I SA/Wa 1931/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2017-04-28
NSAnieruchomościWysokawsa
komunalizacjanieruchomościprawo własnościzarząd nieruchomościąustawa komunalizacyjnaPolskie Koleje Państwoweterenowa administracja państwowadecyzja administracyjnasąd administracyjny

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, potwierdzając nabycie z mocy prawa przez gminę nieruchomości, do której spółka nie wykazała tytułu prawnego.

Sprawa dotyczyła nabycia z mocy prawa przez gminę nieruchomości, która w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej (27 maja 1990 r.) stanowiła własność Skarbu Państwa i należała do terenowego organu administracji państwowej. Skarżąca spółka P. S.A. twierdziła, że posiadała tytuł prawny do nieruchomości, co wykluczałoby komunalizację. Sąd uznał jednak, że spółka nie wykazała posiadania dokumentu potwierdzającego prawo zarządu, a jedynie władztwo faktyczne, co zgodnie z utrwalonym orzecznictwem oznaczało, że nieruchomość należała do gminy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę [...] prawa własności nieruchomości. Spółka P. S.A. kwestionowała tę decyzję, argumentując, że posiadała tytuł prawny do nieruchomości, co wykluczałoby jej komunalizację. Sąd analizował kluczowy przepis art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, zgodnie z którym mienie państwowe należące do terenowych organów administracji państwowej przechodziło z mocy prawa na własność gmin. Sąd podkreślił, że pojęcie "należące do" oznacza przynależność prawną, a nie faktyczną. Ponieważ spółka P. S.A. nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego prawo zarządu lub użytkowania nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., sąd uznał, że spółka posiadała jedynie władztwo faktyczne. W związku z tym nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji. Sąd odwołał się do licznych orzeczeń NSA, w tym uchwały składu 7 sędziów NSA z 27 lutego 2017 r. (I OPS 2/17), która potwierdziła, że pozostawanie nieruchomości we władaniu P. bez udokumentowanego prawa oznaczało, iż należała ona do organów administracji państwowej i podlegała komunalizacji. Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, nieruchomość taka podlegała komunalizacji z mocy prawa, ponieważ brak udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu oznacza, że nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na utrwalonym orzecznictwie, zgodnie z którym pojęcie "należące do" w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej oznacza przynależność prawną, a nie faktyczną. Brak dokumentu potwierdzającego prawo zarządu wyklucza możliwość wykazania tytułu prawnego po stronie przedsiębiorstwa, co skutkuje tym, że nieruchomość należała do organów administracji państwowej i podlegała komunalizacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Mienie państwowe należące do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego z mocy prawa staje się mieniem właściwych gmin. "Należące do" oznacza przynależność prawną, a nie faktyczną.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do oddalenia skargi, gdy jest nieuzasadniona.

Pomocnicze

ustawa komunalizacyjna art. 11 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Mienie państwowe nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli należało do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim. Przedsiębiorstwo P. nie zostało ujęte w rozporządzeniu Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. jako wyłączone z komunalizacji.

u.g.g.i.w.n. art. 38 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogła być decyzja o oddaniu w zarząd, umowa o przekazaniu nieruchomości lub umowa o nabyciu nieruchomości. Brak takiego dokumentu wyklucza istnienie zarządu.

u.g.g.i.w.n. art. 6

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.

u.p.p.k.p. art. 16 § ust. 2

Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe"

Przepis ten nie kreował samodzielnie prawa zarządu do konkretnych nieruchomości, a jedynie określał mienie będące w dyspozycji przedsiębiorstwa.

u.k.r.i.p.p.p.k.p. art. 34

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

Przepisy te weszły w życie po dacie komunalizacji i nie miały zastosowania do oceny stanu prawnego nieruchomości w kontekście komunalizacji z mocy prawa.

u.k.r.i.p.p.p.k.p. art. 34a

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

Przepis ten dotyczył komunalizacji w trybie ust. 3 i 4 art. 5 ustawy komunalizacyjnej, a nie komunalizacji z mocy prawa.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania przez organ w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej i przekonanie obywateli o praworządności działań organów.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymóg uzasadnienia decyzji w sposób umożliwiający rekonstrukcję racji decyzyjnych organu.

k.p.a. art. 75

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania dowodów dotyczących stanu faktycznego.

k.p.a. art. 80 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do przeprowadzenia postępowania dowodowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, ponieważ skarżąca spółka nie wykazała posiadania tytułu prawnego do zarządu. Pojęcie "należące do" w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej oznacza przynależność prawną, a nie faktyczną. Brak udokumentowanego prawa zarządu wyklucza możliwość wykazania tytułu prawnego po stronie przedsiębiorstwa. Przepisy ustawy o komercjalizacji P.P.K.P. nie wyłączają komunalizacji z mocy prawa w tym przypadku.

Odrzucone argumenty

Skarżąca spółka P. S.A. posiadała tytuł prawny do nieruchomości, co wykluczało jej komunalizację. Nieruchomość stanowiła mienie przedsiębiorstwa państwowego wykonującego zadania o charakterze ogólnonarodowym, podległego organom administracji centralnej, co wyłączało komunalizację. Naruszenie art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji P.P.K.P. Naruszenie art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "P." Naruszenie art. 80 (pierwotnie art. 87) ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Naruszenie art. 7, 77 i 107 § 3 kpa, a także art. 75 w zw. z art. 80 § 1 kpa.

Godne uwagi sformułowania

"należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki komunalizacji mienia decyzja komunalizacyjna miała jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzała przejście prawa własności Podstawowym zatem zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie, czy istotnie w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo P. dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez nie było jedynie władztwem faktycznym. Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa P. bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych.

Skład orzekający

Dariusz Chaciński

sprawozdawca

Elżbieta Sobielarska

przewodniczący

Magdalena Durzyńska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej skutkuje jej nabyciem z mocy prawa przez gminę, nawet jeśli przedsiębiorstwo posiadało faktyczne władztwo nad nieruchomością. Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA w kwestii interpretacji art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z komunalizacją mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej. Interpretacja przepisów dotyczących P. S.A. może być specyficzna dla tego podmiotu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia komunalizacji mienia państwowego po transformacji ustrojowej, które miało istotne konsekwencje dla wielu przedsiębiorstw i samorządów. Wyjaśnia kluczowe kryteria decydujące o nabyciu własności.

Czy Państwa firma posiadała tytuł prawny do nieruchomości w 1990 roku? Sąd wyjaśnia, kiedy mienie kolejowe przeszło na własność gminy.

Sektor

transport

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I SA/Wa 1931/16 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2017-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-12-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Elżbieta Sobielarska /przewodniczący/
Magdalena Durzyńska
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2132/17 - Wyrok NSA z 2019-08-07
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
art. 18  ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie nabycia nieruchomości z mocy prawa przez gminę oddala skargę
Uzasadnienie
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, decyzją z [...] października 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. w W. - dalej: "P.", utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2015 r., nr [...], stwierdzającą nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę [...] prawa własności nieruchomości, położonej w jednostce ewidencyjnej [...], objętej księgą wieczystą nr [...].
Decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.
Powołaną decyzją z [...] kwietnia 2015 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.; dalej: "ustawa komunalizacyjna") – stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] prawa własności ww. nieruchomości.
Organ I instancji uzasadnił, że objęta postępowaniem nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. stanowiła własność Państwa i należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a zatem spełniała przesłanki, określone w art. 5 ust. 1 pkt 1, powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
Od powyższej decyzji P. S. A. wniosła odwołanie wskazując, że decyzja jest sprzeczna z przepisami prawa oraz z orzecznictwem sądowo-administracyjnym. Organ błędnie uznał, że Gminie [...] przysługuje tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości, co automatycznie wyklucza istnienie takiego tytułu po stronie P. S.A., podczas gdy istnienie tytułu prawnego do nieruchomości w odniesieniu od P. można wywodzić z innych przepisów.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z [...] października 2016 r., nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r.
Komisja uzasadniła, że Wojewoda [...] wyjaśnił, iż w dziale II księgi wieczystej nr [...] wpisany jest jako właściciel Skarb Państwa. Podstawę wpisu stanowił art. 208 Traktatu Pokoju z dnia 10 września 1919 pomiędzy Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszeniami, a Austrią, podpisany w Saint Germain en Laye (Dz. U. RP z 1925 r. Nr 17, poz. 114). Natomiast w dniu 27 maja 1990 r. w rejestrze ewidencji gruntów obrębu [...] figurowały: [...], a jako właściciel wpisane były P. Operatem z [...] grudnia 1991 r. działka nr [...] o pow. [...] ha została podzielona na działki ewid nr: [...]. Następnie na skutek zmiany danych w ewidencji gruntów i budynków z dnia [...] sierpnia 2003 r. działki oznaczone jako: pb. [...] zmieniły oznaczenie odpowiednio na działki ewid: [...].
Organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania P. S.A. przedstawiły decyzję Urzędu Miasta i Gminy [...] z dnia [...] marca 1988 r., nr [...] o ustaleniu opłaty rocznej za zarząd i użytkowanie gruntów Skarbu Państwa, położonych m.in. w gm. kat [...] na rzecz Okręgowej Dyrekcji [...] w K.., lecz decyzja taka nie jest dokumentem potwierdzającym prawo zarządu pp P. do przedmiotowego gruntu w postępowaniu komunalizacyjnym.
Uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa do przedmiotowego gruntu w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej wykonywał Naczelnik Miasta i Gminy [...], jako terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego.
Dokonując wykładni użytego w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej zwrotu "należące do" Komisja wyjaśniła, że oznacza ono przynależność mienia do określonego podmiotu w sensie prawnym a nie faktycznym. Organ odwoływał się przy tym do wykładni powyższego terminu dokonanej w wyrokach sądów administracyjnych oraz uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r., sygn. akt W 13/91 Przywołując z kolei szereg orzeczeń sądów administracyjnych Komisja stanęła na stanowisku, że akty prawne regulujące status prawny P. oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzano nacjonalizację kolei, nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości, lecz mogły stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidulanych, dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego.
Skoro P. nie legitymuje tytułem prawnym do nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r., to tym samym w tej dacie uprawnienia władcze do niej przysługiwały terenowemu organowi administracji państwowej stopnia podstawowego – a w konsekwencji podlegało ono komunalizacji.
Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły P. S.A., zarzucając jej naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, tj.:
– art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej w zw. z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, przez błędną wykładnię, a w konsekwencji także błędne zastosowanie tych przepisów, poprzez:
a) błędne przyjęcie, że komunalizowana nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji o komunalizacji, mimo braku przesłanek warunkujących komunalizację,
b) przyjęcie, że komunalizowana nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego,
c) poprzez przyjęcie, że komunalizacja nie następuje tylko w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo państwowe posiadało tytuł prawny do nieruchomości w postaci decyzji administracyjnej, co oznacza, że brak dokumentu o zarządzie skutkuje komunalizacją mienia,
d) poprzez błędne przyjęcie, że podlega komunalizacji mienie przedsiębiorstwa państwowego wykonującego zadania o charakterze ogólnonarodowym, o znaczeniu ponadwojewódzkim, podległego organom administracji centralnej;
– art. 5 ust. 3 i 4 ustawy komunalizacyjnej, polegające na niezastosowaniu i błędnym przyjęciu, że nieruchomość stanowiąca własności Skarbu Państwa "należy" do t.o.a.p.;
– art. 11 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, polegające na niezastosowaniu i błędnym przyjęciu, że nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie tej ustawy nie "należała do" P. przedsiębiorstwa państwowego,
– art. 34 i art. 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P.", które to przepisy zawierają bezwzględną przesłankę wyłączającą komunalizację z mocy prawa i pomimo, że znajdują się poza ogólnym aktem prawnym, określającym przesłanki komunalizacji, to stanowią niezbędny element normy prawnej, której treść Sąd powinien zrekonstruować i zastosować;
– art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. - o przedsiębiorstwie państwowym "P.", polegające na jego niezastosowaniu i uznaniu, że jedynie konkretny dokument stwierdzający przyznanie zarządu jest podstawą do uznania, że przedmiotowy grunt był w zarządzie P., podczas gdy przepis ten stanowi generalną normę, będącą podstawą przyznania gruntów P. bez tytułu prawnego do konkretnego gruntu;
– art. 80 (pierwotnie art. 87) ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, polegające na jego niezastosowaniu i niezbadaniu określonej w tym przepisie ewentualnej podstawy nabycia przez P. zarządu z mocy prawa.
– ponadto naruszenie art. art.: 7, 77 i 107 § 3 kpa, a także art. 75 w zw. z art. 80 § 1 kpa.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty P. S. A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi strona powołała m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 3397/15 oraz z dnia 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 3515/15 wskazując, że stanowisko w nich zaprezentowane stanowi akceptację poglądów zaprezentowanych w skardze, dotyczących braku możliwości komunalizacji przedmiotowego mienia.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi i podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skarga jest nieuzasadniona.
W toku postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżonym orzeczeniem Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] października 2015 r. ustalono, że Gmina [...] nabyła z mocy prawa, nieodpłatnie, własność nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów, jako działka nr: [...] ha, położonej w jednostce ewidencyjnej [...].
Nabycie własności wskazanej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Skarżącej spółce nie przysługiwało do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. prawo zarządu. Nie legitymowała się ona bowiem dokumentem potwierdzającym uzyskanie prawa zarządu (użytkowania) przedmiotowej nieruchomości, co z kolei doprowadziło organ do konkluzji, że jako składnik mienia państwowego nieruchomość należała wówczas do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.
Zdaniem Sądu dokonana przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową ocena rozpatrywanej sprawy jest prawidłowa i znajduje uzasadnienie w obowiązujących przepisach.
W myśl art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, podzielanym przez skład orzekający w niniejszej sprawie, użyte w tym przepisie przez ustawodawcę sformułowanie "należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym (por. wyrok NSA z 23 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 593/09, Lex nr 595433, wyrok WSA z 7 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1109/10, Lex nr 750573). W tym stanie rzeczy faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki komunalizacji mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 następowała z mocy prawa z dniem wejścia ustawy w życie. Wydawana w tym przedmiocie przez wojewodę decyzja komunalizacyjna miała bowiem jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzała przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę.
Podstawowym zatem zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie, czy istotnie w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo P. dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez nie było jedynie władztwem faktycznym.
Niewątpliwie strona skarżąca nie dysponowała żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby zarząd, czy użytkowanie. Posiadała jedynie decyzję Urzędu Miasta i Gminy [...] z dnia [...] marca 1988 r., nr [...] o ustaleniu opłaty rocznej za zarząd i użytkowanie gruntów Skarbu Państwa, położonych m.in. w [...] na rzecz Okręgowej Dyrekcji [...] w K. Ta jednak, jak słusznie zauważyły organy, nie mogła stanowić podstawy do wywiedzenia istniejącego w dniu 27 maja 1990 r. zarządu. Samo bowiem ustalenie przedsiębiorstwu państwowemu opłaty za korzystanie z gruntu państwowego, ani pod rządami ustawy z 14 lipca 1961 r. - o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 32, poz. 159), ani ustawy z 29 kwietnia 1985 r. - o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.) nie tworzyło przed dniem 5 grudnia 1990 r. po stronie podmiotu zobowiązanego do ich ponoszenia automatycznie tytułu prawnego w postaci użytkowania, czy zarządu (por. wyroki NSA z 14 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1259/05, Lex nr 500673; z 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1200/10, Lex nr 1082590). Dokumentów kreujących prawo zarządu nie odnaleziono, a tym samym uprawniony był wniosek, że P. władało nieruchomością wyłącznie w sposób faktyczny.
Zważyć należy, że zarząd (dziś trwały zarząd), to prawne formy, które uprawniają do władania nieruchomością. W związku z czym sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości co do zasady tego prawa nie kreuje. Dla oceny kwestii istnienia zarządu (jako przeszkody komunalizacji) ważne są zatem dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że określone mienie należało wówczas do przedsiębiorstw państwowych. Obowiązująca natomiast w tym czasie ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Tak więc stosownie do art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Tego rodzaju dokumentami P., jak już zaznaczono, nie dysponuje.
Brak tytułu prawnego P. w dniu 27 maja 1990 r. do spornej nieruchomości oznacza, że należała ona wówczas, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. To natomiast, że terenowym organem administracji państwowej, o którym mowa w tym przepisie jest organ stopnia podstawowego, przesądza art. 3 ust. 2 przywołanej ustawy stanowiąc, iż ilekroć w ustawie jest mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami.
W tym stanie rzeczy rację ma organ odwoławczy formułując ocenę, że w sprawie spełnione zostały wszystkie marterialonoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa. Zaś zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, oparty na kwestionowaniu "należenia" przedmiotowych nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. do terenowego organu administracji stopnia podstawowego, uznać należy za całkowicie chybiony.
Odnosząc się do powołanego w skardze wyroku o sygn. akt I OSK 3397/15 należy stwierdzić, że prezentuje on odosobniony pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego. W innych wyrokach dotyczących komunalizacji mienia nieruchomego, pozostającego w dyspozycji faktycznej P. Sąd ten zwracał uwagę, że decydujące znaczenie odgrywa okoliczność, czy P. legitymuje się w stosunku do tego mienia stosownym dokumentem o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania). Jedynie bowiem istniejący po stronie P. tego rodzaju tytuł prawny świadczyłby, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej i z tego powodu nie podlegałaby komunalizacji z mocy prawa. Pogląd ten wyrażony został przez Naczelny Sąd Administracyjny w licznych wyrokach, w tym m. in. z: 30 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1528/09, Lex nr 745064, 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 942/07, Lex nr 490835, sygn. akt I OSK 940/07, Lex nr 490137, sygn. akt I OSK 941/07, Lex nr 490134, z 27 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1019/07, Lex nr 490145, z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1884/06, Lex nr 939292. W orzeczeniach tych Sąd zwracał w szczególności uwagę, że dysponowanie, czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na konkluzję, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Pojęcia "dysponowanie" i "zarządzanie" nie są bowiem tożsame z pojęciem "należy do", które w swym semantycznym zakresie wskazuje na aspekt prawnorzeczowy. Ugruntowany jest również pogląd, że akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa P. oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego (np. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 187/07, Lex nr 453385). Nie można zatem prawa zarządu P. wywieść z przepisów ustaw regulujących utworzenie i funkcjonowanie przedsiębiorstwa państwowego P., ponieważ obowiązująca w dniu 27 maja 1990 r. ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 26, poz. 138 ze zm.), bądź wcześniejsze akty prawne regulujące status kolei, nie mogły być źródłem dowodu na wykazanie prawa zarządu. Przepisy te nie wskazywały expressis verbis, że do mienia będącego w dyspozycji tego przedsiębiorstwa P. służy prawo zarządu. Nie kreuje zwłaszcza prawa do zarządu konkretną nieruchomością przywoływany przez stronę w skardze art. 16 ust. 2 ww. ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r., zgodnie z którym mienie P. stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy (9 maja 1989 r.) oraz środki nabyte przez P. w toku jego dalszej działalności. Z przepisu tego bowiem w żaden sposób nie wynikało, aby miał on samodzielnie kreować bądź choćby potwierdzać prawo zarządu tego przedsiębiorstwa w stosunku do konkretnych nieruchomości.
Ostatecznie, wobec rozbieżności w orzecznictwie, kwestię tę przesadziła uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r., I OPS 2/17, w której stwierdzono, że "Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa P. bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.)."
W uzasadnieniu tej uchwały podniesiono między innymi, że "W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, od czasu uchylenia ustawą z 1960 r. o kolejach rozporządzenia Prezydenta RP z 1926 r. (z późn. zm.) o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", nie został uchwalony żaden akt prawny przyznające P. nabycie prawa zarządu ex lege." Konstatacja ta została poprzedzona szeroką analizą historyczna ustawodawstwa dotyczącego P.
Podkreślić jednocześnie należy, że wymóg legitymowania się dokumentem potwierdzającym prawo zarządu, jest konsekwencją obowiązujących w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej przepisów, określających tryb ustanawiania zarządu, czy użytkowania gruntów, a konkretnie powołanego art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Z tego też względu podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 75 kpa w zw. z art. 80 kpa, nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Z powyższych też przyczyn poglądy przedstawiane przez stronę skarżącą, wskazujące na możliwość kreacji zarządu bądź użytkowania ex lege uznać należy za nieuprawnione.
Nie można także uznać za zasadny zarzut wyłączenia przedmiotowej nieruchomości z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Stosownie do tego przepisu, mienie ogólnonarodowe (państwowe), o którym mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim. Zgodnie z ust. 2 art. 11 wykaz takich przedsiębiorstw określić miała Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. Ta zaś w wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 51, poz. 301) przedsiębiorstwa państwowego P. nie ujęła.
Przywoływane z kolei w skardze unormowania z art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) dla oceny stanu prawnego komunalizowanych nieruchomości, są obojętne. Weszły one wszak w życie po dniu komunalizacji i odnoszą się do stanu istniejącego na dzień 5 grudnia 1990 r. Ponadto art. 34a tej ustawy, przewidujący, iż grunty, o których mowa w art. 34 (będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co do których P/ nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych), z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r., nie odnosi się do komunalizacji z mocy prawa, a więc realizowanej na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, ale do komunalizacji realizowanej w trybie ust. 3 i 4 tego artykułu (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/03).
Także zarzut naruszenia art. 87 (późniejszy art. 80) ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest o tyle nieuzasadniony, że przepisy te nie mają znaczenia dla ustalenia w niniejszej sprawie istnienia przy P. zarządu przedmiotową nieruchomością. Przepis ten w ust. 1 dotyczy bowiem państwowych jednostek organizacyjnych, które przed dniem wejścia w życie tej ustawy (a więc przed 1 sierpnia 1985 r.) legitymowały się dokumentem potwierdzającym prawo użytkowania, czego P., jak już wyżej podniesiono, nie uczyniło. Jeżeli zaś chodzi o ust. 2 tego artykułu, który przewiduje przekazanie w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, ich posiadaczom, którzy nie legitymują się dokumentami o ich przekazaniu w formie prawem przewidzianej, to zauważyć należy, że P. nie dysponuje decyzją o przekazaniu mu w tym trybie gruntu.
Konkludując, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie naruszyła przepisów prawa materialnego, czy procesowego, a podjęte w niej rozstrzygnięcie uzasadniła w sposób umożliwiający rekonstrukcje racji decyzyjnych jakimi się kierowała, spełniając tym samym wymagania określone w art. 107 § 3 kpa.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę