I SA/Wa 1948/23

I SA/Wa 1948/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Nina Beczek
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, ust. 5 lit a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Nina Beczek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 lipca 2023 r. nr KOC/4314/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 15 czerwca 2023 r. nr ŚR/001808/ŚP/06/2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania M. W., decyzją z 28 lipca 2023 r. nr KOC/4314/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 15 czerwca 2023 r. nr ŚR/001808/ŚP/06/2023 o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem K. W.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z 16 stycznia 2023 r. M. W. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 8 marca 2023 r. nr ŚR/001049/SP/03/2023 odmówił M. W. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem K. W.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 20 kwietnia 2023 r. nr KOC/1876/Sr/23 uchyliło zaskarżoną decyzję i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 15 czerwca 2023 r. ponownie odmówił M. W. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Od powyższej decyzji M. W. wniosła odwołanie. Wskazała na naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 28 lipca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 15 czerwca 2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej zwanej "ustawą" świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Według art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli m.in. osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium podało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się małżonek, spełniający warunki przyznania świadczenia, wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy. Przepis ten może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy oświadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna niż małżonek osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w sytuacji, gdy tenże podopieczny pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem.
Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie może natomiast stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy o przyznanie takiego świadczenia ubiega się małżonek, który nie podejmuje lub rezygnuje z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad małżonkiem niepełnosprawnym w stopniu znacznym.
Kolegium podało, że obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (art. 130 krio.).
Zatem zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.
SKO w Warszawie podało, że M. W., będąca małżonką wymagającego opieki, jest osobą, która, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.
Nadto organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Zatem niezgodne z obecnym stanem prawnym jest stanowisko organu I instancji, który odmówił świadczenia z powodu danych o dacie powstania niepełnosprawności.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.
Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę.
Przy czym o rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu, można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby i jej stan zdrowia.
Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.
W niniejszej sprawie skarżąca wykazała, że ostatni raz zatrudniona była na umowę zlecenia w okresie od 16 grudnia 2022 r. do 15 stycznia 2023 r. Skarżąca nie wykazała innych okresów zatrudnienia. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem M. W. złożyła 16 stycznia 2023 r.
Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 29 sierpnia 2011 r. K.W. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało następnie zmienione orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] października 2011 r. w ten sposób, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności zostało wydane na stałe, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 lipca 2011 r. Nadto K. W. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. K. W. legitymuje się również orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 20 czerwca 2023 r., z którego treści wynika, że jest on trwale, całkowicie niezdolny do pracy i trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji.
Kolegium zaznaczyło, że posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest wystarczającą przesłanką prawną do przyznania świadczenia. Nie zawsze bowiem ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem kluczową okolicznością, którą powinien ustalić organ prowadzący sprawę o świadczenie pielęgnacyjne jest zakres opieki jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, ze względu na swój stan zdrowia, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez osobę wnoszącą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z załączonego do wniosku opisu czynności wykonywanych podczas opieki nad mężem wynika, że pomoc skarżącej polega na wykonywaniu czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem męża takich jak: przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie leków, robienie zakupów, pranie, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, pomoc przy czynnościach higienicznych i kąpieli, wyjścia na spacery.
Z oświadczenia złożonego 3 lutego 2023 r. wynika, iż M.W. bierze udział w ćwiczeniach męża z rehabilitantem, nadto pomaga mu w ćwiczeniach rehabilitacyjnych, które wykonuje samodzielnie. K. W. porusza się na wózku.
Kolegium stwierdziło, że większość wskazanych przez skarżącą czynności jest wykonywana w każdej rodzinie, również przez osoby pracujące, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Niewątpliwie część z tych czynności (jak: sprzątanie, pranie, prasowanie) nie jest wykonywanych codziennie. Do codziennych czynności nie należą również wizyty u lekarza, czy sprawy urzędowe.
Zdaniem organu odwoławczego skarżąca, sprawując opiekę nad mężem w sposób wynikający z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, nie wskazuje takich czynności, które uniemożliwiałyby jej zatrudnienie, nawet w ograniczonym zakresie, np. na zlecenie. Wykonywanie takich czynności jak: pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia.
W ocenie Kolegium pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką.
Takie zaś czynności jak: pomoc w ubieraniu osoby wymagającej opieki, dojściu do łazienki, umyciu, zmianie pieluchomajtek, przygotowaniu posiłków, podaniu leków, mierzenie ciśnienia, wożenie do lekarzy, realizacja recept, asysta w poruszaniu się po domu i przy wyjściu na spacer, nie stanowią stałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.
Z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, ze podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zwrot "w związku" jest tu kluczowy, ponieważ nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia będzie uprawniało osobę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie taka, która bezpośrednio wiąże się z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie taki związek nie wystąpił.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 28 lipca 2023 r. M. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m.st Warszawy z 15 czerwca 2023 r. i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; 3) skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane to, że K. W. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym na stałe i że wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej.
Poza sporem jest również to, że M. W. należy do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, ponieważ jest żoną K. W. na której – zgodnie z art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – ciąży obowiązek alimentacyjny wyprzedzający (art. 130 i art. 132 krio) obowiązek alimentacyjny jego krewnych.
Rację ma SKO w Warszawie twierdząc, że w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy bowiem przepis ten wprowadza zasadę pierwszeństwa przyznania świadczenia małżonkowi, w przypadku gdy osoba wymagająca opieki ma w swoim otoczeniu inne osoby potencjalnie uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego (np. krewnych). Dopiero legitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności otwiera innym uprawnionym drogę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, eliminując jednocześnie małżonka osoby wymagającej opieki, ze względu na jego zły stan zdrowia.
Tymczasem w niniejszej sprawie brak dowodu na to, że M. W. należy do grona osób, o których mowa w art. 3 pkt 21 ustawy.
Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w zaskarżonej decyzji, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 15 czerwca 2023 r. jest wadliwa z tego powodu, że odmawia M. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej.
Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym.
Sporne pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Warszawie, a M. W. jest natomiast to, czy okoliczności tej sprawy wskazują na to, że zakres i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem był tego rodzaju, że eliminował możliwość podejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Drugą kwestią sporną jest to, czy M. W. zrezygnowała z pracy zarobkowej/nie podejmowała pracy zarobkowej i czy miało to bezpośredni związek z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad K. W.
Na wstępie trzeba wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Nie musi to być opieka całodobowa. Taką opiekę mogą zapewnić tylko podmioty instytucjonalne, które pracują w ruchu ciągłym.
Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna sprawowana razem z innymi osobami.
Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje m.in. takie czynności usługowe jak: udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja, opieka higieniczna, opieka medyczna, niezbędna pomoc w załatwianiu spraw osobistych, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, zapewnienie wyżywienia, utrzymanie czystości.
Mając na uwadze powyższe i odnosząc się do pierwszego zagadnienia spornego trzeba wskazać, że z akt sprawy wynika, że M. W. (ur. [...] r.) zamieszkuje w [...] wraz z mężem K. W. (ur. [...] r.). Mąż skarżącej jest rencistą. Cierpi na paraplegię kończyn dolnych (porażenie obu kończyn) i wymaga przewlekłego leczenia przeciwkrzepliwego. Cierpi również na dysfunkcję nerwowo-mięśniową pęcherza moczowego (nietrzymanie moczu), jest cewnikowany, wymaga rehabilitacji i ćwiczeń neurofizjologicznych, ma problemy z kręgosłupem (uszkodzenia w odcinku piersiowym i zmiany chorobowe w odcinku lędźwiowym), zwapnienia w okolicy miednicy, zaburzenia krążenia krwi. K. W. porusza się na wózku inwalidzkim. Mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się na 10 lipca 2011 r.
M. W. oświadczyła, że opieka nad mężem obejmuje: pomoc przy czynnościach opiekuńczo-higienicznych (mycie, pomoc przy sadzaniu na toaletę, masaże nóg i oklepywanie, układanie do snu, obmywanie ciała po zmianie pościeli i bielizny w nocy, czuwanie podczas snu, zmiana 2 razy w nocy położenia ciała,), podawanie leków, przygotowanie ubrań, pomoc przy ubieraniu, pomoc w ćwiczeniach fizycznych rozruchowych i rozluźniających mięśnie (w tym przy rehabilitacji z użyciem pionizatora, masażera, rotora), pomoc przy przesiadaniu się na wózek pionizujący, pokonywaniu krawężników i schodów i przy wsiadaniu do samochodu, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, przygotowanie miejsca na rehabilitację, pranie, prasowanie, organizowanie i uczestnictwo w wizytach lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków i realizację recept, robienie zakupów, wyjścia do kościoła i na spacery, czytanie książek i pism urzędowych.
Wniosek pracownika socjalnego zawarty w aktualizacji wywiadu środowiskowego z 3 lutego 2023 r. wskazuje na to, że M. W. sprawuje całodobową opiekę nad mężem i wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne, opiekuńcze, a także uczestniczy w jego rehabilitacji. M. W. zrezygnowała z zatrudnienia, aby zapewnić pomoc mężowi.
Zdaniem Sądu opieka sprawowana przez M. W. ma charakter wyłączny, samodzielny i na tyle intensywny, aby tego typu opiekę uznać za długotrwałą i stałą. Opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem K. W. jest bezpośrednia i osobista i w dacie wydania decyzji przez Prezydenta m.st. Warszawy i przez SKO w Warszawie miała charakter stały i długotrwały – obejmowała wszystkie czynności dnia codziennego dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego, opieki i pielęgnacji nad mężem.
Wobec tego Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że zakres i rodzaj opieki sprawowanej przez M. W. oraz wymagana od niej stała gotowość do niesienia pomocy mężowi umożliwia wykonywanie przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy zwłaszcza.
Trafnie uznało Kolegium, że postępowanie dowodowe wykazało, że skarżąca podjęła pracę zarobkową 16 grudnia 2022 r., a zrezygnowała z niej 15 stycznia 2023 r. i fakt ten nie pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z powstaniem u K. W. niepełnosprawności o charakterze znacznym (już w 2011 r.) i związaną z tym stanem zdrowia opieką. M. W. przez wiele lat opiekowała się mężem, a wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła dopiero w styczniu 2023 r., a więc ponad 11 lat od momentu, gdy jej mąż stał się niepełnosprawny w stopniu znacznym i już wówczas wymagał opieki osoby trzeciej.
Zatem ta odległość czasowa wskazuje, że rezygnacja M. W. z pracy zarobkowej nie była w sposób bezpośredni powiązana z koniecznością sprawowania opieki nad mężem.
Wbrew temu co twierdzi SKO w Warszawie – zdaniem Sądu - w niniejszej sprawie została spełniona pozytywna przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy wynikająca z tego, że M. W., po zakończeniu pracy zarobkowej, tj. od 16 stycznia 2023 r. nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad K. W.
Okoliczności niniejszej sprawy dowodzą tego, że M. W., uwzględniając stan zdrowia męża, w tym narastające problemy ruchowo-neurologiczne z upływem lat – nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dlatego 16 stycznia 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W swoim oświadczeniu z 8 lutego 2023 r. wskazała, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność opieki nad mężem. Podała, że gdyby nie ta sytuacja podjęłaby zatrudnienie.
Zdaniem Sądu stanowisko skarżącej w opisanej wyżej kwestii nie budzi zastrzeżeń. M. W. nie jest osobą niepełnosprawną lub niezdolną do pracy ze względów zdrowotnych. Skarżąca nie jest w wieku emerytalnym. Podjęcie pracy zarobkowej na umowę zlecenie dowodzi tego, że w innej sytuacji rodzinnej podjęłaby zatrudnienie.
Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wadliwie uznało, że M. W., w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, nie spełniała przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczącej niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad mężem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności.
To zaś świadczy o naruszeniu przez organ odwoławczy art. 17 ust. 1 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Z kolei Prezydent m.st. Warszawy naruszył art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy poprzez wadliwą wykładnię tychże przepisów, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
Wobec tego Sąd uznał, że organy orzekające w administracyjnym toku instancji wadliwie uznały, że należy odmówić M. W. świadczenia pielęgnacyjnego.
Stan faktyczny niniejszej sprawy dowodzi tego, że w dacie wydawania decyzji przez organy obu instancji skarżąca spełniała przesłanki z art. 17 ustawy, w tym wymóg dotyczący niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem K. W., jako osobą legitymującą się na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent m.st. Warszawy weźmie pod uwagę ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku. Organ wyjaśni aktualną, na dzień wydania decyzji, sytuację osobistą i rodzinną skarżącej w kontekście przesłanek z art. 17 ustawy. W zależności od okoliczności sprawy organ podejmie w sprawie czynności lub wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.