I SA/Wa 2036/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2007-01-29
NSAnieruchomościWysokawsa
wywłaszczenienieruchomościodszkodowanieukład międzynarodowyprawo administracyjnespadkobiercainteres prawnyorzecznictwo

Sąd administracyjny oddalił skargę na decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego, uznając, że przyznanie odszkodowania na podstawie międzynarodowego układu wygasło roszczenia do nieruchomości.

Skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z 1949 r. dotyczącego nieruchomości jej spadkodawcy. Organy administracji umorzyły postępowanie, uznając, że spadkodawca otrzymał odszkodowanie na podstawie układu polsko-[...] z 1960 r., co wygasiło jego roszczenia do nieruchomości. Sąd administracyjny oddalił skargę, potwierdzając, że przyznanie odszkodowania na podstawie układu międzynarodowego, nawet jeśli wywłaszczenie było wadliwe, pozbawiło spadkobierczynię interesu prawnego w kwestionowaniu pierwotnego orzeczenia.

Sprawa dotyczyła skargi M. K. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa, która utrzymała w mocy decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z 1949 r. Skarżąca, jako spadkobierczyni J. K., twierdziła, że orzeczenie wywłaszczeniowe było wadliwe i nie doprowadziło do utraty własności nieruchomości. Organy administracji uznały jednak, że J. K. otrzymał odszkodowanie na podstawie układu między Rządem PRL a Rządem [...] z 1960 r., co spowodowało wygaśnięcie jego roszczeń do nieruchomości i tym samym pozbawiło skarżącą interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności. Sąd administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd podkreślił, że układ międzynarodowy, mimo iż nie stanowił bezpośredniego źródła prawa w polskim systemie prawnym, miał skutki prawne w zakresie uregulowania roszczeń obywateli [...] wobec Polski. Sąd uznał, że przyznanie odszkodowania J. K. na podstawie tego układu, nawet jeśli pierwotne wywłaszczenie było wadliwe, oznaczało zaspokojenie jego roszczeń i utratę prawa do nieruchomości. W związku z tym skarżąca, jako spadkobierczyni, nie mogła skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności pierwotnego orzeczenia, ponieważ jej spadkodawca zrzekł się roszczeń poprzez przyjęcie odszkodowania. Sąd odwołał się również do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, które potwierdziło, że utrata przez spadkodawcę prawa na podstawie układu nie narusza bezpośrednio praw spadkobiercy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, spadkobierca nie posiada interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności pierwotnego orzeczenia wywłaszczeniowego, jeśli jego spadkodawca otrzymał odszkodowanie na podstawie międzynarodowego układu, co wygasiło roszczenia do nieruchomości.

Uzasadnienie

Przyznanie odszkodowania na podstawie międzynarodowego układu, nawet jeśli pierwotne wywłaszczenie było wadliwe, stanowi zaspokojenie roszczeń byłego właściciela i powoduje utratę praw do nieruchomości oraz związanych z nią roszczeń majątkowych. W związku z tym spadkobierca nie ma interesu prawnego w kwestionowaniu wadliwego orzeczenia wywłaszczeniowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (5)

Główne

PPSA art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. art. 42 § § 1

Dekret o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. art. 2

Ustawa o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych

Ustawa z dnia 7 października 1999 r. art. 5 § ust. 1

Ustawa o języku polskim

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przyznanie odszkodowania na podstawie międzynarodowego układu wygasza roszczenia do nieruchomości. Spadkobierca, którego spadkodawca otrzymał odszkodowanie na podstawie układu międzynarodowego, nie posiada interesu prawnego do kwestionowania pierwotnego orzeczenia wywłaszczeniowego. Układ międzynarodowy, nawet jeśli nie jest źródłem prawa, wywołuje skutki prawne w zakresie uregulowania roszczeń.

Odrzucone argumenty

Wadliwość pierwotnego orzeczenia wywłaszczeniowego uzasadnia stwierdzenie jego nieważności. Przyznanie odszkodowania nie było czynnością cywilnoprawną i nie oznaczało zrzeczenia się prawa własności. J. K. powinien być uznawany za obywatela polskiego, a nie obywatela [...], co wykluczało objęcie go układem [...]. Brak wydania ostatecznego orzeczenia o wykonaniu wywłaszczenia oznacza, że własność nie przeszła na Skarb Państwa. Niewłaściwe posłużenie się dokumentem obcojęzycznym w postępowaniu.

Godne uwagi sformułowania

przyznanie odszkodowania w ramach układu [...] spowodowało utratę praw do tego mienia i związanych z nim roszczeń majątkowych spadkobierczyni J. K. nie jest umocowana do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] maja 1949 r. żądanie skarżącej zwrotu nieruchomości i wzruszenia decyzji administracyjnej nie opiera się na przepisie prawa nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, że omawiany układ stanowi umowę międzynarodową nie stanowi ona źródła prawa w polskim systemie prawnym nie mogło samo przez się powodować skutków prawnych w zakresie stosunków własnościowych podnoszone przez skarżącą zarzuty odnoszące się do braku zgodności z prawem tego orzeczenia są na tym etapie bezprzedmiotowe nie można wywodzić zakazu dopuszczenia nie przetłumaczonego dokumentu obcojęzycznego jako dowodu w postępowaniu administracyjnym

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący

Ewa Dzbeńska

członek

Jerzy Siegień

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja skutków międzynarodowych układów dotyczących odszkodowań za mienie przejęte przez państwo, zwłaszcza w kontekście interesu prawnego spadkobierców i wadliwości pierwotnych decyzji wywłaszczeniowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia z okresu powojennego i układu z konkretnym państwem. Interpretacja układu jako wygaszającego roszczenia może być stosowana w podobnych przypadkach, ale wymaga analizy konkretnych postanowień układu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznego wywłaszczenia i międzynarodowego układu odszkodowawczego, co stanowi ciekawy kontekst prawny i historyczny. Pokazuje, jak umowy międzynarodowe mogą wpływać na prawa własności i roszczenia spadkobierców.

Czy odszkodowanie z układu międzynarodowego zamyka drogę do odzyskania ziemi sprzed dekad?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2036/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-12-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Dzbeńska
Jerzy Siegień /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2035/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-01-25
I OSK 752/07 - Wyrok NSA z 2008-05-15
I OSK 690/07 - Wyrok NSA z 2007-10-12
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Joanna Grzyb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M. E. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] orzeczeniem z dnia [...] maja 1949 r. nr [...], na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138, z późn. zm.) orzekł o wywłaszczeniu stanowiącej własność J. K. nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w [...] przy ul. [...], wraz ze znajdującym się na niej budynkiem [...].
Pismem z dnia [...] marca 2004 r. M. K., spadkobierczyni po J. K., wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] maja 1949 r.
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] umorzył postępowanie wszczęte z wniosku M. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] maja 1949 r. o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że w związku z wszczęciem postępowania z wniosku skarżącej, która nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., postępowanie należało umorzyć.
Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Minister Transportu i Budownictwa, po rozpatrzeniu wniosku M. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2005 r. umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji Minister Transportu i Budownictwa, stwierdził, że z nadesłanych przez Ministerstwo Finansów przy piśmie z dnia [...] maja 2005 r. dokumentów wynika, iż J. K. nabył przez [...] z dniem [...] grudnia 1946 r. obywatelstwo [...]. Rządy niektórych państw demokratycznych, w trosce o własnych obywateli, podjęły starania o uzyskanie dla nich odpowiedniej rekompensaty finansowej za mienie pozostawione w Polsce. Konsekwencją tych działań były układy dwustronne, zawarte przez rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z rządami kilku państw [...] oraz z rządem [...].
Układ między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem [...] z dnia [...] 1960 r. stworzył podstawę do zaspokojenia roszczeń obywateli [...] w stosunku do Polski "z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu" ([...]).
Artykuł [...] układu wyliczał trzy kategorie roszczeń uważanych za uregulowane i zaspokojone układem, a mianowicie roszczenia z tytułu: nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń oraz długów przedsiębiorstw, które zostały znacjonalizowane lub przejęte przez Polskę. W przypadku przejścia własności nieruchomości na Skarb Państwa, obojętne na jakiej podstawie, przyznawano odszkodowanie jak za utratę własności.
J. K., jako [...], wystąpił w dniu [...] 1961 r. z roszczeniem odszkodowawczym z tytułu utraty nieruchomości w Polsce i roszczenie to zostało zarejestrowane w dniu [...]1961 r. pod Nr [...]. Decyzją [...] z dnia [...] stycznia 1965 r. J. K. zostało przyznane odszkodowanie za mienie przejęte na rzecz państwa polskiego po 1945 r.:
1/ [...] w [...], ([...] ),
2/ nieruchomość [...] przy ul. [...] ([...] ),
3/ nieruchomość [...] przy ul. [...] ([...] ),
4/ nieruchomość [...] przy ul. [...] ([...] ), na łączną kwotę [...] , powiększoną o odsetki od tej sumy w wysokości [...] % rocznie, od odpowiedniej daty przejęcia nieruchomości do dnia wejścia w życie układu, tj. do dnia [...] 1960 r. o łącznej kwocie w wysokości [...] .
Na decyzji z dnia [...] stycznia 1965 r. znajduje się zaświadczenie, że decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...] marca 1965 r. W związku z powyższym Minister Transportu i Budownictwa stwierdził, że przyznanie odszkodowania w ramach układu [...] (którego celem było wynagrodzenie szkód -odszkodowanie) spowodowało utratę praw do tego mienia i związanych z nim roszczeń majątkowych. Tym samym spadkobierczyni J. K. nie jest umocowana do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] maja 1949 r. o wywłaszczeniu zabudowanej [...] nieruchomości, bowiem nieruchomość ta ani zawiązane z nią roszczenia nie mogły wejść w skład masy spadkowej po J. K. zmarłym w [...] r.
Skoro więc wobec realizacji układu z dnia [...] 1960 r. nastąpiło zaspokojenie roszczeń byłego właściciela, bowiem J. K. otrzymał za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowanie w wysokości [...] oraz odsetki, to dalsze roszczenia do tej nieruchomości wygasły i żądanie skarżącej zwrotu nieruchomości i wzruszenia decyzji administracyjnej nie opiera się na przepisie prawa. Wszczęcie postępowania na wniosek nie legitymowanej osoby stanowi podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.
Skargę na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r. złożyła M. K. wnosząc o jej uchylenie. W skardze oraz w piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2007 r. skarżąca wskazała, że organ orzekający wiąże wygaśnięcie interesu prawnego skarżącej z przyznaniem odszkodowania jej poprzednikowi prawnemu na mocy układu [...]. Przesłanką do objęcia J. K. przedmiotowym układem była zaskarżona decyzja. Wykazanie jej wadliwości w toczącym się postępowaniu pozwoli na ustalenie, że [...] nie został wywłaszczony, a zatem postanowienia tego układu nie miały zastosowania do J. K. w odniesieniu do tej nieruchomości.
Skarżąca podkreśliła, że przyznanie odszkodowania nie było wynikiem czynności cywilnoprawnej (umowy), w której nastąpiłoby z jednej strony zrzeczenie się prawa własności nieruchomości (zresztą w konkretnym przypadku wymagałoby to formy aktu notarialnego), a z drugiej świadczenie o charakterze finansowym - lecz jednostronnego o charakterze władczym aktu organu Państwa - decyzji administracyjnej. Tym samym J. K. nie składał żadnego oświadczenia o wyzbyciu się prawa do [...]. Wobec takich faktów utrata własności mogłaby nastąpić wyłącznie w przypadku zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia Wojewody [...] o wywłaszczeniu [...].
Zgodnie z art. 42 § 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138, z późn. zm.), dopiero ostateczne orzeczenie o wykonaniu wywłaszczenia stanowi podstawę do ujawnienia prawa własności nieruchomości wywłaszczonej na rzecz wywłaszczającego. Ponieważ takiego orzeczenia nie wydano do chwili obecnej, a przepisy powołanego dekretu nie przewidywały odstępstwa od obowiązku jego wydania dla wywołania skutków prawnych w postaci utraty własności nieruchomości wywłaszczanej, to niewątpliwie J. K., a po jego śmierci skarżąca jako następca prawny, są nadal właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Tak więc nawet gdyby orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] maja 1949 r. było zgodne z prawem, to i tak nie doszło do "odjęcia" własności przedmiotowej nieruchomości J. K. A zatem z tej przyczyny nie zachodziły przesłanki z art. [...] układu między Rządem [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia [...] 1960 r.
Zachodzi także wątpliwość czy J. K. mógł być uważany przez rząd Polski za obywatela [...]. W ocenie skarżącej, J. K. pomimo przyjęcia obywatelstwa [...] nadal w świetle przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego powinien być uznawany przez rząd Polski wyłącznie za obywatela Polski. Z tej też przyczyny wykluczone było uznanie go przez rząd Polski za obywatela [...] i objęcie układem [...].
W zdecydowanej większości spraw o wywłaszczenie strona domagająca się stwierdzenia nieważności niezgodnej z prawem decyzji o wywłaszczeniu miała przyznane i wypłacone odszkodowanie za wywłaszczane nieruchomości. W sprawach, w których przyznanie i wypłata tego odszkodowania nastąpiła bezpośrednio przez organy państwa polskiego istnienie interesu prawnego wnioskodawców domagających się stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowych nie jest kwestionowane i organy państwa polskiego, a także sądy rozpatrują merytorycznie wnioski o stwierdzenie nieważności niezgodnej z prawem decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast w sprawach, gdy przyznanie i wypłata tego odszkodowania zostało dokonane za pośrednictwem organów innego państwa, w konkretnym przypadku Rządu [...] taki interes prawny jest kwestionowany. Jedynym skutkiem takich decyzji jest oczywiście obowiązek zwrotu kwoty pobranego odszkodowania, lecz okoliczności te pozostają poza sferą zainteresowania organu oraz sądu administracyjnego rozpatrującego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Skoro tak, to w ocenie skarżącej nieuzasadnione przyznanie odszkodowania J. K. będące wynikiem błędu rządu Polskiego, nawet gdyby zostało wypłacone, nie pozbawia go interesu prawnego w domaganiu się stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu [...].
Układ [...] niewątpliwie odnosił się do aktów nacjonalizacyjnych Państwa Polskiego dokonanych zgodnie z obowiązującym prawem. Trudno przypisać zarówno Rządowi Polskiemu jak też Rządowi [...], że układem tym objęto akty nacjonalizacji nie posiadające żadnej podstawy prawnej, czyli bezprawne akty rządu Polskiego. Jeżeli więc brak było podstawy prawnej do wywłaszczenia [...], to nie doszło do utraty własności tej nieruchomości przez J. K., a tym samym nie posiadał on żadnych roszczeń wobec rządu Polskiego, które na podstawie powołanego wyżej Układu powinien zaspokoić rząd [...].
Jeżeli żaden z przepisów prawa dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r nie mógł stanowić podstawy prawnej do wywłaszczenia [...], to tym samym orzeczenie o wywłaszczeniu było nieważne. Jednakże jego wyeliminowanie z obrotu prawnego wymaga wydania decyzji stwierdzającej nieważność, gdyż decyzja nieważna, zawierająca wady wyliczone w art. 156 § 1 jest, pomimo tych wad, aktem administracyjnym. Jest to niewątpliwie akt wadliwy, który jednak do czasu stwierdzenia jego nieważności wywołuje skutki prawne i wiąże inne organy państwowe, w tym sądy. Przysługuje mu też domniemanie ważności. Tym samym skarżąca posiada interes prawny w załatwieniu jej wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] maja 1949 r.
Skarżącej w przypadku uchylenia przedmiotowego orzeczenia Wojewody
[...] niewątpliwie będzie przysługiwać roszczenie windykacyjne wynikające z
prawa materialnego o wydanie [...].
W odpowiedzi na skargę Minister Transportu i Budownictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, a podniesione w niej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Zasadniczą kwestią wymagającą rozważenia w rozpatrywanej sprawie jest dokonanie oceny charakteru oraz skutków stosowania układu między Rządem [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli [...], zawartego w [...] w dniu [...] 1960 r. Kwestia ta była już przedmiotem rozważań w orzecznictwie sadowym i nie budzi kontrowersji. Ocena taka została w szczególności dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 maja 1999 r. (sygn. akt OSA 2/98; ONSA 1999/4/110), który stwierdził, że istota postanowień układu sprowadza się do tego, że na jego podstawie Rząd [...] zobowiązał się z zapłaconej przez Rząd Polski kwoty wypłacić obywatelom [...] (zarówno osobom fizycznym, jak i osobom prawnym) odpowiednie odszkodowanie w celu całkowitego uregulowania i zaspokojenia wszystkich ich roszczeń wobec Polski.
Roszczeniami uregulowanymi i zaspokojonymi na mocy układu są w szczególności roszczenia obywateli [...] z tytułu:
a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia,
b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń,
c) długów przedsiębiorstw, które zostały znacjonalizowane lub przejęte przez Polskę.
Układ dotyczył zatem uregulowania i zaspokojenia roszczeń z tytułu różnego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia obywateli [...], nie tylko na podstawie obowiązujących wówczas ustaw i dekretów, ale również bez podstawy prawnej.
Nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, że omawiany układ stanowi umowę międzynarodową. Jako umowa międzynarodowa, która nie została poddana ratyfikacji oraz ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, nie stanowi ona źródła prawa w polskim systemie prawnym. Wobec tego układ ten i jego stosowanie nie mogło samo przez się powodować skutków prawnych w zakresie stosunków własnościowych. Podstawę prawną do przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości przejętych bez podstawy prawnej stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65). Ustawa ta przewiduje w art. 2 upoważnienie dla Ministra Finansów do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych i decyzja ta stanowi podstawę wpisu praw w księdze wieczystej.
W rozpatrywanej sprawie wydawanie powyższej decyzji było zbędne, bowiem przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona orzeczeniem z dnia [...] maja 1949 r., na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138, z późn. zm.). A zatem powyższe orzeczenie stanowiło podstawę przejście tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Podnoszone przez skarżącą zarzuty odnoszące się do braku zgodności z prawem tego orzeczenia są na tym etapie bezprzedmiotowe, bowiem kontroli sądowej podlega decyzja o umorzeniu postępowania, a nie powołane orzeczenie o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości.
Twierdzenie skarżącej, że jako spadkobierczyni właściciela wywłaszczonej nieruchomości jest ona nadal jej właścicielką nie jest natomiast poparte jakimkolwiek dowodem w sprawie. Zaprzecza temu również sama skarżąca podnosząc w końcowej części skargi, że orzeczenie wywłaszczeniowe jakkolwiek jest aktem wadliwym, to jednak do czasu stwierdzenia jego nieważności wywołuje on skutki prawne i wiąże inne organy państwowe, w tym sądy. Także w piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2007 r. skarżąca wskazuje, że co prawda w księdze wieczystej Nr [...] jako podstawę wpisu prawa własności Skarbu Państwa podano [...], ale jest to wynikiem błędu, bowiem według Skarbu Państwa taką podstawę stanowi tylko i wyłącznie orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] maja 1949 r. Ustaleń takich dokonał również Sąd [...] w N. i Sad [...] w K. w wyroku z dnia [...] czerwca 2006 r. sygn. akt [...].
W świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel [...], powołując się na układ, wystąpił o odszkodowanie do Rządu [...], a nie to, czy przejęcie własności mienia na podstawie polskich ustaw nastąpiło w sposób wadliwy czy też nie, a także, w jakim stopniu decyzja o przyznaniu odszkodowania została wykonana przez [...]. Fakt przyznania a nie wypłacenia odszkodowania stwarzał jedynie podstawę do ewentualnego dochodzenia tego odszkodowania od strony ten układ podpisującej, tj. rządu [...].
Zgodnie z art. [...] powołanego układu przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości bez podstawy prawnej było uzależnione od złożenia przez zgłaszającego roszczenie oświadczenia o zwolnieniu z zobowiązania (zrzeczeniu się prawa własności). Wymóg taki jako zbędny nie dotyczył nieruchomości przejętych na rzecz Państwa na podstawie ustawy, które tak jak w rozpatrywanej sprawie, przeszły na własność Państwa w wyniku wydania aktu administracyjnego – orzeczenia wywłaszczeniowego.
Zasadnie zatem przyjął organ orzekający, że przyznanie odszkodowania w ramach układu [...] powodowało utratę roszczeń majątkowych do mienia, z którym wiązało się to odszkodowanie W świetle powyższych ustaleń jest oczywiste, że przedmiotowa nieruchomość nie mogła wchodzić w skład spadku po J. K. (por. również wyrok NSA z dnia 6 listopada 2003 r. sygn. akt I SA 3403/01). Jako obywatel [...], wystąpił on bowiem w dniu [...] 1961 r. z roszczeniem odszkodowawczym z tytułu utraty nieruchomości w Polsce i roszczenie to zostało zarejestrowane w dniu [...] lutego 1961 r. pod Nr [...]. Decyzją [...] z dnia [...] stycznia 1965 r. zostało przyznane J. K. odszkodowanie za mienie przejęte na rzecz Państwa Polskiego po 1945 r., w tym m. in. za przejęcie [...] w [...]., w wysokości [...]. Decyzja powyższa stała się ostateczna z dniem [...] marca 1965 r.
Czynności prawne podjęte na podstawie układu polsko-[...] i kwestionowanej ustawy dotyczyły majątku J. K., który zdecydował się na skorzystanie z dobrodziejstwa układu polsko-[...], przyjmując odszkodowanie za mienie pozostawione w Polsce. A zatem ewentualne naruszenie prawa własności, na które powołuje się skarżąca nie dotyczy jej majątku. Utrata prawa przez spadkodawcę nie zawsze oznacza bowiem bezpośredniego naruszenia praw spadkobiercy. Trafnie zatem organ orzekający przyjął, że skarżąca nie posiada interesu prawnego uprawniającego ją do skutecznego złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1949 r.
O prawidłowości powyższego stanowiska świadczy również jednoznacznie ocena prawna zawarta w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2000 r. (SK 31/99; OTK 2000/7/262), w którym Trybunał, po rozpoznaniu w dniu 24 października 2000 r. skargi konstytucyjnej dotyczącej niezgodności umowy międzynarodowej - Układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem [...] dotyczącego roszczeń obywateli [...], zawartego w [...] 1960 r. z art. 64 ust. 2 i ust. 3, art. 88 ust. 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., postanowił umorzyć postępowanie w sprawie, stwierdzając, że wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne i zbędne z powodu oczywistej bezzasadności skargi.
Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że zasadniczą i merytoryczną przesłanką wystąpienia ze skargą konstytucyjną jest naruszenie konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego. Naruszenie, na które powołuje się skarżący, musi mieć charakter osobisty, aktualny i bezpośredni. Z osobistego charakteru naruszenia wynika między innymi wymaganie, by skarżący był adresatem kwestionowanej normy. Interes prawny po jego stronie istnieje tylko wówczas, gdy naruszenie praw podstawowych dotyczy jego sytuacji prawnej. Trybunał przyjął, że utrata przez spadkodawcę prawa na podstawie układu z dnia [...] 1960 r. nie oznacza bezpośredniego naruszenia prawa spadkobiercy.
Trybunał wskazał ponadto na niedopuszczalność kontroli umów międzynarodowych w całości wykonanych, które wywołały skutki wobec obywateli państw obcych. Obowiązek przestrzegania zawartych zobowiązań międzynarodowych sprzeciwia się bowiem wzruszeniu tych spośród nich, które zostały zrealizowane przez obie strony. Układ polsko-[...] wywołał skutki nieodwracalne, a całkowite jego wykonanie przez obie strony powoduje, iż traktowany być musi jak umowa międzynarodowa, która wygasła.
Błędny jest zatem pogląd skarżącej, że wykazanie wadliwości decyzji wywłaszczeniowej w toczącym się postępowaniu pozwoli na ustalenie, że [...] nie został wywłaszczony, a zatem postanowienia układu [...] nie będą miały zastosowania do J. K. w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości. O poddaniu się skutkom układu [...] zdecydował J. K. i jego oświadczeń woli w tym zakresie w żaden sposób skarżąca nie może odwrócić. Poddając w wątpliwość czy rząd polski mógł uznać J. K. za obywatela [...], skarżąca pomija fakt, że o objęciu go układem [...] nie zdecydował rząd polski, ale [...] komisja odszkodowawcza na jego wniosek.
Bezprzedmiotowe jest również powołanie się przez skarżącą na fakt, że w sprawach, w których przyznanie i wypłata tego odszkodowania nastąpiła bezpośrednio przez organy państwa polskiego istnienie interesu prawnego wnioskodawców domagających się stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowych nie jest kwestionowane i organy państwa polskiego, a także sądy rozpatrują merytorycznie wnioski o stwierdzenie nieważności niezgodnej z prawem decyzji o wywłaszczeniu. Skarżąca pomija jednak fakt, że w powyższych przypadkach odszkodowanie jest przyznawane na podstawie ustawy przez organ Rzeczypospolitej Polskiej, która nie przewiduje jednoczesnej utraty uprawnień do kwestionowania prawidłowości wydanego na jej podstawie aktu wywłaszczenia. Odszkodowanie w rozpatrywanej sprawie zostało natomiast przyznane na podstawie umowy międzynarodowej, na wniosek osoby zainteresowanej, przez [...] innego państwa, w sytuacji pełnej świadomości tej osoby jednoczesnej utraty na mocy tej umowy jakichkolwiek roszczeń do nieruchomości, z tytułu przejęcia której to odszkodowanie zostało przyznane.
Niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów zauważyć należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999, z późn. zm.), nie tylko rozstrzygnięcia organów administracji publicznej, ale również cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie musi być sporządzony w języku polskim, co obliguje organy do posługiwania się urzędowymi tłumaczeniami obcojęzycznych dokumentów. Organ orzekający w sprawie powinien był zatem dołączyć do akt tłumaczenie decyzji [...] z dnia [...] stycznia 1965 r.
Brak jest jednak podstaw żeby przyjąć, że uchybienie powyższe mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest bowiem, że powyższą decyzją zostało przyznane J. K. odszkodowanie za mienie przejęte na rzecz państwa polskiego po 1945 r., w tym m. in. za przejęcie [...] w [...]., w wysokości [...] .
Należy mieć również na uwadze, że z obowiązku dokonywania wszelkich czynności urzędowych w języku polskim, nie można wywodzić zakazu dopuszczenia nie przetłumaczonego dokumentu obcojęzycznego jako dowodu w postępowaniu administracyjnym. Czym innym jest bowiem dopuszczenie obcojęzycznego środka dowodowego jako dowodu w postępowaniu, a czym innym wynikający z ustawy o języku obcym wymóg dokonywania czynności urzędowych przez organ administracji publicznej w języku polskim. Wymóg ten jest bowiem realizowany w ten sposób, że czynność urzędowa organu podatkowego polegająca na badaniu treści dokumentu obcojęzycznego wymaga dokonania tłumaczenia dokumentu. Nie zmienia to faktu, że dowodem będzie nadal treść dokumentu obcojęzycznego, a nie jego tłumaczenie. To ostatnie nie zastępuje dokumentu sporządzonego w języku obcym, lecz służy jedynie ustaleniu, jaka jest jego treść (por. Bogumił Brzeziński, Marian Masternak Glosa do wyroku WSA z dnia 16 stycznia 2004 r. sygn. akt III SA 2719/02 Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2005/4/317).
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI