I SA/Wa 1280/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-05-10
NSAnieruchomościWysokawsa
mienie zabużańskierekompensataustawa z 2003 r.ewakuacjarepatriacjautrata nieruchomościgranice państwaII wojna światowaprawo administracyjneorzecznictwo

WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra Infrastruktury odmawiającą potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami Polski, uznając, że ustawa z 2003 r. nie ogranicza uprawnień wyłącznie do osób ewakuowanych.

Skarżący A. S. domagał się potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami Polski, utraconej w wyniku wojny. Organy administracji odmówiły, uznając, że ustawa z 2003 r. dotyczy tylko osób ewakuowanych w ramach porozumień międzynarodowych. WSA w Warszawie uchylił te decyzje, stwierdzając, że interpretacja organów była błędna i ustawa nie ogranicza uprawnień wyłącznie do osób ewakuowanych, a także powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego.

Sprawa dotyczyła skargi A. S. na decyzję Ministra Infrastruktury utrzymującą w mocy decyzję Wojewody, odmawiającą potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami Polski. Skarżący argumentował, że utracił nieruchomość wbrew swojej woli w wyniku działań wojennych i wywiezienia na roboty, a fakt niepodporządkowania się formalnej procedurze repatriacyjnej nie powinien pozbawiać go prawa do rekompensaty. Organy administracji oparły swoje stanowisko na błędnej interpretacji art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., uznając, że uprawnienia przysługują wyłącznie osobom ewakuowanym w ramach określonych porozumień międzynarodowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał tę interpretację za nieprawidłową. Sąd wskazał, że ustawa z 2003 r. określa przedmiotowe kryteria utraty mienia w związku z wojną, a nie ogranicza podmiotowo kręgu uprawnionych wyłącznie do osób ewakuowanych. Sąd powołał się na ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, które potwierdzały szerszą interpretację przepisów dotyczących mienia zabużańskiego. Podkreślono, że nawet późniejsza ustawa z 2005 r. potwierdza możliwość objęcia rekompensatą osób, które opuściły tereny w wyniku innych okoliczności związanych z wojną. W związku z tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ustawa ta nie ogranicza uprawnień do rekompensaty wyłącznie do osób ewakuowanych w ramach określonych porozumień międzynarodowych. Warunek opuszczenia terenów w związku z wojną jest kluczowy, a nie sama formalna procedura repatriacyjna.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że interpretacja organów administracji była błędna. Ustawa z 2003 r. określa przedmiotowe kryteria utraty mienia, a nie ogranicza podmiotowo kręgu uprawnionych. Powołano się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, które potwierdzały szerszą interpretację przepisów, obejmującą również osoby, które utraciły mienie w wyniku wojny, nawet jeśli nie przeszły formalnej repatriacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.z.n.p.c.s. art. 1

Ustawa o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego

Określa przedmiotowy zakres ustawy, ograniczając go do nieruchomości utraconych w związku z wojną, za które miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych porozumieniach międzynarodowych. Nie zawiera ograniczeń podmiotowych.

u.z.n.p.c.s. art. 2 § ust. 1

Ustawa o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego

Określa warunki, jakie musiała spełniać osoba ubiegająca się o rekompensatę, w tym zamieszkiwanie na terenach w dniu 1 września 1939 r., bycie obywatelem polskim i opuszczenie terenów w związku z wojną.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c i a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organów na podstawie przepisów prawa.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organów do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny, czy okoliczności faktyczne uzasadniają wydanie decyzji.

u.r.p.r. art. 1 § ust. 1

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Określa prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP w wyniku wypędzenia lub opuszczenia w związku z wojną, na podstawie porozumień międzynarodowych.

u.r.p.r. art. 1 § ust. 2

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium RP.

u.r.p.r. art. 27

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Przepisy dotyczące prowadzenia postępowania na podstawie tej ustawy.

u.r.p.r. art. 28

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Przepisy dotyczące prowadzenia postępowania na podstawie tej ustawy.

u.g.g.w. art. 88 § ust. 1

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Przepis obowiązujący w czasie orzekania przez Sąd Najwyższy, dotyczący ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ustawa z 2003 r. nie ogranicza uprawnień do rekompensaty wyłącznie do osób ewakuowanych w ramach porozumień międzynarodowych. Osoba wywieziona na roboty do Niemiec, która powróciła do Polski, może być uprawniona do rekompensaty, jeśli utrata mienia nastąpiła w związku z wojną. Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego potwierdza szerszą interpretację przepisów dotyczących mienia zabużańskiego.

Odrzucone argumenty

Ustawa z 2003 r. dotyczy wyłącznie osób, które poddały się procedurze repatriacji przewidzianej w wymienionych porozumieniach międzynarodowych.

Godne uwagi sformułowania

nie można bowiem pominąć w rozstrzygnięciu sprawy względów słuszności i sprawiedliwości. nie znajduje uzasadnienia ani w treści jej przepisów, ani w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw do twierdzenia, że taka zmiana redakcji przepisu zawęża krąg osób uprawnionych. niepoddanie się formalnej procedurze repatriacyjnej nie ma decydującego znaczenia przy ustaleniu prawa do rekompensaty.

Skład orzekający

Gabriela Nowak

przewodniczący

Emilia Lewandowska

członek

Iwona Kosińska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy z 2003 r. dotyczącej rekompensat za mienie zabużańskie, zwłaszcza w kontekście osób, które nie przeszły formalnej repatriacji, ale utraciły mienie w wyniku wojny."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed wejścia w życie ustawy z 2005 r., choć wskazuje na kontynuację pewnych standardów interpretacyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie i historycznie zagadnienia mienia zabużańskiego oraz interpretacji przepisów mających na celu naprawienie historycznych krzywd. Pokazuje, jak sądy mogą korygować błędne interpretacje organów administracji w oparciu o orzecznictwo.

Czy utrata mienia w wyniku wojny zawsze wymaga formalnej repatriacji? Sąd administracyjny odpowiada.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1280/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Emilia Lewandowska
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Iwona Kosińska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: sędzia WSA Emilia Lewandowska asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
I SA/Wa 1280/05
UZASADNIENIE
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia posiadania przez A. S. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego.
W jej uzasadnieniu organ II instancji stanął na stanowisku, że wnioskodawca wystąpił o potwierdzenie prawa zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego przez jego matkę M. S. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez A. S. uprawnień do zaliczenia wartości przedmiotowego mienia.
Od tej decyzji A. S. złożył odwołanie do Ministra Infrastruktury wnosząc o jej uchylenie. W jego uzasadnieniu stwierdził, że wydana decyzja jest nieprawidłowa, ponieważ pogląd, że wnioskodawca nie będąc ewakuowany z dawnych terenów polskich w trybie umów międzynarodowych wymienionych w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39, ze zm.) nie jest uprawniony do rekompensaty za pozostawione mienie, nie znajduje oparcia w przepisach prawa.
Po rozpatrzenia odwołania Minister Infrastruktury stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się pismo A. S. z dnia [...] października 1990 r., z treści którego wynika, że wspólnie z matką gospodarował do roku 1942r. na nieruchomości rolnej położonej w miejscowości B., gmina K., powiat D., województwo [...]. W 1943 r. zmarła jego matka, on zaś został wywieziony przez Niemców do obozu pracy w K. Z pisma Polskiego Czerwonego Krzyża z dnia 2 sierpnia 1988 r. wynika, że w archiwach zostało odnotowane oświadczenie A. S. złożone dnia 2 sierpnia 1946 r., z którego wynika, że powraca on z Niemiec, dokąd został wywieziony w 1942 r.
1
I SA/Wa 1280/05
Przywołując treść ustawy z dnia 12 grudnia 2003r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39, ze zm.), organ II instancji stwierdził, że określa ona zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w tzw. układach republikańskich, określających zasady ewakuacji. Skoro A. S. pozostawił nieruchomość poza obecnymi granicami państwa polskiego nie z powodu ewakuacji, o jakiej mowa w ustawie z dnia 12 grudnia 2003 r, zatem nie przysługują mu uprawnienia wynikające z tej ustawy, a tym samym zarzuty zawarte w odwołaniu nie znajdują potwierdzenia w stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Mając powyższe na uwadze i uznając zasadność decyzji Wojewody [...], organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] grudnia 2004 r.
Decyzja ta stała się podstawą wniesienia przez A. S. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wspólnie z matką do 1942 r. gospodarował na nieruchomości rolnej położonej w miejscowości B. Wieś została spalona, jego matka zmarła na [...] w 1943 r., a on sam został przez Niemców wywieziony na roboty do obozu pracy w K. Opuszczenie rodzinnej nieruchomości nastąpiło wbrew jego woli i z przyczyn od niego niezależnych. Nie może zatem ponosić jakichkolwiek ujemnych konsekwencji z tego tytułu. Zdaniem skarżącego fakt, że ustawodawca nie przewidział wprost tego rodzaju sytuacji, nie może mieć wpływu na jego uprawnienia. Oddalenie złożonego wniosku jest jego zdaniem niemoralne, niesprawiedliwe, nie odpowiada standardom prawa europejskiego, polskiej konstytucji. Nie można bowiem pominąć w rozstrzygnięciu sprawy względów słuszności i sprawiedliwości. Ponadto skarżący uznał, iż z przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieru-
1 SA/Wa 1280/05
chomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego nie wynika, iż przepisy te znajdują zastosowanie wyłącznie do osób ewakuowanych. Na dowód czego przywołał treść art.
2 tej ustawy. Ponieważ skarżący był i pozostaje obywatelem polskim, zamiesz-kiwał na terenie byłych ziem państwa polskiego i z cała pewnością opuścił swo-
ją nieruchomość w związku z wojną która rozpoczęła się w 1939 r, w związku
z tym spełnia wszystkie przesłanki wynikające z wyżej wymienionej ustawy.
Z tych względów A. S. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa przez błędną wykładnię przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego poprzez przyjęcie, iż ustawa dotyczy jedynie osób ewakuowanych i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z jego wnioskiem.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Uznał, iż zarzuty zawarte w skardze były już przedmiotem rozpatrywania w postępowaniu odwoławczym i nie wnoszą żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zajęte stanowisko. Wobec powyższego wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji analizy zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego Sąd uznał zasadność zło-
I SA/Wa 1280/05
żonej skargi. Organy I i II instancji zgodnie przyjęły, że z brzmienia art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r Nr 6, poz. 28, ze zm.) wynika, iż uprawnienia o których mowa w ustawie nabyły wyłącznie osoby, które poddały się procedurze repatriacji przewidzianej wymienionymi w niej porozumieniami międzynarodowymi i spełniają inne, określone w ustawie warunki. Wobec takiej interpretacji przepisów ustawy oraz niekwestionowanego faktu, że skarżący opuścił tereny Państwa Polskiego przed 1944 r. a po zakończeniu wojny powrócił do Polski z terenu Niemiec, organy administracji zaniechały w toku postępowania ustalenia innych okoliczności sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął jednak na stanowisku, że przedstawiona przez organy wykładnia przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego nie znajduje uzasadnienia ani w treści jej przepisów, ani w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, które nie może być pominięte przy analizie prawidłowości stanowiska organów rozstrzygających przedstawioną sprawę.
Jak wynika z treści art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. "Ustawa określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w:
układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwo
lenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad doty
czącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoru
skiej z terytorium Polski;
układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwo
lenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad doty-
I SA/Wa 1280/05
czącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski;
układzie z dnia 22 września 1944r. pomiędzy Polskim Komitetem Wy
zwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, do
tyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności
litewskiej z terytorium Polski;
umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności
Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Re
publik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodo
wości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski,
i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraiń
skiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o
ich ewakuacji do ZSRR."
Z przywołanego brzmienia art. 1 wynika jednoznacznie, że dotyczy on kwestii określenia rodzaju mienia, którego utrata może rodzić prawo do rekompensaty w formie przewidzianego w ustawie zaliczenia. Oznacza to, że generalnie zaliczeniu podlega "wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Z redakcji tego przepisu wynika, iż w dalszej jego części następuje uszczegółowienie zakresu przedmiotowego ustawy, poprzez uściślenie, że uprawnienie do zaliczenia dotyczy tych nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych dalej porozumieniach międzynarodowych. W treści tego artykułu brak jest odniesień do podmiotowego zakresu działania ustawy, a więc do kręgu osób uprawnionych do przewidzianego ustawą zaliczenia. Zakres podmiotowy omówiony jest wyczerpująco dopiero w art. 2. Zwrócić przy tym należy uwagę na fakt, że (wbrew odmiennemu stanowisku prezentowanemu przez organy rozpatrujące sprawę) ani w art. 1, ani w art. 2, ani w żadnym innym przepisie tej ustawy ustawodawca nie zawarł warunku, aby jedynie osoby, które podlegały procedurze repatriacji, przewidzianej przywołanymi porozumieniami międzynarodowymi, były osobami uprawnionymi do uzyskania zaliczenia. Wprost przeciwnie, w art. 2 zawarto różne warunki, jakie musiała spełniać osoba ubiegająca się o tzw. rekompensatę za mienie zabużańskie. Między innymi warunek, że właściciele pozostawionych nieru-
I SA/Wa 1280/05
chomości "zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r."
Gdyby, jak to przyjęły organy obu instancji, niezbędnym warunkiem do uznania uprawnień do tzw. rekompensaty był fakt repatriacji wyłącznie w ramach akcji zorganizowanej na podstawie wymienionych w art. 1 porozumień międzynarodowych, to w oczywisty sposób zbędny byłby wymóg opuszczenia tych terenów "w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." zamieszczony przez ustawodawcę w art. 2 ust. 1. Zdaniem Sądu wymienienie w art. 1 ustawy z 2003 r. określonych porozumień międzynarodowych ma dla jej treści jedynie takie znaczenie, że ogranicza przedmiotowy zakres ustawy do nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w tych porozumieniach. Jest to również podkreślenie, że w ramach tej ustawy Państwo kontynuuje realizację zobowiązania, podjętego w międzynarodowych porozumieniach wobec obywateli polskich, którzy poddali się repatriacji. Nie ulega wątpliwości, że zobowiązanie to dotyczyło wówczas wyłącznie osób repatriowanych w ramach zawartych porozumień. Nie oznacza to jednak, że Państwo Polskie nie może obecnie udzielić świadczeń analogicznych do przyrzeczonych w porozumieniach innym osobom, znajdującym się w podobnej sytuacji. Sąd uznał, że w ramach ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ustawodawca stworzył warunki dalszej realizacji świadczeń przyrzeczonych aktami prawa międzynarodowego, jak i świadczeń dla innych osób, znajdujących się w podobnej sytuacji.
Podkreślić należy, że przedstawiona powyżej analiza treści przepisów art. 1 ustawy znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności w uchwałach z dnia 30 maja 1990 r. (sygn. akt III CZP 1/90, publ. OSNC 1990/10-11/129), 5 czerwca 1990 r. III CZP 4/90 (nie opubl.) oraz 10 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97) Sąd Najwyższy dokonał wykładni obowiązujących ówcześnie przepisów art. 88 ust. 1
I SA/Wa 1280/05
ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. z 1898 r. Dz. U. Nr 14, poz. 74, ze zm.). W obszernych uzasadnieniach wyjaśnił, dlaczego zasadne jest objęcie uregulowaniami dotyczącymi realizacji zobowiązań podjętych przez Państwo Polskie w porozumieniach dotyczących repatriacji kręgu obywateli szerszego niż tylko te osoby, które opuściły tereny zajęte przez Związek Radziecki w ramach zorganizowanej akcji repatriacyjnej. Dokonana w tych orzeczeniach analiza zarówno ówczesnej sytuacji prawnej i faktycznej osób, które opuściły nieruchomości w związku z wojną jak i charakteru zobowiązań podjętych przez Państwo w ramach porozumień międzynarodowych oraz wnioski, jakie współcześnie wynikają z tej analizy pozostają aktualne mimo zmiany przepisów regulujących realizację tych zobowiązań. Należy podkreślić, że Sąd Najwyższy orzekał w stanie prawnym, w którym z brzmienia przepisu wynikało, że uprawnienia przyznano "osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą". Skoro w takim stanie prawnym Sąd Najwyższy nie miał wątpliwości, że podobne uprawnienia przysługują osobom, które spełniają określone warunki, ale nie brały udziału w akcji repatriacyjnej, to wydaje się oczywiste, że po zastąpieniu przepisu zawierającego klauzulę o charakterze podmiotowym: "osoby, które (...) pozostawiły majątek nieruchomy (...), a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent", przepisem zawierającym klauzulę o charakterze przedmiotowym: "nieruchomości (...) za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia" nie ma podstaw do twierdzenia, że taka zmiana redakcji przepisu zawęża krąg osób uprawnionych.
Także w obszernym uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. (sygn. akt K 2/04, publ. OTK-A 2004/11/117), dotyczącym przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r Nr 6, poz. 28, ze zm.) Trybunał potwierdził obowiązującą wcześniej linie orzecznictwa w sprawach tzw. mienia zabużań-
I SA/Wa 1280/05
skiego. Przypomniał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 r. (sygn. akt K 33/02, publ. OTK-A 2002/7/97) przyznane prawo zaliczenia wartości utraconego mienia ma szczególny charakter jako prawo majątkowe o charakterze publicznoprawnym i jako takie objęte jest konstytucyjną ochroną praw majątkowych. Oznacza to, że ograniczenia takich uprawnień przez ustawodawcę, aczkolwiek możliwe, muszą spełniać surowe wymogi konstytucyjne. Trybunał uwzględniał tak określone standardy do oceny konstytucyjności ograniczeń podmiotowych wprowadzonych ustawą z dnia 12 grudnia 2003 r. Z wyroku Trybunału nie wynika, aby w toku postępowania zakładano, że przedmiotowa ustawa ogranicza uprawnienia do uzyskania zaliczenia jedynie do osób, które dokonały repatriacji w ramach wymienionych w ustawie porozumień międzynarodowych, aczkolwiek potwierdzono, że ówcześnie jedynie tych osób dotyczyły prawno-międzynarodowe zobowiązania wynikające z tych porozumień.
Nie sposób również pominąć faktu, że uchwalona w dniu 8 lipca 2005 r. ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418), która uchyliła ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r., na podstawie której orzekano w przedmiotowej sprawie, zawiera odmienną konstrukcję prawną określającą krąg osób uprawnionych. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawa ta dotyczy "realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939r. dokonanego na podstawie" wymienionych następnie porozumień międzynarodowych. Oznacza to, że przepis ten określa zarówno zakres podmiotowy jak i przedmiotowy prawa do rekompensaty jako wynikający bezpośrednio z wymienionych porozumień, a więc w szczególności dotyczy osób, które repatriowały się w ich ramach lub podlegały wypędzeniu. Dopiero więc treść art. 1 ust. 1 ustawy z 2005 r. zawiera zapisy, których znaczenie w rozpatrywanej sprawie organy błędnie przypisywały art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Jednocześnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie pozostawia jednak wątpliwości, że podobnie jak we wcześniejszych uregulowaniach intencją ustawodawcy jest objęcie prawem do rekompensaty szerszego kręgu osób, niż
I SA/Wa 1280/05
osoby repatriowane w ramach wymienionych porozumień. Art. 1 ust. 2 stanowi bowiem, że "przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej." Taki kształt nowych uregulowań prawnych nie pozostawia wątpliwości, że niepoddanie się formalnej procedurze repatriacyjnej nie ma decydującego znaczenia przy ustaleniu prawa do rekompensaty. W tym zakresie rozwiązania ustawowe niezmiennie utrzymują standardy wyznaczone wspomnianymi orzeczeniami Sądu Najwyższego.
Biorąc powyższe wywody pod uwagę Sąd uznał, że organ I instancji poprzez ograniczenie postępowania do ustalenia, że skarżący nie powrócił do kraju w ramach zorganizowanej akcji repatriacji i stwierdzenia, że wyklucza to nabycie przez niego uprawnień wynikających z ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., nie zebrał, nie wyjaśnił i nie rozpatrzył dokładnie całego materiału dowodowego. Tym samym przedstawiona sprawa nie została przez organ dostatecznie zbadana. Ponadto organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji administracyjnej organ odwoławczy naruszył także obowiązujące przepisy prawa. W tej sytuacji Sąd uznał, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 6, 7 i 77 §1, 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpatrywanej sprawie organ I instancji ustalił, że skarżący został wywieziony do Niemiec jako robotnik przymusowy i zaraz po zakończeniu działań wojennych powrócił do Polski. Ponieważ fakt ten nie może stanowić wyłącznej podstawy odmowy potwierdzenia ewentualnych uprawnień skarżącego, w toku ponownie prowadzonego postępowania organ powinien ustalić inne okoliczności sprawy, istotne z punktu widzenia obecnie obowiązujących przepisów. W istniejącym orzecznictwie (patrz zwłaszcza uchwała Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 1991 r. - sygn. akt III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97) podkreślono, że osoby wywiezione na roboty do Niemiec bez wątpienia mogą należeć do kręgu osób, które utraciły nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Jeśli osoby te po zakończeniu działań wojennych powróciły do Polski, wyraziły tym samym swoją wolę zachowania związku z ojczyzną. Wobec zmia-
I SA/Wa 1280/05
ny sytuacji międzynarodowej osoby te nie mogły powrócić do swojego poprzedniego miejsca zamieszkania, w tym tylko celu, aby poddać się zorganizowanej repatriacji. W związku z tym organ ustalić powinien, czy utrata własności nieruchomości przez skarżącego nastąpiła w okolicznościach, które objęte są dyspozycją obowiązujących przepisów dotyczących prawa do rekompensaty.
Dopiero bowiem wszechstronne wyjaśnienie tych kwestii pozwoli na prawidłowe ustalenie posiadania przez A. S. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda [...] biorąc pod uwagę treść art. 27 i 28 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418) prowadzić je będzie już na podstawie tej ustawy.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI