I SA/Wa 1938/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2019-02-28
NSAnieruchomościWysokawsa
komunalizacjanieruchomościdrogiustawa komunalizacyjnaterenowy organ administracjiSkarb Państwagminaprawo administracyjnenieruchomość drogowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Gminy na decyzję o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa własności nieruchomości, uznając, że spełnione zostały przesłanki komunalizacji.

Gmina wniosła skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej utrzymującą w mocy decyzję Wojewody o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa własności nieruchomości stanowiącej drogę. Gmina argumentowała, że nieruchomość nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu ustawy komunalizacyjnej. Sąd oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo ustaliły stan prawny nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. i stwierdziły, że nieruchomość ta, nie będąc drogą publiczną ani nie będąc oddaną w zarząd innemu podmiotowi, należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, co uzasadniało jej komunalizację.

Sprawa dotyczyła skargi Gminy na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nabycie z mocy prawa własności nieruchomości stanowiącej drogę. Gmina kwestionowała, czy nieruchomość ta w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, co jest warunkiem komunalizacji z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Gmina podnosiła, że działka pełniła funkcję drogi zakładowej i nie była drogą publiczną ani nie była oddana w zarząd innemu podmiotowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd uznał, że organy administracji prawidłowo ustaliły, iż nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 1946 r. i nie była drogą publiczną. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że Rejon Dróg Publicznych nie posiadał tytułu prawnego do zarządu tą nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, należały do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Sąd podkreślił, że pojęcie 'należące do' oznacza przynależność w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym. Ponieważ Rejon Dróg Publicznych nie legitymował się stosownym tytułem prawnym, nieruchomość ta była uznana za należącą do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, co skutkowało jej komunalizacją z mocy prawa. Sąd oddalił również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, wskazując na prawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu prawnym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak tytułu prawnego do zarządu nieruchomością po stronie Rejonu Dróg Publicznych w dniu 27 maja 1990 r. oznaczał, że nieruchomość ta, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, co uzasadniało jej komunalizację z mocy prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których te organy pełniły funkcje organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom, staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin w dniu wejścia w życie ustawy (27 maja 1990 r.). Kluczowe jest ustalenie, czy mienie to 'należało' do tych podmiotów w sensie prawnym.

u.g.g.w.n. art. 6 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Grunty te 'należały' do tych organów w sensie prawnym.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi.

Pomocnicze

ustawa komunalizacyjna art. 11

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Przepisy dotyczące wyłączeń z komunalizacji.

u.g.g.w.n. art. 38 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji lub umowy zawartej za jego zezwoleniem.

Dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich

Podstawa nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości.

Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych art. 22 § ust. 1

Zarząd Rejonu Dróg Publicznych dotyczył tylko nieruchomości zajętych pod drogi publiczne.

Ustawa z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym

Nie dotyczyła spornej działki.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 1946 r. Nieruchomość nie była drogą publiczną. Rejon Dróg Publicznych nie posiadał tytułu prawnego do zarządu nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. Nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu prawnym.

Odrzucone argumenty

Nieruchomość nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Nieruchomość była drogą zakładową, a nie drogą publiczną. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 107 § 1 i 3 kpa).

Godne uwagi sformułowania

decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ustawy pojęcie 'należącego do' wiąże się z regulacją zawartą w art. 6 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste przynależność mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym

Skład orzekający

Bożena Marciniak

sprawozdawca

Elżbieta Lenart

przewodniczący

Elżbieta Sobielarska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'należące do' w kontekście komunalizacji mienia państwowego, ustalanie statusu prawnego nieruchomości drogowych w procesie komunalizacji."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego i faktycznego na dzień 27 maja 1990 r. oraz specyfiki przepisów komunalizacyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonej interpretacji przepisów komunalizacyjnych i ustalenia prawnego statusu nieruchomości, co jest istotne dla samorządów i prawników zajmujących się prawem nieruchomości.

Kiedy droga staje się gminna? Kluczowa interpretacja przepisów komunalizacyjnych.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1938/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Elżbieta Sobielarska
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2042/19 - Wyrok NSA z 2022-12-06
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
art. 5 ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania Gminy [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] własności nieruchomości.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej złożyła Gmina [...] reprezentowana przez radcę prawnego.
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Decyzją z [...] grudnia 2006 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę [...], z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości stanowiących drogi, oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [... ] ha, położonych w obrębie ewidencyjnym [...].
Decyzją z [...] stycznia 2007 r., nr [...], Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2006 r.
Wyrokiem z 31 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 695/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Miasta [...] uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] stycznia 2007 r. oraz decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2006 r. wskazując na nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia stanu faktycznego i prawnego nieruchomości objętych komunalizacją.
Rozpoznając sprawę ponownie decyzją z [...] kwietnia 2016 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę [...], z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki [...] o pow. [...] ha, stanowiącej drogę położonej w obrębie ewidencyjnym [...].
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Wojewoda przywołał treść art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r., nr 32, poz. 191, ze zm.) i wskazał, że decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ww. ustawy. Organ powinien zatem w pierwszej kolejności ustalić czy przedmiotowe mienie stanowiło w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa i, po pozytywnym ustaleniu w tym zakresie, czy należało w tym dniu do podmiotów wskazanych w art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Po tym ustaleniu organ powinien zbadać czy nie wystąpiły przesłanki określone w art. 11-12 ww. ustawy.
Organ wskazał, że z odpisu księgi wieczystej nr [...], wynika, że nieruchomość oznaczona, jako działka nr [...] o pow. [...] ha, położona w obrębie ewidencyjnym [...], na datę 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, na mocy dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87). Wskazał że pozostałe dokumenty, a mianowicie rejestr gruntów założony dla Gminy [...] w lutym 1968r., obręb ew. [...] (aktualny według stanu na 27 maja 1990r.) oraz wypisy z rejestru gruntów z [...] października 2006 r. i z [...] marca 2016 r., wskazują, że stan prawny ww. nieruchomości, począwszy od 1946 r. nie uległ zmianie w zakresie prawa własności.
Następnie organ wskazał, że z pisma Kierownika Zarządu Dróg Powiatowych w [...] z [...] października 2006 r. oraz pisma Dyrektora Zarządu Dróg Powiatowych [...] marca 2016 r. wynika, że przedmiotowa nieruchomość nie jest drogą powiatową, w związku z czym może zostać przejęta na mienie gminne.
Ponadto, z wniosku Starosty [...] z [...] października 2006 r. oraz z pisma ww. organu z [...] marca 2016 r. wynika, że według stanu na 27 maja 1990 r. komunalizowana nieruchomość, stanowiąca własność Skarbu Państwa, stanowiła drogę o znaczeniu lokalnym, która nie była zaliczona do żadnej kategorii dróg publicznych.
Wojewoda przywołał treść art. 1, art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy o drogach publicznych. Podniósł, że w niniejszej sprawie nie została podjęta uchwała w przedmiocie zaliczenia tej drogi do kategorii dróg gminnych, co oznacza, że nie można mówić o konsekwencjach wynikających z art. 1 pkt. 28 ustawy z 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej (Dz. U. nr 34, poz. 198). Na mocy tego przepisu do właściwości organów gminy przeszły, jeżeli przepisy szczególne nie stanowiły inaczej, jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, m.in. wynikające z ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60, z 1988 r. Nr 19, poz. 132 i z 1989 r. Nr 35, poz. 192).
Organ wskazał, że rozważyć zatem należy czy w myśl art. 5 ust. 1 ustawy droga zlokalizowana na komunalizowanej nieruchomości należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Organ wskazał, że pojęcie "należenia mienia" wiąże się z regulacją zawartą w art. 6 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22 poz. 99), zgodnie z którym terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Oznacza to, że grunty, o których mowa w art. 6 ww. ustawy z 29 kwietnia 1985r. należały do organu administracji państwowej.
Z kolei z art. 38 ust. 2 ww. ustawy w brzmieniu pierwotnym wynikało, że zarząd nieruchomościami państwowymi mógł powstać tylko na podstawie decyzji administracyjnej, umowy zawartej między państwowymi jednostkami organizacyjnymi zawartej za zezwoleniem organu administracji państwowej, bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Organ podniósł, ze skoro terenowy organ administracji państwowej, sprawując zarząd gruntu, który nie został oddany w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, mógł we władczy sposób zadysponować tym gruntem, to w sensie normatywnym grunt ten "należał do" terenowego organu administracji państwowej. Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości należały do właściwości rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej (art. 3 ust. 1 u.g.g.w.n).
Końcowo Wojewoda podniósł, że ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z rejestru gruntów (aktualnego według stanu na 27 maja 1990 r.), prowadzonego m.in. dla spornej działki wynika, że zarząd powyższą nieruchomością na datę 27 maja 1990 r. był sprawowany przez Rejon Dróg Publicznych w [...] oraz, że przedmiotowa nieruchomość należała do [...] grupy rejestrowej. Jak jednak wynika z pisma Starosty [...] z [...] kwietnia 2016 r. wpis władającego Rejonu Dróg Publicznych został dokonany na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z 24 czerwca 1975r. w sprawie dostosowania organizacji zarządzania drogami publicznymi do podziału administracyjnego państwa (Dz. U Nr 22, poz. 119 ze zm.). Wykreślenie tego wpisu miało charakter techniczno- porządkowy i nie było oparte na żadnym tytule prawnym.
Organ podsumował, że skoro zatem uprawnienie do sprawowania zarządu nad obecnie komunalizowaną nieruchomością nie wynikało ani z regulacji ustawy o drogach publicznych ani z jakiekolwiek tytułu prawnego, to tym stosownie do art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, gruntem tym zarządzał terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Wojewoda wskazał również, że z materiału dowodowego nie wynika, aby komunalizowana nieruchomość służyła wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej.
Odwołanie od decyzji Wojewody [...] wniosła Gmina [...].
Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r. Wskazała, że wobec faktu, że w niniejszym postępowaniu komunalizacyjnym nie wykazano aby nastąpiły przesłanki wyłączające komunalizację z mocy prawa oraz nie zostało też wykazane i nie zostało powołane aby nieruchomość została oddana w zarząd i użytkowanie innemu podmiotowi – przychyla się do stanowiska Wojewody.
Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
a) art. 5 ust. 1 pkt. 1 oraz art. 11 ust. ustawy z 10 maja 1990 r.;
b) art. 1 ust. 1 pkt 1 i ust 2 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
- poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie powyższych przepisów w sprawie;
2) podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7 i art. 77 § 1 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak wyjaśnienia i udowodnienia przez organy administracji wszelkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności przesłanek komunalizacji;
3) art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez brak wymaganego prawem uzasadnienia faktycznego i prawnego, w którym organ powinien wskazać fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł.
Powołując się na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi Gmina [...] wskazała na treść art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. i obowiązki organów orzekających w przedmiocie komunalizacji.
W ocenie skarżącej, Komisja nie wykazała, że sporna działka należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy, do rady narodowej lub terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego albo do przedsiębiorstw państwowych, dla których te organy pełniły funkcje organów założycielskich, bądź do zakładu albo innej jednostki organizacyjnej podporządkowanej ww. organom.
Zdaniem skarżącej, organy administracji nie ustaliły kto w dniu 27 maja 1990 r. faktycznie w imieniu Skarbu Państwa władał sporną działką w świetle art. 6 u.g.g.w.n. Działka ta pełniła bowiem funkcję drogi zakładowej jako wewnętrzna droga dojazdowa do gruntów rolnych należących dawniej do PGR oraz do gruntów leśnych przekazanych w zasób państwowemu gospodarstwu leśnemu.
Skarżąca przywołała treść art. 1 i 2, art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1 ustawy o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym w dacie 27 maja 1990 r. i wskazała, że w ówczesnych realiach szereg dróg wewnętrznych: wiejskich oraz leśnych było zarządzanych przez państwowe gospodarstwa rolne bądź leśne, obecne również na terenie Gminy [...], a organem założycielskim dla tych przedsiębiorstw nie były organy wymienione w art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r.
Wskazała, że do 1991 r. tj. do czasu przekazania gruntów rolnych wchodzących w skład państwowych gospodarstw rolnych w zasób ANR działka objęta zaskarżoną decyzją pełniła funkcję drogi zakładowej. Obecnie po prywatyzacji tych gruntów przez ANR służy ona jako drogi dojazdowa wyłącznie dla właścicieli lub dzierżawców gruntów rolnych należących dawniej do PGR i gruntów leśnych przekazanych w zasób państwowemu gospodarstwu leśnemu.
W ocenie skarżącej, organy nie wyjaśniły zatem, czy przedmiotowa działka w dniu 27 maja 1990 r. nie była objęta uregulowaniami zawartymi w ustawie z 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym (Dz. U. Nr 63, poz. 494 ze zm.), a także do kogo należały w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. grunty pod drogami położonymi na obszarach rolnych.
Gmina podkreśliła, że w świetle art. 1 ust. 2 u.g.g.w.n. zasady gospodarowania gruntami określone w ustawie nie obejmują gruntów zabudowanych, wchodzących w skład gospodarstw rolnych oraz związanych z państwowym gospodarstwem leśnym i położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego wyłącznie na cele gospodarki rolnej i leśnej.
W ocenie skarżącej, organy administracji dokonały komunalizacji spornej nieruchomości nie z racji tego, że uznały znajdującą się na tej nieruchomościach drogę za drogę publiczną, ale z racji tego, że uznały iż nieruchomość ta była zarządzana przez terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Nie rozważyły, czy rzeczywiście przedmiotowa działka mogła być objęta zakresem ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nie poczyniły bowiem ustaleń faktycznych o podstawowym znaczeniu dla sprawy, dotyczących spornej działki, przede wszystkim nie określiły jej charakteru prawnego na dzień 27 maja 1990 r., ze wskazaniem z jakiego dokumentu obrazującego stan na ten dzień to wynika. Organy obydwu instancji nie odniosły się do przywołanego w odwołaniu wykazu dróg gminnych położonych na terenie Gminy [...] zatwierdzonego uchwałą [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1986 r. (Dz. Urz. Woj. [...]).
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] sierpnia 2018 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r. stwierdzającą nabycie z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie prawa w własności działki [...] o pow. [...] ha położonej w obrębie ewidencyjnym [...].
Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy tego czy można było objąć działkę nr [...] komunalizacją na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191, ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą komunalizacyjną".
Zdaniem Sądu, dokonana przez organy ocena rozpatrywanej sprawy jest prawidłowa i znajduje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz obowiązujących przepisach.
W myśl art. 5 ust. 1 ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Podejmowana na tej podstawie decyzja ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że potwierdza ona fakt prawny, jaki zaistniał w dniu wejścia w życie ustawy.
Obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie komunalizacji mienia jest zatem ustalenie, czy według stanu na dzień 27 maja 1990 r. mienie to stanowiło własność Skarbu Państwa i czy należało do: rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstwa państwowego, dla którego rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełniły funkcje organów założycielskich, albo do zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom.
Jak już wskazano powyżej, decydujące znaczenie dla komunalizacji mienia w trybie powołanego przepisu ma stan prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., to jest w dniu 27 maja 1990 r. W omawianym zakresie szczególnego znaczenia nabiera ustalenie, czy mienie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 omawianej ustawy, należało w tym czasie, w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu prawa, do podmiotu w normie tej wymienionego oraz czy nie zachodzą ustawowe wyłączenia, o których między innymi mowa w art. 11 powołanej ustawy.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy podnieść trzeba, że sprawa stwierdzenia nabycia spornej nieruchomości jest rozpoznawana po raz kolejny przez organy administracji. Poprzednio wydane w sprawie rozstrzygnięcia Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej oraz Wojewody [...] o stwierdzeniu nabycia przez Gminę [...] prawa własności, między innymi, działki nr [...], zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 lipca 2007 r., I SA/Wa 695/07, w którym sąd nakazał organom zebranie w sposób wyczerpujący niezbędnego materiału dowodowego i dokonanie ustaleń w zakresie istnienia ustawowych przesłanek komunalizacji.
W ocenie Sądu, ponownie rozpoznając niniejszą sprawę prawidłowo ustaliły organy, że będąca przedmiotem komunalizacji działka stanowi własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), co potwierdza treść znajdującego się w aktach sprawy odpisu księgi wieczystej. W sprawie pozostaje również bezsporne, że sporna działka stanowiła drogę wewnętrzną, które nie była zaliczona do żadnej kategorii dróg publicznych. W tej sytuacji, na co prawidłowo wskazał organ, nie można mówić o ewentualnym powstaniu prawa zarządu do spornej nieruchomości po stronie Rejonu Dróg Publicznych w [...] z mocy samego prawa, gdyż taki zarząd mógł dotyczyć tylko nieruchomości zajętych pod drogi publiczne (art. 22 ust. 1 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r.).
O przynależności mienia do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego decydowała treść art. 6 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. z 1989 r. Dz. U. Nr 14, poz. 74, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. W myśl powołanego przepisu, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Z przepisu tego wynikało, że nieruchomości, które nie zostały przez terenowy organ administracji państwowej rozdysponowane w sposób tam określony, "należały" do tego organu niezależnie od tego, jaki podmiot faktycznie władał danym mieniem. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który sąd w składzie orzekającym podziela, że użyte w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej sformułowanie "należące do" rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego oznacza przynależność mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym. Wobec powyższego, za nieruchomość "nie należącą" do terenowego organu administracji można uznać tylko taką nieruchomość, która w dniu 27 maja 1990 r. była w sposób prawem przewidziany oddana w zarząd lub użytkowanie państwowej jednostce organizacyjnej. W tym czasie ustanowienie zarządu wymagało stosownej formy prawnej, tj. stosownej decyzji lub umowy. Stanowił o tym jednoznacznie art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zgodnie z którym państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Tego rodzaju dokumentami, jak już zaznaczono wyżej, nie legitymował się Rejon Dróg Publicznych. Fakt ten potwierdza znajdujące się w aktach sprawy pismo Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. (k-93).
Ponadto, jak wynika z pisma Nadleśnictwa [...] z [...] marca 2016 r., znak: [...], (k-[...]), działka nr [...] stanowiąca drogę o znaczeniu lokalnym nie była objęta uregulowaniami ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym (Dz. U. Nr 63, poz. 494, ze zm.) oraz obecnie na tej nieruchomości nie jest prowadzona gospodarka leśna. Powyższe potwierdza, że sporna działka nie była objęta uregulowaniami zawartymi w ustawie z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym. Brak jest także w sprawie jakichkolwiek dowodów mogących świadczyć, że działka nr [...] została przekazana jako składnik mienia ogólnonarodowego (państwowego) do Państwowego Funduszu Ziemi. Brak jest zatem podstaw do wyłączenia jej z komunalizacji na podstawie art. 11 lub 12 ustawy komunalizacyjnej.
Brak tytułu prawnego Rejonu Dróg Publicznych w [...] w dniu 27 maja 1990 r. do spornej działki (k-[...]) oznacza, że należała ona wówczas - w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej - do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Jak już bowiem wyżej wskazano, stosownie do art. 6 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej) terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. To natomiast, że terenowym organem administracji państwowej, o którym mowa w tym przepisie, jest organ stopnia podstawowego, przesądza art. 3 ust. 2 ustawy, stanowiąc, że ilekroć w ustawie jest mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami.
W tym stanie rzeczy rację ma organ odwoławczy, formułując ocenę, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie materialnoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa. Zarzuty zaś naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 11 ustawy komunalizacyjnej oraz art. 1 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r., oparte na kwestionowaniu "należenia" przedmiotowej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. do terenowego organu administracji stopnia podstawowego, uznać należy za niezasadne.
Niezasadne okazały się również podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3 kpa. Analiza akt sprawy potwierdza, że ponownie rozpoznając niniejszą sprawę po wyroku Sądu z 31 lipca 2007 r. organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające. Zgodnie z zaleceniami Sądu organy zebrały dokumentację niezbędną do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, a z poczynionych ustaleń faktycznych i prawnych wyprowadziły słuszne wnioski. Należy także zwrócić uwagę, że wobec treści art. 6 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w brzmieniu obowiązującym w dacie 27 maja 1990 r.) organy administracji nie miały obowiązku badania, czy gminie przysługiwał tytuł prawny do gruntu w sytuacji, gdy inny podmiot nie legitymował się takim tytułem. Uprawnienia władcze gminy do mienia, do którego nie wykazały tytułu prawnego inne podmioty, potwierdził Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 9 grudnia 1992 r., sygn. W 13/91 (publ. OTK 1992, nr 2, poz. 37). W powołanej uchwale TK wskazał, że pojęcie normatywne "należące do" użyte w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej w odniesieniu do nieruchomości stanowiących mienie ogólnonarodowe (państwowe), będących w dyspozycji przedsiębiorstw państwowych oznacza w tym przepisie, że przedsiębiorstwa te wykonywały w stosunku do tych nieruchomości różnego rodzaju uprawnienia o charakterze cywilnoprawnym, co nie wyłącza, że grunty będące w zarządzie przedsiębiorstw państwowych (nie stanowiące ich własności) z punktu widzenia uprawnień administracyjnych o charakterze władczym "należały do" terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, które wykonywały uprawnienia władcze w stosunku do wymienionych wyżej gruntów (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt I OSK 593/13, pub. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI