I SA/Wa 1947/18

I SA/Wa 1947/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /przewodniczący/
Iwona Kosińska
Jolanta Dargas /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 3131/19 - Wyrok NSA z 2023-01-25
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 5 ust.  1 i 2, 6
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 80,  art. 75,  art. 84, 7, 77 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r. sprawy ze skargi H. Ł. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz H Ł. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2018r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
O. Z. podaniem z dnia [...] września 1992 r. zwróciła się do Urzędu Rejonowego w [...] o przyznanie jej odszkodowania za mienie pozostawione w 1945 r. [...] twierdząc, że była właścicielką domu, który znajdował się w [...] przy ulicy [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Do ww. podania załączyła m.in. opis mienia pozostawionego, tłumaczenie przysięgłe zaświadczenia nr [...] z dnia [...] kwietnia 1945 r. wydanego przez [...] Miejski Wydział - potwierdzające, że Pani O. córka E. ma prawny obowiązek płacenia podatku od domu, którego jest właścicielką znajdującego się w [...] przy ulicy [...] oraz ogrodu o pow. 226 m2.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 97 §1 k.p.a. zawiesił postępowanie do czasu przedłożenia przez stronę postępowania prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po O. Z..
Przy piśmie z dnia [...] lutego 2013 r. H. L. przedłożyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego w [...] I Wydział Cywilny z dnia [...] grudnia 2012 r. sygn. akt [...] stwierdzającego, że po zmarłej w dniu [...] listopada 1996 r. w [...] O. Z. z domu P., na podstawie ustawy spadek nabyła H. L. w całości.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 97 §2 k.p.a. podjął zawieszone postępowanie.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 98 §1 k.p.a. zawiesił postępowanie na wniosek strony, które zostało podjęte na podstawie postanowienia z dnia [...] lutego 2015 r.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił H. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez O. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ulicy [...], woj. [...].
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] uchylił powyższą decyzję w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I Instancji.
Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Wojewoda [...] ponownie odmówił H. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez O. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ulicy [...], woj. [...]. W uzasadnieniu organ wojewódzki podał, iż uznał brak w przedmiotowej sprawie podstaw do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, bowiem strona postępowania nie przedłożyła wiarygodnego dokumentu potwierdzającego jednoznacznie tytuł prawny do ww. nieruchomości (art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.).
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła H. L.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrując sprawę przywołał treść przepisów regulujących ogólne zasady postępowania administracyjnego i wskazał, że w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty kluczowa jest kwestia kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości. Tylko bowiem właściciel lub jego spadkobierca może być beneficjentem prawa do rekompensaty, które - zgodnie z wyraźną dyspozycją zawartą w art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - jest niezbywalne, W art. 6 ust. 4 pkt 1-3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wymieniono natomiast przykładowo jakie źródła dowodowe mogą służyć ustaleniu właściciela pozostawionej nieruchomości. Postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest na wniosek strony, a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o prawo. To ona zgodnie z art. 6 ustawy, winna dołączyć do wniosła dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów Republik Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy).W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518i późn. zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 ustawy).
W przypadku składania wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty swoje prawo trzeba udowodnić na datę przed wybuchem II wojny światowej. Ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał bowiem tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym w przeszłości nieruchomości na byłym terytorium RP, ale wyłącznie tym, którzy byli ich właścicielami przed wybuchem II wojny światowej oraz spełnili łącznie wszystkie przesłanki określone w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Odnosząc się do zgromadzonego materiału dowodowego dotyczącego nieruchomości położonej w miejscowości [...] przy ulicy [...] organ II instancji stwierdził, że brak jest dokumentów potwierdzających prawo własności O. Z. bądź jej mężowi Z. Z. do ww. nieruchomości przed wybuchem II wojny światowej.
Minister podkreślił należy, że zgodnie z obecnie obowiązującą linią orzeczniczą, prawo do rekompensaty powinno wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II wojny światowej jego własność, który to majątek, w związku z wojną obywatel polski zmuszony był opuścić. Organ stwierdził, iż wiele dowodów zgromadzonych w postępowaniu stoi w sprzeczności ze sobą bądź ich treść nie jest pełna by jednoznacznie określić jeden stan faktyczny i prawny w stosunku do ustalenia prawa własności nieruchomości położonej w miejscowości [...] przy ulicy [...].
W wyniku analizy orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w [...] z [...] września 1947 r., znak L.dz. [...] Minister stwierdził, iż treść ww. dokumentu nie koreluje z pozostałymi dokumentami (w szczególności zaświadczeniami pozyskanymi z Państwowego Archiwum Obwodu [...]). Zgodnie bowiem z przytoczonym wyżej orzeczeniem O. Z. była samodzielnym właścicielem nieruchomości pozostawionej w [...] przy ul. [...]. Nadto, jak wynika z akt przedmiotowej sprawy nieruchomość tę ww. osoba miała nabyć w sierpniu 1939 r. (vide wniosek z [...] września 1992 r.). Tymczasem z treści zaświadczeń Państwowego Archiwum Obwodu [...] z: [...] grudnia 2013 r. oraz z [...] stycznia 2018 r. wynika, że nieruchomość położona w [...] stanowiła w rzeczywistości współwłasność O. Z. oraz jej męża Z. Istotna w niniejszej sprawie jest również okoliczność, iż przedmiotowe zaświadczenia zawierają odmienne informacje odnośnie opisu pozostawionej nieruchomości. Zgodnie z orzeczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nieruchomość składała się m.in. z: domu mieszkalnego parterowego, murowanego, krytego blachą, o 2 pokojach i kuchni, a także 3 komórek drewnianych, krytych blachą, natomiast z zaświadczeń archiwalnych wynika, iż O. i Z. Z. byli właścicielami budynku nr [...] przy ul. [...] w [...], w którym znajdował się jeden pokój (o pow. 20,25 m2) i kuchnia (o pow. 12,60 m2).
W świetle powyższego, w przedmiotowej sprawie zachodzą istotne wątpliwości zarówno w zakresie dotyczącym składników pozostawionej nieruchomości, jak i osób będących jej właścicielem bądź współwłaścicielem.
Zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu [...] z: [...] grudnia 2013 r. oraz [...] stycznia 2018 r., wydane zostały na podstawie kartki mieszkaniowej dotyczącej mieszkania nr [...] w budynku przy ul. [...], wystawionej na nazwisko , i Z, Z,, z której wynika, że chata została zburzona bombą. W oparciu o przedmiotowy dokument stwierdzono, iż mieszkanie nr [...] w budynku [...] obejmowało: 1 pokój o pow. 20,25 m2, kuchnię o pow. 12,60 (zapewne m2), komórkę vel komorę. Odnosząc się zatem do tzw. kartki mieszkaniowej organ wskazał, że przedmiotowy dokument nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 k.p.a. Z treści przedmiotowej kartki mieszkaniowej nie jest możliwe ustalenie podmiotu (organu) który ww. dokument wystawił, a także celu w jakim została ona wydana. Konstatując, ww. dokument oraz wydane na jego podstawie zaświadczenia nie mogą potwierdzić tytułu prawnego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...].
W ocenie organu odwoławczego nie jest możliwe stwierdzenie posiadania prawa własności do nieruchomości oraz oparcie się na informacjach zawartych w oświadczeniu skarżącej z dnia [...] lutego 2018r., tym bardziej, że w dniu [...] stycznia 2015 r. ww. osoba odmiennie oświadczyła cyt. - "Nie dysponuję wiedzą odnośnie kwestii związanej z własnością czy też współwłasnością majątku pozostawionego w [...] przy ul. [...]. Biorąc pod uwagę powyższe, nie jestem wstanie potwierdzić, czy mój dziadek Z. Z. był współwłaścicielem w/w nieruchomości". Ponadto wiarygodność oświadczenia jest tym mniejsza im bardziej strona jest związana ze sprawą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2012 r., sygn. akt IOSK 1138/11).
Mając na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wskazał, że Wojewoda [...] odnosząc się do dokumentów pozyskanych z archiwów państwowych oraz twierdzeń stron wykluczył możliwość przyjęcia znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w [...] z [...] września 1947 r. za dokument wiarygodnie określający składniki pozostawionego majątku oraz potwierdzający jednoznacznie osobę właściciela (tytuł prawny do ww. nieruchomości wobec O. Z.).
W aktach przedmiotowej sprawy znajdują się ponadto inne dokumenty dotyczące nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]:
opis rzeczowy posesji zlokalizowanej w [...] przy ul. [...] sporządzony przez O. Z.;
ankieta dotycząca pozostawionego mienia za granicą (CKWSP), opatrzona datą [...] października 1993 r. (w której jako właściciel nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] figuruje O. Z.);
karta ewidencyjna nr [...] wystawiona na nazwisko Z. Z., gdzie w rubryce cyt. • "Majątek pozostawiony" istnieje wzmianka cyt. - "Dom mieszkalny parcela [...] m2", które nie mogą potwierdzać tytułu prawnego do nieruchomości, o której mowa wyżej.
W ocenie Ministra zachowanie specjalnej ostrożności w zakresie dokumentów potwierdzających własność jest tym spowodowane, że wspomniane wyżej dowody mają służyć wykazaniu istnienia tytułu prawnego do nieruchomości. Nabycie ich zaś (jak i zbycie) zawsze, niezależnie od systemu prawnego, jaki i kiedy na danym terytorium obowiązywał, podlegał (i nadal podlega) szczególnym obostrzeniom, co do formy czynności prawnej.
Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, decyzja odmawiająca potwierdzenia prawa do rekompensaty może być wydana w przypadku, gdy zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza tego prawa lub jest niewystarczający by takie prawo zostało przyznane, a rozstrzygnięcie pozytywne wniosku możliwe jest jedynie, jeżeli w sprawie zostanie zgromadzony materiał dowodowy pozwalający pozytywnie ocenić spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. Organ zauważył, że skoro ustawodawca zadecydował, jakie dowody należy przedłożyć, aby ubiegać się o prawo do rekompensaty za pozostawione mienie, nie można czynić zarzutu, że wymaga się, aby strona udowodniła stosownymi dokumentami fakt legitymowania się prawem własności nieruchomości położonych na byłym terytorium kraju oraz opuszczenia tych terenów, czy też żeby przedłożyła w określonej formie (pod rygorem odpowiedzialności karnej i przed odpowiednim organem) oświadczenia świadków, którzy nie byli osobami bliskimi właściciela pozostawionej nieruchomości lub jego spadkobiercy oraz zamieszkiwali w miejscowości położenia mienia bądź w miejscowości sąsiedniej. Takie wymogi przewidują bowiem przepisy prawa - art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 i ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., którymi organy administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym są związane.
Strona decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty musi liczyć się z tym, że organ będzie domagał się od wnioskodawcy przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (np. orzeczenia sądowego ustalającego fakt pozostawienia nieruchomości przez osobę, która była jej właścicielem, czy urzędowy opis mienia). W przedmiotowej sprawie strona nie uzupełniła zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego o dokumenty jednoznacznie potwierdzające posiadanie tytułu własności do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (jak również przez kogo), zarówno na dzień wybuchu II wojny światowej, jak i w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Minister podkreślił, że w toku przeprowadzonego z urzędu postępowania organ wojewódzki podjął czynności celem pozyskania materiału dowodowego dotyczącego ww. nieruchomości, jednak w wyniku tych działań nie odnaleziono dokumentów, o których mowa wyżej. Jak wynika bowiem z akt sprawy Wojewoda, oprócz zobowiązania odwołującej się do przedłożenia dokumentów, z których wynikałoby prawo własności jej poprzedników prawnych do nieruchomości opuszczonej, sam występował do szeregu instytucji w celu uzyskania dokumentacji niezbędnej do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W związku z tym uznać należy, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w niosła H. L. zarzucając jej:
naruszenie art. 6.1.1, 6.1.4 i 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia po za obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z treścią art. 7, 77 i 80 i art. 76 § 1 i 2 k.p.a. przez błędną wykładnię tych przepisów i ich niewłaściwe zastosowanie przez uznanie, że materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie daje podstawy do wydania przez Wojewodę [...] decyzji o przyznaniu ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione przez O. Z. na byłych terenach Rzeczypospolitej o przyznanie, którego dochodzi H. L.
naruszenie art. 138 § 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji i brak szczegółowego ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji drugiej instancji do zarzutów zawartych w odwołaniu.
Na podstawie powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania wg. norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ II instancji ograniczył się do powtórzenia stanowiska Wojewody, nie odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Przekroczył granice swobodnej oceny dowodów nie odnosząc się do wzajemnych powiązań pomiędzy dowodami.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.
Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.).
Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek ten składa współwłaściciel mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego lub jego spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.
Równocześnie zważyć należy, iż w analizowanym przypadku zachodzi ewidentna jedność stosunku materialnoprawnego a okoliczność ta przesądza o tym, że toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego jego właściciela. W postępowaniu tym konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsce zamieszkania (i to w określonym czasie) byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców.
Przechodząc do oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów orzekających , które stwierdziły, że nie udowodniono kto dokładnie pozostawił nieruchomość w [...] – O. Z. czy też O. Z. i jej mąż Z. Z. i czy w ogóle posiadali oni , czy też O. Z. tytuł własności do nieruchomości pozostawionej, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy należy uznać, że ustalenia organów w tej kwestii są co najmniej przedwczesne.
Z przepisu art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że spadkobierca osoby, która pozostawiła mienie poza obecnymi granicami RP obowiązany jest do udokumentowania tego faktu w oparciu o wymienione w tym przepisie dowody. Dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy).
Nie budzi też wątpliwości, że w przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy).
Istota niniejszej sprawy sprowadza się więc do wyjaśnienia, czy organy mając do dyspozycji materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach sprawy prawidłowo uznały, że skarżąca nie udowodniła faktu pozostawienia przez jej dziadków bądź tylko babcię poza obecnymi granicami RP zabudowanej nieruchomości, jej rodzaju i powierzchni. Przedstawiony w uzasadnieniach organów orzekających stan faktyczny wskazuje na to, że w postępowaniu administracyjnym nie zgromadzono materiału dowodowego w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 80 k.p.a. wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie i to nie tylko z osobna, ale w powiązaniu ze sobą. Z zasady tej wynika konieczność wyjaśnienia wszystkich rozbieżności. Zaś w myśl zasady wyrażonej w art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Jednak podkreślić należy, że dowód taki ma charakter posiłkowy i znajduje zastosowanie wówczas, gdy po zgromadzeniu dokumentacji przez organ pozostały nie wyjaśnione okoliczności istotne dla sprawy, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Wskazać należy, że artykuł 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawie do rekompensaty (...) nakazuje dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza granicami, ich rodzaju i powierzchni. Oznacza to, że powierzchnia pozostawionych nieruchomości jest rzeczą istotną w sprawie i powinna być wykazana. Dowody, o których mowa we wskazanym przepisie, wymienia art. 6 ust. 4, a są nimi: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Litwy, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku tych dokumentów ust. 5 przewiduje, że mogą to być oświadczenia dwóch świadków złożone w warunkach wymaganych tym przepisem.
Zestawienie przepisów art. 6 ust. 4 i 5 pozwala na wyciągniecie wniosku, że ustawa daje pierwszeństwo dokumentom urzędowym, a dopiero w razie ich braku oświadczeniom świadków, złożonym pod określonymi rygorami. Jednak należy mieć na uwadze, że art. 6 ust. 4 nie wymienia dowodów enumeratywnie, a tylko stwierdza, że mogą to być w szczególności dokumenty w nim wskazane, tak samo w przypadku oświadczeń świadków, o czym mowa w ust. 5, gdyż i ten przepis mówi o tym, że mogą to być tego rodzaju dowody. Z art. 6 ust. 4 i 5 nie można zatem wyprowadzić wniosku, że wykluczone jest w postępowaniu dotyczącym realizacji prawa do rekompensaty przeprowadzenie dowodów innych, aniżeli wymienione w tych przepisach, a przewidzianych w k.p.a. Dowody te mają tylko pierwszeństwo przed innymi, ich złożenie przez wnioskodawcę może okazać się wystarczające do wykazania przesłanek, od których zależy prawo do rekompensaty, a tym samym zamykające postępowanie w tym zakresie.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że wyjaśnieniu stanu faktycznego ma służyć, jak wynika z art. 75 § 1 k.p.a., wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeśli zaś chodzi o postępowanie w sprawie realizacji prawa do rekompensaty mogą to być dowody wskazane w art. 6 ust. 4 i 5 tej ustawy, ale także inne dowody, opinie biegłych, oględziny, przesłuchanie strony. Dopiero po wyczerpaniu tych wszystkich dowodów można mówić o zebraniu materiału dowodowego i ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.
Podkreślić przy tym należy, że organ może odmówić wiary określonym dowodom, dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki.
W niniejszej sprawie można uznać, że organ nie wyczerpał wszystkich dopuszczonych prawem środków dowodowych, a zgromadzone w sprawie dowody ocenił z osobna, bez powiązania z innymi dowodami.
Wprawdzie brak jest w aktach dokumentu w postaci tytułu własności przedmiotowej nieruchomości, jednakże zważywszy na istnienie w aktach sprawy innych dowodów potwierdzających, że poprzednicy prawni skarżącej pozostawili w [...] co najmniej budynek mieszkalny posadowiony na działce o powierzchni co najmniej 226 m 2 należy dokumenty te uznać za dowody w sprawie i ocenić je w powiązaniu ze sobą, czego organy orzekające nie uczyniły, dokonując oceny każdego dowodu z osobna.
W ocenie Sądu zebrane w sprawie niniejszej dowody pochodzące z [...] Archiwum Państwowego stanowią dowody w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a., wymienione zostały także w art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. i powinny zostać uwzględnione przez organy orzekające, ponieważ w żadnym stopniu nie występują w nich sprzeczności na tyle istotne, żeby uniemożliwiły poczynienie ustaleń zarówno dotyczących osoby właściciela nieruchomości, jak i rodzaju czy ich powierzchni, przynajmniej w przybliżeniu. Przypomnieć należy, że art. 6 ust. 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty zawiera otwarty katalog środków dowodowych "są nimi w szczególności", a głównym celem tego przepisu jest ustalenie zgodnego z rzeczywistością stanu faktycznego.
Zgodnie z treścią powyższego przepisu jako dowód należy więc dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Zgodnie zaś z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.
Naczelny Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 17 maja 1994 r. sygn. akt SA/Lu 1921/93, LEX nr 26517, stwierdził m.in., że obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w kpa zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). Zarówno w nauce jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. opierać się należy na całym materiale dowodowym zebranym przez organ. Ocena taka powinna być też oparta na wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego w kontekście znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 kpa szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki.
Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest zobowiązany również w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) jak również ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) i jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.).
W ocenie Sądu organy administracji w niniejszej sprawie powyższym wymaganiom nie sprostały, a dokonując oceny znajdujących się w aktach sprawy dokumentów archiwalnych przekroczyły granice swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), gdyż wybiórcze ich potraktowanie poprzez odmówienie im wiarygodności tylko ze względu na to, że nie są ze sobą spójne nosi znamiona dowolności. Stanowisko organu II instancji w tym zakresie nie zostało poparte żadnymi dowodami, a argumenty użyte przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie są przekonywujące. A przecież z art. 84 k.p.a. wynika, że gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii w tym przypadku np. do biegłego z zakresu budownictwa, który posiadając specjalistyczną wiedzę mógłby ustalić na podstawie np. fotografii oraz na podstawie innych danych pochodzących czy to z dokumentów, czy to z osobowych źródeł dowodowych, po ich zweryfikowaniu powierzchnię budynku, a biegły geodeta mógłby wskazać na podstawie map topograficznych jego położenie. Pomocne mogą się okazać zdjęcia złożone przez skarżącą na rozprawie.
W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie archiwalne z [...] grudnia 2013r., z którego wynika, że O. i Z. Z. byli właścicielami budynku nr [...] przy ul. [...] w [...], w którym znajdował się jeden pokój (o powierzchni 20.25 m2) i kuchnia (o powierzchni 12.60 m2) (k. 60 akt administracyjnych). Powyższe potwierdza zaświadczenie archiwalne z [...] stycznia 2018r. (k. 441 akt administracyjnych) oraz kartki domowe właścicieli domów przy ul. [...] i [...] wystawione przez Fundusz [...] Urząd Miejski dystryktu [...] (k. 437 akt administracyjnych), czy kartka mieszkaniowa (k. 161 akt administracyjnych). Ponadto z zaświadczenia wydanego przez organ podatkowy z dnia [...] kwietnia 1945r. (k. 4 akt administracyjnych) wynika, że O. Z. była właścicielką domu przy ul. [...] oraz ogrodu o pow. 226 m2. Powyższe nie wyklucza, że współwłaścicielem nieruchomości był jej mąż Z. Z. w świetle pozostałych dowodów oraz zważywszy, że w karcie ewidencyjnej z dnia [...] czerwca 1945r. Z. Z. wskazał, że w [...] pozostawił dom mieszkalny i parcelę 226 m2 (. 54 akt administracyjnych).
Wszystkie te dowody stanowią , wbrew twierdzeniom organów dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 76 k.p.a. i organy orzekające winny dokonać ich oceny w świetle pozostałych dowodów znajdujących się w aktach sprawy. Wbrew twierdzeniu organu II instancji z dokumentu znajdującego się na karcie 437 wynika jaki organ go wystawił.
Wprawdzie orzeczenie PU[...] z 1947r. opisuje pozostawione mienie w sposób nieco odbiegający od pozostałych dokumentów, jednakże dowód ten jak każdy inny musi zostać oceniony w zestawieniu z pozostałymi dowodami.
Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy nie zebrały i nie rozpatrzyły wszechstronnie materiału dowodowego dopuszczając się dowolnej oceny zgromadzonych dowodów, czym naruszyły art. 7, 77 § 1, 75 i 80 k.p.a., a ponadto nie uzasadniły rozstrzygnięć zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.., co dotyczy w szczególności organu II instancji, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda jeszcze raz dokona oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem powyższych rozważań, a następnie wyda rozstrzygnięcie, które należycie uzasadni.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.