I SA/WA 867/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Rozwoju i Technologii oraz Wojewody Małopolskiego w sprawie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę gminną, uznając, że organy nie wykazały w sposób wystarczający braku spełnienia przesłanek z ustawy komunalizacyjnej.
Gmina L. złożyła skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego, która odmawiała stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę gminną. Sąd administracyjny uznał skargę za uzasadnioną, uchylając obie decyzje. Kluczowym zarzutem było niewystarczające ustalenie przez organy administracji faktu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r. Sąd podkreślił, że organy miały obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, w tym uzyskania dokumentacji geodezyjnej, a nie jedynie oczekiwania jej od strony.
Sprawa dotyczyła skargi Gminy L. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę gminną. Podstawą prawną był art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (ustawa komunalizacyjna). Organy administracji odmówiły stwierdzenia nabycia własności, wskazując na niespełnienie przesłanek: po pierwsze, że nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego w dniu 31 grudnia 1998 r. (co było bezsporne), a po drugie, że nie wykazano ponad wszelką wątpliwość, iż nieruchomość była w tym dniu zajęta pod drogę publiczną. Minister podkreślił, że brak jest dokumentacji geodezyjnej potwierdzającej zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną, a strona (Gmina L.) nie wykazała tej okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną. Sąd wskazał, że art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej wymaga łącznego spełnienia trzech przesłanek: zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną, władania nią przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w dniu 31 grudnia 1998 r. oraz nieprzysługiwania im prawa własności. Sąd podkreślił, że nabycie własności na podstawie tego przepisu stanowi formę wywłaszczenia ex lege. Kluczowym elementem rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że organy administracji nie wykazały w sposób wyczerpujący stanu faktycznego. Sąd uznał, że brak przedstawienia przez Gminę L. dokumentacji geodezyjnej nie zwalniał organów z obowiązku wyjaśnienia sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Sąd podkreślił, że sporządzenie dokumentacji geodezyjnej jest obowiązkiem organu, a nie strony, i stanowi element postępowania dowodowego. W ocenie Sądu, organy obu instancji zaniechały podjęcia czynności w celu ustalenia przesłanek z art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Sąd zasądził od Ministra na rzecz Gminy zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organy nie wykazały w sposób wystarczający, że nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r., a także nie podjęły wystarczających działań dowodowych w celu wyjaśnienia tej okoliczności.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy miały obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, w tym uzyskania dokumentacji geodezyjnej, a nie jedynie oczekiwania jej od strony. Brak takiej dokumentacji nie wykluczał możliwości ustalenia stanu faktycznego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (14)
Główne
ustawa komunalizacyjna art. 73 § ust. 1, 3, 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
Pomocnicze
u.d.p. art. 1
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
u.d.p. art. 4 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § § 1 i 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 78 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
P.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § ust. 3
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy nie wykazały w sposób wystarczający, że nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r. Organy nie podjęły wystarczających działań dowodowych w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Brak dokumentacji geodezyjnej nie stanowi przeszkody dla ustalenia stanu faktycznego, a jej uzyskanie jest obowiązkiem organu.
Godne uwagi sformułowania
Nabycie i utrata własności na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej następuje w ustalonych granicach przestrzennych. Przestrzenne granice 'zajęcia pod drogę' były wyznaczone w sposób faktyczny (a nie prawny), przez usytuowanie na gruncie wszystkich urządzeń mieszczących się w pasie drogowym. Ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne, ale organ ma obowiązek wyczerpującego zbadania wszelkich okoliczności faktycznych. Sporządzenie dokumentacji geodezyjnej jest częścią postępowania dowodowego, którego przeprowadzenie jest ustawowym obowiązkiem organu.
Skład orzekający
Iwona Ścieszka
sprawozdawca
Marta Kołtun-Kulik
przewodniczący
Przemysław Żmich
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu dowodzenia w sprawach o nabycie nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 73 ustawy komunalizacyjnej, obowiązki organów w postępowaniu dowodowym, interpretacja pojęcia 'zajęcia pod drogę publiczną'."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nabycia nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na dzień 1 stycznia 1999 r. na podstawie ustawy komunalizacyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanych z komunalizacją mienia i nabyciem nieruchomości z mocy prawa, co ma praktyczne znaczenie dla samorządów i właścicieli nieruchomości. Podkreśla znaczenie prawidłowego prowadzenia postępowania dowodowego przez organy administracji.
“Czy gmina może stracić prawo do nieruchomości zajętej pod drogę? Sąd wyjaśnia obowiązki organów administracji.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 867/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2022-10-21 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-04-11 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Iwona Ścieszka /sprawozdawca/ Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/ Przemysław Żmich Symbol z opisem 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I OSK 914/23 - Wyrok NSA z 2024-10-03 Skarżony organ Minister Rozwoju Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 1998 nr 133 poz 872 art. 73 ust. 1 i 3 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 21 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Gminy L. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 16 lutego 2022 r. nr DO.1.7614.138.2021.JS w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 2 marca 2021 r., nr WS-IV.7533.1.424.2020.AS; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Gminy L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Wojewoda Małopolski decyzją z 2 marca 2021 r., działając na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, ze zm., dalej: ustawa komunalizacyjna) oraz art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470, ze zm.), odmówił stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego, prawa własności nieruchomości, położonej w obrębie L., jednostce ewidencyjnej L., oznaczonej jako części działki nr [...], nr [...] oraz nr [...], według Gminy L. niestanowiącej 31 grudnia 1998 r. jej własności, a zajętej pod drogę gminną nr [...] - ul. [...]. Odwołanie od tej decyzji złożyła Gmina L., reprezentowana przez jej Burmistrza. Minister Rozwoju i Technologii (dalej: Minister) decyzją z 16 lutego 2022 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 2 marca 2021 r. Minister przytoczył treść art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej i wskazał, że przesłanki w niej ustalone muszą być spełnione łącznie. Niewystąpienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość nabycia przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności na podstawie tego przepisu. Analizując kolejne przesłanki ustawowe Minister podkreślił, że w dniu 31 grudnia 1998 r. przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności ani Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego. Stanowiła ona własność W.B. i A. B. Na podstawie umowy zniesienia współwłasności z dnia 29 stycznia 2002 r. właścicielem przedmiotowej nieruchomości został A. B. A. B. zmarł 2 lutego 2017 r., a spadek po nim na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia nabyła R. B. Obecnie w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej dla działek nr [...], nr [...] i nr [...] jako właścicielka nadal ujawniona jest R. B. Kolejną przesłanką z art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej jest zajętość nieruchomości pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r. Na podstawie uchwały nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 marca 1987 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg gminnych oraz lokalnych miejskich (Dz. Urz. Woj. Katowickiego Nr 6, poz. 112), droga nr [...] - ul. [...] w L. została zaliczona do kategorii dróg lokalnych miejskich. Na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy komunalizacyjnej drogi lokalne miejskie w dniu 1 stycznia 1999 r. stały się drogami gminnymi. Obecnie przedmiotowa droga oznaczona jest nr [...]. Rozpatrując przesłankę zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną Minister wskazał, że z uzyskanego przez Wojewodę Małopolskiego materiału dowodowego nie wynika, aby przedmiotowa nieruchomość została zajęta w rzeczywistości pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998 r. Analiza materiału dowodowego wskazuje, iż organ I instancji podjął działania mające na celu wyjaśnienie, czy na dzień 31 grudnia 1998 r., przedmiotowe działki nr [...], nr [...] i nr [...] były zajęte pod drogę publiczną, czy też nie. Organ wojewódzki wezwał Burmistrza L. do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumentację geodezyjną wskazującą na zajętość działek nr [...], nr [...] i nr [...]. We wniosku Urzędu Miejskiego w L. z dnia 15 maja 2020 r. wskazano, iż w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomość oznaczona jako działki nr [...], [...] i [...] była w części zajęta pod drogę gminną - ul. [...] w L., jednakże z akt sprawy nie wynika, aby Kierownik Wydziału Architektury, Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami - działająca z upoważnienia Burmistrza - dysponowała uprawnieniami zawodowymi, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie standardów technicznych wykonywania geodezyjnych pomiarów sytuacyjno-wysokościowych oraz opracowywania i przekazywania wyników tych pomiarów do państwowego zasobu geodezyjnego (Dz. U. z 2011 r., Nr 263, poz. 1572), jak również aby wiedzę, co do zakresu zajęcia ww. nieruchomości pod drogę posiadała z analizy dokumentacji geodezyjnej sporządzonej przez uprawnionego geodetę. W ocenie Ministra, dowodu na zajęcie nie może stanowić również załącznik graficzny do metryki ul. [...], bowiem nie została na niej naniesiona granica przedmiotowych działek. Minister zauważył, że do akt sprawy dołączono również kopię mapy ewidencyjnej, na której zaznaczono granice działek nr [...] i nr [...], lecz brak jest na niej adnotacji (sporządzonej przez geodetę uprawnionego), potwierdzającej, iż odtworzony na mapie stan obrazuje stan zajęcia działek pod drogę w dniu 31 grudnia 1998 r. Natomiast w odwołaniu Burmistrz L. wskazał, że organ prowadzący postępowanie ma podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Minister podkreślił, że w postępowaniu administracyjnym co do zasady ciężar dowodu spoczywa na organie prowadzącym postępowanie, co jest wyrazem zasady zawartej w art. 7 k.p.a. Z zasady tej wynika obowiązek organu wyczerpującego zbadania wszelkich okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, czyli ustalenie stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu wojewódzkiego, że wskazane obowiązki organu nie przeczą tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Z powyższego wynika, że strona zainteresowana korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem nie jest zwolniona z jakiejkolwiek aktywności dowodowej. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Tym bardziej, że Burmistrz L. we wniosku o stwierdzenie nabycia nieruchomości pod drogę nie określił nawet przedmiotu postępowania, wskazał jedynie, iż wnosi o stwierdzenie nabycia części działek nr [...], nr [...] oraz nr [...], nie wskazując powierzchni. W ocenie organu odwoławczego, akta sprawy nie potwierdzają okoliczności, że przedmiotowa nieruchomość była w dacie 31 grudnia 1998 r. zajęta pod drogę publiczną. Nawet na etapie postępowania odwoławczego nie przedstawiono żadnych dowodów w tej materii. Organ wojewódzki w toku postępowania zrealizował obowiązki wynikające z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., gdyż podjął działania mające na celu wyjaśnienie przesłanki zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r. Skoro zatem Burmistrz L. [...], jako zainteresowany nabyciem przedmiotowej nieruchomości, jednoznacznie nie wykazał, iż jakakolwiek część działek nr [...], nr [...] oraz nr [...] w dniu 31 grudnia 1998 r. była zajęta pod drogę publiczną odpowiednią dokumentacją geodezyjną, to nie można stwierdzić, iż przesłanka zajętości została spełniona. W związku z tym Minister stwierdził, że w stosunku do działek nr [...], nr [...] oraz nr [...] nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 73 ustawy komunalizacyjnej, gdyż nie zostało wykazane przez jednostkę samorządu terytorialnego zajęcie przedmiotowej nieruchomości pod drogę w dniu 31 grudnia 1998 r. Analizując wystąpienie kolejnej przesłanki ustalonej art. 73 ustawy komunalizacyjnej, tj. władztwa publicznoprawnego, Minister zauważył, że w aktach sprawy znajduje się: - metryka ul. [...] w L. sporządzona w dniu 26 maja 1992 r., z której wynika, że ulica była oświetlona wyposażona w przewody telekomunikacyjne i elektroenergetyczne. Z metryki tej wynika ponadto, że w latach 1997-1998 przeprowadzono remonty cząstkowe ulicy; - faktura nr [...] z 1 grudnia 1998 r. dotyczącą utrzymania dróg na terenie Gminy L. w miesiącu listopadzie 1998 r. w sezonie zimowym; - zbiorcze zestawienia prac związanych z zimowym utrzymaniem dróg na terenie gminy L. za miesiąc listopad i grudzień 1998 r.; - książka dyżurów z listopada i grudnia 1998 r. obrazującą odśnieżanie ul. [...]; - faktura nr [...] z 24 grudnia 1998 r. dotycząca utrzymania nawierzchni dróg na terenie gminy L.w sezonie zimowym za miesiąc listopad i grudzień 1998 r. Powyższe dokumenty potwierdzają sprawowanie władztwa publicznoprawnego nad ul. [...] w L. Mając jednakże na uwadze, że do wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, w myśl art. 73 ustawy komunalizacyjnej, konieczne jest udowodnienie wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie, Minister uznał za uzasadnione rozstrzygnięcie Wojewody Małopolskiego z dnia 2 marca 2021 r. Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyła Gmina L., reprezentowana przez Burmistrza. Zaskarżając decyzję tę w całości Gmina podniosła następujące zarzuty: 1) naruszenie art. 73 ust. 1, 3 i 3a ustawy komunalizacyjnej poprzez odmowę uwzględnienia wniosku pomimo spełniania przesłanek wymienionych w tym przepisie, a także poprzez jego niewłaściwą interpretację; 2) naruszenie art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 78 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie; 3) naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. poprzez zakwestionowanie dowodu w postaci potwierdzenia zajęcia części nieruchomości pod drogę publiczną. Wskazując na powyższe skarżąca Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od strony przeciwnej na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według obowiązujących norm. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozstrzygając sprawę niniejszą Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wraz z decyzją ją poprzedzającą nie odpowiadają prawu czyniąc skargę uzasadnioną. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, który ma charakter wywłaszczeniowy. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie przyjmowane jest szerokie rozumienie pojęcia "wywłaszczenie". W wyroku z dnia 14 marca 2000 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt P 5/99, OTK ZU 2000, nr 2, poz. 60) potwierdzając zgodność z Konstytucją powyższego przepisu użył pojęcia "wywłaszczenie faktyczne", podobnie co do przejęcia nieruchomości z mocy prawa w tym trybie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 maja 2006 r., sygn. akt III CZP 19/06 (OSN 2006, nr 12, poz. 195). Odjęcie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa dotychczasowym właścicielom własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne stanowiło w istocie wywłaszczenie ex lege, nie było zależne od okresu władania nieruchomością przez jednostkę publiczną ani od sposobu zachowania uprawnionego. Omawiane unormowanie, mające charakter incydentalny, służyło uporządkowaniu stosunków własnościowych wszystkich nieruchomości zajętych w różnym czasie i okolicznościach pod drogi publiczne, a które nie stanowiły własności Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego. W myśl art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Przepis ten określa zatem przesłanki, spełnienie których powoduje nabycie przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości, tj.: - zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną, - władanie nieruchomością przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego w dniu 31 grudnia 1998 r. oraz - nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego prawa własności do nieruchomości. Przesłanki określone w art. 73 ust. 1 ww. ustawy muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie chociażby jednej z tych przesłanek wyklucza możliwość nabycia przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że sporna nieruchomość na dzień 31 grudnia 1998 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego. Sporne natomiast jest to, czy organy ustaliły ponad wszelką wątpliwość, że nieruchomość oznaczona jako działki nr [...], nr [...] oraz [...] we wspomnianej dacie była zajęta pod drogę publiczną, ewentualnie w jakiej części i na jakiej powierzchni, i w związku z tym znajdowała się we władaniu podmiotu prawa publicznego, na rzecz którego ma nastąpić przejęcie własności. Należy podkreślić, że nabycie i utrata własności na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej następuje w ustalonych granicach przestrzennych. Na skonkretyzowanie zewnętrznych granic nabycia pozwala ustalony przebieg granic drogi w terenie, by dokonać oceny zaistnienia przesłanki władania nieruchomością w dacie 31 grudnia 1998 r. W wyroku z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2270/19, CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że przestrzenny zasięg działania art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej w odniesieniu do zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną determinowany jest możliwością zakwalifikowania danego stanu faktycznego z dnia 31 grudnia 1998 r. do definicji pasa drogowego jako urządzenia technicznego, stanowiącego zorganizowaną całość funkcjonalną, podporządkowaną utrzymaniu i eksploatacji ciągów ruchu pojazdów i pieszych. O przestrzennych granicach zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną rozstrzyga zatem stan jej urządzenia w dacie 31 grudnia 1998 r. bądź sposób korzystania z niej. Z uwagi na brak definicji drogi publicznej w ustawie komunalizacyjnej niezbędnym pozostaje posiłkowanie się w tym zakresie przepisami ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (w brzmieniu obowiązującym w 1998 r., tj. Dz. U. z 1985 r. Nr 14, poz. 60 ze zm.). W rozumieniu art. 1 tej ustawy, drogą publiczną jest droga zaliczona do jednej z kategorii dróg publicznych, z której może korzystać każdy zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w ustawie lub innych przepisach szczególnych. W świetle art. 4 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, drogą lub pasem drogowym jest wydzielony pas terenu, przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów oraz do ruchu pieszych, wraz z leżącymi w jego ciągu obiektami inżynierskimi, placami, zatokami postojowymi oraz znajdującymi się w wydzielonym pasie terenu chodnikami, ścieżkami rowerowymi, drogami zbiorczymi, drzewami i krzewami oraz urządzeniami technicznymi związanymi z prowadzeniem i zabezpieczeniem ruchu. W przywołanym wyroku z 18 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu 31 grudnia 1998 r. przestrzenne granice "zajęcia pod drogę" były wyznaczone w sposób faktyczny (a nie prawny), przez usytuowanie na gruncie wszystkich urządzeń mieszczących się w pasie drogowym (jezdnia, pobocze, chodnik, zatoka). Prowadzi to do wniosku, że zakres przestrzennego zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną nie zawsze musi zostać wykazany przy pomocy dokumentów geodezyjnych precyzujących jej granice. W rozpoznawanej sprawie odmowa stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego, prawa własności nieruchomości położonej w obrębie L., jedn. ewid. L., oznaczonej jako części działki nr [...], nr [...] oraz nr [...], stanowiącej własność osób fizycznych, nastąpiła wobec stwierdzenia, że z uzyskanego przez organy materiału dowodowego nie wynika, aby Burmistrz L. wykazał, że nieruchomość w jakiejkolwiek części została zajęta w rzeczywistości pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998 r. Wypada zatem podkreślić, że zarówno ustawa komunalizacyjna, jak również ustawa o drogach publicznych, nie zawierają żadnych ograniczeń dowodowych, a zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl natomiast art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Następnie zaś ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W ocenie Sądu, brak przedstawienia dokumentacji geodezyjnej przez wnioskującego o wydanie decyzji w trybie art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej Burmistrza L., obrazującej zajętość, a także powierzchnię zajęcia wskazanej nieruchomości pod drogę publiczną, nie oznacza przeszkody dla podjęcia przez organ wojewódzki działań podyktowanych koniecznością zobrazowania rzeczywistego stanu zajęcia konkretnej nieruchomości pod drogę. W orzecznictwie sądów administracyjnych (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 707/22, CBOSA) podkreśla się, że choć decyzja wojewody (art. 73 ust. 2 ww. ustawy) ma charakter stricte deklaratoryjny, to indywidualizuje ona przedmiot nabycia przez podmiot publicznoprawny, i dopiero od daty jej ostateczności podmiot publicznoprawny może powoływać się na prawo własności, zaś podmiot prywatny może domagać się odszkodowania – o ile złożył stosowny wniosek w wymaganym terminie. Elementem tej decyzji jest załącznik mapowy określający areał gruntu, który z mocy prawa przeszedł w określonej ustawą dacie na własność gminy, powiatu, województwa czy Skarbu Państwa. W sprawach określonych dyspozycją normy z art. 73 ustawy komunalizacyjnej, ani gmina, ani powiat, ani województwo, jak i Skarb Państwa, nie mają więc obowiązku podawać w skierowanym do wojewody wniosku o podjęcie działań - powierzchni działki zajętej 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną. Podzielając powyższe spostrzeżenia, Sąd zauważa, że przedstawiona przez Burmistrza L. dokumentacja, w tym mapa z zaznaczonym przebiegiem drogi gminnej nr [...], ul. [...] w L., przechodzącej przez nieruchomość ozn. w ewid. gruntów nr [...], [...] oraz [...] oraz metryka drogi sporządzona 26 maja 1992 r. pozwalają w wystarczający sposób ustalić zakres wniosku złożonego przez Gminę L. w trybie art. 73 ustawy komunalizacyjnej. Oczekiwanie wyznaczenia rzeczywistego zasięgu przestrzennego tej drogi w obrębie powyższej nieruchomości poprzez przedłożenie przez wnioskodawcę dokumentacji geodezyjnej, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Stanowi wręcz zaprzeczenie zasady oficjalności. Strona nie jest bowiem obowiązana dostarczać kompletnego materiału dowodowego, który miałby jedynie podlegać ocenie przez organ prowadzący postępowanie. Poszukiwanie dowodów, mających na celu wyczerpujące zebranie materiału dowodowego w sprawie, do czego zobowiązuje organ przepis art. 77 § 1 k.p.a., nie może w sprawie prowadzonej w omawianym trybie, polegać jedynie na wezwaniu strony do przedłożenia pełnej dokumentacji geodezyjnej. Sporządzenie dokumentacji geodezyjnej jest częścią postępowania dowodowego, którego przeprowadzenie jest ustawowym obowiązkiem organu właściwego do wydania decyzji. W razie zatem nieprzedstawienia odpowiedniego opracowania geodezyjnego przez stronę, obowiązek jego uzyskania spoczywać będzie na organie, co wpisuje się w nałożony ustawą nakaz sporządzenia obligatoryjnego elementu decyzji (w postaci załącznika do decyzji deklaratoryjnej określającego zakres pasa drogowego). W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji w rzeczywistości zaniechały podjęcia jakiejkolwiek czynności w celu wyjaśnienia istoty sprawy, tj. w celu ustalenia przesłanek z art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Oznacza to, że postępowanie wyjaśniające wymaga uzupełnienia. Z tych względów Sąd stwierdził, że obie wydane w sprawie decyzje naruszają przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z 2 marca 2021 r. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot poniesionych kosztów w wysokości wpisu sądowego od skargi. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI