku wpisano "dr".
Minister wskazał, że droga nr [...] relacji [...] - [...] wymieniona jest w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 11 września 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach; [...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] (Dz. U. Nr 35, poz. 179). Zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60), w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r., zarząd nad drogami wojewódzkimi należał do terenowych organów administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia wojewódzkiego. W związku z powyższym – zdaniem Ministra - drogi wojewódzkie nie podlegały komunalizacji na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
W świetle powyższego Minister uznał, że decyzja Wojewody[...]z [...] sierpnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości ozn. w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], jako działki nr [...],[...],[...],[...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji, została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, bowiem brak jest dokumentów potwierdzających, że Skarb Państwa w dacie 27 maja 1990 r. był właścicielem ww. działek. A ponadto działki nr [...] i [...] oraz części działek nr [...] i [...] w dacie 27 maja 1990 r. wchodziły w skład drogi wojewódzkiej nr [...]. W sprawie nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, co – zdaniem Ministra - uzasadnia stwierdzenie nieważności tej decyzji w powyższym zakresie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednocześnie Minister zaznaczył, że przeprowadzone postępowanie nadzorcze nie wykazało istnienia nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., które uniemożliwiają stwierdzenie nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyła Gmina [...]. Zaskarżając decyzję w całości zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej poprzez błędne przyjęcie, że na czas wydawania decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości ozn. w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...] jako działki nr [...],[...],[...] i [...] opisanej w karcie inwentarzowej nr [...] nie istniała podstawa prawna do jej wydania, bądź też że wydana ona została z rażącym naruszeniem prawa.
Podnosząc powyższy zarzut Gmina [...] wniosła o umorzenie postępowania w sprawie, bądź uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi który ją wydał.
W uzasadnieniu skargi powołano się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2825/19, wskazując, że tylko komunalizacja mienia niebędącego mieniem państwowym stanowi oczywiste naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. W przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek, aby poddawać w wątpliwość fakt, że działki przedmiotowe działki nie stanowiły mienia państwowego. Ewentualne kolizje tych działek z działką stanowiącą pas drogowy ówczesnej drogi wojewódzkiej stwierdzone są w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy, gdzie w sposób oczywisty obecne parametry dla dróg są odmienne w zakresie szerokości pasa drogowego.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 stycznia 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania w dniu 28 lutego 2022 r. na rozprawie w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.), to jest przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Wobec narastającej fali zachorowań wywołanych wirusem Sars-CoV-2, a także mając na względzie wynikające z tego nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie (stron, jak też członków składu orzekającego) zarządzeniem Przewodniczącego z 21 lutego 2022 r. przekształcono wyznaczony tryb rozpoznania sprawy na tryb niejawny, przewidziany w art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja wydana została w trybie nadzwyczajnym, nieważnościowym. Wymaga zatem podkreślenia, że stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie bezspornie ustalone występowanie jednej z przyczyn ustalonych w art. 156 § 1 k.p.a. Dla uznania naruszenia prawa za rażące (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze, treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa. Po drugie, charakter tego naruszenia jest tego rodzaju, że prowadzi do niemożności zaakceptowania owej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Jest przy tym obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa wyraźne wykazanie, jaki konkretny przepis został naruszony i dlaczego naruszenie to organ uznał za rażące (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 1992 r., V SA 86/92 i V SA 436-466/92 - ONSA 1993 Nr 1 poz. 23). O rażącym (a nie jakimkolwiek) naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek.
W przekonaniu Sądu, Minister trafnie uznał, że decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] jest obarczona wadą w postaci rażącego naruszenia prawa.
Podstawą materialnoprawną orzeczenia, o którego stwierdzenie nieważności wystąpił Starosta [...], był art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Powyższe oznacza, że przedmiotem komunalizacji, następującej z mocy prawa, było wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe), przy czym decydujące znaczenie miał stan faktyczny i prawny tego mienia istniejący w dacie wejścia w życie tej ustawy, tj. dzień 27 maja 1990 r. Rzeczą organów administracji i sądu administracyjnego orzekającego w sprawach dotyczących decyzji komunalizacyjnych jest ocena, czy zachodziły przesłanki do orzeczenia o komunalizacji mienia wymienione w wyżej przytoczonym art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. Wypada zaznaczyć, że pozytywna decyzja wydawana na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej ma charakter deklaratoryjny i może być wydana tylko w sytuacji, gdy stan prawny, istniejący w dacie wejścia w życie tej ustawy (27 maja 1990 r.) uzasadnia przyjęcie, że dana nieruchomość, stanowiąc własność państwową, należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej.
Istotne w powyższym zakresie pozostają wyłączenia ustalone w art. 11 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. W myśl art. 11 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Na gruncie przytoczonego przepisu, zgodnie z utrwaloną i jednolitą jego wykładnią, przyjmuje się, że użyte w tym przepisie sformułowanie: "służą wykonywaniu zadań publicznych" należy odnosić wyłącznie do stanu faktycznego, jaki istniał w dniu 27 maja 1990 r. a nie do stanu prawnego. W omawianym przepisie chodzi bowiem o sposób korzystania z mienia ogólnonarodowego a nie o legitymowanie się przez dany podmiot stosownym tytułem prawnym do wspomnianego mienia. (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2382/17, CBOSA)
W rozpoznawanej sprawie decyzją z [...] sierpnia 1992 r. Wojewoda [...], powołując się na art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów m.in. numerami [...],[...],[...],[...]. Nieruchomości te w całości ([...] i [...]) bądź też w części ([...],[...]), w dacie 27 maja 1990 r. były zajęte pod drogę wojewódzką. Okoliczność tę potwierdza operat pomiarowy trasy [...] – [...] sporządzony dla potrzeb dróg i wpisany do ewidencji pod numerem [...], jak również mapa sporządzona przez geodetę uprawnionego na dzień 27 maja 1990 r., przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego nadesłana przez Starostę [...] przy piśmie z [...] kwietnia 2021 r. Urządzona na tych działkach droga nr [...], zgodnie z rozporządzeniem Ministra Komunikacji z dnia 11 września 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: [...] (Dz. U. z 1986 Nr 35, poz. 179), została zaliczona do kategorii dróg wojewódzkich. Powyższy akt normatywny przesądził zatem, że wydzielona wówczas droga uzyskała status drogi publicznej, w ówczesnym stanie prawnym zaliczonej do kategorii dróg wojewódzkich. Drogi publiczne służą niewątpliwie wykonywaniu zadań publicznych, a okręgowe dyrekcje tych dróg należały do administracji rządowej.
W myśl art. 22 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej, siecią dróg publicznych, dla których naczelnym organem administracji państwowej jest Minister Administracji i Gospodarki Przestrzennej, zarządzają terenowe organy administracji państwowej o właściwości szczególnej:
1) stopnia wojewódzkiego - w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich,
2) stopnia podstawowego - w odniesieniu do dróg gminnych i lokalnych miejskich
- wykonujące swoje zadania przy pomocy jednostek drogowych.
Z powyższego należy przyjąć domniemanie władania drogą określonej kategorii przez zarządcę drogi ustalonego w powyższym przepisie. Jak wynika z treści art. 4 pkt 12 ustawy o drogach publicznych, zarządem drogi jest jednostka organizacyjna prowadząca działalność na drogach publicznych w zakresie określonym ustawą. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 listopada 1990 r., sygn. III AZP 10/90 stwierdził, iż zarząd gruntami zajętymi pod drogi publiczne wynika z ogólnej legitymacji przewidzianej ustawą o drogach publicznych, co oczywiście wyłączało możliwość ustalenia takiego zarządu w drodze decyzji (OSNCP 1991, nr 4, poz. 39).
W tych warunkach dowodem przemawiającym za tym, że przejęte decyzją Wojewody [...] mienie stanowiło zasób ogólnonarodowy, nie może być przywoływany przez Wójta Gminy [...] spis inwentaryzacyjny mienia ogólnonarodowego sporządzony i udostępniony do publicznego wglądu w siedzibie Zarządu Gminy [...] przez okres od dnia 19 października 1990 r. do 19 listopada 1990 r.
Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Sądu, trafnie przyjął Minister w zaskarżonej decyzji, że działki oznaczone nr [...], w całości bądź części, w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej (27 maja 1990 r.) położone były na terenie, na którym urządzona była droga wojewódzka, której zarząd przysługiwał administracji rządowej, a zatem nie stanowił mienia ogólnonarodowego należącego do organu stopnia podstawowego. Pozwala to na stwierdzenie, że przy wydawaniu przez Starostę [...] decyzji z [...] sierpnia 1992 r. w opisanej części doszło do rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej.
Zauważyć przy tym przyjdzie, że skarga nie podważa, by na tych nieruchomościach, bądź częściach urządzona była droga publiczna. Nie wyprowadza też wniosku, by droga ta stanowiła urządzenie komunalne (drogę wewnętrzną), którym administrowanie miało pierwszoplanowy związek z gospodarką komunalną sprawowaną przez terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Kwestionuje jedynie obszarową zajętość nieruchomości pod drogę publiczną wskazując na zmianę parametrów dla dróg w zakresie szerokości pasa drogowego. Kwestia ustalenia przebiegu granicy działki, jak również prawidłowe wyodrębnienie jej części stanowi odrębne zagadnienie. Kwestia ta nie może jednak stanowić podstawy dla skutecznego podważenia zasadności wydanej w sprawie decyzji nieważnościowej, wykraczając poza zakres postępowania prowadzonego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. Obszar badawczy postępowania nieważnościowego jest bowiem zawężony. Przedmiotem tego postępowania nie jest powtórne rozstrzygnięcie sprawy załatwionej decyzją merytoryczną. Tym samym nie dokonuje się uzupełniających ustaleń faktycznych. W tym postępowaniu organ ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości zastosowania prawa. Obowiązkiem organu w postępowaniu nieważnościowym jest dokonanie oceny, czy w świetle zaistniałego stanu faktycznego w sposób prawidłowy znalazły zastosowanie obowiązujące normy prawne, czy też wydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Nie może rozpatrywać więc sprawy co do jej istoty, w jej całokształcie w zakresie różnych wątków z nią związanych (por. wyroki NSA z 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 123/12, z 16 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 2992/12).
W konsekwencji brak jest podstaw do uznania za zasadne podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przez organ art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Sąd nie stwierdził także z urzędu wad, których istnienie prowadziłoby do konieczności wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI