I SA/Wa 1921/18

I SA/Wa 1921/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Apostolidis
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1947 nr 59 poz 318
art. 1
Dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 156 par. 1 pkt 2, art. 157 par. 1 i 2, art. 158 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Przemysław Żmich Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania M. Z., J. U. i R. S. od decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Minister wskazał, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], działając na podstawie art. 1 dekretu z 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59 poz. 318) oraz art. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejściu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46 poz. 339), decyzją z [...] listopada 1966 r., nr [...] przejęło na własność Skarbu Państwa nieruchomości w [...], oznaczone w ewidencji gruntów jako działki szczegółowo wymienione w decyzji, o ogólnej powierzchni [...] ha.
Wnioskiem z [...] maja 2011 r. J. U. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1966 r., w części dotyczącej przejęcia na Skarb Państwa nieruchomości jej ojca – P. H..
Wojewoda [...] postanowieniem z [...] lipca 2011 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 1966 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że brak jest dowodów na ogłoszenie kontrolowanej decyzji w dzienniku urzędowym, jak również doręczenia jej stronom postępowania. Z tego powodu organ uznał, że decyzja nie weszła do obrotu prawnego, a tym samym nie istnieje.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] maja 2012 r.,
nr [...] uchylił postanowienie Wojewody [...] z [...] lipca 2011 r. i przekazał sprawę Wojewodzie do ponownego rozpoznania. W ocenie Ministra zaskarżone postanowienie zostało wydane przedwcześnie, dlatego też organ I instancji ponownie rozpoznający sprawę zobowiązany będzie do wyjaśnienia kwestii doręczeń w oparciu o właściwe przepisy, a także wywołania ewentualnych skutków prawnych. W razie niemożności wykazania, że kontrolowana decyzja stanowi nieakt, konieczne będzie merytoryczne rozpoznanie wniosku.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2015 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1966 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej na terenie wsi [...], stanowiącej poprzednio własność P. H..
W uzasadnieniu stwierdził, że decyzja Prezydium nie jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa, brak jest zatem podstaw do stwierdzenia jej nieważności. W ocenie Wojewody spełnione zostały przesłanki przejęcia nieruchomości, bowiem w chwili wydania decyzji o przejęciu nieruchomość ta nie pozostawała w faktycznym władaniu właściciela.
Odwołanie od decyzji Wojewody [...] wnieśli M. Z., J. U. i R. S.. Zarzucili brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia, co w ich ocenie, stanowi rażące naruszenie art. 1,2,3 dekretu z 27 lipca 1949 r.
Rozpatrując sprawę Minister wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1 Kpa. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć tylko ustalenia, czy decyzja - której wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy - obarczona jest wadami enumeratywnie wymienionymi w art. 156 § 1 Kpa.
Minister zaznaczył, że kontrolowana decyzja PPRN w [...] z [...] listopada 1966 r. zawiera dwie podstawy przejęcia nieruchomości, tj. dekret z 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR, zmieniony dekretem z 28 września 1949 r. (Dz.U. Nr 53 poz. 404) oraz dekret z 27 lipca 1949 r. o przejściu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Organ wyjaśnił, że w orzeczeniu nie ma wyraźnego rozróżnienia, wobec których nieruchomości ma zastosowanie dany dekret, niemniej bezspornym jest, że P. H. nie został przesiedlony do ZSRR. Podstawę materialnoprawną orzeczenia, w zakresie gruntów należących do P. H. stanowi zatem art. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.
Minister wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu mogą być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83) oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Natomiast ust. 2 stanowi, że przepis ust. 1 stosuje się również do nieruchomości położonych na obszarze w tym ustępie określonym, a pozostających w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, jeżeli właściciel nie zamieszkuje na miejscu.
Z przepisów tych wynika, że przesłankami przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa w oparciu art. 1 ust. 1 było: (1) niewładanie i niezamieszkiwanie na nieruchomości, (2) mającej charakter ziemski, (3) zlokalizowanej na wskazanych w przepisie terenach, tj. w województwach: białostockim, lubelskim; rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 23 grudnia 1927 r.
W ocenie Ministra bezspornym jest, że przesłanki te zostały spełnione. Jak wynika z sentencji kontrolowanego orzeczenia przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w [...], oznaczone w rejestrze ewidencji gruntów na planie numerami działek szczegółowo wymienionymi w decyzji, o ogólnej powierzchni [...] ha oraz znajdujące się na tych działkach zabudowania. Miejscowość [...] znajdowała się w dawnym województwie [...], zatem przesłanka lokalizacyjna została spełniona. Organ wskazał, że [...] ha gruntów rolnych wraz z budynkiem drewnianym krytym dachówką, jak zostało stwierdzone w wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] lipca 2014 r., sygn. akt [...] C [...], stanowi nieruchomość ziemską. O tym, że P. H. był właścicielem gospodarstwa rolnego wspomina także w swoim oświadczeniu R. K., Z. K. i J. U. (oświadczenia z [...] czerwca 2013 r.). Z żadnych zgromadzonych dokumentów nie wynika odmienny charakter tej nieruchomości.
Organ zaznaczył, że nieruchomość P. H. nie pozostawała w faktycznym jego władaniu w chwili wydania decyzji o przejęciu nieruchomości, tj. [...] listopada 1966 r. Z karty przesiedleńczej z [...] maja 1947 r., wynika, że P. H., mieszkaniec wsi [...], w gminnie [...], w powiecie [...] został przesiedlony na inne miejsce zamieszkania, a wraz z nim przesiedleni zostali członkowie jego rodziny, tj. żona M. H. oraz córki R. i J.. O wysiedleniu na ziemie zachodnie w maju 1947 r. wspomina także J. U. - córka P. H.. Natomiast, w zaświadczeniu Urzędu Miasta i Gminy w [...] stwierdzono, że P. H. posiadał stałe miejsce zameldowania od [...] maja 1947 r. do [...] kwietnia 1980 r. w miejscowości [...] w gminie [...].
Spełnienia tych trzech przesłanek nie kwestionują również odwołujący.
Wadliwość decyzji upatrują w nieprecyzyjnym oznaczeniu przejmowanych gruntów, co w ich ocenie stanowi naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Jednocześnie nie wyjaśniają, w jaki sposób nieprecyzyjne ujęcie przedmiotu decyzji z [...] listopada 1966 r. narusza art. 75 ust. 1 rozporządzenia. Wnioskodawcy stwierdzili, że decyzja powinna zawierać osnowę i dokładnie opisywać przejmowane nieruchomości poprzez podanie numeru księgi wieczystej, numeru parceli gruntowej oraz powierzchni i rodzajów użytków. Zarzucili, że w decyzji podano jedynie nowe numery działek, bez wskazania do kogo one należą i z jakich dawnych parcel się składają.
Minister wyjaśnił, że stosownie do art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym każda decyzja winna zawierać powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę, oznaczenie rodzaju decyzji, pouczenie o środkach zaskarżenia oraz podpis władzy. Jednak czym innym jest całkowity brak osnowy, a czym innym brak precyzji osnowy zamieszczonej w decyzji.
Zdaniem Ministra, w kontrolowanej decyzji PPRN osnowa bez wątpienia się znajduje i rozpoczyna się od słów "postanawia stwierdzić, że", a kończy zwrotem "oraz znajdujących się na tych parcelach - działkach zabudowań". Organ stwierdził, że w osnowie decyzji powołano się na numery działek oznaczonych w ewidencji gruntów, zatwierdzonych decyzją PPRN z [...] maja 1965 r., bez podania, jakie dawne parcele wchodziły w skład tych działek oraz nie podano nazwisk właścicieli nieruchomości, jednak nie oznacza to, że osnowy w ogóle nie ma.
Organ zaznaczył, że ani art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym ani żaden przepis dekretu nie wymagają nie tylko szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości, poprzez podanie numerów parcel czy też oznaczeń wieczystoksięgowych ale, że sam dekret zezwala na daleko posuniętą ogólność w opisie nieruchomości. Przepis art. 7 ust. 2 dekretu przewidywał sposób szacowania wartości przejętych nieruchomości, jeżeli w przypadkach zatarcia granic przejętej nieruchomości brak jest dostatecznych dowodów co do obszaru i jakości gruntów wchodzących w jej skład. Prawodawca zatem wprost przyznaje, że dokładne dane na temat powierzchni nieruchomości nie muszą być znane organowi dokonującemu przejęcia i tylko dla potrzeb szacowania nieruchomości przewiduje dla takiej sytuacji pewne szczególne rozwiązanie. Nie uznano natomiast za konieczne regulowania innych skutków braku wiedzy o powierzchni przejmowanych nieruchomości, co równoznaczne jest z uznaniem tej okoliczności za prawnie nieistotną. Podważa to tezę o konieczności szczegółowej identyfikacji nieruchomości przez orzeczenie wydane na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu.
Minister dodał, że niezbędność szczegółowego opisu nieruchomości przejmowanych na własność państwa, którą postulują odwołujący, nie wynika z przepisów dekretu ani z rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym. Wniosek taki wzmacnia wynik wykładni systemowej zewnętrznej, opierającej się na przepisach § 3 rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 lipca 1948 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej, w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 37, poz. 271). Przepisy te nakazują zawarcie w orzeczeniu o przejściu mienia całej gamy szczegółowych informacji, tj. określenie rodzaju mienia i miejsca jego położenia, wieczystoksięgowe oznaczenie nieruchomości, imię i nazwisko osoby ujawnionej w księdze wieczystej, jeżeli rzeczywistym właścicielem jest osoba przesiedlona. Minister podniósł, że prawodawca z lat 40. XX w. świadomie tworzył normy prawne regulujące charakter i poziom szczegółowości różnych orzeczeń administracyjnych. Tam, gdzie uznawał potrzebę formułowania sentencji orzeczeń w sposób nietypowy, odpowiadający specyfice danej dziedziny, a jednocześnie odbiegający od ogólnego schematu, wynikającego z art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym - czynił to wyraźnie, wprowadzając do porządku prawnego stosowne normy. Jeżeli takiej metody nie zastosował, to znaczy że uczynił to celowo. Nie ma przeto żadnej racji interpretacja art. 75 ust. 1 rozporządzenia oraz art. 1 ust. 1 dekretu, która polega w gruncie rzeczy na uzupełnieniu treści tych przepisów o elementy w rzeczywistości w nich nieobecne.
Minister wskazał, że w decyzji PPRN w [...] wyraźnie podano, że przejmuje się nieruchomości po osobach niezamieszkałych w tym czasie w [...] i nie władających bezpośrednio swymi nieruchomościami w ogóle nieznanymi, oznaczonymi nr działek wg nowej numeracji zatwierdzonej [...] maja 1965 r., o ogólnej powierzchni [...] ha. P. H. był właścicielem gruntów rolnych o powierzchni [...] ha w [...] i władał tymi gruntami do [...] maja 1947 r., czyli nie władał nimi w dacie wydania decyzji z [...] listopada 1966 r.
W ocenie organu, wobec takich faktów nawet ogólnikowość osnowy decyzji PPRN w [...] nie stanowi trudności w stwierdzeniu, że decyzją przejęto również grunty należące do P. H..
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2018 r. złożyła M. Z., wnosząc o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania w niniejszej sprawie.
Zarzuciła, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskich, stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust.1 rozporządzenia z
22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym ma przesądzające znaczenie dla uznania, że orzeczenie to dotknięte jest wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, jako wydanego z rażącym naruszeniem art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz art. 1, art. 2, art. 3 dekretu z 27 lipca 1949 r. Zdaniem skarżącej przepisy wykonawcze wydane na podstawie dekretu z 27 lipca 1949 r. jasno wskazywały, w jaki sposób ma być oznaczony w decyzji o przejęciu nieruchomości przedmiot takiej decyzji. W myśl § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich (Dz. U. Nr 45, poz. 416) w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany, w orzeczeniu należało przedmiot przejęcia wskazać poprzez wskazanie danych tej nieruchomości obejmujących obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy granice te były zatarte - opis granic zespołu gruntów, składających się na tą nieruchomość, lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów. Ponadto przepis art. 5 dekretu przyznawał właścicielom nieruchomości przejętych na własność Państwa w tym trybie uprawnienie do nabycia nieruchomości zamiennych, a na poczet ceny nabycia zaliczana była wartość nieruchomości przejętych (art. 7 dekretu).
Skarżąca podniosła, że orzeczenie z [...] listopada 1966 r. nie zawierało żadnego z oznaczeń nieruchomości wymaganych przez art. 75 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. W decyzji Prezydium nie wskazano natomiast w ogóle na jakiekolwiek nieruchomości w [...] co, zdaniem skarżącej, stanowi rażące naruszenie prawa. Skarżąca zaznaczyła, że przepisy dekretu z 27 lipca 1949 r. nie przewidywały przejmowania z mocy prawa tych gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia i nie mogły być traktowane jako podstawa nacjonalizacji gruntów przez wydanie orzeczeń administracyjnych, które orzekały o przejmowaniu areału wskazanego tylko co do wielkości powierzchni ogółem, bez wyszczególnienia gruntów składających się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właściciela.
W ocenie skarżącej, nieokreślenie przedmiotu przejęcia w osnowie decyzji ocenić należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, bowiem prowadziło ono do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło stać się tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości.
Podkreśliła, że wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych dziatek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszało przepisy art. 1,2,3, i 4 dekretu z 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Z zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w art. 16 § 1 Kpa wynika, że przepisy, na podstawie których możliwe jest wzruszenie ostatecznej decyzji nie mogą być w żadnym przypadku interpretowane rozszerzająco.
Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bezsporne ustalenie wyłącznie kwestii, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. Oznacza to, że w postępowaniu nadzorczym nie można rozpatrywać sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym.
W postępowaniu dowodowym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji organ zasadniczo dokonuje ocen przez pryzmat akt postępowania zwykłego, nie przeprowadza zaś nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania.
W postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ ogranicza się tylko do zbadania przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 Kpa, a zatem koncentruje swoje zainteresowanie przede wszystkim na poszukiwaniu wad materialnoprawnych, gdyż w postępowaniu nadzorczym są rozpoznawane kwestie prawne, a organ nadzoru działa jako organ kasacyjny.
Skoro stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z art. 16 Kpa, to może ono mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy (oczywisty) przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa.
Natomiast w kwestii rażącego naruszenia prawa wypowiadano się już wielokrotnie w judykaturze i piśmiennictwie. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Jendrośka "Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym", PiP 1986, nr 1, s. 69 i n.), gdy jest tak głęboko niezgodne ze stosowaniem prawa obowiązującego, że stanowi zaprzeczenie samej istoty unormowania zawartego w określonych przepisach prawnych (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 368/07, lex nr 468745). Rażące naruszenie prawa oznacza naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego (patrz: B. Adamiak, op. cit., s. 71). Chodzi tu o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki NSA: z 13 XII 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z 21 X 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa - decydują takie przesłanki jak: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, a także skutki, które wywołuje decyzja.
Analiza postępowania nadzorczego zakończonego zaskarżoną decyzją nie uzasadnia uznania, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada1966 r. jest dotknięta wadami, o których mowa w art. 156 § 1 Kpa.
Kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z [...] listopada1966 r., została wydana na podstawie dekretu z 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR, zmienionym dekretem z 28 września 1949 r. oraz na podstawie dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejściu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.
Bezsporne jest, że P. H. nie został przesiedlony do ZSRR. Wobec czego podstawą materialnoprawną decyzji w zakresie gruntów należących do niego stanowi dekret z 27 lipca 1949 r. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tego dekretu mogą być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83) oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Natomiast stosownie do art. 1 ust. 2 dekretu przepis ust. 1 stosuje się również do nieruchomości położonych na obszarze w tym ustępie określonym, a pozostających w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, jeżeli właściciel nie zamieszkuje na miejscu.
W ocenie Sądu prawidłowo organy stwierdziły, że nieruchomości położone w [...], stanowiące w chwili wydania decyzji o ich przejęciu na Skarb Państwa własność P. H., nie zostały przejęte z rażącym naruszeniem obowiązujących wówczas przepisów prawa.
Z treści art. 1 ust. 1 dekretu wynika, że wystarczającą przesłanką do wydania prawidłowego orzeczenia o przejęciu nieruchomości w trybie art. 1 dekretu, było ustalenie stanu faktycznego wskazującego, że właściciele nie władają swoją nieruchomością lub nie zamieszkują w miejscu jej położenia. Przy czym, powołane przepisy dekretu z 27 lipca 1949 r., przewidując uprawnienie Skarbu Państwa do przejęcia nieruchomości, nie wiązały tego uprawnienia z przyczynami utraty władania nieruchomością przez dotychczasowych właścicieli. Bez znaczenia więc dla rozstrzygnięcia sprawy przejęcia nieruchomości była okoliczność, że pozbawienie właścicieli władztwa nastąpiło z przyczyn od nich niezależnych, a dokonanych wyłącznie wskutek działań podjętych przez organy Państwa.
Jak wynika z sentencji kontrolowanego orzeczenia przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w [...], oznaczone w rejestrze ewidencji gruntów na planie numerami działek szczegółowo wymienionymi w decyzji, o ogólnej powierzchni [...] ha oraz znajdujące się na tych działkach zabudowania. Miejscowość [...] znajdowała się w dawnym województwie [...], zatem przesłanka lokalizacyjna została spełniona.
Jak zostało stwierdzone w wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] lipca 2014 r., sygn. akt [...] C [...] grunty rolne o powierzchni [...] ha wraz z budynkiem drewnianym krytym dachówką, stanowią nieruchomość ziemską. Z oświadczeń R. K., Z. K. i J. U. z [...] czerwca 2013 r. wynika, że P. H. był właścicielem gospodarstwa rolnego. Z żadnych zgromadzonych przez organ dokumentów nie wynika odmienny charakter tej nieruchomości.
Ponad wszelką wątpliwość nieruchomość P. H. nie pozostawała w faktycznym jego władaniu w chwili wydania decyzji o przejęciu nieruchomości, tj. [...] listopada 1966 r. Jak wynika z karty przesiedleńczej z [...] maja 1947 r. P. H., został przesiedlony na inne miejsce zamieszkania, a wraz z nim przesiedleni zostali członkowie jego rodziny, tj. żona M. H. oraz córki R. i J.. O wysiedleniu na ziemie zachodnie w maju 1947 r. wspomina, w oświadczeniu z [...] czerwca 2013 r., także J. U. - córka P. H. Natomiast w zaświadczeniu Urzędu Miasta i Gminy w [...] stwierdzono, że P. H. posiadał stałe miejsce zameldowania od [...] maja 1947 r. do [...] kwietnia 1980 r. w miejscowości [...] w gminie [...].
Kwestią podnoszoną przez skarżącą zarówno w odwołaniu, jak i w skardze jest nieprecyzyjne oznaczenie przejmowanych gruntów, co zdaniem skarżącej stanowi rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym.
Z akt sprawy wynika, że w związku z brakiem dokumentacji katastralnej nie było możliwe określenie w decyzji z [...] listopada 1966 r. nazwisk właścicieli, ksiąg gruntowych, numerów parcel katastralnych oraz ich powierzchni. Z protokołu parcelowego gminy [...] (zalegającego w aktach sprawy) wynika, iż wg. stanu na 1889 r. I. H. mógł być posiadaczem parcel gruntowych o nr.: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] położonych w [...]. W ww. dokumencie brak jest także poszczególnych powierzchni gruntów należących do l. H..
W związku z brakiem dokumentacji katastralnej nie było więc możliwe określenie w decyzji nazwisk właścicieli, ksiąg gruntowych oraz ich powierzchni. Zważyć należy, że również wyrok Sądu Rejonowego w [...] z [...] lipca 1014 r., sygn. akt [...] C [...] nie wskazuje, poza ogólną powierzchnią nieruchomości rolnej, której właścicielem był P. H., z jakich dziełek ewidencyjnych ze wskazaniem numerów ich powierzchni ta nieruchomość się składała. Skoro dopiero z powództwa wnioskodawców Sąd w 2014 r. ustalił, że P. H. był właścicielem nieruchomości rolnej o określonej powierzchni i że władał nią do [...] maja 1947 r., to zarzut, że organ w decyzji z [...] listopada 1966 r. nie wskazał powierzchni poszczególnych działek i nazwisk ich właścicieli, w sytuacji gdy z treści samej decyzji wynikają przyczyny, dla których takie ustalenia nie mogły być poczynione, nie może stanowić o rażącym naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego ani procesowego - art. 75 ust. 1 rozporządzenia.
Należy więc zgodzić się z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że kwestionowana decyzja z [...] listopada 1966 r. r. nie została wydana z rażącym naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Zapadła ona w zgodzie z przesłankami materialnoprawnymi przejęcia spornego mienia przez Państwo, wynikającymi z art. 1 ust. 1 dekretu. Prawidłowe jest stanowisko Ministra, że podstawa faktyczna tego orzeczenia, ma oparcie w okolicznościach wynikających z akt sprawy, a zatem nie można mówić o rażącym naruszeniu przepisu art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 22 marca 1928 r.
Osnowa decyzji w sposób dostateczny identyfikuje przedmiot przejęcia. Wynika z niej, że przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w [...] oznaczone w rejestrze ewidencji gruntów i na planie numerami działek szczegółowo wymienionymi w decyzji, o ogólnej powierzchni [...] ha oraz znajdujące się na tych działkach zabudowania. Miejscowość [...] znajdowała się w dawnym województwie [...], wobec tego przesłanka lokalizacyjna została spełniona.
Nie można się zgodzić ze skarżącą, że konieczność szczegółowego określenia przejętej nieruchomości w kwestionowanej decyzji wynikała z przepisów art. 5 dekretu przewidujących możliwość ubiegania się w ustawowym terminie o otrzymanie mienia zamiennego. Otóż przepis ten został uchylony z dniem 5 kwietnia 1958 r. przez art. 16 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U Nr 17 poz. 71). Jedynie ubocznie Sąd wskazuje, że nawet w dacie obowiązywania art. 5 dekretu obowiązek udowodnienia, jakie składniki zawierało przejęte w trybie art. 1 dekretu mienie aktualizował się dopiero po uostatecznieniu się decyzji o przejęciu nieruchomości ziemskiej. Właściciel przejętego gospodarstwa miał prawo do złożenia wniosku o przydział gospodarstwa, gruntu bądź mienia nierolniczego (art. 5 dekretu). Jednak na poczet należności za przydział mienia zaliczało się wartość nieruchomości przejętej (art. 7 dekretu). Aby więc określić wartość przejętej nieruchomości powiatowa władza administracji ogólnej winna wpierw wydać orzeczenie o szacunku nieruchomości przejętej na własność Państwa (art. 7 ust. 3 dekretu). Zatem na etapie postępowania szacunkowego właściciel przejętej nieruchomości winien przedłożyć dowody indywidualizujące przejęte gospodarstwo rolne. Dopiero bowiem wydane w tym postępowaniu orzeczenie umożliwiało rozliczenie finansowe za przydział mienia i zakończenie tej sprawy. Sprawy o przejęcie mienia, o oszacowanie przejętego mienia i o przydział mienia zamiennego były więc sprawami odrębnymi i każda z tych spraw miała inny przedmiot.
Jednakże, jak wyżej zaznaczono, przepis art. 5, a także przepisy art. 6 i 7 dekretu w dniu [...] listopada 1966 r., a więc w dacie wydania kwestionowanej decyzji, już nie obowiązywały.
Jeżeli chodzi o zastosowanie w sprawie przepisów rozporządzenia wykonawczego z dnia 16 września 1950 r. wskazać należy, że dla niniejszej sprawy nieważnościowej znaczenie miał stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania kwestionowanej decyzji, ponieważ miała ona charakter konstytutywny. W dniu [...] listopada 1966 r. - obiektywnie rzecz biorąc - właściciel przejętej nieruchomości był nieznany dla organu orzekającego, gdyż w 1947 r., a więc 19 lat wcześniej został przesiedlony. W tej sytuacji koniecznym było zastosowanie szczególnego trybu ogłoszenia decyzji w dzienniku wojewódzkim (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). Decyzja została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1966 r. pod nr 13 poz. 178. Decyzja Prezydium z [...] listopada 1966 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości we wsi [...], stanowiąca w dacie przejęcia własność P. H., weszła do obrotu prawnego i została wykonana.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd z mocy art. 151 Ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.