I SA/Wa 195/21

I SA/Wa 195/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-09-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-01-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Ścieszka
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1632/22 - Postanowienie NSA z 2025-08-28
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 156 par. 1 pkt 2, art. 16 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
art. 18 ust. 1 i 2, art. 20 ust. 1, art. 24
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2021 r. sprawy ze skargi J. T., A. B., J. T., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. C., M.C., D.C., G. W., W. P., D. G., K. R., P. M., P. M., J. W. i W. W. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia (...) listopada 2020 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej jako "Minister/organ") decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. W., W. W., G. W., J. T., A. B., J.T., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. C., M. C., D. C., W. P., D. G., K. R., P. M. oraz P. M. (dalej jako "Wnioskodawcy"), reprezentowanych przez adwokata J. F., odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1954 r., nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w [...], gm. kat. [...], obj. Iwh [...], ozn. jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność F. T. z M. (pkt 20 orzeczenia) oraz obj. Iwh [...], ozn. jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2 (powstałej z podziału pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2), stanowiącej własność – T. W. i S. (pkt 37 orzeczenia).
Zaskarżona decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Kontrolowanym orzeczeniem z 26 marca 1954 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w [...], gm. kat. [...], obj. Iwh [...], ozn. jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność F. T. z M. (pkt 20 orzeczenia) oraz obj. Iwh [...], ozn. jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2 (powstałej z podziału pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2), stanowiącej własność T. W. i S. (pkt 37 orzeczenia).
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wystąpili Wnioskodawcy jako spadkobiercy wywłaszczonej właścicielki nieruchomości. Jako przyczyny nieważności wskazano rażące naruszenie m.in. art. 8 ust. 1 i ust. 4, art. 18 ust. 1, art. 20, art. 30 i art. 27 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Dz. U. Nr 4, poz. 31, dalej jako "dekret") poprzez skierowanie orzeczenia do osoby nieżyjącej (W. T.), brak przeprowadzenia obligatoryjnych rokowań oraz rozprawy oraz poprzez przyznanie odszkodowania w gotówce, które nie zostało wypłacone, podczas gdy wywłaszczona nieruchomość miała charakter uprzywilejowany i dlatego organ powinien przyznać odszkodowanie w formie nieruchomości zamiennej.
Po rozpatrzeniu złożonego wniosku, decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], Minister odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1954 r., nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa opisanych powyżej nieruchomości położonych w [...], stanowiących własność F. T. z M. oraz W. i S. T. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wyjaśnił tryb i zasady stwierdzania nieważności decyzji administracyjnej wynikające z treści art. 156 k.p.a. Wskazał następnie, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisów dekretu i przywołał treść art. 5, 8, 17, 18, 20, 21 oraz 26 dekretu. Minister dokonał następnie szczegółowej analizy powołanych przepisów i ich zastosowania w kontrolowanej sprawie. W wyniku dokonanej analizy organ stanął na stanowisku, że pomimo zakrojonych na szeroką skalę poszukiwań, nie udało się uzyskać dokumentacji archiwalnej dotyczącej zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na przeprowadzenie przedmiotowego wywłaszczenia, co uniemożliwia dokonanie oceny czy wniosek inwestora o wydanie zezwolenia był kompletny. Brak było również możliwości pozyskania dowodu skierowania przez inwestora do właścicieli nieruchomości wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości w trybie art. 8 dekretu oraz wniosku wywłaszczeniowego. W oparciu o szczątkowy materiał dowodowy, organ ustalił jednak, że z treści orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] marca 1954 r., nr [...] wynika, że wniosek wywłaszczeniowy wpłynął do organu wojewódzkiego w dniu 19 listopada 1952 r. Mając zatem na uwadze znaczny upływ czasu od wydania kontrolowanego orzeczenia (prawie 70 lat), jak i i domniemanie legalności orzeczenia wynikające z zasady trwałości decyzji ostatecznych, sformułowanej w art. 16 § 1 k.p.a., organ uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 5, art. 8 i art. 17 ust. 3 dekretu. Organ nie potwierdził także zarzutów dotyczących braku rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, która jak już wskazano powyżej, odbyła się [...] sierpnia 1953 r., o czym zainteresowani zostali powiadomieni poprzez obwieszczenie z 28 lipca 1953 r., które zostało wywieszone w okresie od 7 sierpnia 1953 r. do 21 sierpnia 1953 r. na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w [...]. Organ podniósł także, że jak wynika z protokołu przedmiotowej rozprawy, F. T. wzięła udział w rozprawie, jak też podpisała własnoręcznie protokół. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia przepisu art. 18 ust. 1 oraz 20 ust. 1 dekretu. Organ dodał przy tym, że F. T., brała udział w postępowaniu wywłaszczeniowym w imieniu własnym w zakresie nieruchomości ozn. jako pgr. I.kat. [...] oraz w imieniu swojego męża (W. T.) w zakresie dotyczącym nieruchomości ozn. jako pgr. I.kat. [...], nie informując organu wywłaszczeniowego o śmierci męża, który zmarł [...] stycznia 1952 r. Organ uznał więc, że F. T. w istocie wystąpiła na rozprawie jako spadkobierca swojego zmarłego męża, ponieważ w dacie wydania kontrolowanego orzeczenia brak było stosownego postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku po zmarłym W. T., co w ocenie organu dowodzi, że w zniszczonej księdze wieczystej Iwh [...] w dalszym ciągu był ujawniony ww. zmarły, zaś jego następcy prawni nie ujawnili przysługujących im praw w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości. Wywłaszczana nieruchomość miała więc nieuregulowany stan prawny. Organ wskazał także, że ocena, czy doszło do rażącego naruszenia prawa musi być zawsze dokonywana z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Natomiast w przedmiotowej sprawie w sentencji orzeczenia wywłaszczeniowego wymieniono m.in. W. T. - jako właściciela tabularnego nieruchomości uregulowanej w zaginionej aktualnie Iwh [...], gdyż okoliczności sprawy dowodzą, w tym przeprowadzone postępowanie spadkowe po ww. osobie, że w wyniku wydania postanowienia Sądu Powiatowego dla m. [...] z [...] października 1954 r., sygn. akt VIII.Ns.l.420/54 w ww. księdze wieczystej nie ujawniono wówczas spadkobierców W. T. Z kolei, kontrolowane orzeczenie stało się podstawą ujawnienia prawa Skarbu Państwa w księdze wieczystej, natomiast jego skutek prawny następował niezależnie od tego, kto był rzeczywistym właścicielem danej nieruchomości w chwili orzekania. Brak było więc podstaw do przyjęcia, że doszło rażącego naruszenia prawa, w szczególności art. art. 21 ust. 1 i ust. 2 oraz 26 dekretu.
W zakresie oceny spełnienia przesłanki nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., organ wskazał, że postanowieniem z [...] lipca 2019 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1953 r., nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonych w [...], gm. kat. [...], obj. Iwh [...], ozn. jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność F. T. z M. (pkt 20 orzeczenia) oraz obj. Iwh [...], ozn. jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2 (powstałej z podziału pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2), stanowiącej własność W. i S. T. (pkt 37 orzeczenia). Organ przytoczył ustalenia dokonane w ww. postanowieniu oraz wyjaśnił, że nie można uznać, aby kontrolowane orzeczenie z [...] marca 1954 r. zostało wydane w sprawie już rozstrzygniętej uprzednio inną decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.), ponieważ brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność wejścia ww. orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. do obrotu prawnego.
Podsumowując, organ stanął na stanowisku, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1954 r., nie zostało wydane w warunkach nieważności (art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.), w szczególności z rażącym naruszeniem prawa.
Skargę na powyższa decyzję Ministra z 20 listopada 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli J. W., W. W., G. W., J. T., A. B., J.T., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. C., M. C., D. C., W. P., D. G., K. R., P. M. oraz P. M. (dalej jako "Skarżący"), reprezentowani przez adwokata J. F., zarzucając zaskarżonej decyzji Ministra naruszenie następujących przepisów prawa, tj.:
1) rażące naruszenie art. 6 k.p.a. (zasada praworządności), art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 k.p.a. (zasada zaufania do władzy publicznej), art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. (zasada swobodnej oceny dowodów) i art. 107 § 3 k.p.a., a to poprzez:
- całkowicie bezpodstawne i nieznajdujące oparcia, ani w stanie faktycznym, ani w stanie prawnym uznanie, że udział chociażby jednej ze spadkobierczyń w postępowaniu zakończonym wydaniem orzeczenia sanuje wadę tego orzeczenia, polegającą na jego skierowaniu do osoby zmarłej (a więc faktycznie do podmiotu nieistniejącego i nie posiadającego zdolności prawnej - art. 30 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.c.),
- oparcie się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, i ocenie wskazywanych we wniosku rażących naruszeń prawa na arbitralnych ocenach, niepopartych stosowną argumentacją faktyczną i prawną,
- wyrażanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądów contra legem, niewynikających w żaden sposób z cytowanych przez organ przepisów prawa administracyjnego,
- formułowanie dowolnych ocen co do stanu faktycznego, mimo braku ich potwierdzenia w materiale dowodowym, w tym w dokumentacji archiwalnej, i nieuprawnione domniemywanie okoliczności faktycznych celem ich "dopasowania" do z góry przyjętego stanowiska organu,
- arbitralne stwierdzenie co do braku wystąpienia innych wad orzeczenia, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. (poza skierowaniem decyzji do osoby zmarłej, res iudicata oraz rażącego naruszenia przepisów prawa), mimo iż jednocześnie organ nie przedstawił w tym zakresie nawet symbolicznego uzasadnienia, i wbrew swemu obowiązkowi nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń faktycznych i prawnych, podczas, gdy
Minister, jako organ administracji publicznej nie był uprawniony do pomijania przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu decyzji podstawowych zasad procesowych, wynikających z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., a także do niedopuszczalnej i uproszczonej oceny stanu faktycznego sprawy wbrew art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., lecz miał obowiązek przeprowadzić postępowanie nadzorcze zgodnie z w/w zasadami administracyjnego prawa procesowego;
2) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 61 § 4 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz ustalenia pełnego kręgu stron postępowania zwyczajnego, a w konsekwencji dowolną ocenę dowodów, a w szczególności:
- niepodjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zaniechanie odszukania, a nawet wszczęcia samych poszukiwań dowodów doręczenia stronom wcześniejszego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 roku, nr [...], a w konsekwencji zaniechanie precyzyjnego ustalenia, czy i ewentualnie kiedy faktycznie w/w orzeczenie weszło do obrotu prawnego (albowiem decyzja administracyjna do zaistnienia w obrocie prawnym wymagała doręczenia stronie - art. 80 § 1 rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym i art. 110 k.p.a. - dalej: Rozporządzenie), a jej istnienie powodowałoby dodatkowo, że orzeczenie z [...] marca 1954 roku, nr [...] będące przedmiotem postępowania nadzorczego w niniejszej sprawie wydane zostałoby w warunkach sprawy uprzednio osądzonej (res iudicata),
- błędne uznanie, iż nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 3 dekretu w zw. z art. 8 dekretu, poprzez przyjęcie, iż mimo braku dowodu na okoliczność wezwania właścicieli do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu, tylko na tej podstawie, że rzekomo odbyła się rozprawa, a do jej odbycia konieczny był dowód wezwania strony,
- wbrew treści art. 64 § 4 k.p.a. błędne przyjęcie, że organ wydający badane orzeczenie nie miał obowiązku ustalenia pełnego kręgu stron postępowania i mógł poprzestać na udziale w sprawie tylko jednego spośród ośmiu współwłaścicieli wywłaszczanej nieruchomości (spadkobierców W. T.);
3) rażące naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a., art. 8 k.p.a., a także w związku z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., a to poprzez:
- sformułowanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób tylko pozorny, tj. nieprzedstawienie w nim argumentacji faktycznej i prawnej na poparcie sformułowanych w niej, w związku z tym całkowicie arbitralnych (dowolnych) wniosków,
- wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia, poprzez zawarcie w nim stanowisk wzajemnie się wykluczających, jak np. błędne uznanie, że skoro do obrotu prawnego weszło późniejsze orzeczenie z [...] marca 1954 roku (według Skarżących wydane wadliwie w warunkach art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. - res iudicata), to automatycznie orzeczenie z [...] grudnia 1953 roku nie weszło do obrotu prawnego albowiem orzeczenia te mają tożsamą treść, a na orzeczeniu z [...] marca 1954 roku znajduje się adnotacja o jego wywieszeniu w formie obwieszczenia, co ma potwierdzać jego wejście w życie, podczas, gdy na decyzji z 1953 r. adnotacji takiej brak,
- pomijanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji istotnych okoliczności faktycznych sprawy, i wyciąganie przez organ niezrozumiałych dla stron wniosków, wyłącznie luźno powiązanych z poprzedzającymi je w treści uzasadnienia okolicznościami faktycznymi,
- arbitralność stanowisk przedstawianych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skutkującą niemożnością prześledzenia przez skarżących toku rozumowania Organu, a tym samym utrudniającą ocenę ich logiczności i prawidłowości podczas, gdy
uzasadnienie każdej decyzji administracyjnej powinno być weryfikowalne w trybie środków zaskarżenia i w związku z tym odzwierciedlać dokładny tok rozumowania organu, a nadto zawierać wyczerpujące przedstawienie zarówno stanu faktycznego sprawy, jak i argumentacji prawnej, skoro uzasadnienie decyzji jest dla strony postępowania (skarżących) jedynym źródłem wiedzy o powodach wydania określonej treści rozstrzygnięcia, zgodnie z zasadą przekonywania i w myśl zasady swobodnej oceny dowodów.
Zdaniem Skarżących, powyższe naruszenia mają charakter rażący, przepisy nimi dotknięte mają bowiem kluczowe znaczenia z punktu widzenia prawidłowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej; rzeczywiste wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, łącznie z pojawiającymi się w tym zakresie wątpliwościami, a następnie wyczerpująca ocena prawna prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wpływają bezpośrednio na treść rozstrzygnięcia. Gdyby Minister nie pominął ww. obowiązków, doszłoby do wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych, związanych z prowadzonym postępowaniem odszkodowawczym, a ponadto, przeprowadzenie rzetelnego, nie zaś ogólnikowego wywodu prawnego doprowadziłoby do wydania decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia zgodnie z treścią wniosku. Powyższe naruszenia przepisów postępowania doprowadziły ponadto, w ocenie Skarżących, w konsekwencji do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to:
4) naruszenia art. 33 ust. 2 dekretu poprzez błędne uznanie, jakoby doszło do przeprowadzenia obligatoryjnej rozprawy, podczas gdy:
- po pierwsze, W. T., do którego skierowano orzeczenie, nie żył w dacie, w której miała ona być rzekomo przeprowadzana,
- po drugie, pozostali spadkobiercy w ogóle nie mieli szansy wziąć w niej udziału, co jest równoznaczne z oczywiście błędną oceną, iż rozprawa może być uznana za "odbytą" bez udziału stron postępowania, podczas gdy zgodnie z zasadami logiki spełnienie warunku przeprowadzenia rozprawy nie może nastąpić bez udziału stron, albo, jak zdaje się zakładać organ, z udziałem podmiotu nieistniejącego (zmarłego wcześniej W. T.);
5) naruszenia art. 18 ust. 1 dekretu w zw. z art. 9 ust. 1 w zw. z art. 10 Rozporządzenia poprzez skierowanie orzeczenia wywłaszczeniowego do osoby nieżyjącej, a tym samym nie posiadającej zdolności sądowej (art. 30 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.c.) – W. T. (zmarłego [...] stycznia 1952 roku) podczas, gdy
postępowanie wywłaszczeniowe powinno toczyć się z udziałem wszystkich jego spadkobierców tj.: (1) żony F. T. oraz dzieci (2) C. T., (3) M. P., (4) J. J., (5) J. T., (6) S. T., (7) W. T. oraz (8) Z. C. i to odrębnie w stosunku do nich wszystkich, a nie wobec zmarłego powinno zostać wydane orzeczenie wywłaszczeniowe, co w świetle jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym wyroku WSA w Bydgoszczy z 5 stycznia 2011 roku, II SA/Bd 1343/10 (poprzedzonego wyrokiem NSA z 28 września 2010 roku, I OSK1605/09) powoduje nieważność wydanej decyzji wywłaszczeniowej z 1954 r.;
6) rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 4 dekretu poprzez dokonanie wywłaszczenia nieruchomości, w sytuacji, gdy z właścicielem nie zostały uprzednio (przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie) przeprowadzone obligatoryjne rokowania mające na celu przekazanie nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży lub zamiany, podczas gdy z powołanych przepisów wyraźnie wynika, że wywłaszczenie mogło nastąpić dopiero po uprzednim bezskutecznym przeprowadzeniu takich rokowań z właścicielem;
7) rażącego naruszenia art. 20 dekretu poprzez brak przeprowadzenia obligatoryjnej rozprawy, podczas gdy w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym w szczególności wyroku WSA w Warszawie z 21 lutego 2013 roku, I SA/Wa 2088/12 zaniechanie przeprowadzenia rozprawy w toku postępowania wywłaszczeniowego stanowi rażące naruszenie prawa i już samo w sobie stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji;
8) naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie z 1954 r. nie jest obarczone kwalifikowaną wadą rażącego naruszenia prawa, i tym samym błędne wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia podczas, gdy
Minister powinien był wyeliminować z obrotu przedmiotowe orzeczenie, jako rażąco (a więc w sposób kwalifikowany) naruszające prawo.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Ministra z [...] listopada 2020 r. i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W obszernym uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 sierpnia 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o czym strony zostały powiadomione.
Pismem z 7 września 2021 r. uczestnicy postępowania – Wspólnoty Mieszkaniowe nieruchomości przy ul. [...] oraz os. [...] w [...], reprezentowani przez adwokata T. P., wnieśli o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra z [...] listopada 2020 r. nie narusza obowiązującego prawa. Zdaniem Sądu stanowisko organu w tej sprawie jest prawidłowe.
Następnie odnieść się trzeba do natury postępowania nadzorczego. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji przedmiotem oceny jest to, czy decyzja kwestionowana w tym trybie obarczona jest kwalifikowanymi wadami z art. 156 § 1 k.p.a. W tym trybie weryfikacji decyzji ustala się, czy w kontrolowanej decyzji tkwią wady o największym ciężarze gatunkowym. Jeżeli chodzi o podstawę do stwierdzenia nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) trzeba wskazać, że podstawowym warunkiem uznania, że organ działał z rażącym naruszeniem prawa jest to, czy organ ten naruszył jasny w swej treści przepis prawa (np. nakaz lub zakaz ustanowiony w przepisie). O rażącym naruszeniu prawa nie można zatem mówić wówczas, gdy chodzi o błąd w wykładni przepisu prawa, jeżeli dany przepis może być różnie rozumiany. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie służy do ponownej merytorycznej oceny sprawy, co do jej istoty. Nie jest to kontynuacja postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwykłym, ponieważ organ wyższego stopnia nie jest organem orzekającym jako organ III instancji. Istotą tego postępowania – jeżeli chodzi o ocenę decyzji pod kątem przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (rażącego naruszenia prawa) - jest to, aby w oparciu o przepisy prawa stanowiące podstawę prawną kwestionowanej decyzji dokonać jej weryfikacji. Organ nadzoru bada legalność kwestionowanej decyzji w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydania.
Ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być zatem niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia - a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych, wyliczonych w art. 156 § 1 k.p.a. Ponadto - skoro postępowanie nieważnościowe stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji - to niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest zatem kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, lecz ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach, określonych przez art. 156 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 1985 r., sygn. akt I SA 89/85, ONSA 1985, Nr 1, poz. 30).
Wobec tego, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.), z której wypływa domniemanie prawidłowości kontrolowanej decyzji, wadę rażącego naruszenia przepisów prawa należy wykazać. Przede wszystkim powszechnie występujący brak wszystkich dokumentów tworzących akta sprawy, w sprawach dotyczących decyzji wydanych przed kilkudziesięciu laty (w tym przypadku prawie 70 lat), nie może świadczyć o tym, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wady nieważności nie można bowiem domniemywać.
Uwzględniając powyższe poglądy orzecznictwa sądowego, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby kontrolowane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1954 r., nr [...], zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 20-24 dekretu, stanowiących podstawę materialnoprawną przedmiotowego wywłaszczenia (w zakresie pkt 20 i 37 orzeczenia z 26 marca 1954 r.).
Ustalając stan prawny relewantny dla ww. orzeczenia wskazać wypada zatem na przepisy przywołanego już dekretu. Dekret ten zawierał przepisy regulujące tryb i zasady nabywania i przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie z treścią art. 1 dekretu nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu. Zezwolenia na nabycie nieruchomości udzielał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych - na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej - jeżeli uznał, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że przewidziane będą środki na jej nabycie (art. 5 ust. 1 dekretu). Po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości inwestor (wykonawca narodowych planów gospodarczych) obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu (art. 8 ust. 1 dekretu). Jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania, o którym mowa w art. 8 ust. 1 dekretu, lub dokonania obwieszczenia, o którym mowa w ust. 3 tegoż artykułu, nie została zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu mógł nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia (art. 8 ust. 4 dekretu). Stosownie z kolei do treści art. 17 ust. 1 dekretu, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie. Wniosek należało złożyć do prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Do wniosku, zgodnie z art. 17 ust. 3 dekretu, należało załączyć: 1) zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego; 2) dowód wezwania właściciela stosownie do art. 8; 3) plan sytuacyjny nieruchomości z oznaczeniem granic powierzchni, przeznaczonej do wywłaszczenia; 4) poświadczony odpis z księgi wieczystej, stwierdzający prawo własności nieruchomości, albo - jeżeli nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej lub księga wieczysta zaginęła - odpis dokumentu ze zbioru dokumentów, stwierdzającego prawo własności nieruchomości, poświadczony przez właściwy sąd powiatowy z zaznaczeniem, że stwierdza on prawo własności nieruchomości według stanu zbioru dokumentów na dzień wydania odpisu; 5) jeżeli nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej i nie jest dla niej prowadzony zbiór dokumentów - zaświadczenie właściwego sądu powiatowego, stwierdzające tę okoliczność.
Na gruncie przepisów dekretu, tj. art. 18 ust. 1, przewidziano, że prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamia właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Odpis zawiadomienia wywiesi również na tablicy ogłoszeń właściwej gminnej (miejskiej) rady narodowej. Z kolei w przypadku gdy postępowanie wywłaszczeniowe, wszczęte na podstawie jednego wniosku, dotyczyło większej liczby właścicieli, zawiadomienia mogły być dokonane za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych. W tym samym trybie zawiadamiany był właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie było znane (art. 18 ust. 2 dekretu). Jeżeli dekret nie stanowił inaczej, w postępowaniu, prowadzonym na jego podstawie, stosowało się przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. R. P. z 1928 r. Nr 36, poz. 341, z 1934 r. Nr 110, poz. 976 i z 1938 r. Nr 3, poz. 16) i rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu przymusowym w administracji (Dz. U. R. P. z 1928 r. Nr 36, poz. 342, z 1933 r. Nr 84, poz. 624, z 1934 r. Nr 110, poz. 976 i z 1945 r. Nr 50, poz. 284) - art. 11 ust. 1 dekretu. Ponadto, w samej treści rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (art. 35) ustawodawca przewidział, że przepisy rozporządzenia o sposobie wzywania i doręczeniach nie uchylają mocy przepisów innych ustaw, które przewidują uskutecznianie tych czynności innym trybem, jak np. podawanie czynności władzy i stron do wiadomości osób interesowanych oraz wzywanie i doręczanie w drodze ogłoszeń, wywieszenia list imiennych, wyłożenia akt w miejscach, dostępnych dla osób interesowanych i.t.p. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 1 dekretu, orzeczenie o wywłaszczeniu doręczało się wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na którego wniosek wszczęte zostało postępowanie, oraz właścicielowi nieruchomości. W przypadku gdy orzeczenie dotyczy większej liczby właścicieli, orzeczenie mogło być im podane do wiadomości w trybie art. 18 ust. 2. W tym samym trybie zawiadomiony był właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie było znane. Obowiązek wypłaty odszkodowania ciążył na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie (art. 27 dekretu).
Stosownie natomiast do treści art. 20 ust. 1 dekretu, po upływie czternastodniowego terminu na zgłoszenie wniosków i sprzeciwów prezydium wojewódzkiej rady narodowej wyznaczało rozprawę. O miejscu i terminie rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamiało co najmniej na 7 dni naprzód wykonawcę narodowych planów gospodarczych, który zgłosił wniosek o wywłaszczenie, właściciela nieruchomości oraz inne osoby zainteresowane, o których powzięło wiadomość ze zgłoszonych wniosków lub sprzeciwów albo z urzędu (art. 20 ust. 2 dekretu). Przepis art. 18 ust. 2 miał w takiej sytuacji odpowiednie zastosowanie.
Jak wynika z ustaleń faktycznych organu w niniejszej sprawie, które Sąd orzekający w pełni aprobuje i przyjmuje za własne, mają one bowiem odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgormadzonym przez organ w aktach administracyjnych, obwieszczeniem z [...] lipca 1952 r., zamieszczonym na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w [...] w okresie od 7 sierpnia 1953 r. do 21 sierpnia 1953 r., organ wywłaszczeniowy poinformował, na podstawie art. 10, 17, 18, 19, 20 i 33 dekretu, zainteresowanych o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, w tym również właścicieli przedmiotowych nieruchomości (pkt 10 i 27 obwieszczenia), oraz o wyznaczeniu terminu i miejscu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Nie sposób więc odmówić słuszności organowi, który ustalił na podstawie akt archiwalnych, że postępowanie w sprawie wywłaszczenia nieruchomości należących do osób wskazanych w pkt 20 i 37 orzeczenia z [...] marca 1954 r. zostało wszczęte, a informacja o tym została upubliczniona (w formie obwieszczenia z uwagi na większą liczbę właścicieli – por. art. 18 ust. 1 i 2 dekretu), co świadczy o tym, że każdy zainteresowany – także spadkobiercy zmarłego W. T. – mieli możliwość powziąć na ten temat wiedzę. Niewątpliwie również wywłaszczenie przedmiotowych nieruchomości zostało zatem dokonane po przeprowadzeniu w dniu [...] sierpnia 1953 r. rozprawy, jak tego wymagał przepis art. 20 ust. 1 oraz 21 ust. 1 dekretu. W rozprawie tej wzięła udział F. T. – żona W. T., która nie wyraziła sprzeciwu w kwestii wywłaszczenia nieruchomości, a jedynie żądała za wywłaszczony teren nieruchomości zamiennej, ewentualnie odszkodowania w pieniądzach. Ponadto, jak wynika z uzasadnienia kontrolowanego orzeczenia z [...] marca 1954 r., przedmiotowe nieruchomości były niezbędne dla celów realizacji narodowych planów gospodarczych, co stwierdza zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Wobec tego, oraz z uwagi na to, że nie doszło do skutku nabycie przedmiotowych nieruchomości w drodze dobrowolnej ugody, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] zdecydowało się uwzględnić wniosek wywłaszczeniowy inwestora. To, że do chwili orzekania przez organ nadzoru nie zachowała się całość archiwalnych akt wywłaszczeniowych nie może, zdaniem Sądu, przesądzać o zasadności zarzutu rażącego naruszenia prawa. Faktem bowiem jest, że w aktach sprawy nie zachował się egzemplarz oferty dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, jak też nawet wniosek wywłaszczeniowy z załącznikami. Jeżeli jednak postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzi się po upływie kilkudziesięciu lat od jej wydania, a z taką sytuacja mamy do czynienia w tej sprawie, to nie można przyjąć założenia, iż dokument, którego nie udało się odnaleźć nie istniał, tym bardziej gdy o jego istnieniu możemy wnioskować z treści innego dokumentu (vide: uzasadnienie kontrolowanego orzeczenia z [...] marca 1954 r.). W realiach faktycznych niniejszej sprawy, brak jest zatem jednoznacznych wskazań, aby uznać, że dokonano wywłaszczenia bez przeprowadzenia wymaganych dekretem rokowań czy rozprawy, a nawet jeśli przyjąć takie domniemanie, to w ramach postępowania nadzorczego jest to niewystarczające do wykazania wady kwalifikowanej kontrolowanej decyzji. Wady nieważności nie można bowiem domniemywać.
Rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., upatrywać wszak należy w jasnych i niedwuznacznych przekroczeniach prawa i to takich, które z uwagi na ich skutki powodują, że dotkniętego wadą rozstrzygnięcia nie da się pogodzić z panującym porządkiem prawnym. O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje więc przede wszystkim oczywistość tego naruszenia prowadząca do nadania prawa lub odmowy jego przyznania wbrew wszystkim przesłankom przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2319/14, Lex nr 2108479). Za utrzymaniem w obrocie prawnym kontrolowanych decyzji przemawia także zasada stabilizacji po upływie określonego czasu stosunków administracyjnoprawnych, która leży w interesie porządku publicznego, a którą wyraził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13.
Uwzględniając powyższe należy zauważyć zatem, że sama okoliczność wywłaszczenia, jak i ustalonego za nie odszkodowania, nie była kwestionowana przez kilkadziesiąt lat ani przez poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, ani ich spadkobierców. Podobnie nikt nie zwracał się z roszczeniem o wypłatę odszkodowania, które według Skarżących, wypłacone nigdy nie zostało. Nie uszło uwadze Sądu, że w niniejszej sprawie sami Skarżący nie wykazali, że podnoszone obecnie zarzuty zarówno wobec przebiegu postępowania wywłaszczeniowego, jaki i samego orzeczenia z [...] marca 1954 r. – tj. naruszenia art. 8 ust. 1 i 4, art. 17 ust. 3, art. 18 ust. 1, art. 33 ust. 2 dekretu czy też wskazanych w skardze przepisów rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem, miały jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, a tym bardziej stanowiły przykład ich rażącego naruszenia. Ewentualne naruszenia procedury przewidzianej przepisami dekretu, które podnoszą Skarżący, nie mogą bowiem, zdaniem Sądu, skutkować bezkrytycznym przyjęciem, że doszło do rażącego naruszenia prawa z tego powodu. Co istotne w tej sprawie, nieważność decyzji należy wykazać w sposób bezsporny i niewątpliwy. Z taką sytuacją natomiast nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi dotyczących wydania orzeczenia z [...] marca 1954 r. w warunkach nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata), to zdaniem Sądu, słusznie organ przyjął, że w realiach niniejszej sprawy za skutecznie doręczone uznać należy orzeczenie z [...] marca 1954 r., a nie orzeczenie z [...] grudnia 1953 r., skoro na egzemplarzu pierwszej z wymienionych powyżej decyzji widnieje jednoznaczna adnotacja nie pozostawiająca żadnych wątpliwości, że orzeczenie z [...] marca 1954 r. zostało ogłoszone poprzez wywieszenie na tablicy urzędowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w okresie od 30 marca 1954 r. do 15 kwietnia 1954 r. Odpowiada więc to w istocie trybowi doręczeń określonemu w art. 24 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 dekretu. Analogicznego wniosku nie sposób jednak wyciągnąć wobec orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., którego stwierdzenia nieważności domagają się Skarżący. W tym bowiem przypadku, na co słusznie zwrócił uwagę organ, nie ma żadnego dowodu, że przedmiotowe orzeczenie zostało kiedykolwiek doręczone (ogłoszone) stronom postępowania. Zdaniem Sądu, wykazanie okoliczności wejścia do obrotu decyzji, która ma być podana kontroli legalności w trybie nadzwyczajnym musi być niewątpliwe. Nie można bowiem domniemywać wejścia decyzji do obrotu prawnego w przypadku braku niezbitych dowodów to potwierdzających. Niezbędne jest więc oparcie się w tym zakresie na jednoznacznym dowodzie, a nie jedynie wywodzenie określonych okoliczności z faktu braku dowodów przeciwnych. Wobec orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 r., nr [...] nie mamy do czynienia z sytuacją, w której wejście do obrotu prawnego wynika z jakichkolwiek dokumentów zgromadzonych w sprawie. Co równie istotne w tej sprawie, a czego zdają się nie dostrzegać Skarżący, orzeczenie z [...] grudnia 1953 r. nie stanowi nawet części oryginalnych akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości w [...], które organ skrupulatnie zgromadził w aktach administracyjnych (sygn. akt I SA/Wa 147/21). Nie sposób zatem uznać, jak chcieliby tego Skarżący, że wobec braku obiektywnych możliwości uzupełnienia dokumentów archiwalnych – z powodu nieodnalezienia innych akt sprawy – organ rozstrzygający niniejszą sprawę był w stanie uczynić dodatkowe ustalenia faktyczne, ponad to co zostało w sprawie wykonane. Mimo szeroko zakrojonych poszukiwań organ nadzoru nie uzyskał żadnych dowodów, że orzeczenie z [...] grudnia 1953 r. w ogóle weszło do obrotu prawnego. Nie uszło uwadze Sądu również i to, że jak wynika z uzyskanych przez organ uwierzytelnionych kopii Lwh m.in. [...] (vide: pismo Sądu Rejonowego dla [...], IV Wydział Ksiąg Wieczystych z 27 lutego 2017 r.) podstawę wpisu prawa własności parceli gruntowej [...] w księdze wieczystej nr [...] stanowiło orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] marca 1954 r. nr [...]. Powyższe, zdaniem Sądu, świadczy o tym, że to właśnie orzeczenie z [...] marca 1954 r., a nie orzeczenie z [...] grudnia 1953 r., było właściwym i jedynym aktem kończącym postępowanie wywłaszczeniowe względem nieruchomości stanowiących własność poprzedników prawnych Skarżących. Powyższej oceny nie może zmienić podnoszona przez Skarżących kwestia wcześniejszego ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, skoro nie dowodzi ona faktu wejścia do obrotu orzeczenia z [...] grudnia 1953 r.
Wobec powyższe, w ocenie Sądu, wada nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w stosunku do kontrolowanego orzeczenia z [...] marca 1954 r. nie wystąpiła.
Skarżący wywodzą w skardze również, że kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe z 1954 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie art. 18 ust. 1 dekretu w zw. z art. 9 ust. 1 w zw. z art. 10 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem, ponieważ zostało skierowane do osoby zmarłej, tj. W. T., który zmarł [...] stycznia 1952 r. Zdaniem Skarżących, kwestionowane orzeczenie nie zostało skierowane do spadkobierców dawnego właściciela, którymi były m.in. dzieci W. T., a właśnie do zmarłego. Fakt skierowania decyzji do osoby, która w chwili wydawania tego orzeczenia nie żyła, przy jednoczesnym pominięciu następców prawnych tej osoby, zdaniem Skarżących, stanowi o rażącym naruszeniu prawa, które skutkować winno stwierdzeniem nieważności tego rozstrzygnięcia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie Skarżących, organ błędnie ustalił również stan faktyczny sprawy w powyższym zakresie, co uzasadnia zarzut naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania.
W ocenie Sądu, bez znaczenia pozostaje podnoszona przez Skarżących kwestia, że w treści orzeczenia z [...] marca 1954 r. wskazano, iż wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w [...], gm. kat. [...], objęte m.in.: "Iwh [...], ozn. jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2 nowa pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2 właściciel T. W. i S." (pkt 37 orzeczenia). Zdaniem Sądu, kwestionowane stwierdzenie wynika z przyjętych ówcześnie, także przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], technik redagowania aktów indywidualnych, w których sposób opisu nieruchomości objętej rozstrzygnięciem organu zawierał szczegółowy numer parceli gruntowej, precyzyjną powierzchnie każdej z wymienionych parcel, oznaczenie właściwej księgi wieczystej oraz wskazanie tabularnych właścicieli/współwłaścicieli nieruchomości. A zatem, sformułowanie "właściciel T. W. i S." nastąpiło jedynie informacyjnie - jako wskazanie osoby (osób) ujawnionych w konkretnej księdze wieczystej prowadzonej dla konkretnej, wywłaszczanej nieruchomości. Ponieważ, jak słusznie wskazał organ, w tamtym czasie W. T. nadal był ujawniony jako tabularny właściciel nieruchomości uregulowanej w Iwh [...], dlatego też Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wymieniło go w treści swojego orzeczenia, co nie oznacza jednak, że kwestionowane orzeczenie zostało skierowane do zmarłego w 1952 r. W. T. Prawidłowe jest więc stanowisko organu, że przedmiotem rozstrzygnięcia tego orzeczenia była nieruchomość (precyzyjnie wskazana) i związana z tym kwestia jej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa. Tak więc skutek prawny tego orzeczenia następował niezależnie od tego, kto był aktualnym jej właścicielem w chwili orzekania. Orzeczenie o wywłaszczeniu przenosiło bowiem prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego już z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie i stanowiło jedynie podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej (art. 40 ust. 1 dekretu).
Odnosząc się zatem w tym miejscu do zarzutu dotyczącego pominięcia w toku postępowania wywłaszczeniowego następców prawnych W. T., należy zauważyć, że nawet ewentualne pełne wyłączenie strony z możliwości udziału w postępowaniu nie skutkuje wadliwością kwalifikującą do stwierdzenia nieważności danego orzeczenia, lecz może stanowić ewentualną przesłankę wznowienia postępowania, w myśl art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. – wobec zasady niekonkurencyjności trybów nadzwyczajnych. Ponadto, nie bez znaczenia pozostaje okoliczności, że w ówczesnym postępowaniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym udział brała wdowa po zmarłym W. T. – F. T., która zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego dla m. [...] z [...] października 1954 r., była jedną ze współspadkobierców (obok dzieci) po W. T. Trudno zatem uznać, że następcy prawni W. T. w postępowaniu wywłaszczeniowym pozbawieni byli reprezentacji w ogóle. Ponadto, wybór trybu publicznych ogłoszeń uprawniał organ do informowania stron o podejmowanych czynnościach w taki właśnie sposób. W związku z tym zarówno co do wszczęcia postępowania jak i doręczania odpisu orzeczenia obowiązywały te same zasady. Zastosowanie trybu ogłoszeń w trybie art. 18 ust. 2 dekretu zwalniało organ od doręczenia indywidualnego. W związku z tym nawet gdyby przyjąć, że adresatem decyzji była osoba zmarła (nie znana z miejsca pobytu) to okoliczność ta, wobec zastosowanego trybu i zasad trwałości decyzji administracyjnych nie może skutkować stwierdzeniem nieważności orzeczenia w okolicznościach niniejszej sprawy.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.
Organ prawidłowo również uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło do zaistnienia innej podstawy nieważnościowej z art. 156 § 1 k.p.a., która przemawiałaby za stwierdzeniem nieważności kontrolowanego orzeczenia z 1954 r. Zwięzłe uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie przekreśla słuszności stanowiska organu w tym zakresie, które Sąd orzekający także podziela.
Sąd nie stwierdził również zarzuconych w skardze naruszeń przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub tym bardziej charakter rażący. Organ przeprowadził bowiem wyczerpujące postępowanie dowodowe i prawidłowo ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sporządzonym zgodnie wymogami wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. Tym bardziej więc nie sposób zrzucić organowi rażącego naruszenia prawa, jak to podnieśli Skarżący.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę.
Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).