I SA/Wa 1981/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA oddalił skargę na postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, uznając prawidłowość zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w celu ustalenia spadkobierców zmarłego współwłaściciela.
Skarżąca kwestionowała postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1964 r. dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego. Minister zawiesił postępowanie, ponieważ nie ustalono spadkobierców jednego ze współwłaścicieli, W. R., co stanowiło zagadnienie wstępne. WSA uznał, że zawieszenie było uzasadnione na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., zgodnie z wytycznymi sądów administracyjnych, które wskazały na konieczność ustalenia kręgu stron i zastosowania przepisów o zagadnieniu wstępnym. Skarga została oddalona.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę E. G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 września 2023 r. o zawieszeniu postępowania administracyjnego. Postępowanie dotyczyło wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z 21 grudnia 2017 r., która stwierdzała nieważność decyzji z lat 60. XX wieku o przejęciu gospodarstwa rolnego od spadkobierców W. R. i W. M. na własność Państwa. Minister zawiesił postępowanie, ponieważ nie udało się ustalić wszystkich spadkobierców W. R., który był większościowym współwłaścicielem gospodarstwa. Skarżąca, będąca następczynią prawną W. M., wniosła skargę, zarzucając organowi przerzucanie na nią obowiązku ustalenia spadkobierców. WSA oddalił skargę, uznając, że Minister prawidłowo zastosował art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Sąd podkreślił, że zgodnie z wcześniejszymi wyrokami NSA i WSA, ustalenie spadkobierców zmarłego przed wszczęciem postępowania współwłaściciela stanowi zagadnienie wstępne, od którego zależy dalsze prowadzenie sprawy. Organ administracji nie ma legitymacji do samodzielnego wszczęcia postępowania spadkowego, dlatego prawidłowo zawiesił postępowanie i wezwał stronę do wystąpienia do sądu spadku. Sąd powołał się na art. 153 p.p.s.a. o związaniu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniach sądów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, organ prawidłowo zawiesił postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., ponieważ ustalenie spadkobierców stanowi zagadnienie wstępne, od którego zależy rozstrzygnięcie sprawy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ustalenie spadkobierców zmarłego przed wszczęciem postępowania współwłaściciela jest zagadnieniem wstępnym, które musi zostać rozstrzygnięte przez sąd powszechny. Organ administracji nie ma legitymacji do samodzielnego wszczęcia postępowania spadkowego, dlatego prawidłowe jest zawieszenie postępowania i wezwanie strony do wystąpienia do sądu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (7)
Główne
k.p.a. art. 97 § 1 pkt 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do zawieszenia postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi.
Pomocnicze
k.p.a. art. 100 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do wezwania strony do wystąpienia do właściwego sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego.
p.p.s.a. art. 153
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie organów i sądów oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu.
k.p.a. art. 140
Kodeks postępowania administracyjnego
Wspomniane w kontekście instrumentów prawnych do ustalenia kręgu stron.
k.c. art. 1025 § 2
Kodeks cywilny
Wspomniane w kontekście rozstrzygania o następstwie prawnym przez postanowienie sądu lub akt poświadczenia dziedziczenia.
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego art. 2 § 2
Przepis dotyczący umorzenia z mocy prawa postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczętych po upływie 30 lat.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ prawidłowo zastosował art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. zawieszając postępowanie w celu ustalenia spadkobierców. Ustalenie spadkobierców jest zagadnieniem wstępnym, od którego zależy rozstrzygnięcie sprawy. Organ administracji nie ma legitymacji do samodzielnego wszczęcia postępowania spadkowego. Organ zastosował się do wytycznych sądów administracyjnych wyrażonych w prawomocnych wyrokach.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 100 § 1 K.p.a. poprzez zobowiązanie skarżącej do przedstawienia dokumentów spadkowych. Przerzucanie na skarżącą obowiązku ustalenia spadkobierców.
Godne uwagi sformułowania
organ nie ma własnego interesu prawnego, aby zainicjować postępowanie przed sądem o stwierdzenie nabycia spadku po dawnym współwłaścicielu przedmiotowego gospodarstwa rolnego ustalenie spadkobierców [...] stanowi zagadnienie wstępne, od którego rozstrzygnięcia zależy prawidłowe przeprowadzenie postępowania ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy organ administracji jest zobligowany do zawieszenia postępowania, gdy ujawni się zagadnienie wstępne, bez rozstrzygnięcia którego nie jest możliwe załatwienie istoty sprawy administracyjnej
Skład orzekający
Anna Milicka-Stojek
sprawozdawca
Bożena Marciniak
członek
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o zawieszeniu postępowania administracyjnego w przypadku konieczności ustalenia spadkobierców jako zagadnienia wstępnego, a także związanie organów wytycznymi sądów administracyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy śmierć strony nastąpiła przed wszczęciem postępowania, a ustalenie spadkobierców wymaga postępowania przed sądem powszechnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy długotrwałego sporu o przejęcie gospodarstwa rolnego i skomplikowanych kwestii proceduralnych związanych z ustalaniem spadkobierców, co może być interesujące dla prawników procesowych i specjalistów od prawa administracyjnego.
“Długie postępowanie o przejęcie gospodarstwa: Sąd potwierdza konieczność ustalenia spadkobierców.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 1981/23 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2024-02-15 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-10-13 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Anna Milicka-Stojek /sprawozdawca/ Bożena Marciniak Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/ Symbol z opisem 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2000 art. 97 par. 1 pkt 4 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz.U. 2023 poz 1634 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skargi E. G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 września 2023 r. nr DNI.gn.625.111.2023 w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako "Minister" lub "organ") postanowieniem z 4 września 2023 r. nr DNI.gn.625.111.2023, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne z wniosku Gminy K.(dalej jako "gmina") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra z 21 grudnia 2017 r. nr GZ.gn.625.82.2016 r., do czasu ustalenia spadkobierców po W. R. Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. (dalej jako "PWRN") decyzją z [...] lipca 1964 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. (dalej jako "PPRN") z 30 kwietnia 1964 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia od następców prawnych W. R. - W. M. (później M.- M. ) i W. R. na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o pow. 14,9770 ha, położonego we wsi K. , zapisanego w księdze wieczystej pod nazwą: część dóbr K. - Osada młynarska "[...]" rep. hip [...] . E. G.(następca prawny Wł. M.- M. ) (dalej jako "skarżąca") wnioskiem z 18 września 2002 r. (data wpływu do Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast) wystąpiła o unieważnienie ww. decyzji z 30 kwietnia 1964 r. i z 23 lipca 1964 r. Minister decyzją z 21 grudnia 2017 r. stwierdził nieważność decyzji PWRN z 23 lipca 1964 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji PPRN z 30 kwietnia 1964 r. Minister decyzją z 28 października 2019 r. nr [...] , na skutek wniosku gminy o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił własną decyzję z 21 grudnia 2017 r. wskazując, że została ona skierowana do osoby zmarłej, a następnie stwierdził nieważność decyzji PWRN z 23 lipca 1964 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji PPRN z 30 kwietnia 1964 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej jako "WSA") wyrokiem z 22 października 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 48/20 oddalił skargę gminy na decyzję z 28 października 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako "NSA") wyrokiem z 14 stycznia 2022 r. sygn. akt l OSK 536/21, na skutek skargi kasacyjnej gminy, uchylił ww. wyrok WSA z 22 października 2020 r. oraz decyzję Ministra z 28 października 2019 r. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że organ naruszył zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, gdyż następcy prawni W. R. nie posiadali informacji o toczącym się postępowaniu. Minister decyzją z 2 września 2022 r. nr [...] , po rozpoznaniu wniosku gminy o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił własną decyzję z 21 grudnia 2017 r. w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Wskazał, że NSA w wyroku z 14 stycznia 2022 r. zarzucił organowi, że nie ustalił następców prawnych W. R. i nie zapewnił im w prowadzonym postępowaniu czynnego udziału. Uwzględniając powyższe wytyczne, Minister podjął próby ustalenia spadkobierców ww. osoby (występując do stron postępowania o nadesłanie dokumentów potwierdzających następstwo prawne, jaki i do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora spadku), jednak pozostały one bezskuteczne. Organ nie dysponuje innymi środkami prawnymi, by ustalić spadkobierców. Minister zauważył jednocześnie, że niniejsze postępowanie nadzorcze stało się zbędne, ponieważ z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491), powoływana dalej jako "ustawa zmieniająca". Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Choć w sprawie nie zachowały się zwrotne potwierdzenia odbioru decyzji PWRN i PPRN, to decyzje te weszły do obrotu prawnego i zostały wykonane, o czym świadczy wniosek PPRN z 16 grudnia 1964 r. skierowany do Sądu Powiatowego w C. o przeniesienie prawa własności przedmiotowej nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa (Państwowy Fundusz Ziemi). Z treści zamkniętej już księgi wieczystej rep. hip [...] wynika, że obie ww. decyzje stanowiły podstawę ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa do gruntu. Ponieważ podstawę do dokonania takiego wpisu mogła stanowić jedynie decyzja ostateczna i prawomocna (tj. m.in. skutecznie doręczona), to doręczenie (ogłoszenie) decyzji PWRN musiało nastąpić przed złożeniem ww. wniosku, a więc najpóźniej 16 grudnia 1964 r. Z kolei doręczenie decyzji PPRN nastąpiło najpóźniej w dniu 5 czerwca 1964 r., ponieważ w tym dniu przesłane zostało (przez PPRN) odwołanie W. R. od tej decyzji. Wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wpłynął zaś w dniu 16 grudnia 2002 r., a więc postępowanie to zostało wszczęte po 38 latach od doręczenia ww. decyzji. Skoro zatem wszczęcie postępowania nastąpiło po upływie 30 lat od ich doręczenia/ogłoszenia, to w dniu 16 września 2021 r. podlega ono umorzeniu z mocy prawa. Z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej wynika przy tym, że umorzeniu podlega postępowanie "w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji", które nie zostało zakończone "ostateczną decyzją". Tym samym bezprzedmiotowe było zarówno postępowanie pierwszej instancji, jak i postępowanie odwoławcze, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji z 21 grudnia 2017 r. i umorzenie w całości postępowania przed organem pierwszej instancji. WSA prawomocnym wyrokiem z 21 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2611/22, na skutek skargi skarżącej, uchylił decyzję Ministra z 2 września 2022 r. i zauważył, że w sprawie istotne znaczenie miało stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 14 stycznia 2022 r., a który doszedł do wniosku, że w postępowaniu nie został ustalony krąg stron postępowania i zalecił, by ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy w pierwszej kolejności podjął działania celem ustalenia następców prawnych W. R. . Zdaniem WSA to, że NSA we wskazaniach do dalszego postępowania nie odwołał się wprost do art. 2 ustawy zmieniającej, świadczy o tym, że nie przesądzał on, jakiego rodzaju decyzja i na jakiej podstawie prawnej winna być wydana, skoro za zasadny uznał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący istotnej wadliwości postępowania odwoławczego, tj. braku ustalenia wszystkich stron. W tej sytuacji Minister, w ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym, zobowiązany był do zapewnienia, przed wydaniem decyzji, udziału w postępowaniu nieważnościowym spadkobiercom W. R. . WSA zauważył jednocześnie, że skoro ww. zmarł w 1964 r., to nie będzie miał zastosowania art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. (mający zastosowanie w razie śmierci strony w toku trwającego postępowania), lecz art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 100 § 1 K.p.a., który obliguje organ do zawieszenia postępowania administracyjnego, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd oraz do wezwania strony do wystąpienia do właściwego sądu spadku o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego sądu. Organ nie ma bowiem własnego interesu prawnego, aby zainicjować postępowanie przed sądem o stwierdzenie nabycia spadku po dawnym współwłaścicielu przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Dopiero więc ustalenie aktualnych spadkobierców W. R. umożliwi dalsze prowadzenie postępowania. Minister musi zatem ustalić pełny krąg stron postępowania nieważnościowego, mając na uwadze instrumenty prawne wynikające z art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 100 § 1 w zw. z art. 140 K.p.a. Minister postanowieniem z 4 września 2023 r., na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne z wniosku gminy o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z 21 grudnia 2017 r., do czasu ustalenia spadkobierców po W. R. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że rozpatrzenie sprawy nie jest możliwe, gdyż nie udało się ustalić wszystkich podmiotów, którym przysługuje przymiot strony. Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa jest bowiem dawny właściciel przejętej nieruchomości albo jego następcy prawni. Z decyzji PPRN z 30 kwietnia 1964 r. oraz PWRN z 23 lipca 1964 r. wynika, że właścicielami przejmowanej nieruchomości byli spadkobiercy W. R. . Z postanowień Sądu Powiatowego w K. z 6 marca 1959 r. sygn. akt [...] oraz Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 29 lutego 1960 r. sygn. akt Ill Cr 1263/59 wynika zaś, że spadkobiercami ww. osoby byli: brat W. R. (w 3/4 częściach) oraz żona W. M. (w 1/4 części). W. M. zmarła w dniu 12 maja 1992 r., zaś W. R. w dniu 28 października 1964 r. Konieczne więc stało się ustalenie ich spadkobierców. Postępowanie spadkowe po W. M. -M. zostało już przeprowadzone (por. postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z 1 czerwca 1993 r. sygn. akt [...] ). Nie udało się natomiast ustalić spadkobierców większościowego współwłaściciela przejętego gospodarstwa - W. R. . W trakcie postępowania (m.in. z informacji nadesłanych przez Urząd Stanu Cywilnego w C. oraz uzyskanych z bazy PESEL), ustalono, że W. R. pozostawał w związku małżeńskim ze S. R. (z d. D.). Z kolei S. R. posiadała pięcioro rodzeństwa: braci - S. D. i M. D. oraz siostry – H. D. , J. D. i W. K. (z d. D. . Wszyscy z rodzeństwa zmarli. Wobec tego Minister, m.in. pismami z 22 kwietnia 2022 r. i 1 lipca 2022 r. zwrócił się do skarżącej oraz K. K. (spadkobiercy W. K. ) o nadesłanie dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po W. R. Dokument taki nie został jednak przedłożony. Skarżąca w piśmie z 29 kwietnia 2022 r. poinformowała, że nie ma kontaktu z osobami z kręgu spadkobierców po ww. osobie, zaś M. K. nie udzielił odpowiedzi. W toku postępowania Minister występował także do Sądu Rejonowego w C. o ustanowienie kuratora spadku po W. R. Postanowieniem z 5 lutego 2019 r. sygn. akt [...] Sąd oddalił jednak złożony wniosek, zaś Sąd Okręgowy w C. postanowieniem z 30 maja 2019 r. sygn. akt [...] oddalił wniesioną przez Ministra apelację od ww. postanowienia. Bez wątpienia ustalenie spadkobierców W. R. - będącego uczestnikiem postępowania zakończonego decyzjami z 30 kwietnia 1964 r. i 23 lipca 1964 r. stanowi zagadnienie wstępne, od którego to rozstrzygnięcia uzależnione jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tych decyzji. Potwierdził to również WSA w wydanym w sprawie wyroku z 21 marca 2023 r. Z tego względu postępowanie to należy zawiesić oraz zobowiązać skarżącą do nadesłania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. R. albo aktu poświadczenia dziedziczenia po tym zmarłym. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i wskazała, że NSA w wyroku z 14 stycznia 2022 r. zobowiązał organ do ustalenia następców prawnych W. R. , jak też wyjaśnił, co winien uczynić, by wniosek o ustanowienie kuratora spadku został przez sąd uwzględniony. Tymczasem obecnie Minister, po ponad 20-letnim okresie prowadzenia postępowania, przerzuca na skarżącą obowiązek uzupełnienia akt sprawy o dokumenty potwierdzające następstwo prawne po ww. zmarłym, którego nie jest ona spadkobiercą, nigdy go nie poznała i nie miała kontaktu z jego rodziną. Skarżąca wobec tego, przywołując art. 100 K.p.a., wniosła o uznanie jej skargi za zasadną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na gruncie niniejszej sprawy kluczowa jest okoliczność, że zaskarżone postanowienie wydane zostało po wydaniu przez NSA wyroku z 14 stycznia 2022 r. sygn. akt l OSK 536/21, a następnie przez WSA wyroku z 21 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2611/22, którymi to uchylono uprzednio wydane w sprawie decyzje Ministra. W wyrokach tych wskazano natomiast, że: 1) konieczne jest ustalenie następców prawnych W. R. (współwłaściciela 3/4 przejętego gospodarstwa rolnego) i zapewnienie im czynnego udziału w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa, a toczącym się z wniosku skarżącej, będącej następcą prawnym Wł. M.- M. (współwłaściciela 1/4 przejętego gospodarstwa rolnego) (ww. wyrok NSA i WSA); 2) z uwagi na to, że W. R. zmarł w 1964 r., w sprawie nie będzie miał zastosowania art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. (mający zastosowanie w razie śmierci strony w toku trwającego postępowania), lecz art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 100 § 1 K.p.a., który obliguje organ do zawieszenia postępowania administracyjnego, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd oraz do wezwania strony do wystąpienia do właściwego sądu spadku o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego sądu. Organ nie ma bowiem własnego interesu prawnego, aby zainicjować postępowanie przed sądem o stwierdzenie nabycia spadku po dawnym współwłaścicielu przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Minister musi więc ustalić pełny krąg stron postępowania nieważnościowego, mając na uwadze instrumenty prawne wynikające z art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 100 § 1 w zw. z art. 140 K.p.a. (ww. wyrok WSA). W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie sądu i organu w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 426/08, LEX nr 561267). Kontrola przez Sąd rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się zaś do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 729/10, LEX nr 1081870). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że Minister wydając zaskarżone postanowienie o zawieszeniu z urzędu, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., niniejszego postępowania odwoławczego, do czasu ustalenia spadkobierców po W. R. , prawidłowo zastosował się do wytycznych zawartych w ww. wyrokach, w szczególności zaś do zaleceń WSA wyrażonych w wyroku z 21 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2611/22, w którym to Sąd wskazał, że organ nie ma własnego interesu prawnego, aby zainicjować postępowanie przed sądem o stwierdzenie nabycia spadku po dawnym współwłaścicielu przedmiotowego gospodarstwa rolnego, a zatem chcąc ustalić pełny krąg stron postępowania nieważnościowego, winien skorzystać z instrumentów prawnych wynikających z art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 100 § 1 w zw. z art. 140 K.p.a. Podkreślić przy tym należy, że wyrok ten nie został przez skarżącą zaskarżony do NSA i stał się prawomocny z dniem 27 kwietnia 2023 r. Odnosząc się zatem do prawidłowości kontrolowanego postanowienia, zauważyć trzeba za ww. wyrokiem WSA, że w sytuacji, gdy śmierć jednej z osób, która powinna być stroną postępowania, nastąpiła przed wszczęciem postępowania administracyjnego, zastosowanie znajdzie podstawa zawieszenia postępowania wskazana w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. W niniejszej sprawie wniosek o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa wniesiono w dniu 18 września 2002 r., zaś większościowy współwłaściciel tego gospodarstwa - W. R. zmarł w dniu 28 października 1964 r. Oznacza to, że w sprawie tej ujawniła się kwestia następstwa prawnego po osobie zmarłej, która żyjąc, byłaby stroną postępowania. Stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. organ administracji jest zobligowany do zawieszenia postępowania, gdy ujawni się zagadnienie wstępne, bez rozstrzygnięcia którego nie jest możliwe załatwienie istoty sprawy administracyjnej, a właściwym do rozstrzygnięcia tego zagadnienia jest inny organ lub sąd. Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" rozumie się kwestię materialnoprawną, zagadnienie prawne (prejudycjalne), którego uprzednie rozstrzygnięcie warunkuje wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie administracyjnej, a którego organ administracji nie może rozstrzygnąć w ramach własnych kompetencji. W realiach niniejszej sprawy taką kwestią jest następstwo prawne po W. R. , który żyjąc stałby się stroną postępowania, jako że skutki stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego dotykają sfery praw byłych właścicieli nieruchomości lub ich następców prawnych. O następstwie prawnym wynikającym z dziedziczenia rozstrzyga zaś postanowienie sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku bądź notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, zgodnie z art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego. W tych okolicznościach nie budzi wątpliwości, że ustalenie spadkobierców ww. osoby, będącej współwłaścicielem przedmiotowego gospodarstwa, stanowi zagadnienie wstępne, od którego rozstrzygnięcia zależy prawidłowe przeprowadzenie postępowania nadzorczego wobec decyzji o jego przejęciu na rzecz Państwa i wydanie prawidłowego orzeczenia w sprawie (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 1890/22, LEX nr 3662207). Wobec tego konieczne było zawieszenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., co przesądza o bezzasadności skargi. W opinii Sądu, za chybiony uznać również należy zarzut naruszenia art. 100 § 1 K.p.a. poprzez zobowiązanie skarżącej do nadesłania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym W. R. Po pierwsze należy podkreślić, że skarżąca myli dwie odrębne i różne podstawy uznania legalności postanowienia o zawieszeniu postępowania. Artykuł 97 § 1 pkt 4 K.p.a. określa materialnoprawne przesłanki zawieszenia postępowanie. Natomiast art. 100 § 1 K.p.a. to przepis o charakterze procesowym, który wskazuje czynności, które organ ma obowiązek podjąć po zawieszeniu postępowania. Naruszenie drugiego przepisu nie podważa więc zasadności zastosowania przesłanki zawieszenia postępowania z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Po drugie zaś, stwierdziwszy w toku postępowania pojawienie się kwestii wstępnej, organ powinien postępowanie zawiesić i albo wystąpić o jej rozstrzygnięcie do właściwego organu lub sądu, albo wezwać stronę do wystąpienia o to w wyznaczonym terminie, chyba że strona udowodni, że już tego dokonała. Swoboda organu administracji w tym zakresie jest jednak poważnie ograniczona przez przepisy regulujące dane postępowanie. W sytuacji, gdy do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego właściwy jest sąd powszechny, organ administracji będzie mógł samodzielnie wystąpić na drogę sądową, jeżeli jest to dopuszczalne na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w związku z materialnym prawem cywilnym. Nie można więc uznać, iż art. 100 § 1 K.p.a. stanowi samoistną przesłankę do występowania przez organ administracji o wszczęcie postępowania mającego na celu rozstrzygnięcie kwestii prejudycjalnej (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, k.p.a., Komentarz, wyd. 11, Warszawa 20011, s. 385 oraz wyrok NSA z 22 września 2017 r. sygn. akt I OSK 381/17, LEX nr 2450772). Inaczej mówiąc w sytuacji, w której z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w związku z materialnym prawem cywilnym nie wynika, tak jak w rozpoznawanej sprawie, legitymacja organu administracji do samodzielnego wszczęcia postępowania stanowiącego kwestię prejudycjalną, organ prowadzący postępowanie zawieszając je musi jednocześnie wezwać stronę do wystąpienia do właściwego sądu lub organu o rozstrzygnięcie tego zagadnienia wstępnego. Tak też w niniejszej sprawie uczyniono. Konkludując wskazać należy, że analiza akt sprawy i ocena podniesionych przez skarżącą zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonego postanowienia i wskazują na bezzasadność skargi. Minister prawidłowo zastosował art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. zawieszając przedmiotowe postępowania, stosując się jednocześnie, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., do wytycznych wyrażonych w wydanych w sprawie prawomocnych wyrokach sądów administracyjnych. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a., które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI