I SA/Wa 2036/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-03-22
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie wychowawcze500+opieka nad dzieckiemwładza rodzicielskapozbawienie władzy rodzicielskiejfaktyczna opiekamiejsce zamieszkania dzieckaZUSsądy rodzinne

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję ZUS odmawiającą świadczenia wychowawczego ojcu, który został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.

Skarżący R. D. domagał się świadczenia wychowawczego na syna P. D., twierdząc, że dziecko faktycznie z nim zamieszkuje i jest przez niego utrzymywane, mimo orzeczenia sądu o pozbawieniu go władzy rodzicielskiej i ustaleniu miejsca zamieszkania dziecka przy matce. Organy ZUS odmówiły przyznania świadczenia, opierając się na prawomocnych orzeczeniach sądów powszechnych, które stwierdzały, że faktyczną opiekę sprawuje matka. WSA w Warszawie oddalił skargę, uznając, że pozbawienie władzy rodzicielskiej uniemożliwia sprawowanie pieczy nad dzieckiem i tym samym prawo do świadczenia.

Sprawa dotyczyła skargi R. D. na decyzję Prezesa ZUS utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko P. D. na okres od czerwca 2022 r. do maja 2023 r. Skarżący argumentował, że syn faktycznie z nim zamieszkuje i jest przez niego utrzymywany, a matka stosuje wobec dziecka przemoc. Podkreślał, że istotne jest faktyczne zamieszkiwanie dziecka, a nie orzeczenia sądu dotyczące opieki. Organy ZUS odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na prawomocne orzeczenia sądów powszechnych: wyrok Sądu Okręgowego z 2017 r. (rozwód, władza rodzicielska powierzona obojgu, miejsce zamieszkania przy matce), wyrok Sądu Apelacyjnego z 2019 r. (zmiany w zakresie kontaktów i warsztatów) oraz postanowienie Sądu Rejonowego z 2021 r. (prawomocne od 2023 r.), którym R. D. został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad synem, a jego kontakty z dzieckiem zostały znacznie ograniczone i odbywały się pod nadzorem kuratora. WSA w Warszawie oddalił skargę, stwierdzając, że zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, piecza nad dzieckiem może być sprawowana tylko przez rodzica posiadającego władzę rodzicielską. Ponieważ skarżący został pozbawiony władzy rodzicielskiej, nie mógł sprawować faktycznej opieki nad dzieckiem w rozumieniu przepisów, a tym samym nie przysługiwało mu świadczenie wychowawcze. Sąd uznał, że jedynie przywrócenie władzy rodzicielskiej mogłoby wpłynąć na zmianę decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ojciec pozbawiony władzy rodzicielskiej nie może sprawować pieczy nad dzieckiem i tym samym nie przysługuje mu świadczenie wychowawcze, nawet jeśli dziecko z nim faktycznie zamieszkuje.

Uzasadnienie

Sąd administracyjny uznał, że zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, piecza nad dzieckiem może być sprawowana tylko przez rodzica posiadającego władzę rodzicielską. Pozbawienie skarżącego władzy rodzicielskiej oznacza brak prawa do sprawowania pieczy nad dzieckiem i tym samym brak prawa do świadczenia wychowawczego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

u.p.p. art. 4 § ust. 1 i 2

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.

u.p.p. art. 22

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

W przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia, wypłaca się je temu, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeśli opieka jest równoczesna, decyduje kolejność złożenia wniosku.

k.r.o. art. 95

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Władza rodzicielska obejmuje obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka.

k.r.o. art. 96

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim, troszcząc się o jego rozwój.

Pomocnicze

u.p.p. art. 5 § ust. 2a

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

W przypadku opieki naprzemiennej, świadczenie jest dzielone po połowie między rodziców.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd oddala ją.

k.r.o. art. 113 § § 1

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Rodzice i dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów, niezależnie od władzy rodzicielskiej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pozbawienie skarżącego władzy rodzicielskiej uniemożliwia mu sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniu wychowawczym. Orzeczenia sądów powszechnych dotyczące władzy rodzicielskiej i miejsca zamieszkania dziecka są wiążące dla organów ZUS przy rozpatrywaniu wniosków o świadczenia rodzinne.

Odrzucone argumenty

Dziecko faktycznie zamieszkuje ze skarżącym i jest przez niego utrzymywane, co powinno być podstawą do przyznania świadczenia wychowawczego. Orzeczenie WSA z poprzedniego okresu świadczeniowego potwierdzało prawo skarżącego do świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

wychowywać dziecko (a więc i utrzymywać) może tylko rodzić posiadający władzę rodzicielską skarżącemu ta zaś została odebrana, czego jednak skarżący nie dostrzega prawo rodzica do kontaktów z dzieckiem jest niezależne od sprawowania pieczy nad dzieckiem czy wykonywania władzy rodzicielskiej

Skład orzekający

Marta Kołtun-Kulik

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Boniecka-Płaczkowska

sędzia

Kamil Kowalewski

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że pozbawienie władzy rodzicielskiej jest kluczową przesłanką do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, nawet jeśli dziecko faktycznie zamieszkuje z rodzicem."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej ojca pozbawionego władzy rodzicielskiej. Może nie mieć zastosowania w przypadkach, gdy władza rodzicielska nie została odebrana lub gdy sytuacja prawna dziecka jest inna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje konflikt między faktycznym stanem zamieszkania dziecka a jego sytuacją prawną wynikającą z orzeczeń sądów rodzinnych, co jest częstym problemem w sprawach o świadczenia rodzinne.

Czy ojciec, który nie ma władzy rodzicielskiej, może dostać 500+? Sąd rozwiewa wątpliwości.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2036/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Kamil Kowalewski
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1577
art. 4 ust. 1 i 2;  art. 22
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska, asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2024 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 września 2023 r. nr 010070/680/10336713/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ odwoławczy") decyzją z 15 września 2023 r., nr 010070/680/10336713/2022 - po rozpoznaniu odwołania R. D. (dalej: "skarżący") - utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", organ I instancji) z 5 kwietnia 2023 r., nr 010070/680/10336713/2022 odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko – P. D. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
Decyzja Prezesa ZUS została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 30 listopada 2022 r. skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – P. D. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Skarżący wyjaśnił, że od września 2022 r. syn zamieszkuje razem z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i od tej daty pozostaje wyłącznie na jego utrzymaniu. Zgodnie z wyrokiem Sądu dziecko powinno przebywać pod opieką matki jednakże syn kategorycznie odmawia zamieszkiwania z matką. Według skarżącego matka – J. D. stosuje wobec syna przemoc. Skarżący podniósł, że zgodnie z przepisami dotyczącymi świadczenia wychowawczego 500+, przysługuje ono rodzicowi, u którego faktycznie dziecko zamieszkuje. Powyższe potwierdził wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3159/21, którym Sąd uchylił decyzje organów obu instancji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r.
Pismem z 20 grudnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował skarżącego, że inny uprawniony wnioskodawca wystąpił także o świadczenie wychowawcze 500+ na dziecko P. D. Wobec tego organ I instancji wezwał skarżącego do złożenia dokumentu, na podstawie którego możliwe jest stwierdzenie czy nad dzieckiem sprawowana jest opieka naprzemienna.
W piśmie z 11 marca 2022 r. skarżący ponowił wyjaśnienia jak wyżej oraz wskazał, że fakt przebywania syna ze skarżącym powinna zaświadczyć opieka społeczna, która wywiad w tym zakresie przeprowadzała już na potrzeby postępowania za wcześniejszy okres. Zdaniem skarżącego w sprawie nie ma znaczenia z kim powinno zamieszkiwać dziecko według np. postanowienia sądu ale znaczenie ma to z kim realnie zamieszkuje dziecko i na czyim jest utrzymaniu. Skoro więc od września 2022 r. syn nie spędził ani jednego dnia z matką, to - zdaniem skarżącego – J. D. nie jest osobą uprawnioną do pobierania tego świadczenia. Dalej wskazał, że jeśli nawet w dacie składania wniosku dziecko faktycznie pozostawało u matki, to gdy nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych matka miała obowiązek o zmianie tej poinformować organ.
Pismem z 30 marca 2022 r. ZUS ponownie wezwał skarżącego do złożenia wymaganych dokumentów, wskazując na orzeczenie Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Rodzinny z 9 grudnia 2021 r., sygn. akt [...], które stało się prawomocne w dniu 27 stycznia 2023 r.
Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem tym Sąd m.in. postanowił pozbawić R. D. władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem P. D. ur. [...] października 2013 r. (pkt 1 postanowienia).
Pismem z 31 marca 2023 r. skarżący podniósł, że wyjaśnienia w sprawie wyrażał już na wcześniejszym etapie postępowania. Podkreślił, że skoro to on faktycznie zajmuje się dzieckiem i u niego syn zamieszkuje, to świadczenie wychowawcze przysługuje skarżącemu a nie matce dziecka. Skarżący ponownie wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3159/21. W konsekwencji, w ocenie skarżącego, postanowienie Sądu z 9 grudnia 2021 r., sygn. akt [...] nie ma żadnego znaczenia dla sprawy.
Powołaną na wstępie decyzją z 5 kwietnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1577) - odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. ZUS wskazał na przepis art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, zgodnie z którym w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Powołując się na wyrok Sądu Okręgowego [...][...] w [...] [...] Wydział Cywilny z 26 kwietnia 2017 r., sygn. akta [...], wyrok Sądu Apelacyjnego z 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt [...] a także postanowienie Sądu Rejonowego w [....] z 9 grudnia 2021 r., sygn. akt [...] - ZUS stwierdził, że powyższe orzeczenia potwierdzają, iż skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem.
Odwołanie od powyższej decyzji z 5 kwietnia 2023 r. wniósł R. D. Skarżący podtrzymał stanowisko prezentowane na wcześniejszym etapie postępowania i podkreślił, że wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem lub opiekunem (tak jak w niniejszej sprawie ze skarżącym) determinuje przyznanie świadczenia wychowawczego ze środków publicznych.
Prezes ZUS decyzją z 15 września 2023 r., po rozpoznaniu odwołania R. D., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z 5 kwietnia 2023 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z powoływanymi wyrokami Sądu Okręgowego [...][...] z 26 kwietnia 2017 r. oraz Sądu Apelacyjnego z 25 kwietnia 2019 r. władza rodzicielska nad P. D. została powierzona obojgu rodzicom z zastrzeżeniem, że miejscem zamieszkania dziecka będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki. Ww. wyroki nie wskazują, że opieka jest sprawowana w sposób naprzemienny. Jednakże, postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 9 grudnia 2021 r. sygn. akt [...], skarżący został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad małoletnim P. D., a jego kontakty z synem zostały ograniczone. Ww. wyroki oraz postanowienie, w którym Sąd wprost określił zasady sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym ustalił miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, tj. matce, są wiążące dla ZUS dla celów ustalenia świadczeń dla rodzin. Wynika z nich, że faktyczną opiekę nad P. D. sprawuje jego matka. W konsekwencji, Prezes ZUS stwierdził, że skoro skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad ww. dzieckiem to brak jest podstaw do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy podkreślił, że tylko zmiana odnośnie sprawowania opieki nad małoletnim P. D. na podstawie prawomocnego wyroku sądu, może mieć wpływ na zmianę w zakresie prawa do pobierania ww. świadczenia. Jednocześnie organ wyjaśnił, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3159/29, na który powołuje się skarżący nie jest wiążący dla ZUS w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego.
Skargę na ww. decyzję Prezesa ZUS wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. D.. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego z 15 września 2023 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z 5 kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu wskazał, że jego małoletni syn P. D. (lat 10) przebywa pod stałą opieką skarżącego w domu rodzinnym i pozostaje wyłącznie na utrzymaniu skarżącego, który sprawuję faktyczną opiekę nad dzieckiem. Syn całkowicie odmawia powrotu do mamy J. D. z uwagi na stosowaną wobec niego, przez mamę, przemoc fizyczną. Skarżący wyjaśnił, że obecnie stara się sądownie o stałą opiekę nad dzieckiem, sprawa jest w toku. Dalej podniósł, że sprawa o świadczenie 500+ była już przedmiotem sprawy sądowej (za wcześniejszy okres świadczeniowy) a błędną linię orzeczniczą organu odmawiająca skarżącemu prawa do świadczenia na syna potwierdził prawomocny (wskazywany przez skarżącego) wyrok sądu administracyjnego w Warszawie. Sąd wówczas jednoznacznie wskazał, że świadczenie należy się skarżącemu.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi.
Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w oparciu o zapisy znajdujące się w systemie informatycznym wspomagającym obsługę świadczeń rodzinnych. Ustalono, że 31 listopada 2022 r. R. D. wystąpił z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko P. D. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Z wnioskiem o to świadczenie (na to samo dziecko, w dniu 6 lutego 2022 r. - tj. przed rozpatrzeniem wniosku R. D.) wystąpiła J. D. - matka dziecka. W informacji z 17 marca 2022 r. ww. została poinformowana, że zostało przyznane świadczenie wychowawcze na dziecko P. D. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. W dniu 27 marca 2023 r. J. D., w odpowiedzi na wezwanie organu, przesłała orzeczenia sądów powszechnych - powołane przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji. W informacji z 5 kwietnia 2023 r. J. D. została poinformowana o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko P. D. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2023 r . do 31 maja 2024 r. Prezes ZUS wyjaśnił, że ustalenia, który z wnioskodawców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem dokonuje się na podstawie dokumentów przekazanych przez osoby zainteresowane, w szczególności, na podstawie orzeczenia sądowego, w którym sąd rozstrzygnął o zakresie władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga rodziców i kontaktach rodziców z dzieckiem.
Dalej Prezes ZUS wyjaśnił, że dokumentem potwierdzającym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem może być orzeczenie sądu w sprawie rozwodowej, w którym sąd rozstrzyga o wykonywaniu władzy rodzicielskiej i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka.
W orzeczeniu sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej:
1) obydwojgu rodzicom i wówczas równocześnie sąd: a) ustala miejsca zamieszkania (pobytu dziecka) przy matce albo przy ojcu, b) orzeka o ponoszeniu kosztów utrzymania małoletniego dziecka, czyli ustala alimenty od rodzica, z którym dziecko nie mieszka;
2) jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia.
Organ odwoławczy stwierdził, że mając na uwadze wymienione sposoby orzekania przez sąd powierzania rodzicom sprawowania opieki nad dzieckiem należy uznać, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzic: 1) przy którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka (drugi rodzic ma ustalone kontakty z dzieckiem), jeśli władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom, 2) któremu sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej (drugi rodzic ma ograniczoną władzę rodzicielską).
W przedmiotowej sprawie, zgodnie z ww. orzeczeniami sądów władzę rodzicielską nad dzieckiem powierzono jego matce, miejsce zamieszkania ustalone zostało przy matce, natomiast ojca pozbawiono władzy rodzicielskiej. Tym samym Prezes ZUS uznał, że ojciec dziecka nie sprawuje faktycznej opieki nad nim i wobec tego nie ma prawa do świadczenia wychowawczego.
Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, że wyrok WSA w Warszawie z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3159/29 nadesłany przez skarżącego, nie jest wiążący dla ZUS w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na okres objęty skargą w niniejszej sprawie. Wskazał także, że ZUS jest zobligowany do uwzględnienia orzeczenia sądu cywilnego w postępowaniu o świadczenie dla rodzin w sytuacji, gdy każdy z rodziców występuje z wnioskiem o świadczenie i miejsce zamieszkania dziecka wynikające z orzeczenia sądu kwestionuje każde z nich.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę za niezasadną.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1577 z późn. zm., dalej: "u.p.p."). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia.
Przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p. wskazuje, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Ten ostatni przepis stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 u.p.p.). Postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi oraz świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 10 ust. 1 u.p.p.). Z kolei, z art. 22 u.p.p. wynika, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, (...) do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, (...) który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, (...) świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, (...) drugi rodzic, (...) złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (...). Stosownie natomiast do art. 15 ust. 1 u.p.p., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości.
W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.). W sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (...) z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Okolicznością bezsporną w sprawie jest, że na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego [...]-[...] w [...] [...] Wydział Cywilny z 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt [...] orzeczono o rozwiązaniu przez rozwód związku małżeńskiego zawartego pomiędzy R. D. a J. D. W ww. orzeczeniu Sąd (w pkt 2) powierzył obojgu rodzicom wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, ustalając że miejscem zamieszkania dziecka będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki, a w pkt 4 ustalił kontakty ojca z dzieckiem w pierwszy i trzeci weekend miesiąca od piątku do niedzieli oraz w drugim i czwartym tygodniu od środy do czwartku.
Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt [...] (na skutek apelacji obu stron od wyroku z 26 kwietnia 2017 r.) zmieniono częściowo zaskarżony wyrok, tj.: 1) w punkcie drugim w ten sposób, że Sąd dodatkowo zobowiązał J. D. i R. D. do odbycia warsztatów umiejętności rodzicielskich dla rodziców pozostających w konflikcie okołorozwodowym; 2) w punkcie czwartym, w zakresie ustalenia kontaktów R. D. z synem.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 9 grudnia 2021 r., sygn. akt [...] (na skutek wniosku obu stron), Sąd pozbawił R. D. władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem P. D. (pkt 1); zobowiązał J. D. do podjęcia terapii rodzinnej, w której będzie uczestniczyć razem z synem (pkt 2); zobowiązał obie strony do podjęcia i udziału (każdy uczestnik indywidualnie) w warsztatach dla rodziców (pkt 4); zobowiązał R. D. do podjęcia psychoterapii u psychoterapeuty poddającego swoją pracę superwizji (pkt 5). W punkcie 6 tego postanowienia Sąd zaś zmienił punkt 4 wyroku Sądu Okręgowego [...]-[....] w [...] z 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt [...] w ten sposób, że ustalił kontakty R. D. z małoletnim synem P. D. w McDonald)s w [...] przy ul. [...] w każdą sobotę w godzinach od 10.00 do 14.00 w obecności kuratora sadowego, którego zobowiązał do składania pisemnych sprawozdań z przebiegu kontaktów w terminie 7 dni od ich zakończenia. Dnia 27 stycznia 2023 r. Sąd Okręgowy stwierdził, że orzeczenie jest prawomocne.
Skarżący stoi na stanowisku, że pomimo treści postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 9 grudnia 2021 r., sygn. akt [...], to on sprawuje faktyczną opiekę nad swoim małoletnim synem – P. D., ponieważ syn nie mieszka razem z matką tylko z nim. Organy obu instancji twierdzą natomiast, że skoro orzeczenia sądowe nie wskazują opieki naprzemiennej a dodatkowo skarżącego pozbawiono władzy rodzicielskiej, to faktyczna opieka sprawowana jest przez matkę.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 95 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Według natomiast art. 96 § Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczącego pieczy nad dzieckiem – rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka (...).
Jak wynika z przepisu art. 95 k.r.o. władza rodzicielska jest pojęciem szerszym niż piecza nad osobą dziecka, przy czym katalog elementów władzy rodzicielskiej (przez użycie zwrotu w szczególności) nie jest katalogiem zamkniętym. Jednym z nich jest wspomniana piecza nad osobą dziecka. Istotne jest także to, że prawo rodzica do kontaktów z dzieckiem jest niezależne od sprawowania pieczy nad dzieckiem czy wykonywania władzy rodzicielskiej. Zgodnie bowiem z art. 113 § 1 k.r.o., niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. W przedmiotowej sprawie skarżący ma ustalone prawo do kontaktów z synem co wynika z punktu czwartego wyroku rozwodowego z 26 kwietnia 2017 r. zmienionego orzeczeniem z 21 grudnia 2021 r., które jest prawomocne.
Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p). Niewątpliwie dla przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia istotne jest ustalenie, czy dziecko "wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu" ubiegającego się o to świadczenie podmiotu należącego do ustawowego kręgu osób uprawnionych. Jednakże, w ocenie składu orzekającego, nie można pomijać podstawowych regulacji wynikających z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z których wprost wynika, że wychowywać dziecko (a więc i utrzymywać) może tylko rodzić posiadający władzę rodzicielską. Skarżącemu ta zaś została odebrana, czego jednak skarżący nie dostrzega.
Wobec powyższego, w sprawie istotne jest to, że na skutek pozbawienia skarżącego wykonywania władzy rodzicielskiej (ta przysługuje obecnie tylko matce) skarżący nie ma prawa wykonywać pieczy nad dzieckiem albowiem ta może być wykonywana tylko wobec dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską.
Odnosząc się zaś do powoływanego przez skarżącego wyroku WSA w Warszawie z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3159/21 wskazać należy, że dotyczy on innego okresu świadczeniowego i co istotne Sąd nie orzekał wówczas w stanie faktycznym, w którym skarżącemu prawomocnie została odebrana władza rodzicielska. Rację ma organ odwoławczy, że tylko przywrócenie skarżącemu władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem P. D. na podstawie prawomocnego wyroku sądu, może mieć wpływ na zmianę w zakresie prawa do pobierania świadczenia wychowawczego. Tym samym organy nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI