I SA/Wa 1993/05

I SA/Wa 1993/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jerzy Siegień /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Sławomir Antoniuk
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie : asesor WSA Sławomir Antoniuk asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2006 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39) odmówił stwierdzenia posiadania przez Z. L. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego.
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005 r., po rozpatrzeniu odwołania Z. L. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji stwierdził, że ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych w art. 1 tej ustawy tzw. "układach republikańskich".
Minister Infrastruktury podkreślił, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., uprawnienie do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje osobom, które repatriowały się do kraju na podstawie układów wymienionych w art. 1 ustawy oraz spełniającym dodatkowo przesłanki określone w art. 2 ust. 1 ustawy, tj.:
- zamieszkującym w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1 ustawy i będącym w tym dniu obywatelami polskimi, którzy opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.,
- posiadającym obywatelstwo polskie.
W razie zaś śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, prawo do zaliczenia wartości nieruchomości przysługuje łącznie wszystkim jego spadkobiercom, jeżeli posiadają oni obywatelstwo polskie albo jednemu z nich wskazanemu przez pozostałych spadkobierców.
Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w L. z dnia [...] października 1946 r. wynika że, nieruchomość położna poza obecnymi granicami państwa polskiego w osadzie [...], powiat [...], została pozostawiona przez A. L.
Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego W. z dnia [...] grudnia 1988 r. sygn. akt [...], prawo do spadku po A. L. nabyli Z. L. oraz L. L. W dniu 6 grudnia 2001 r. L. L. zrzekł się swoich uprawnień do ekwiwalentu za pozostawione mienie na rzecz Z. L.
Pozostawiona nieruchomość znajduje się na terenie obecnej [...], wobec czego Minister Infrastruktury stwierdził, że ewakuacja ludności polskiej z tego terenu odbywała się w trybie układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski.
Minister Infrastruktury podkreślił, że w sytuacji gdy "umowy republikańskie" wiązały jednoznacznie przyrzeczoną kompensację z wymogiem posiadania obywatelstwa polskiego oraz faktem przemieszczenia się celem zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej nowych granicach, ustawodawca, regulując kwestie zakresu podmiotowego prawa zaliczenia (służącego urzeczywistnieniu prawa do kompensacji), mógł zasadnie nawiązać do wymogów objętych zobowiązaniami wskazanymi w "umowach republikańskich".
Z oświadczenia Z. L. z dnia 17 marca 2004 r. wynika, że rodzina uciekła z W. w grudniu 1939 r. do rodziny w W., w obawie przed zsyłką na S. Minister Infrastruktury stwierdził zatem, że A. L. nie była osobą, o której mowa w art. 1 układu z dnia 9 września 1944 r., bowiem przyjechała na tereny znajdujące się w obecnych granicach państwa polskiego już w 1939 r., a zatem nie repatriowała się do kraju w trybie układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, ani też na podstawie umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej RP i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Samo stwierdzenie w treści orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w L. z dnia [...] października 1946 r., że A. L. uznano za repatriantkę w rozumieniu dekretów z dnia 7 października 1944 r. i z dnia 7 maja 1945 r. o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, nie jest wystarczającym dowodem na stwierdzenie, że repatriowała się ona w trybie tzw. "umów republikańskich", gdyż zakres działania Państwowego Urzędu Repatriacyjnego zgodnie z art. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego (Dz. U. z 1945 r. Nr 24, poz. 145) jest bardzo szeroki. Obejmuje on takie działania jak: organizację repatriacji ludności z obszarów innych państw na terytorium Państwa Polskiego, organizację powrotu wysiedlonych przez niemieckiego okupanta do poprzednich miejsc zamieszkania oraz organizację przesiedlenia na tereny odzyskane ludności z innych okręgów Państwa Polskiego, regulowanie planowego napływu repatriantów i przesiedleńców, opiekę sanitarno-żywnościową podczas przeprowadzania repatriacji i przesiedlenia, planowe rozmieszczanie repatriantów i przesiedleńców i organizacja ich osadnictwa na ziemiach polskich, prowadzenie akcji pomocy repatriantom w zakresie gospodarczej odbudowy warsztatów pracy, popieranie zrzeszeń i instytucji społecznych w kraju i za granicą, o ile ich celem jest niesienie pomocy i opieka nad repatriantami i przesiedleńcami.
Zdaniem Ministra Infrastruktury nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia posiadania uprawnień przez wnioskodawcę dołączenie do wniosku zaświadczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny.
Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury złożył Z. L. wnosząc o jej uchylenie, jako wydanej z naruszeniem art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 397), wobec nie uwzględnienia, że A. L. orzeczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w L. z dnia [...] października 1946 r. przyznano prawa osoby ewakuowanej.
Skarżący podkreślił, że nie ubiega się o odszkodowanie w znaczeniu cywilnoprawnym, a jedynie o przyznanie mu praw na równi z prawami osób " praworządnie repatriowanych''. W jego ocenie takie prawa wynikają wprost z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w L. z dnia [...] października 1946 r., gdzie nie tylko opisano mienie pozostawione w M. , ale i przyznano prawo do nieruchomości miejskiej w Polsce na terenach odzyskanych. Z treści tego dokumentu wynika, że Urząd ten na równi traktuje prawo A. L. z prawami osób repatriowanych na podstawie powołanego układu z 9 września 1944 r.
Naczelną zasadą postępowania, jaką powinien zdaniem skarżącego kierować się organ administracji państwowej, jest uwzględnienie przy rozpatrzeniu sprawy słusznego interesu obywateli. W zaskarżonej decyzji nie sposób dostrzec, żeby kierowano się tą regułą, a wręcz odwrotnie, podejście organu jest jednostronnie formalistyczne. Ponadto skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana bez uwzględniania przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418).
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie będąc związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że oceniając zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem, sąd jest obowiązany wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpatrywanej skardze zarzucono organowi zastosowanie przy rozpatrywaniu sprawy niewłaściwych przepisów tj. ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. 2004 r. Nr 6, poz. 39). Zarzut ten nie jest trafny, gdyż ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418) została ogłoszona w dniu 6 września 2005 r., a zgodnie z art. 29 tej ustawy wchodzi ona w życie po upływie 30 dni od daty jej ogłoszenia, czyli w dniu 7 października 2005 r. Zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] września 2005 r. a więc przed dniem wejścia w życie przepisów nowej ustawy. Prawidłowo zatem organ odwoławczy zastosował ustawę obowiązującą w dacie wydania zaskarżonej decyzji, czyli ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego.
Sąd nie będąc związany zarzutami skargi i powołaną w niej podstawą prawną uwzględnił skargę, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane. Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest ocena ostatecznej decyzji administracyjnej odmawiającej potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego. Przyczyną wydania decyzji odmownej było, według obu organów orzekających w sprawie, niespełnianie przez skarżącego kryteriów art. 1 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Stosownie do tego przepisu ustawa określa zasady zaliczania na poczet sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z rozpoczętą wojną w 1939 r., za pozostawienie, których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych w tym przepisie tzw. "układach republikańskich".
Skarżący należy do grona tych osób, które zmuszone okolicznościami związanymi z wybuchem wojny, obawą o utratę życia, opuściły terytoria należące przed wojną do państwa polskiego, pozostawiając tam majątek przed zawarciem "umów republikańskich".
Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy pojawiła się więc wątpliwość czy osoby te mogą skorzystać z uprawnień tak jak osoby, które ewakuowały się na podstawie wymienionych w powołanej ustawie "układów republikańskich". Interpretacja przepisów art. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., z uwagi na ich niespójność, może powodować pewne trudności. W takim przypadku niezbędne jest odwołanie się do uzasadnienia projektu ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. (druk sejmowy nr 1778), w nim bowiem w sposób nie budzący wątpliwości ustawodawca wyraził swoje intencje. W części uzasadnienia dotyczącej rozwiązań przyjętych w projekcie tej ustawy wskazano, że "określając w art. 2 projektu ustawy warunki, jakie muszą spełniać osoby uprawnione, uwzględniono postanowienia uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r. (III CZP 84/90)".
Stosownie do tej uchwały przewidziane w art. 88 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz.74, z późn. zm.) prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, iż z gramatycznej wykładni omawianego przepisu wynikałoby, iż wyłącznie osoby, które ewakuowały się w trybie umów międzynarodowych mogą skorzystać z prawa do rekompensaty, lecz kryteria obiektywne (wynikające z brzmienia przepisu) nie mogą być jedyną podstawą ocen zachowań Polaków, którzy w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. znaleźli się poza dawnymi granicami państwa polskiego. Powszechnie bowiem wiadomo, że obywatele polscy, zamieszkujący na tzw. ziemiach wschodnich, byli po dniu 17 września 1939 r. całkowicie pozbawieni ochrony prawnej i poddani powszechnej dyskryminacji prawnej. Stosując zaś na tle takiej sytuacji kryteria subiektywne dla ocen zachowań Polaków nie można ich odrywać od indywidualnych warunków, w jakich znalazły się poszczególne osoby, bo to w konsekwencji decydowało o sposobie opuszczenia przez te osoby terenów włączonych do ZSRR i przybyciu ich do Polski. Sąd Najwyższy podkreślił także, że fundamentalną zasadą polskiego systemu prawnego jest zasada równości obywateli wobec prawa i zasada ta nakazuje stosowanie takiej wykładni powyższego przepisu, która wyłączałaby różne traktowanie Polaków, dawnych mieszkańców ziem wschodnich.
Powyższa ocena prawna znajduje zastosowanie do wykładni przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Realizacja zasady równości z przyczyn wskazanych wyżej nakazuje stosowanie takiej interpretacji art. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., która wyłączałaby różne traktowanie Polaków, dawnych mieszkańców terenów nie wchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej.
Na podkreślenie zasługuje fakt, że skoro ustawodawca w uzasadnieniu tej ustawy argumentował potrzebę jej uchwalenia koniecznością rozwiązania problemu "mienia zabużańskiego" przy uwzględnieniu orzecznictwa Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, to tym samym wolą ustawodawcy nie było zawężanie kręgu uprawnionych do skorzystania z tej ustawy tylko do osób, które repatriowały się na podstawie wymienionych w art. 1 tej ustawy "układów republikańskich". Prezentowanie odmiennego stanowiska nie daje się pogodzić z intencjami ustawodawcy oraz zasadami demokratycznego państwa prawnego. Intencje te zostały już natomiast jednoznacznie wyrażone w przepisach aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Sprawa nie została więc należycie wyjaśniona, a organy orzekające naruszyły przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ pierwszej instancji musi mieć na uwadze, że ustawa stanowiąca podstawę wydania zaskarżonej decyzji została uchylona ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Przepisy obowiązującej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niezbędne będzie więc ustalenie przez organ orzekający czy takie okoliczności zachodzą w przedmiotowej sprawie.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.