I SA/Wa 1964/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie uchylił decyzje o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, uznając, że były mąż skarżącej nie jest jej członkiem rodziny w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Skarżąca kwestionowała decyzje nakazujące zwrot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, argumentując, że jej były mąż, mieszkający za granicą, nie jest członkiem jej rodziny w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organy administracji uznały inaczej, powołując się na zatrudnienie ojca dzieci za granicą. WSA w Warszawie uchylił te decyzje, stwierdzając błędną wykładnię pojęcia 'członek rodziny' i podkreślając, że rozwiedziony ojciec, nieuczestniczący w wychowaniu dzieci, nie może być uznany za członka rodziny w kontekście tych przepisów.
Sprawa dotyczyła obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez skarżącą M.S. Organy administracji (Minister Rodziny i Polityki Społecznej oraz Wojewoda Mazowiecki) utrzymały w mocy decyzję zobowiązującą do zwrotu świadczeń, uznając, że zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ze względu na zatrudnienie byłego męża skarżącej za granicą. Skarżąca wniosła skargę, podnosząc, że pracownicy GOPS doradzili jej, aby nie wpisywała byłego męża we wniosku, ponieważ nie byli już rodziną, a on mieszkał za granicą. Podkreśliła, że jest rozwiedziona od 2014 r., samotnie wychowuje córki i nie posiada wiedzy prawniczej w zakresie koordynacji systemów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, umarzając postępowanie. Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały pojęcie 'członek rodziny' w kontekście przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podkreślono, że definicja rodziny w polskim prawie (ustawa o pomocy społecznej, ustawa o świadczeniach rodzinnych) wymaga wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania lub faktycznego związku, a sam fakt bycia ojcem nie jest wystarczający, zwłaszcza po rozwodzie i braku faktycznego udziału w wychowaniu dzieci. Sąd wskazał również na nowelizację ustawy z 2022 r., która uchyliła przepis dotyczący obowiązku zwrotu świadczeń w przypadku zastosowania przepisów o koordynacji, co potwierdzało błędną interpretację organów. Sąd stwierdził, że decyzje organów były dowolne i arbitralne, naruszając przepisy prawa materialnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, były mąż rozwiedzionej skarżącej, który nie uczestniczy w wychowaniu dzieci, nie może być uznany za członka rodziny w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a tym samym nie ma podstaw do zastosowania tych przepisów i obowiązku zwrotu świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że definicja 'członka rodziny' w kontekście przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, odsyłająca do prawa krajowego, wymaga faktycznego związku, wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania lub faktycznego sprawowania opieki. Sam fakt bycia ojcem, zwłaszcza po rozwodzie i braku udziału w wychowaniu, nie jest wystarczający do uznania go za członka rodziny w rozumieniu tych przepisów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (12)
Główne
u.p.w.d. art. 16
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.w.d. art. 25 § ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.p.w.d. art. 1 § ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 17 § pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.s. art. 6 § pkt 14
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Definicja rodziny: osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.
u.ś.r. art. 3 § pkt 16
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Definicja rodziny obejmuje małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci do 25 r.ż. (lub starsze z niepełnosprawnością), z wyłączeniem dziecka pod opieką opiekuna prawnego, dziecka w związku małżeńskim lub pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
Dz.U.2021.1981 art. 1 § pkt 26 lit. a tiret pierwsze
Ustawa z dnia 17 września 2021 r. nowelizująca ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Uchylenie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Były mąż skarżącej nie jest jej członkiem rodziny w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ponieważ są rozwiedzeni i nie uczestniczy on w wychowaniu dzieci. Organy administracji dokonały błędnej wykładni pojęcia 'członek rodziny' i arbitralnie zastosowały przepisy o koordynacji. Nowelizacja ustawy z 2022 r. potwierdza, że nie ma przeszkód w zapewnieniu przez Polskę dalej idącej ochrony socjalnej niż wynikająca z rozporządzenia nr 883/2004.
Odrzucone argumenty
Organy administracji uznały, że zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ze względu na zatrudnienie byłego męża skarżącej za granicą, co skutkowało obowiązkiem zwrotu świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
Organy przede wszystkim dokonały w tej sprawie błędnej wykładni pojęcia 'członek rodziny' określonego w art. 16 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i błędnie tym samym założyły, że ojciec dzieci Skarżącej jest jej członkiem rodziny w rozumieniu przepisu art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu, sam fakt, że L. S. jest ojcem dzieci Skarżącej, z całą pewnością nie jest wystarczający do uznania go za członka jej rodziny w rozumieniu powołanych wyżej przepisów prawa, szczególnie wobec treści powołanego wyroku rozwodowego. Przyjęta interpretacja ww. przepisów zgodna jest z ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że w tej sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a w konsekwencji organy orzekające błędnie uznały, że we wskazanym w decyzjach okresie należy zastosować przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Świadczenia rodzinne ze swej natury nie mogą być uważane za należne (czy też nienależne) danej osobie w oderwaniu od jej sytuacji rodzinnej. Istotą dodatku dyferencyjnego jest natomiast wyrównanie różnicy między świadczeniem przewidzianym w konkurencyjnym ustawodawstwie, a świadczeniem jakie przysługuje w tym samym czasie danej osobie w kraju, w którym zamieszkują jej dzieci. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że zaprezentowane w wydanych w sprawie decyzjach rozumienie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczy o niewłaściwej ocenie przez organy administracji sytuacji rodzinnej Skarżącej. Powyższy pogląd wspiera dodatkowo i potwierdza nowelizacja ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dokonana ustawą z dnia 17 września 2021 r. (Dz.U.2021.1981) zmieniającą tę ustawę z dniem 1 stycznia 2022 r., w wyniku której art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy został uchylony.
Skład orzekający
Anna Fyda-Kawula
sprawozdawca
Mateusz Rogala
członek
Przemysław Żmich
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'członek rodziny' w kontekście przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawach o świadczenia rodzinne, zwłaszcza w sytuacji rozwodu i braku faktycznego udziału jednego z rodziców w wychowaniu dzieci."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rozwiedzionych rodziców i zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do świadczeń wychowawczych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe rozumienie definicji rodziny w kontekście przepisów unijnych i krajowych, a także jak błędy interpretacyjne organów mogą prowadzić do niesprawiedliwych decyzji. Ma też wymiar ludzki, pokazując trudną sytuację samotnej matki.
“Rozwód i praca za granicą byłego męża – czy to powód do zwrotu świadczenia wychowawczego?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 1964/21 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2022-11-14 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-08-23 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Anna Fyda-Kawula /sprawozdawca/ Mateusz Rogala Przemysław Żmich /przewodniczący/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 1073/23 - Wyrok NSA z 2025-05-15 Skarżony organ Minister Pracy i Polityki Społecznej Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 145 § 1 pkt 1 lit a w zw. z art. 135 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędziowie asesor WSA Anna Fyda - Kawula (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne. Uzasadnienie Minister Rodziny i Polityki Społecznej zaskarżoną decyzją z 17 maja 2021 r. nr DSZ-V.5321.1.303.1.2021.AC po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania M. S. (dalej: Skarżąca) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) w zw. z art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 1 lutego 2021 r. nr 423/ŚW/2021 w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżąca na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2016 r. nabyła uprawnienia do świadczenia wychowawczego w wysokości po [...] zł miesięcznie na dziecko M. S. oraz na dziecko N. S. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Decyzja ta została następnie uchylona decyzją tego organu z 31 lipca 2017 r. co do okresu od 1 kwietnia 2016 r. z uwagi na zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie pismem z 21 czerwca 2020 r. nr WPS-V1I.9471.1.3349.2019.ST Wojewoda Mazowiecki poinformował Skarżącą o ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego. W uzasadnieniu informacji Wojewoda wskazał, że w związku z zatrudnieniem ojca dzieci Skarżącej na terytorium [...] od 1 września 2013 r. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają w tej sprawie zastosowanie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Ponadto ze względu na aktywność zawodową Skarżącej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 31 marca 2016 r. pierwszeństwo zastosowania miało ustawodawstwo polskie, natomiast w okresie od 1 kwietnia 2016 r" do 30 listopada 2016 r. oraz od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń jest [...]. W związku z powyższym Wojewoda Mazowiecki w decyzji z 1 lutego 2021 r. nr 423/ŚW/2021 stwierdził, że świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł wypłacone Skarżącej za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r. oraz od 1 kwietnia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi i wezwał Skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami. W wyniku odwołania Skarżącej Minister Rodziny i Polityki Społecznej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji 17 maja 2021 r. powołał treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i stwierdził, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych. Organ odwoławczy podkreślił, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 29 kwietnia 2016 r. Skarżąca oświadczyła, że żaden z członków jej rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zarówno w decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego oraz w ww. wniosku Skarżąca została pouczona, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności wyjazdu członka rodziny poza granice Polski oraz uzyskania dochodu, jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. W tej sprawie, kwestia skuteczności pouczenia Skarżącej nie budzi wątpliwości. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo wskazał, że w związku z odmową przyznania Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 kwietnia 2016 r do 31 października 2016 r. oraz od 1 kwietnia 2017 r. świadczenie wychowawcze wypłacone za ww. okresy jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi. Organ stwierdził, że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz podlega potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, zasiłków dla opiekunów oraz świadczenia wychowawczego, w myśl art. 25 ust. 7 i 8 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ponadto, organ pouczył Skarżącą o treści art. 25 ust. 10 tej ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji. W uzasadnieniu skargi Skarżąca stwierdziła, że w 2016 r. straciła pracę, gdyż zmieniła się siedziba firmy, a dojazd wraz z pracą zajmowałby 11 godzin. Nie mogła sobie na to pozwolić ponieważ sama wychowywała córki: N. S. i M. S. Była już po rozwodzie od (8 grudnia 2014 r.). Jej były mąż miał już nową rodzinę i żonę, która była w ciąży. Nie miała wsparcia przy wychowywaniu córek. Rozpoczęła zajęcia aktywności zawodowej, gdyż była osobą bezrobotną. Przy składaniu wniosku o zasiłek rodzinny i wychowawczy w latach 2016 i 2017 pracownicy GOPS [...] powiedzieli Skarżącej, aby nie wpisywała byłego męża we wniosku, ponieważ nie byli już rodziną, a on mieszka w [...]. Skarżąca nie posiada wiedzy prawniczej w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie zataiła też, że były mąż mieszka w [...]. Wydawało jej się, że skoro mieszka w Polsce z dziećmi, to nie ma znaczenia gdzie przebywa jej były mąż z nową rodziną. Skarżąca prowadzi firmę sprzątającą od 1 września 2017 r. Z uwagi na pandemię COVID jej dochód w 2020 wyniósł [...] zł za wykonywaną pracę, co stanowi kwotę mniejszą od żądanego zwrotu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Kontrolując wydane w sprawie decyzje Sąd stwierdził, że nie są one zgodne z prawem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 1 ust. 3 powołanej ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 (obywatelom polskim i w określonych tym przepisem sytuacjach cudzoziemcom), jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Rozpoznając tę sprawę organy przyjęły, że przywołane w cytowanym przepisie zastrzeżenie odnoszące się do przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, znajdzie w tej sprawie zastosowanie. Organy przyjęły bowiem, że zastosowanie znajdzie art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, zgodnie z którym w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2 (m. in. matka albo ojciec), lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1 (tj. państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego), organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpoznawanej sprawie Wojewoda Mazowiecki przyjął, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a Skarżąca została uznana za osobę, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze. W związku z tym kontrolowanymi w tej sprawie decyzjami – stosownie do treści art. 16 ust. 6 i ust. 10 oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – Skarżąca została zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami. Zgodnie bowiem z treścią art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Stosownie zaś do treści art. 25 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Podstawą tak dokonanej oceny było ustalenie, że ojciec dzieci Skarżącej jest jej członkiem rodziny, a w związku z tym, że Skarżąca nie była aktywna zawodowo w Polsce, a ojciec dzieci jest zatrudniony w [...], przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają w sprawie zastosowanie w okresie wskazanym w wydanych w tej sprawie decyzjach. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powyższe stanowisko organów jest błędne. Organy przede wszystkim dokonały w tej sprawie błędnej wykładni pojęcia "członek rodziny" określonego w art. 16 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i błędnie tym samym założyły, że ojciec dzieci Skarżącej jest jej członkiem rodziny w rozumieniu przepisu art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z jego treścią członek rodziny oznacza m.in. każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo na mocy którego przyznawane są świadczenia. Przepis ten wprost odsyła zatem do ustawodawstwa krajowego, które w omawianej ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci takiej definicji nie zawiera. Definicję rodziny w polskim systemie prawnym określa natomiast art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym "rodzina" – to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r., sygn. I OSK 1536/12). Definicję rodziny zawiera także art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, wskazując, że przez rodzinę rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092 oraz z 2019 r. poz. 1818); do członków rodziny nie zalicza się natomiast dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Z akt sprawy wynika, że wyrokiem z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w [...] [...] rozwiązał przez rozwód małżeństwo Skarżącej i L. S. i przy Skarżącej ustalił miejsce pobytu ich dzieci. Zdaniem Sądu, sam fakt, że L. S. jest ojcem dzieci Skarżącej, z całą pewnością nie jest wystarczający do uznania go za członka jej rodziny w rozumieniu powołanych wyżej przepisów prawa, szczególnie wobec treści powołanego wyroku rozwodowego. Skarżąca w toku postępowania podnosiła przy tym, że jej były mąż ma nową rodzinę w [...]. Z akt sprawy nie wynika nadto, aby Skarżąca otrzymała jakiekolwiek świadczenia na dzieci z instytucji norweskich. Jeżeli więc Skarżąca jest osobą rozwiedzioną i wychowywała dzieci w spornym okresie samodzielnie, bez udziału ojca, to już tylko z tego powodu nie można zasadnie twierdzić, że jest on członkiem jej rodziny. Przyjęta interpretacja ww. przepisów zgodna jest z ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Celem bowiem świadczenia wychowawczego jest stosownie do treści art. 4 ust. 1 tej ustawy częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jeżeli zatem ojciec dziecka, niebędący mężem matki, nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, nie wykonuje nad nim opieki, to trudno uznać, że będzie on uprawniony do ww. świadczenia. Potwierdzeniem powyższego jest treść art. 22 omawianej ustawy, który w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, nakazuje przyznać świadczenie temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 430/20). Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że w tej sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a w konsekwencji organy orzekające błędnie uznały, że we wskazanym w decyzjach okresie należy zastosować przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. L. S. niezasadnie bowiem został uznany za członka rodziny Skarżącej. Tym samym jego zamieszkiwanie i praca na terenie [...] - we wskazanym okresie - pozostaje bez znaczenia, skoro zgodnie z twierdzeniem Skarżącej nie uczestniczył on w wychowaniu ich dzieci. Ponadto, Skarżąca działała w zaufaniu do pouczeń, jakie uzyskiwała przy składaniu wniosków o zasiłek rodzinny i wychowawczy w latach 2016 i 2017 udzielanych przez pracowników GOPS [...], aby nie wpisywała byłego męża we wniosku, ponieważ nie byli już rodziną. Świadczenia rodzinne ze swej natury nie mogą być uważane za należne (czy też nienależne) danej osobie w oderwaniu od jej sytuacji rodzinnej (vide wyrok TSUE z 2 kwietnia 2020 r. wydany w sprawie C-802/18). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 541/16 i z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1481/19). Istotą dodatku dyferencyjnego jest natomiast wyrównanie różnicy między świadczeniem przewidzianym w konkurencyjnym ustawodawstwie, a świadczeniem jakie przysługuje w tym samym czasie danej osobie w kraju, w którym zamieszkują jej dzieci. Ustalanie i wypłata dodatku dyferencyjnego ma wyłącznie na celu unikniecie sytuacji pogorszenia pod względem poziomu zabezpieczenia społecznego sytuacji członków rodziny przemieszczjącego się wewnątrz wspólnoty pracownika (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1242/21). Reasumując Sąd stwierdza, że zaprezentowane w wydanych w sprawie decyzjach rozumienie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczy o niewłaściwej ocenie przez organy administracji sytuacji rodzinnej Skarżącej. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że przyjęte przez organy stanowisko o ziszczeniu się przesłanek do zwrotu przez Skarżącą nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ma charakter dowolny, wręcz arbitralny. Powyższy pogląd wspiera dodatkowo i potwierdza nowelizacja ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dokonana ustawą z dnia 17 września 2021 r. (Dz.U.2021.1981) zmieniającą tę ustawę z dniem 1 stycznia 2022 r., w wyniku której art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy został uchylony (art. 1 pkt 26 lit. a tiret pierwsze ustawy nowelizującej). W uzasadnieniu do projektu tej nowelizacji (druk sejmowy nr 1530) wskazano, z powołaniem na orzecznictwo TSUE, że ustawodawstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej, które nie ma pierwszeństwa w zakresie przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych, a które przewiduje wypłatę tego świadczenia w pełnej (gwarantowanej) wysokości, w sytuacji, w której przepisy rozporządzenia nr 883/2004 nakładają obowiązek wypłaty jedynie dodatku dyferencyjnego, nie stoją w sprzeczności z postanowieniami art. 68 ust. 2 tego rozporządzenia czy art. 10 rozporządzenia nr 987/2009, a co więcej są one zgodne z Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i celem rozporządzenia, w pełni realizując aksjologię prawa Unii Europejskiej. To oznacza, że nie ma przeszkód w zapewnieniu przez Rzeczpospolitą Polską dalej idącej ochrony socjalnej niż wynikająca z rozporządzenia nr 883/2004. Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie przez organy stanowiących materialnoprawną podstawą decyzji przepisów art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uzasadnia zaś ocenę, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem tych przepisów w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Wszak decyzje ustalające i zobowiązujące do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego są decyzjami związanymi, tj. uwarunkowanymi wystąpieniem określonych prawem okoliczności. Ze wszystkich podanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. w pkt 1 sentencji wyroku uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji, a w pkt 2 sentencji wyroku umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. z uwagi na brak podstaw do jego dalszego prowadzenia.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI