I SA/WA 1994/23

I SA/Wa 1994/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Nina Beczek
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1329
art. 10  ust. 4
Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Nina Beczek, Protokolant: specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2024 r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr KOC/4939/Sr/22 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 25 lipca 2022 r. nr UD-XII-WSS/8250/0029/2022.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu zażalenia E. S., postanowieniem z 9 sierpnia 2023 r. nr KOC/4939/Sr/22 utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 25 lipca 2022 r. nr UD-Xll-WSS/8250/0029/2022 orzekające o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się żywego dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieuleczalne upośledzenie, albo nieuleczalna chorobę zagrażająca życiu, które powstały w prenatalnym rozwoju dziecka lub w czasie porodu.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
23 sierpnia 2021 r. E. S. złożyła do Urzędu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy wniosek o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem o wypłatę jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się żywego dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieuleczalne upośledzenie, albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym rozwoju dziecka lub w czasie porodu – dalej zwanego "jednorazowym świadczeniem". Jako podstawę wniosku wskazała art. 58 i art. 59 kpa oraz art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 216 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz.U. z 2020 r. poz. 1329 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą". We wniosku o przywrócenie terminu powołała się na orzecznictwo potwierdzające, że jest to termin procesowy, a więc przywracalny. Wskazała również, że z powodu późnego - po ukończeniu przez dziecko 12 miesięcy - wykrycia schorzenia, mukopolisacharydozy, którego pełne zdiagnozowanie trwało kolejnych kilka miesięcy, dotrzymanie terminu wskazanego w ustawie nie było możliwe. Wnioskodawczyni podała, że ze względu na trwające hospitalizacje i konsultacje lekarskie dopiero teraz mogła otrzymać niezbędne zaświadczenie. Od otrzymania zaświadczenia nie minęło 7 dni, o czym mowa w art. 58 § 2 kpa. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożony został właściwy wniosek o przyznanie jednorazowego świadczenia oraz niezbędne zaświadczenia lekarskie.
Prezydent m.st. Warszawy postanowieniem z 13 września 2021 r. nr UD-XII-WSS/8250/0058/2021 orzekł o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia.
E. S. złożyła zażalenie na to postanowienie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło postanowienie organu I instancji wskazując, że istnieje rozbieżne orzecznictwo w podobnych sprawach i nakazało rozważyć ponownie wszystkie argumenty strony.
Prezydent m.st. Warszawy postanowieniem z 25 lipca 2022 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia. Wskazał m.in., że okoliczności, z powodu których strona nie złożyła wniosku w ustawowym terminie nie mają znaczenia dla ustalenia początku biegu terminu. Przepisy ustawy nie przewidują bowiem możliwości wstecznego przyznania świadczeń, niezależnie od przyczyn opóźnienia w złożeniu wniosku. Wskazano również, że syn wnioskodawczyni ukończył 12 miesięcy (a zatem również upłynął termin do złożenia wniosku) na kilka dni przed ogłoszeniem stanu epidemii, zatem wskazane przez Kolegium okoliczności nie mogły mieć znaczenia. Ponownie podkreślono, że wnioskodawczyni mogła złożyć wniosek o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia w ustawowym terminie. W przypadku braku wymaganych dokumentów otrzymałaby wezwanie do uzupełnienia wniosku i dostarczenia wymaganych zaświadczeń. Gdyby termin był zbyt krótki mogłaby wnosić o przedłużenie albo wręcz o zawieszenie postępowania, Organ wskazał również, że E. S. zna aktualne przepisy i potrafi korzystać z dostępnych ogólnie źródeł, ustaw i orzeczeń, a także dokładając należytej staranności mogła uniknąć sytuacji, która w niniejszej sprawie uniemożliwia złożenie wniosku o ustalenie jednorazowej zapomogi.
Od powyższego postanowienia E. S. złożyła zażalenie. Wskazała, że choroba syna ujawniła się po ukończeniu przez niego 12 miesięcy, a zatem proces diagnostyczny rozpoczął się już po upływie ustawowo wskazanego terminu, choć jest to choroba genetyczna. Podkreśliła, że niektóre oceny są dla niej krzywdzące, zwłaszcza w kontekście ograniczeń pandemicznych i konieczności prowadzenia postępowań w trybie zaocznym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie postanowieniem z 9 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 25 lipca 2022 r. W uzasadnieniu wskazało, że art. 10 ustawy stanowi: Z tytułu urodzenia się żywego dziecka, posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3, przyznaje się, na to dziecko, jednorazowe świadczenie w wysokości 4000 zł. 2. Jednorazowe świadczenie przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka bez względu na dochód. 3. Prawo do jednorazowego świadczenia ustala się na wniosek osób, o których mowa w ust 2. 4. Wniosek o wypłatę jednorazowego świadczenia składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka. Wniosek złożony po terminie pozostawia się bez rozpoznania.
Kolegium zaznaczyło, że orzecznictwo sądowe w tych sprawach jest niejednolite.
Rozważając ponownie stan faktyczny i prawny sprawy Kolegium podkreśliło, że sytuacja, w jakiej znalazła się strona - kiedy choroba dziecka, niewątpliwie nieuleczalna i na podłożu genetycznym - ujawnia się i zostaje zdiagnozowana, już po upływie terminu wskazanego w ustawie, jest sytuacją szczególną wykraczającą poza ramy opisane w ustawie. Kwestie te podjął i rozważył w glosie do wyroku WSA w Rzeszowie z 4 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1481/19 A. O., podnosząc nawet możliwą niekonstytucyjność tego przepisu: "3. Państwo - prowadząc politykę społeczną - określa zasady i tryb przyznawania świadczeń, w tym ma prawo formułować okresy, w których możliwe jest ubieganie się o dane świadczenia, uwzględniając jednak w tym zakresie ich istotę i cel. Ustanowienie terminu materialnoprawnego samo w sobie nie stanowi w zasadzie nadmiernego obciążenia dla jednostki, jednakowoż wejście w życie przepisu go określającego powinno nastąpić przy zachowaniu odpowiedniego vacatio legis. Bezzasadność ustanowienia danego terminu materialnoprawnego, którego upłynięcie wyklucza możliwość uzyskania określonego uprawnienia przez administrowanego, czy niewłaściwe jego zakreślenie skutkujące w praktyce uniemożliwieniem albo znacznym utrudnieniem dochodzenia uprawnienia, mogą stanowić podstawę do czynienia zarzutów o niezgodności przepisu określającego tego rodzaju termin z przepisami Konstytucji RP gwarantującymi określone prawa i wolności albo ustanawiającymi obowiązki państwa względem jednostki, nie rozstrzygają jednak o charakterze terminu. Uwzględniając tę perspektywę stwierdzić trzeba, że uzależnienie skuteczności wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia od jego złożenia w 12-miesięcznym terminie, liczonym od dnia urodzin dziecka, bez przewidzenia jakiegokolwiek wyjątku od tej cezury czasowej, rodzi zasadnicze wątpliwości co do zgodności unormowania zawartego w art. 10 ust. 4 z zasadami i wartościami konstytucyjnymi, a w szczególności tymi wyrażonymi w art. 18, art, 68 ust. 3, art. 69 i art. 71 w zw. z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zwłaszcza że symptomy choroby dziecka nie musza się ujawnić od razu po jego urodzeniu.". (A. O., Niedopuszczalność przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Glosa do wyroku WSA z 4 marca 2020 r. sygn. akt Il SA/Rz 1481/19, ST 2022, nr 5,5. 89-96).
Jednakże, w ocenie Kolegium, wszelkie cechy art. 10 ust. 4 ustawy przemawiają za tym, że jest to termin materialnoprawny. Niezależnie więc od możliwej krytyki tego unormowania organy zobowiązane są do jego stosowania. Skoro ustawodawca nakazuje pozostawić wniosek bez rozpoznania, to wynika z tego, że za bezcelowe uznaje prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania uprawnienia, które nie może zostać skonkretyzowane. Skutkiem uchybienia terminowi do złożenia wniosku jest zatem to, że nie powstaje sprawa administracyjna i nie aktualizuje się obowiązek wydania decyzji, co należy rozpoznawać, jako wygaśniecie uprawnienia do uzyskania świadczenia. Art. 10 ust. 4 ustawy należy odczytywać w ten sposób, że z upływem 12-miesięcznego terminu liczonego od dnia narodzin dziecka wiążą się ujemne skutki w postaci braku materialnoprawnej możności ubiegania się o jednorazowe świadczenie, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z 19 maja 2023 r. sygn. IV SA/Po 9/23).
Zatem zdaniem SKO w Warszawie powtarzające się w zaskarżonym postanowieniu argumenty o "zawinieniu" wnioskodawczyni wydają się niestosowne, zwłaszcza wskazanie, że strona mogła złożyć wniosek w ustawowym terminie przy dalszych rozważaniach dotyczących jej wiedzy o niepełnosprawności dziecka i uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności w marcu 2021 r., a więc rok po upływie terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia.
Organ odwoławczy stwierdził, że - niezależnie od powyższych uchybień w treści uzasadnienia postanowienia organu I instancji oraz zawartych tam niektórych ocen działania strony, których Kolegium nie podziela - rozstrzygnięcie odpowiada prawu, a więc należało je utrzymać w mocy.
Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 9 sierpnia 2023 r. E. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia, z uwagi na jego niezgodność z prawem; 2) rozważenie możliwości przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, co do zgodności ustawy z Konstytucją oraz Kodeksem postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.; 3) zwrot kosztów niniejszego postępowania. W uzasadnieniu podniosła, że termin 12-miersięczny z art. 10 ust. 4 ustawy ma charakter procesowy i jest przywracalny. Skarżąca przywołała orzeczenia sądowe - wyrok WSA w Rzeszowie sygn. akt ll SA/Rz 1481/19; wyrok WSA w Bydgoszczy sygn. akt Il SA/Bd 328/23, wyrok WSA w Gliwicach sygn. akt Il SA/Gl 1530/20, które potwierdzają to stanowisko
Skarżąca podała, że za przyjęciem, że termin ten ma charakter procesowy przemawia to, że warunkiem materialnym przyznania świadczenia jest potwierdzenie, że dziecko cierpi na ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Przedmiotowego potwierdzenia dokonuje zaświadczeniem lekarz ubezpieczenia zdrowotnego w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, posiadający specjalizację II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie: położnictwa i ginekologii, perinatologii, neonatologii, neurologii dziecięcej, kardiologii dziecięcej lub chirurgii dziecięcej - art. 4 ust. 3 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy. Stosownie do treści art. 10 ust. 4 ustawy wniosek o wypłatę jednorazowego świadczenia składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 4 marca 2020 r. sygn. akt Il SA/Rz 1481/19 uznał, że 12-miesięczny termin do złożenia wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia nie ma charakteru materialnego albowiem nie jest to termin na ukształtowanie stosunku prawnego pomiędzy beneficjentem świadczenia, a Państwem. Zdaniem Sądu uprawnienie do jednorazowego świadczenia powstaje w momencie urzeczywistnienia się przesłanek wskazanych w art. 10 ust. 1 ustawy, to jest: urodzenia się dziecka żywego i uzyskania zaświadczenia o jego chorobie lub upośledzeniu oraz okresie ich powstania. Potwierdza to pośrednio treść art. 10 ust. 1 ustawy, gdzie stwierdzono, że z tytułu urodzenia się żywego dziecka, posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3, przyznaje się (...) jednorazowe świadczenie. Z kolei w ust. 3 art. 10 ustawy mowa jest o tym, że prawo do jednorazowego świadczenia ustala się na wniosek. Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "ustala" dowodzi tego, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter deklaratoryjny. Nie kształtuje ona stosunku prawnego, którego treścią jest uprawnienie do przedmiotowego świadczenia, lecz potwierdza w sposób wiążący, że taki stosunek już istnieje i ma taką właśnie treść. Decyzja deklaratoryjna w istocie jedynie "uwalnia" skutek prawny powstały ex tunc z mocy prawa. Decyzyjne ustalenie/potwierdzenie prawa do świadczenia jednorazowego jest niezbędne do jego wypłaty, a nie do jego powstania. Należy bowiem podkreślić, że w art. 10 ust. 4 ustawy zakreślono termin do złożenia wniosku "o wypłatę świadczenia". Kolejnym argumentem wspierającym dotychczasowe wnioski jest określony przez ustawodawcę w art. 10 ust. 4 ustawy skutek uchybienia 12-miesięcznego terminu na złożenie wniosku o wypłatę jednorazowego świadczenia. W zdaniu drugim powołanego przepisu przesądzono, że wniosek spóźniony pozostawia się bez rozpoznania. W ocenie tego Sądu tak określona reakcja na spóźniony wniosek ma charakter czysto procesowy albowiem nie skutkuje pozbawieniem prawa do świadczenia, lecz pozbawieniem skuteczności wniosku o jego wypłatę. Pozostawienie bez rozpoznania spóźnionego wniosku o wypłatę jednorazowego świadczenia w oparciu o art. 10 ust. 4 ustawy odnosi się nie do samego prawa do tego świadczenia, lecz do skuteczności zainicjowania postępowania administracyjnego, w którym prawo to ma zostać decyzyjnie potwierdzone i następnie wypłacone. Pozbawienie skuteczności czynności procesowej, jaką jest spóźniony wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego potwierdza wcześniejszą tezę, iż termin z art. 10 ust. 4 ustawy jest terminem prawa procesowego. Konsekwencją przedstawionej oceny jest teza, że: Przewidziany treścią art. 10 ust. 4 ustawy dwunastomiesięczny termin na złożenie wniosku o wypłatę jednorazowego świadczenia ma charakter procesowy w związku z czym może podlegać przywróceniu na podstawie art. 58 i art. 59 kpa wbrew temu, co wskazuje organ l instancji i Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
W przypadku gdyby WSA nie podzielił poglądu prawnego zaprezentowanego w niniejszej skardze wnoszę o rozważenie możliwości wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Wydaje się bowiem, że wykładnia art. 10 ust. 4 ustawy uniemożliwiająca zastosowanie art. 58 kpa, tj. przywrócenia terminu do złożenia wniosku, o który mowa w art. 10 ust. 1 ustawy, jest sprzeczna z normami Konstytucji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie, a dodatkowo wskazując, że ocena zgodności ustawy z Konstytucją stoi poza kompetencją organu administracji publicznej.
E. S. obecna na rozprawie zarzuciła Prezydentowi m.st. Warszawy, że ten nie odniósł się do stanowiska zaprezentowanego przez SKO w Warszawie w postanowieniu z 6 lipca 2022 r. nr KOC/6250/Sr/21, które zaleciło analizę zasadności wniosku o przywrócenie terminu w kontekście ustaw covidowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie problem prawny tkwi gdzie indziej, niż w tym, czy termin z art. 10 ust. 4 ustawy ma charakter procesowy, czy materialnoprawny.
W pierwszej kolejności należy bowiem dokonać wykładni art. 10 ust. 4 ustawy na tle innych przepisów prawa, aby ustalić od jakiego zdarzenia rozpoczyna bieg ten termin w przypadku, gdy wnioskodawcą jest matka lub ojciec dziecka.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z tytułu urodzenia się żywego dziecka, posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 (zaświadczenie lekarza właściwej specjalizacji lub specjalności, stwierdzające ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu) przyznaje się, na to dziecko, jednorazowe świadczenie w wysokości 4000 zł. Według ust. 2 i 3 jednorazowe świadczenie przysługuje matce lub ojcu dziecka, bez względu na dochód. Prawo do jednorazowego świadczenia ustala się na wniosek osób, o których mowa w ust. 2 (ust. 3). Stosownie do ust. 4 wniosek o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka. Wniosek złożony po terminie właściwy organ pozostawia bez rozpoznania.
Sąd zwraca uwagę, że celem ustawy jest nie tylko określenie uprawnień kobiet w ciąży i rodzin do wsparcia w zakresie dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej, ale też do instrumentów polityki na rzecz rodziny (art. 1 ustawy).
Wsparcie to obejmuje również zapewnienie rodzicom dziecka (rodzinie) m.in. jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu (art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy).
Wobec tego, że jednorazowe świadczenie jest instrumentem finansowego wsparcia rodziny, niezależnie od tzw. kryterium dochodowego rodziny, trzeba na ten element polityki rodzinnej spojrzeć z perspektywy art. 71 ust. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem rodziny znajdujące się m.in. w trudnej sytuacji społecznej (a taką sytuacją jest urodzenie poważnie chorego dziecka), mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
Przy czym realizacja ustawy w zakresie przyznawania rodzicom dzieci jednorazowego świadczenia nie może stawiać jednych rodziców w gorszej sytuacji niż innych. W tym zakresie stosowanie jej przepisów przez organy administracji publicznej musi być zgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten przewiduje, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
Dokonując zatem wykładni art. 10 ust. 4 ustawy w kontekście innych przepisów art. 10 ustawy oraz art. 71 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP trzeba wskazać, że beneficjentem jednorazowego świadczenia jest matka albo ojciec, ale nie każdego urodzonego żywego dziecka. Tego rodzaju świadczenie przyznawane jest bowiem tylko w trybie wnioskowym jednemu z rodziców i tylko na dziecko znajdujące się w szczególnej sytuacji, co do jego stanu zdrowia, tj. takie u którego właściwy lekarz w formie zaświadczenia stwierdził ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu.
Art. 10 ustawy nie określa przy tym w jakim terminie właściwy lekarz ma stwierdzić tego rodzaju upośledzenie albo chorobę. Jedynym warunkiem jest to, aby tego rodzaju przypadłości zdrowotne powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu.
Celem jednorazowego świadczenia jest wsparcie finansowe rodziny dziecka u którego stwierdzono opisane wyżej upośledzenie albo chorobę.
Z kolei art. 10 ust. 4 ustawy wiąże rozpoczęcie biegu terminu do złożenia wniosku o jednorazowe świadczenie tylko z jednym zdarzeniem - z dniem narodzin dziecka.
Zdaniem Sądu funkcjonalna, systemowa i prokonstytucyjna wykładnia art. 10 ust. 4 ustawy zakłada, że rodzic wnioskując o przyznanie jednorazowego świadczenia (a nie innego świadczenia) na dziecko ma wiedzę na temat tego, że u dziecka właściwy lekarz w formie zaświadczenia stwierdził (zdiagnozował – art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy) upośledzenie albo chorobę, o których mowa w art. 4 ust. 3 ustawy i że okoliczność tę może udowodnić przed właściwym organem stosownym zaświadczeniem lekarskim.
Nieracjonalnym byłoby takie rozumienie art. 10 ust. 4 ustawy, że rodzic dziecka po urodzeniu żywego dziecka składa "w ciemno" do organu właściwego wniosek o przyznanie jednorazowego świadczenia nie mając świadomości, czy jego dziecko jest obciążone rozstrojem zdrowia, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy. Takie rozumienie tego przepisu spowodowałoby także nadpodaż wniosków tego rodzaju, które zalegałyby w organie realizującym tego rodzaju zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, a po pewnym czasie okazywałyby się nieadekwatne do okoliczności takiej sprawy.
Zatem art. 10 ust. 4 ustawy należy rozumieć w ten sposób, że termin 12- miesięcy na złożenie wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia należy liczyć nie tyle od dnia narodzin dziecka (skoro celem tego świadczenia nie jest wsparcie rodziny z tytułu urodzenia się zdrowego dziecka), ale od dnia narodzin dziecka u którego zdiagnozowano upośledzenie albo chorobę, o których mowa w art. 4 ust. 3 ustawy. Początek biegu tego terminu należy zatem powiązać nie tyle z dniem narodzin (zdrowego) dziecka, ile z dniem wydania rodzicowi zaświadczenia lekarskiego, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy, które będzie jednym z dowodów potwierdzających prawo wnioskodawcy do jednorazowego świadczenia (art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 10 ust. 13 ustawy).
Zdaniem Sądu taka wykładnia art. 10 ust. 4 ustawy stawia wszystkich rodziców dzieci z rozstrojem zdrowia, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy, w takie samej sytuacji. Dodatkowo uwzględnia to, że określone w tym przepisie upośledzenie albo choroba, choć muszą powstać najpóźniej w czasie porodu, to z różnych względów mogą być zdiagnozowane (stwierdzone) nie tylko w okresie niemowlęctwa, ale także i w okresie wczesnodziecięcym.
W ocenie Sądu literalna redakcja art. 10 ust. 4 ustawy w zakresie zachowania terminu na złożenie wniosku o jednorazowe świadczenie stanowi powielenie wcześniejszego rozwiązania z art. 15b ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, które dotyczy przyznawania jednorazowej zapomogi (tzw. becikowego ustawowego) z tytułu urodzenia się żywego dziecka, bez wymagań w zakresie dodatkowej kwalifikacji odnoszącej się do jego stanu zdrowia.
Zdaniem Sądu w przypadku jednorazowej zapomogi powiązanie początku biegu terminu do złożenia wniosku z dniem narodzin dziecka ma sens. W tym przypadku decyduje oczywiste kryterium obiektywne. O urodzeniu się żywego dziecka rodzic dowiaduje się zasadniczo po uzyskaniu tej wiedzy od personelu lekarskiego uczestniczącego w narodzinach dziecka.
Natomiast w przypadku jednorazowego świadczenia powiązanie początku biegu terminu na złożenie wniosku tylko z dniem narodzin dziecka nijak się ma do celu tego świadczenia i sposobu dokumentowania stanu rozstroju zdrowia dziecka, skoro w tym przypadku rodzic dziecka (wnioskodawca) może przez czas przekraczający 12 miesięcy od urodzenia dziecka nie mieć świadomości, że jego dziecko, to dziecko obciążone rozstrojem zdrowia, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy, skoro ustalenie naruszenia stanu zdrowia dziecka zależy od diagnozy lekarza określonej specjalizacji lub specjalności.
Odnosząc zaprezentowaną wyżej wykładnię art. 10 ust. 4 ustawy do realiów niniejszej sprawy trzeba wskazać, że z materiałów dołączonych do wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia wynika, że E. S. dysponuje zaświadczeniem lekarskim, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy, wystawionym 16 sierpnia 2021 r. przez lekarza med. J. W. - pediatrę ze specjalizacją II stopnia. Wniosek o przyznanie jednorazowego świadczenia został złożony Prezydentowi m.st. Warszawy przez ePUAP 23 sierpnia 2021 r. Zatem w niniejszej sprawie termin 12 – miesięczny do złożenia wniosku o jednorazowe świadczenie został zachowany.
Mając na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię art. 10 ust. 4 ustawy i okoliczności wynikające z akt administracyjnych Sąd uznał, że orzekające w niniejszej sprawie organy naruszyły art. 58 § 1 kpa w zw. z art. 10 ust. 4 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez to, że wadliwie odmówiły E. S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia, w sytuacji gdy termin ten nie został przez stronę uchybiony.
Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły zasadnicze wątpliwości, co do zgodności art. 10 ust. 4 ustawy z przepisami Konstytucji RP. Dostrzeżony przez Sąd w niniejszej sprawie, istotny dla wyniku sprawy sądowoadministracyjnej, problem prawny wyprzedzał problem prawny eksponowany przez organy i skarżącą, a do tego miał inne podłoże normatywne. Zatem ocena przez Sąd legalności wydanych w sprawie postanowień była możliwa bez odnoszenia się do analizy charakteru terminu z art. 10 ust. 4 ustawy.
Skoro w niniejszej sprawie nie doszło do uchybienia terminu z art. 10 ust. 4 ustawy, to zbędne było analizowanie zachowania terminu do złożenia wniosku o jednorazowe świadczenie w oparciu o obowiązującą od 16 grudnia 2020 r. regulację z art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, a także z uwzględnieniem okoliczności wiążących się z ograniczeniami wynikającymi z ogłoszonego 20 marca 2020 r. na obszarze RP stanu epidemii wywołanego SARS-CoV-2, który to stan odwołano 16 maja 2022 r.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent m.st. Warszawy - z uwagi na to że procedowanie wniosku o przywrócenie terminu z 22 sierpnia 2021 r. było bezprzedmiotowe - rozważy zastosowanie w sprawie o przywrócenie terminu art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 10 ust. 13 ustawy.
Jeżeli organ I instancji umorzy postępowanie o przywrócenie terminu, jako bezprzedmiotowe, a postanowienie w tym przedmiocie stanie się ostateczne, to organ rozpozna wniosek E. S. z 23 sierpnia 2021 r. o przyznanie jednorazowego świadczenia i wyda stosowną decyzję, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa" orzekł, jak w sentencji.
Sąd nie orzekał o kosztach postępowania sądowego, ponieważ w niniejszej sprawie koszty takie nie powstały. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 ppsa sprawy z zakresu szeroko rozumianego zaopatrzenia społecznego są ustawowo zwolnione od kosztów sądowych. Poza tym w niniejszej sprawie sądowej skarżąca działała osobiście zatem nie powstały koszty działania profesjonalnego pełnomocnika – adwokata lub radcy prawnego.