I SA/Wa 1977/10

I SA/Wa 1977/10 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2011-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-10-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart /przewodniczący sprawozdawca/
Emilia Lewandowska
Iwona Kosińska
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 980/11 - Wyrok NSA z 2012-06-29
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156-158
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
art. 69
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 200 ust. 4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Emilia Lewandowska Protokolant ref. Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2011 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1999 r., nr [...].
Zaskarżone orzeczenie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy.
Orzeczeniem Zastępcy Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] marca 1960 r., nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, w zarząd i użytkowanie Dyrekcji Okręgowej K. w K., m. in. grunt o pow. [...] m2, stanowiący część parceli katastralnej nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej Lwh. [...], będący własnością I. P.
Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. z dnia [...] listopada 1986 r., sygn. akt [...] spadkobiercą I. P. jest R. P.
Wojewoda [...], działając na podstawie art. 200 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741), art. 2 i art. 42 ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 95, poz. 474 ze zm.) decyzją z dnia [...] stycznia 1999 r., nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo P. w W. prawa użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu Skarbu Państwa położonego w K. w obrębie [...], oznaczonego jako działki nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha i nr [...], o pow. [...] ha, uwidocznionych na mapie uzupełniającej podział działki nr [...], objętej księgą wieczystą KW [...] przyjętej do zasobu geodezyjnego w dniu [...] września 1997 r. za nr [...] oraz nabycie prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na ww. gruncie.
Pismem z dnia 8 października 2008 r. R. P., spadkobierca byłej właścicielki wywłaszczonej nieruchomości, wniósł o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, w części odnoszącej się do działek nr [...], nr [...] oraz części działek nr [...] i nr [...], położonych w obrębie [...] K.
W wyniku zaistniałych podziałów i przekształceń nieruchomości grunt wywłaszczony ww. orzeczeniem z dnia [...] marca 1960 r. odpowiada obecnie działkom nr [...], nr [...] oraz częściom działek nr [...], nr [...] i nr [...], położonych w obrębie [...] .
Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1999 r., nr [...] dotyczącej uwłaszczenia przedsiębiorstwa państwowego P. w W. – w zakresie działek nr [...] i nr [...] oraz części działek [...] i [...], położonych w K. w obrębie [...], wykazanych na mapie uzupełniającej i zarejestrowanej w Urzędzie Miasta K. Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w dniu [...] października 2001 r. pod nr [...] (pochodzących z wywłaszczonej części parceli nr [...]), które to działki odpowiadają części działki nr [...], ujętej w decyzji uwłaszczeniowej.
W uzasadnieniu orzeczenia organ stwierdził, że zgodnie z art. 200 ust. 1 ww. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. ustawodawca uwłaszczył z dniem 5 grudnia 1990 r. państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank [...], jeżeli osoby te posiadały w tym dniu w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy. Uwłaszczenie nie mogło naruszać praw osób trzecich, co wynikało z art. 200 ust. 4 tej ustawy.
Minister podniósł, że ww. działki nr 2/31. nr [...]. nr [...] i nr [...] - pochodzące z gruntów wywłaszczonych od I. P., a odpowiadające części działki nr [...], ujętej w decyzji uwłaszczeniowej - w dniu 5 grudnia 1990 r., jak również w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, stanowiły własność Skarbu Państwa. Istniało także prawo zarządu jednostki uwłaszczonej, wynikające z odpisu księgi wieczystej KW Nr [...]. Dodał, że ustalenia te dotyczą także działki nr [...], nie wymienionej we wniosku.
W świetle powyższego w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej dla przedmiotowego terenu zaistniały przesłanki uwłaszczenia, o których mowa w art. 200 ust. 1 ww. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.
Natomiast R. P. wystąpił o zwrot przedmiotowej nieruchomości wnioskiem złożonym dopiero w dniu [...] maja 2001 r.- czyli po wydaniu przedmiotowej decyzji z 1999 r.
Organ uznał zatem, że skoro wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony po dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, to tym samym w dniu uwłaszczenia (5 grudnia 1990 r.), a także w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, nie toczyło się postępowanie o jej zwrot. Tym samym nie zostały naruszone prawa osób trzecich, gdyż roszczenia o zwrot nieruchomości nie były zgłoszone. Brak jest zatem podstaw do uznania, iż decyzja uwłaszczeniowa, w przedmiotowej części, jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Ponadto z akt sprawy nie wynika także, aby zaistniały inne przesłanki naruszenia prawa określone w art. 156 § 1 kpa.
Dodał, że stanowisko to jest zgodne z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99 (OSNP 2000/8/294) stwierdzającą, że złożenie wniosku o zwrot po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej nie wywołuje, w stosunku do tej decyzji, skutków z art. 156 § 1 kpa - natomiast skutek taki wywołuje złożenie wniosku o zwrot do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej.
Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył R. P. zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności poprzez błędną wykładnię art. 200 ust. 1 i 4 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.).
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2010 r., nr [...].
W uzasadnieniu decyzji organ administracji przytoczył treść art. 200 ust. 1 ww. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. dodając, że uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich, zgodnie z ust. 4 ww. art. oraz stwierdził, że działki, wymienione we wniosku R. P. w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, stanowiły własność Skarbu Państwa, będąc w zarządzie jednostki uwłaszczonej - co wynika z danych z księgi wieczystej Nr [...].
Ponadto z uwagi na fakt, iż wniosek R. P. dotyczący zwrotu nieruchomości został złożony po dniu uwłaszczenia i po dniu wydania przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] stycznia 1999 r.- co oznacza, że w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej roszczenie o zwrot nie było zgłoszone. Stwierdził ponadto, że dopiero złożenie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, a zatem nie naruszono praw osób trzecich.
Organ podniósł, że powyższe stanowisko jest zgodne z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99 (OSNP 2000/8/294), w której Sąd stwierdził, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, nie stają się przedmiotem praw określonych w art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), jeżeli w tym dniu były zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.)), a uprawniony złożył wniosek o zwrot nieruchomości.
Dodał, że w postępowaniu uwłaszczeniowym nie jest możliwe badanie, czy nieruchomość wykorzystano na cel zgodny z wywłaszczeniem i że nie istniał obowiązek informowania byłych właścicieli lub ich następców prawnych o prowadzonym postępowaniu uwłaszczeniowym, jeżeli nie złożyli wniosku o zwrot nieruchomości - te sprawy należą bowiem do postępowania o zwrot nieruchomości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 43/07 oraz z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1652/06).
Stosownie do art. 136 ww. ustawy o gospodarce nieruchomościami (poprzednio art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomość nie podlegała zwrotowi z urzędu, lecz wyłącznie na wniosek właściciela lub jego następcy prawnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 1067/09 niewykorzystanie nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej samo przez się nie stanowi przeszkody do uwłaszczenia, o ile były właściciel lub jego następca prawny przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej nie zgłosili roszczenia o zwrot nieruchomości. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości funkcjonuje w obrocie prawnym dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot nieruchomości.
Skargę na powyższą decyzję złożył R. P., wnosząc o uchylenie jej oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r.
Zarzucił im naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności poprzez błędną wykładnię art. 200 ust. 1 i 4 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze. zm.) w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Poniósł również naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że Minister przyjął, iż decyzja Wojewody była prawidłowa, gdyż nie może być mowy o istnieniu przestanki "naruszenia interesów osób trzecich" w wypadku, gdy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostanie złożony przez osobę uprawnią już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej.
Stwierdził też, iż Minister Infrastruktury nie odniósł się do zarzutów sformułowanych przez niego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] marca 2010 r., tj. błędnej wykładni przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, która wprowadza prymat prawa państwowych osób prawnych do uwłaszczenia nad prawem właściciela do zwrotu jego własności niewykorzystywanej na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, przez co rażąco naruszył art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1. art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa.
Wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 703/99 (LEX nr 51234) stwierdził, że organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 kpa. Dodatkowo zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa. Powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 1984 r., sygn. akt II SA 742/84; ONSA 1984/2/67 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1796/05 (LEX nr 206545), z dnia 21 marca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 62/07 (LEX nr 329705), z dnia 2 lipca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 778/07 (LEX nr 384747), z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1132/07 (LEX nr 501315) oraz z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1812/07 (LEX nr 510335) oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 535/08 (LEX nr 518002).
Skarżący dodał, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zamiana zarządu w użytkowanie wieczyste następuje w dniu 5 grudnia 1990 r. ex lege, o ile nie narusza to praw osób trzecich. Jeśli więc w tej dacie zachodziła przesłanka zwrotu wywłaszczonego gruntu w postaci jego zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (zgodnie z ówcześnie obowiązującym art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości), to nie dochodzi do nabycia prawa użytkowania wieczystego tego gruntu z mocy ustawy, a zatem decyzja deklaratoryjna potwierdzająca nabycie takiego prawa wydana jest z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 noweli z 1990 r. Nie ma przy tym znaczenia data złożenia przez uprawnionego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zarówno art. 69 ust. 1 obowiązującej uprzednio ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jak i art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie przewidują żadnych ograniczeń czasowych dotyczących złożenia takiego wniosku.
Strona skarżąca powołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1178/08 (LEX nr 527080) stwierdzający, że Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zgodnie z art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości nabycie prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa jest możliwe tylko w sytuacji, gdy nie narusza ono praw osób trzecich. Zatem istniejące (a nie tylko zgłoszone) w dniu 5 grudnia 1990 r. uprawnienie osoby trzeciej, wyłącza nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Możliwość realizacji przez poprzedniego właściciela lub jego następcę prawnego materialnoprawnego roszczenia o odzyskanie wywłaszczonej nieruchomości nie jest uwarunkowana datą złożenia stosownego wniosku, lecz przede wszystkim tym, czy w dniu 5 grudnia 1990 r. wystąpiły materialnoprawne przesłanki zwrotu nieruchomości. Pogląd ten jest wyrazem konsekwentnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, które przyjmują, iż art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej z dnia 29 września 1990 r. wprowadza prymat praw osób trzecich nad prawem państwowych osób prawnych do uwłaszczenia (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 31 stycznia 2002 r., sygn. akt I SA 3224/01 (LEX nr 81759), w wyroku z dnia 15 listopada 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 1800/04 (LEX nr 198983) oraz w wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1317/06 (LEX nr 320787), w którym stwierdził, że prawo byłych właścicieli do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej korzysta z zasady pierwszeństwa przed prawami państwowej osoby prawnej, ponieważ zostało tym osobom przyznane znacznie wcześniej niż prawo państwowych osób prawnych, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), a przekształcenie zarządu (prawa znacznie słabszego), nie może odbywać się kosztem utraty po stronie dawnego właściciela prawa do zwrotu jego własności (prawa znacznie silniejszego), gdyż godziłoby to w konstytucyjną zasadę ochrony własności.
Dodał, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 15 lutego 1999 r., sygn. akt OPS 15/98; ONSA 1999/3/75) stwierdził, iż należy podzielić pogląd Sądu Najwyższego (wyrażony w wyroku z dnia 8 lutego 1996 r., sygn. III ARN 65/95 - ONSAPiUS 1996, nr 16. poz. 219; podobnie NSA w powoływanym wyżej wyroku sygn. akt II SA/Kr 1787/96), że wywłaszczona nieruchomość, która w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała w zarządzie państwowej (lub innej) osoby prawnej, nie staje się dla niej ex Iege przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli przed tą datą zaktualizowały się przesłanki zwrotu takiej nieruchomości byłemu właścicielowi. W związku z tym należy przyjąć, że data wszczęcia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a więc data dokonania przez stronę określonej czynności procesowej, jaką jest złożenie wniosku o wszczęcie postępowania, nie może decydować o możliwości realizacji materialnoprawnego roszczenia o odzyskanie wywłaszczonej nieruchomości, jeśli roszczenie to jest zasadne, to znaczy jeżeli najpóźniej w dniu 5 grudnia 1990 r. wystąpiły materialnoprawne przesłanki zwrotu nieruchomości, a w szczególności nieruchomość stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona. Oznacza to, że również złożenie wniosku o zwrot nieruchomości po dniu 5 grudnia 1990 r. wyłącza możliwość uwłaszczenia nią określonych podmiotów (tak przyjął m.in. NSA w wyroku z dnia 27 czerwca 1997 r. sygn. II SA/Po 1876/96).
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł ojej oddalenie, uznając podniesione w niej zarzuty jako niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt także z powodów, które w skardze nie zostały podniesione a stanowią o wydaniu aktu z naruszeniem prawa.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego.
W niniejszej sprawie Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2010 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1999 r. - którą zostały uwłaszczone P. - gdyż dopiero po tej dacie w stosunku do części objętych tym orzeczeniem nieruchomości został zgłoszony wniosek o ich zwrot.
Postępowanie nadzorcze prowadzone było na podstawie art.156-158 kpa, zatem podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których stanowi art.156 § 1 kpa.
W postępowaniu prowadzonym w trybie art.156 § 1 kpa - którego przedmiotem jest wniosek strony o stwierdzenie nieważności decyzji - niezbędna jest ocena rodzaju naruszenia ściśle określonych zasad z punktu widzenia kwalifikowanych podstaw przewidzianych dla tego rodzaju postępowania nadzwyczajnego.
Przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art.156 § 1 kpa organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić, czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza w sposób rażący przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania.
Istota niniejszej sprawy sprowadza się zatem do zbadania, czy przysługujące skarżącemu roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, [a w dacie wydania kontrolowanej w trybie nadzorczym decyzji - art. 69 ustawy z 29 kwietnia 1995 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.)] - mimo jego niezgłoszenia do dnia wydania przez organ decyzji uwłaszczeniowej - stanowi negatywną przesłankę uwłaszczenia, z uwagi na "naruszenie praw osób trzecich".
Stanowisko Ministra Infrastruktury przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji zyskało całkowitą aprobatę sądu, który podzielił pogląd, iż roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zaczyna funkcjonować w obrocie prawnym dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot nieruchomości – zatem od tej chwili wywołuje ono skutki dla podejmowanych w stosunku do tej nieruchomości rozstrzygnięć. Nie można zatem mówić o nieuwzględnieniu w postępowaniu uwłaszczeniowym prawa osoby trzeciej, w postaci roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli żądanie zwrotu nie zostało zgłoszone. Skutkiem takiego poglądu jest stanowisko, zgodnie z którym zakaz naruszenia praw osób trzecich do nieruchomości nie jest dochowany, gdy przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej został złożony wniosek o zwrot nieruchomości (por. uchwała SN z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99, OSNP 2000/8/294; wyroki NSA: z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1652/06, z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1733/06, z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 43/07, niepublikowane, treść [w:] Baza Orzeczeń NSA - orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd stoi na stanowisku, że określona w art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami klauzula "nie może naruszać praw osób trzecich" odnosi się do praw ujawnionych (skonkretyzowanych), a nie do praw hipotetycznych, które mogą zostać ewentualnie ujawnione w przyszłości. Zatem w przypadku, gdy ich źródłem mają być roszczenia byłych właścicieli o zwrot nieruchomości, oznacza to konieczność wystąpienia przez te osoby ze stosownym wnioskiem - najpóźniej do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej.
Odnosząc się natomiast do twierdzeń skargi, że dokonana wykładania jest sprzeczna z ustaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, Sąd zauważa, że w orzecznictwie zarówno Sądu Najwyższego, jak i sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, że dopiero złożenie wniosku osób uprawnionych (byłego właściciela lub jego spadkobierców) o zwrot, ujawniało roszczenia osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1990 r. (por. uchwała SN z dnia 27 stycznia 2000 r. sygn. III ZP 14/99, LEX nr 38852; wyroki NSA: z dnia 10 października 2001 r., sygn. akt I S.A. 2394/99, LEX nr 75559; z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. I OSK 1652/06, LEX nr 417167; z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. I OSK 43/07, LEX 456493).
Zatem, naruszenie praw osób trzecich - w rozumieniu ww. przepisu - będzie miało miejsce tylko wówczas, gdy do czasu wydania decyzji uwłaszczeniowej zostało zgłoszone roszczenie o zwrot nieruchomości, której część wchodzi w skład działki podlegającej uwłaszczeniu.
Dodać należy, że organ rozpoznający sprawę uwłaszczenia nie ma prawnego obowiązku badania, czy grunt będący przedmiotem postępowania spełnia przesłanki do zwrotu na rzecz dawnego właściciela, bowiem postępowanie o zwrot nieruchomości jest postępowaniem odrębnym od postępowania uwłaszczeniowego, a ww. kwestia nie należy do tego ostatniego postępowania.
Organ w sprawach prowadzonych na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest zobowiązany - gdy poweźmie wiadomość, że został złożony przez osobę uprawnioną wniosek o zwrot nieruchomości - uwzględnić tę okoliczność w prowadzonym przez siebie postępowaniu i wydać postanowienie o zawieszeniu postępowania o uwłaszczenie do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości.
Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie miała miejsca - a wniosek o zwrot nieruchomości został złożony kilka lat po zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego.
Reasumując, Sąd uznał, że Minister Infrastruktury wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy oraz wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu, przekonująco i wyczerpująco uzasadniając swoje stanowisko. Ponadto zaskarżone decyzje zawierają niezbędne elementy, o jakich mowa w art. 107 § 1 kpa.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.