I SA/Wa 200/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-10-25
NSAAdministracyjnewsa
nacjonalizacjaKodeks postępowania administracyjnegostwierdzenie nieważności decyzjiterminpaństwo prawneorzeczenie administracyjneprzedsiębiorstwoodszkodowaniekonstytucja

WSA w Warszawie oddalił skargę na odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z 1950 r., uznając, że 30-letni termin z KPA uniemożliwia takie postępowanie.

Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z 1950 r. Minister Rozwoju odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na 30-letni termin z art. 158 § 3 KPA, wprowadzony nowelizacją z 2021 r. Spółka zaskarżyła tę decyzję, argumentując naruszenie konstytucyjnych praw i kwestionując zgodność nowej regulacji z Konstytucją. WSA oddalił skargę, uznając, że przepis o 30-letnim terminie jest prawidłowy i uniemożliwia wszczęcie postępowania, a kwestie konstytucyjne należą do kompetencji TK.

Spółka akcyjna Handlowo-Przemysłowa wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Ciężkiego i Ministra Górnictwa i Energetyki z 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wskazując na rażące naruszenie prawa podczas procedury. Minister Rozwoju i Technologii odmówił wszczęcia postępowania, opierając się na nowym przepisie art. 158 § 3 KPA, który wprowadza 30-letni termin od doręczenia lub ogłoszenia decyzji na złożenie wniosku o stwierdzenie jej nieważności. Spółka zaskarżyła postanowienie, podnosząc zarzuty naruszenia zasady proporcjonalności, pewności prawa, prawa do sądu oraz niezgodności z Konstytucją RP. Kwestionowała konstytucyjność nowej regulacji, wskazując na wyrok TK z 2015 r. i argumentując, że uniemożliwia dochodzenie odszkodowań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd uznał, że przepis art. 158 § 3 KPA jest prawidłowy i stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania, ponieważ od ogłoszenia orzeczenia z 1950 r. minęło ponad 70 lat. Sąd podkreślił, że nowelizacja KPA z 2021 r. była odpowiedzią na wyrok TK z 2015 r. i miała na celu stabilizację stanu prawnego. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania konstytucyjności przepisów ani do zwrócenia się z pytaniem prawnym do TK, wskazując, że organem właściwym do badania zgodności ustaw z Konstytucją jest Trybunał Konstytucyjny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, przepis ten jest stosowany do wniosków złożonych po jego wejściu w życie, nawet jeśli dotyczy starszych orzeczeń.

Uzasadnienie

Nowelizacja KPA z 2021 r. wprowadziła 30-letni termin jako odpowiedź na wyrok TK z 2015 r., mający na celu stabilizację stanu prawnego i ochronę praw nabytych, co jest zgodne z zasadami państwa prawnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 158 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat.

k.p.a. art. 61a § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Pomocnicze

Dz.U. 2021 poz 1491 art. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dz. U. z 2021 r. poz. 137 art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Dz. U. z 2022 r. poz. 329 art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz. U. z 2022 r. poz. 329 art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 119 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 120

k.c. art. 172

Kodeks cywilny

Dz. U. z 2021 r. poz. 1491 art. 1

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego art. 2 § 2

k.p.a. art. 145 § a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie art. 158 § 3 KPA, który wprowadza 30-letni termin na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jest prawidłowe i stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania. Nowelizacja KPA z 2021 r. jest zgodna z Konstytucją RP i stanowi odpowiedź na wyrok TK z 2015 r., mając na celu stabilizację stanu prawnego.

Odrzucone argumenty

Zastosowanie art. 158 § 3 KPA narusza konstytucyjne prawa strony, w tym prawo do sądu i pewność prawa. Nowelizacja KPA z 2021 r. jest niezgodna z Konstytucją RP i wyrokiem TK z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13. Sąd powinien zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność przepisów z Konstytucją RP.

Godne uwagi sformułowania

brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym upłynęło trzydzieści lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zasada pewności obrotu i zasada trwałości decyzji administracyjnej doznaje pierwszeństwa wobec zasad rekompensowania szkody

Skład orzekający

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

sprawozdawca

Gabriela Nowak

przewodniczący

Marta Kołtun-Kulik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznej nacjonalizacji i jej konsekwencji prawnych po wielu latach, co może być ciekawe ze względu na kontekst historyczny i prawne zawiłości związane z terminami.

Czy można odzyskać majątek przejęty przez państwo 70 lat temu? Sąd administracyjny odpowiada.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 200/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /sprawozdawca/
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 826/23 - Postanowienie NSA z 2024-07-17
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1491
art. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 158 par. 3; art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, po rozpoznaniu w dniu 25 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi "[...]" Spółka akcyjna Handlowo-Przemysłowa "[...]" na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 8 listopada 2021 r. nr DP-III.025.1.40.2021.MD/21 (DP-III-025-37-21) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rozwoju i Technologii postanowieniem z 8 listopada 2021 r. nr DP-III.025.1.40.2021.MD/21 po rozpatrzeniu wniosku "[...] " Spółki Akcyjnej Handlowo - Przemysłowej "L.J. [...] " z siedzibą w W. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa i związanych z nim urządzeń składowych i przeładunkowych.
Powyższe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Spółka "[...]" Spółka Akcyjna Handlowo - Przemysłowa "L.J. [...] " z siedzibą w W. wnioskiem z 14 września 2021 r. wystąpiła do Ministra Rozwoju i Technologii, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr 9 Ministra Przemysłu Ciężkiego oraz Ministra Górnictwa i Energetyki z 5 marca 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa i związanych z nim urządzeń składowych i przeładunkowych firmy "[...] " Spółka Akcyjna Handlowo-Przemysłowa - L.J. [...] – W. w całości, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu wniosku wskazano na brak zatwierdzenia protokołu zdawczo- odbiorczego przedmiotowego przedsiębiorstwa oraz sporządzenie go pod nieobecność osoby upoważnionej do reprezentacji spółki, wbrew przepisom § 71-75a rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62).
Minister Rozwoju i Technologii rozpoznając sprawę wskazał, że w pierwszej kolejności zobowiązany jest do dokonania oceny formalnoprawnych przesłanek dopuszczalności wystąpienia z ww. wnioskiem nieważnościowym.
Organ nadzoru zaznaczył, że zgodnie z art. 158 § 3 kpa, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. Powyższa regulacja została wprowadzona do kpa ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491) i obowiązuje od 16 września 2021 r.
W myśl art. 61 § 3 kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.
Zdaniem Ministra Rozwoju i Technologii mając na uwadze datę wpływu wniosku Spółki do organu należy rozważyć zastosowanie art. 158 § 3 kpa.
Minister Rozwoju zaznaczył, że orzeczenie Nr 9 Ministra Przemysłu Ciężkiego oraz Ministra Górnictwa i Energetyki z 5 marca 1950 r. zostało opublikowane w Monitorze Polskim z 1950 r, Nr A- 53, poz. 618 w dniu 12 maja 1950 r., tj. 71 lat temu, a zatem upłynęło trzydzieści lat od dnia ogłoszenia tego orzeczenia.
Zgodnie z art. 61a § 1 kpa gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Wskazany przepis określa dwie przesłanki, przy czym każda ma charakter samoistny, a zatem stwierdzenie wystąpienia jednej z nich zamyka możliwość wszczęcia postępowania przez organ administracji. Pierwsza przesłanka wiąże się z brakiem przymiotu strony podmiotu składającego podanie, natomiast druga dotyczy wystąpienia "innych uzasadnionych przyczyn". Przyczyny te nie zostały przez ustawodawcę sprecyzowane, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że należy zaliczyć do nich sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.
W ocenie Ministra Rozwoju i Technologii, mając na uwadze treść art. 158 § 3 kpa oraz datę ogłoszenia, przez publikację, orzeczenia Nr 9 Ministra Przemysłu Ciężkiego oraz Ministra Górnictwa i Energetyki z 5 marca 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia jej w trybie administracyjnym, w związku z czym brak jest możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania na podstawie art. 156 § 1 kpa. Wystąpiła zatem przesłanka określona w art. 61a § 1 kpa dotycząca innych uzasadnionych przyczyn odmowy wszczęcia postępowania.
Spółka "[...]" Spółka Akcyjna Handlowo - Przemysłowa "L.J. [...] " z siedzibą w W. wniosła skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając wydanie postanowienia z naruszeniem art. 61a § 1 kpa w zw. z art. 158 kpa (w brzmieniu dodanym przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.), poprzez zastosowanie przepisów procesowych skutkujących odmową wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy przyjęte przez ustawodawcę przepisy wyłączające możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie 30 lat od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia prowadzą do naruszenia wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego zasady proporcjonalności i pewności prawa oraz prawa do sądu i tym samym zastosowanie przepisów niezgodnych z Konstytucją RP, w szczególności z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Skarżąca wniosła - w przypadku uzasadnionych wątpliwości co do zgodności powołanych przepisów z Konstytucją RP – na podstawie art. 193 Konstytucji RP, o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w zakresie objętym zarzutem skarżącej, uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów wskazując w szczególności, że wprowadzona ustawą z 11 sierpnia 2021 r. regulacja budzi poważne wątpliwości natury konstytucyjnej, co do ograniczenia praw skarżącej, w tym prawa do sądu i przekroczenia granic proporcjonalności regulacji dodanej przez ustawodawcę w świetle zasady demokratycznego państwa prawnego.
Skarżąca zarzuciła, że wprowadzona regulacja prowadzi faktycznie do uniemożliwienia jej w sposób całkowity możliwości ubiegania się i wypłaty odszkodowań za szkody wyrządzone niezgodnym z prawem orzeczeniem władzy publicznej.
W ocenie skarżącej Sąd powinien rozważyć możliwości niezastosowania przepisu oczywiście sprzecznego z Konstytucją RP i bezpośredniego stosowania norm konstytucyjnych, ewentualnie zwrócenia się z odpowiednim pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego.
Skarżąca ponownie podniosła, że orzeczenie Nr 9 Ministra Przemysłu Ciężkiego oraz Ministra Górnictwa i Energetyki z 5 marca 1950 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa i złożenie wniosku o stwierdzenie jego nieważności było konieczne w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji nacjonalizacyjnej rażąco sprzecznej z zasadą praworządności, która pozbawiła mienia legalnie działającą osobę prawną w wyniku oczywiście wadliwej procedury przejęcia fabryki.
Zdaniem skarżącej art. 1 pkt 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jest niezgodny z Konstytucją RP i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13. Ustawodawca odszedł bowiem od celów wskazanych w wyroku. Termin jakim obwarowano możliwość wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności, tj. odniesienie zakazu do wszystkich decyzji doręczonych lub ogłoszonych ponad 30 lat temu ma charakter dyskryminujący.
Skarżąca podkreśliła, że udziałowcy Spółki z uwagi na obowiązujące możliwości prawne mogli dokonać skutecznej reaktywacji dopiero w 2008 r. Ich czas na dochodzenie roszczeń był zatem znacznie skrócony w stosunku do innych osób, które – jak wskazano w procesie legislacyjnym, miały na to czas od początku lat 90 – tych.
W świetle powyższego skarga jest uzasadniona.
Minister Rozwoju i Technologii w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
W rozpoznawanej sprawie organ nadzoru, działając na podstawie art. 61a § 1 kpa i art. 158 § 3 kpa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr 9 Ministra Przemysłu Ciężkiego oraz Ministra Górnictwa i Energetyki z 5 marca 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa i związanych z nim urządzeń składowych i przeładunkowych firmy "[...]" Spółka Akcyjna Handlowo-Przemysłowa - L.J. [...] – W., uznając, że brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia sprawy w trybie administracyjnym.
Zdaniem Sądu stanowisko organu jest prawidłowe.
Zgodnie z treścią art. 61a § 1 kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa (żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Powołany przepis wprowadza dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 kpa do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że do tych "innych uzasadnionych przyczyn", dla których postępowanie administracyjne nie może być wszczęte można zaliczyć sytuację, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, oczywisty brak podstawy prawnej do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie.
W ocenie Sądu tak sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.
Zauważyć trzeba, że 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), która w art. 1 zmieniła art. 156 § 2 kpa. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Wskazana ustawa do art. 158 kpa dodała również § 3, zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że po upływie ww. terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a postępowanie wszczęte powinno być umorzone.
Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że Spółka [...] " Spółka Akcyjna Handlowo - Przemysłowa "L.J. [...] " z siedzibą w W. wnioskiem z 14 września 2021 r. wystąpiła do Ministra Rozwoju i Technologii, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr 9 Ministra Przemysłu Ciężkiego oraz Ministra Górnictwa i Energetyki z 5 marca 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa i związanych z nim urządzeń składowych i przeładunkowych firmy "[...] " Spółka Akcyjna Handlowo-Przemysłowa - L.J. [...] – [...].
Orzeczenie to zostało opublikowane w [...] z 1950 r. Nr A- 53, poz. 618 w dniu 12 maja 1950 r. Oczywiste zatem jest, że upłynęło trzydzieści lat od dnia ogłoszenia tego orzeczenia. Okoliczności te nie są kwestionowane.
Wniosek z 14 września 2021 r. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia wpłynął do Kancelarii Głównej Ministerstwa Rozwoju i Technologii 21 września 2021 r., a więc po 71 latach od ogłoszenia orzeczenia. Wszczęcie i prowadzenie postępowania, w świetle ww. art. 158 § 3 kpa, jest zatem w obecnym stanie prawnym niedopuszczalne.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że prawidłowo Minister Rozwoju i Technologii odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia administracyjnego z 5 marca 1950 r. Wydane w sprawie postanowienie z 8 listopada 2021 r. jest więc zgodne z prawem i brak jest podstaw do jego uchylenia.
Odnosząc się natomiast do podnoszonych w skardze zarzutów konstytucyjnych, zauważyć należy, że nowelizacja kpa dokonana przepisami ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., jak wynika z jej uzasadnienia, miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62), w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 kpa z Konstytucją RP. Z treści tego orzeczenia wynika, że art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. TK przypomniał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że "brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać. W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie TK ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Wskazano przy tym, że trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził "przeszkodę" czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze (art. 172 kc).
Wskazać w tym miejscu trzeba, że od daty wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. istniała potrzeba uregulowania kwestii możliwości eliminacji z obrotu prawnego wydanych przed wieloma laty decyzji. Stosowana inicjatywa ustawodawcza skutkującą uchwaleniem ww. ustawy zmieniającej z 11 sierpnia 2021 r. podjęta została po 6 latach od wydania ww. wyroku. Jak wskazano w uzasadnieniu skargi skarżąca Spółka została skutecznie reaktywowana w 2008 r. Uznać zatem można, że strona skarżąca miała dostatecznie długi czas aby wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 1950 r. przed uchwaleniem przepisów ograniczających w czasie możliwość dochodzenia roszczeń w postępowaniu nieważnościowym. Tymczasem wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 5 marca 1950 r. złożony został we wrześniu 2021 r., a więc ponad 6 lat od wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Jeszcze raz podkreślić należy, że w wyroku z 12 maja 2015 r. Trybunał Konstytucyjny podkreślił potrzebę stabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzjami ostatecznymi i utrwalenia praw nabytych z takich decyzji, która leży w interesie porządku publicznego. Sens tych regulacji opiera się na założeniu, że dochodzenie praw przez obywatela nie ma charakteru absolutnego.
W orzecznictwie sadowoadministracyjnym podkreśla się, że wprowadzona regulacja ograniczająca w czasie możliwość skutecznego wnioskowania i prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, służy ochronie interesu publicznego. Ograniczenia czasowe w dochodzeniu roszczeń oraz skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu znane są niemal wszystkim dziedzinom prawa. Od dawna w porządku prawnym obowiązują przepisy przewidujące takie instytucje jak zasiedzenie, przemilczenie czy przedawnienie. W orzecznictwie wskazuje się, że prawo do rekompensaty szkód nie jest prawem absolutnym, gdyż może być ograniczone w czasie. Konieczne jest zachowanie proporcjonalności pomiędzy chronionymi dobrami. Zasada pewności obrotu i zasada trwałości decyzji administracyjnej doznaje pierwszeństwa wobec zasad rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa.
W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że Sąd nie znalazł wystarczających podstaw do podważania konstytucyjności powołanych w skardze przepisów prawa. Mimo, że przyjęta ustawą z 11 sierpnia 2021 r. regulacja może budzić dla jej adresatów wątpliwości co do zgodności z Konstytucją RP, to uznać należy, że ustawodawca wprowadzając przedmiotowe rozwiązanie prawidłowo rozważył kwestię konstytucyjności przyjętej regulacji. Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba, że organem powołanym do badania zgodności z Konstytucją konkretnych ustawowych rozwiązań prawnych jest Trybunał Konstytucyjny. Sądowi wiadome jest, że przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich zawisła sprawa o sygn. akt K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej - w zakresie, w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji. Postępowanie przed Trybunałem nie zostało dotychczas zakończone. W przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacja z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to strona będzie mogła żądać wznowienia postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stosownie do treści art. 145 a kpa. W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego w trybie art. 193 Konstytucji RP.
Jeszcze raz podkreślić należy, że Minister Rozwoju i Technologii wydają zaskarżone postanowienie prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa, co do których obowiązuje zasada domniemania ich konstytucyjności. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 tej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI